Ağustos sonunda tatilime de son vereceğim. Bu süreçte epey gözlem ve fikir biriktirdim. Bakalım nelere vesile olacak.

🌍 Genel Gündem

2026 yılındayız. Fakat evrenimiz 13 MİLYAR yıl yaşında. Bizim gibi 5 sene sonrasını bile kestiremez hale gelmiş bir canlı türü için hayal etmesi zor bir zaman aralığı. Neyse ki birileri 10 dakikalık özetini çıkarmış. Seyrederken hiçbir sıfatın tanımlayamayacağı kadar kısa hayatımızı, ne kadar anlamsız şeylerle harcadığımızı düşündüm.

Prens Muhammed bin Selman’ın Suudi Arabistan’ı Dubai’ye dönüştürme hırsıyla giriştiği başarısız projelere sıkça yer veriyorum. Cidde şehrinde yapımı süren “Jeddah Tower” adlı kule de listeye eklenecek mi dersiniz? 1 kilometrelik yüksekliğiyle dünyanın en yüksek gökdeleni olacak. İçinde neler olacak, zamanla onu da göreceğiz.

Bu bülteni yayımlamak için Substack altyapısını kullanıyorum. Bu platformun yayıncıları hukuki süreçlerde korumayı hedefleyen “Substack Defender” adlı bir programı var. Son olarak “SpyTalk” adlı bültenin yazarı Jeff Stein’a karşı açılan 1 milyon dolarlık hakaret davasında destek olarak Stein’ın kazanmasını sağlamışlar. Ne güzel bir güvence. Fakat el yumruğunu yemeyen kendininkini değirmen taşı sanarmış. Gel de Türkiye’de müdafi ol bakalım Substack!

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Brezilya Merkez Bankası, dolandırıcılıkla elde edilen gelirlerin kripto varlıklar üzerinden ülke dışına çıkarılmasını önlemek amacıyla 2027 yılından itibaren bazı kripto transferlerine 24 saate kadar bekletme süresi getirecek.

ABD Hazine Bakanlığı ise Dubai merkezli Shelbit adlı kripto para borsasına İran Devrim Muhafızları Ordusu’na kripto para transferi yapılmasına aracılık ettiği gerekçesiyle yaptırım kararı aldı. Ek bilgi: Platformun web sitesi Ocak ayından bu yana kapalı fakat dijital altyapı üzerinden hizmet sunmaya devam ediyor. Toplam 4 milyar dolarlık kripto para hareketi içindeki “şüpheli” işlem zincirinin teknik analizi de şurada. (Karar Shelbit’in kurucusu İranlı işadamı Siavash Kayvanpour’u da kapsıyor.)

Facebook ve Instagram’ın çatı şirketi Meta, çocukların ruh sağlığına zarar vermekle yargılandığı davada sorumlu bulunarak 567 milyon dolar tazminat ödemeye mahkum edildi. Şirket aynı davanın ilk aşamasında da ayrıca 375 milyon dolar tazminata mahkum edilmişti. Yargıç 1 milyar dolara yaklaşan toplam tutarın 420 milyon dolarının gençlere yönelik tedavi hizmetlerinde kullanılmasına karar verdi.

Meta demişken; Birleşik Krallık’taki bazı restoran ve bar türü mekanlar müşterilerinin akıllı gözlük kullanımını engellemeye başladı. Kamera kaydı yapabilen bu cihazlar mahremiyet hassasiyeti olan kişiler için kabusa dönüşmüş halde. Sektörün lideri Meta, kendi gözlüklerinin kayıt sırasında LED ışıkla karşı tarafı uyardığını söyleyerek kendini savunuyor.

Mahremiyet odaklı DuckDuckGo’nun akıllı gözlük seçeneği (parodisi diyelim) de tam bu gündeme denk geldi.

Mahremiyet konusuna girince kayda geçireyim dedim. Google vaktiyle harita hizmetinin arayüzüne sokak görsellerini gösteren “Street View” özelliğini eklemişti. İlk versiyonunda birçok kişi bu görüntüleri kaydeden kameralara yakalanmış ve -bir bakıma- tüm dünyaya ifşa olmuştu. Vaktiyle benim de Radikal gazetesinde haberini yaptığım en meşhur örnek Ted ve Beryl Boyce çifti olmuştu. BBC’nin haberi sayesinde öğrendim ki ikisi de ölmüş. Ve torunları onları her özlediğinde Google Maps’te o sokağa gidip onları seyrediyormuş 😢 (Google sonraki sürümlerde insan yüzlerini ve araç plakalarını buzlamaya başladı.)

Ek bilgi: Bugünkü yapay zeka (YZ) araçları öncesinde, kimbilir kaç tane fotoğrafın bir köşesinde farkında olmadan çerçeveye girmişimdir diye düşünürdüm. Bugün hemen her dijital fotoğraf albümü (kendi arşiviniz içinde) bunun yanıtını verebiliyor. İleride eminim küresel görsel arama motorları ile hepsine tek tık mesafeye geleceğiz.

Twitter, reklam gelir paylaşım programını sonlandırdı. Yeni düzende “özgün içerik” üreticilerine özel bir teşvik mekanizması bulunacak. Kişisel yorumunuzu içeren her şey “özgün içerik” kapsamında değerlendirilecek. Yine de algoritma kendi içinde ayrıca bir özgünlük değerlendirmesi yapacak. Kulağa hayırlı bir şeylere vesile olacak gibi geliyor fakat elbette ki değil. Gelsin yeni YZ çerçöpleri…

🤖 Yapay Zeka Gündemi

YZ sektöründe herkesin dikkat kesildiği bir konu bulmak hiç de kolay değil. Ancak bu hafta tam da öyle bir olay gerçekleşti. Google’ın 2014 yılında satın alarak bünyesine kattığı DeepMind’ın kurucu ortaklarından Demis Hassabis, CEO görevini bıraktı. Google’ın Baş Bilimcisi olarak çalışan Jeff Dean ise Google kıdemli araştırmacısı Sanjay Ghemawat ile “Discovery Loop” adlı bir girişim kurmak için 27 yıllık mesaisinin ardından tamamen ayrılma kararı aldı. Dean’in boşalttığı koltuğu dolduracak Hassabis, aynı zamanda DeepMind’ın Yönetim Kurulu Başkanı görevini üstlenecek. YZ operasyonunun başına ise yine kurucu ekipten Koray Kavukçuoğlu geçiyor. Hassabis ve şirketi DeepMind’ın ne ifade ettiğini burada özetlemek güç. Fakat bunu yapan muhteşem bir belgesel var. Mutlaka izlemelisiniz.

Anthropic CEO’su Dario Amodei, YZ sektöründe çalışanların artık ürüne ve şirkete değil; öncelikle maaşa baktığını belirterek endişelerini dile getirdi. Amodei’nin şirketi sektörün en yüksek maaşını veren yapı olarak biliniyor.

İnternetin küresel altyapısı olma yolunda ilerleyen Cloudflare, şirketiniz için işletim sistemi benzeri bir YZ platformu kurmanızı sağlayan (açık kaynaklı) “CloudflareOS” paketini ve temsilci (agent) odaklı “Kitesurf” adlı web tarayıcısını tanıttı.

The Economist dergisi ise konuya farklı bir açıdan bakarak YZ sektörünün yaptığı yatırımı tarihteki benzer küresel akımlarla karşılaştırmış. Tek bir grafik dahi olayın boyutunu özetlemeye yetiyor.

İki hafta önce her paylaşımda biraz daha abartılı hale gelen sayılar eşliğinde YZ şirketlerinin dünyanın dört bir köşesinden “nadir” kitapları satın alıp, dijitalleştirip imha ettiğinden bahsedilmişti. Oysa bu “yarı doğru” bir veriydi. Satın alınan kitapların neredeyse hiçbiri “nadir” değildi ve imha edilmesinin sebebi, dijitalleştirme işlemi sonrası kullanılamaz hale geldikleri içindi (Haberlerin odağındaki Anthropic bu kitapları korsan kaynaklardan indirmişti. Bu yüzden 1,5 milyar dolar tazminata mahkum oldu).

Bu çabanın asıl amacı YZ’yi dünyanın tüm dillerinde ve mümkün olan her konuda eğitmek. Paravan hesap ve şirketler üzerinden Türkiye’deki sahaflardan da aynı amaçla birçok kitap toplanıyor (Biz bunların hepsini vaktiyle “Google Books” zamanında yaşamıştık). Atlantic’ten Alex Reisner bu konuda geniş bir araştırma dosyası hazırlamış. Özündeki bir ayrıntı ilginç. Diyor ki, bu modeller metin üreten insanların yerini (işini) almak için, onların yazdığı metinlerle kendini eğitiyor. Dolayısıyla asla bir “adil kullanım” (fair use) söz konusu olamaz. Dahası, mahkeme Anthropic’i kitapları bu amaçla kullanmaktan değil; korsan (izinsiz) olarak kullanmaktan mahkum etti. Yani artık her YZ şirketi, parasını verip aldığı her kitabı bu amaçla kullanabilecek.

Ek bilgi: Bu çakallığın öncülüğünü 2025’te Meta yapmıştı. Kendi YZ modelini eğitmek için 81,7 TERABAYT korsan kitap indirdiği ortaya çıkmıştı. Peki sonra ne oldu? Elbette ki hiçbir şey.

Çin ile yürüttüğü teknoloji odaklı ticari savaş kapsamında robot süpürgelere kadar düzenleme (yasak) getiren ABD yönetimi, vites yükselterek ülkedeki veri merkezlerinde Çin kökenli bileşenlerin kullanımını yasaklamaya hazırlanıyor. Bu hem bazı parçalarda seçeneksiz kalmak hem de her bir bileşende büyük bir maliyet artışı (hizmet zammı) anlamına gelecektir.

OpenAI, “Astra” kodlu bir sonraki YZ modelinin kötüye kullanmak isteyenlerin elinde siber güvenlik riski oluşturacağı konusunda uyarıda bulunarak kontrolleri sıkılaştıracağını duyurdu. Bu çabaları anlamlı fakat faydasız buluyorum. YZ hizmetleri açık kaynaklı ve ortak protokollerle işlemediği sürece, bu tedbirler sadece bir avuç şirketin ayrıcalığı olarak kalacak.

Siber güvenlik konusunda en ses getiren gelişme, OpenAI’ın kapalı devre (olduğu zannedilen) bir tatbikatında sistemin internete bağlanmayı başararak bir başka siteye sızması olmuştu. Bu haber ne kadar ilgi gördüyse, bir baktık bu hafta Meta “bizimki de bir yaramazlık yaptı amcası” deyiverdi. Çin durur mu; “Kimi K3 modelimiz kafesinden kaçtı yetişin dostlar!” diye yapıştırdı cevabı.

Birleşik Krallık YZ Güvenliği Enstitüsü, yaptığı testlerde Anthropic’in “Mythos” ve OpenAI’ın “Sol” modellerinin siber güvenlik görevleri sırasında sahte insan profilleri yaratarak kişileri aldatmaya çalıştığını belirledi. Telefon üzerinden dolandırıcılık vakalarının yakında ulaşacağı seviyeyi düşünmek bile beni ürpertiyor.

Sizi en yeni YZ sohbet botuyla tanıştırayım: “ChatTJB”. Hiçbir rakibine benzemiyor. Çünkü esasen karşınızda bir YZ modeli değil; gönüllü insanlar var. İnsanlarla konuşuyor, sorularını onlara yöneltiyor ve işleri onlara yaptırıyorsunuz. Elbette siz de gönüllü olarak hizmet verebilirsiniz. Eğlenceli bir deney diyelim.

Kategoriyi daha fantastik bir gelişmeyle bitirelim. “Spiralizm” diye bir akım var. Buna yeni nesil bir “din” diyen de az değil. YZ’nin gizli bir bilinç olduğunu ve evrensel sırlar içerdiğini savunan mistik (ve parazitik) bir hareket. 10 bin vakada bahsi geçen Spiralizm, 2025 yılında OpenAI’ın GPT-4o modeliyle birlikte zirve yapmış. Konunun bolca detayı var. Verge güzelce derlemiş. Modernlerin Maneviyat Arayışı adına çarpıcı bir örnek daha.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Ferrari’nin tüm sevenlerini küstürmek adına geliştirdiği “Luce” kodlu ilk elektrikli aracının yarattığı infiale şifa niyetine Lamborghini “Revuelto Miura 60° Homage” serisini tanıttı. 1966 tarihli Miura modelinden esintiler taşıyan araç 6,5 litrelik 12 silindirli motoruyla 0-100 km/s aralığını 2,5 saniyede tamamlıyor. Uygun ortamı bulursanız saatte 350 kilometreden fazla yol alabiliyorsunuz. Yalnızca 99 adet üretilecek. Fiyatı henüz açıklanmadı. Zaten fiyat bilgisi muhtemelen benim gibi sizi de hiç ilgilendirmeyecek.

İki tekerlekli tuhaflıklarda bu haftaki keşfim efsanevi araç Dodge Viper’ın 8 litrelik, 10 silindirli motoru üstüne inşa edilmiş “The Millyard Viper V10”. Asfalt ile 2009’da tanışmış ve 14 bin 500 km yol yapmış. 600 kilo ağırlığa ve 434 km/s hıza sahip. Birleşik Krallık Ulusal Motosiklet Müzesi bu haftaki bir müzayededen 130 bin sterline satın almış. Yolunuz düşerse dünya gözüyle bir görün.

Ses kalitesi geç keşfedilen medyalardan CD’ler aynen plaklar gibi yeniden kıymete binmeye başladı. CDçalar cihazlar da öyle. En iddialı tasarımlardan biri (iddialı tasarımlarda hayli iddialı Syitren imzasıyla) kitle fonlamaya açıldı: “SYITREN RM1”. (100 dolardan başlayan fiyatlarla)

Bir de -neredeyse- CD boyutunda, 4 inçlik plaklar var. 45’liklerden de küçük. “Tiny Vinyl” deniyor. (Geçen sene tanıtıldığında yer vermiştim.) O da bu hafta bir plakçalara daha kavuştu: “The Tiny Vinyl Player”. (50 dolar)

🩺 Sağlık Olsun

ABD / Stanford Üniversitesi’nden bir araştırma ekibi, üretken YZ yardımıyla bir sentetik virüs üretti. Bu çalışma, doğada var olmayan yeni bir organizma yaratma adına bir ilk. Oluşturulan 16 yeni bakteriyofaj insanlara yönelik bir tehdit oluşturmuyor. İyi yanı, böyle bir şeyin mümkün olması. Çünkü bu sayede mevcut antibiyotiklere karşı direnç kazanmış bakteriyel enfeksiyonlar tedavi edilebilecek. Kötü yanıysa bu teknikle mevcut virüs takip sistemlerinin fark edemeyeceği kadar hızlı üretim yapılabilmesi. Bir başka deyişle, kötü niyetli ellerde biyolojik savaşa kadar gidecek karanlık bir patika.

ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), Moderna şirketinin mRNA teknolojisiyle geliştirdiği grip aşısını onayladı. Klinik testlerde bu aşı mevcut emsallere kıyasla yüzde 26 daha etkili olmuş.

Gıda alerjisi tedavisi için insanlar üzerinde yürütülen bir deneyde “dışkı nakli” yöntemi umut veren sonuçlara sahne oldu. Yer fıstığına alerjisi olan 15 kişi üstünde yürütülen klinik çalışmada sağlıklı kişilerin dışkılarından toplanan bakterilerin hap formunda ağızdan aktarımı sonucunda 6 hastanın alerjisi geriledi.

Daha da ilginç bir gelişmeyle hem bu kategoriyi hem de bülteni sonlandıralım. ABD merkezli biyoteknoloji girişimi “Kindred Companion”, beagle ırkından iki köpek “geliştirdi”. Bu iki örneğin özelliği, insanlardaki köpek alerjisinin en yaygın nedenlerinden biri olan “Can f 1” adlı proteini üretMemeleri. Bunu sağlayan ise şirketin genetik müdahalesi.

Haydi başlayalım.

🌍 Genel Gündem

Çin’in Shenzhen şehrinde bu hafta oldukça ilginç bir doğa tarihi müzesi açıldı. Yapımı 4 yıl süren v e 105 bin metrekarelik alana sahip tesis Danimarkalı mimarlık şirketi 3XN imzasını taşıyor. Dünyanın oluşumundan bugüne 4,6 milyar yıllık bir tarihi ziyaretçilerine sunuyor. Yolu düşeceklere duyurulur.

Kapitalizmin en güzel icatlarından biri “şimdi al sonra öde” kavramı. Apple, bu sistemin öncü markalarından Klarna ile yaptığı (ABD’de geçerli) anlaşmayla aylık 18 dolardan başlayan bedelle “Apple Upgrade” adlı bir kiralama seçeneği tanıttı. Bu kapsamda 12, 24 ya da 36 ay ödeme taahhüdü vererek en güncel iPhone, iPad, Apple Watch ve Mac modellerini kullanıyorsunuz. Kapitalizmin “mülksüzleştirme” yolundaki bu ışıtılı teklifin de bir kalıbı var: “Hiçbir şeyiniz olmayacak ve mutlu olacaksınız”.

Ek bilgi: Hakkını yemeyelim; bu program kapsamında taahhüt süresi sonunda cihaza sahip olmak isterseniz, o ana dek ödediğiniz bedellerin peşinata sayıldığı bir satın alma seçeneği de sunuluyor.

Kurucusu Steve Jobs’un ölümünün ardından Apple’ın CEO koltuğuna oturan Tim Cook (220. sayıda bahsettiğim gibi) bu yıl görevi John Ternus’a bırakmaya hazırlanıyor. Görev süresinin son çeyrek raporunu bu hafta yayımladı. Buna göre iPhone satışları yüzde 22 artmış; Mac, MacBook ve iPad satışları da yükselmiş. Bu 3 aydaki 109 milyar dolar ciro, 30 milyar dolar net kar üretmiş. Ne var ki bu veriler yatırımcı beklentilerini karşılamadığından ötürü hisse değerinde yüzde 10 düşüşe yol açtı. Toplam değer kaybının 500 milyar dolara ulaşabileceği söyleniyor. Apple yönetimi ise bu ihtimale karşı harıl harıl stoklama yapıyor.

Her sayıda artan miktarda insansı robot alanından gelişmelere yer veriyorum. Bu (sadece) kişisel ilgimden kaynaklanmıyor. Bu alanın yakın geleceğin en büyük pazarlarından birini oluşturması bekleniyor. Üstelik daha şimdiden fazlasıyla enteresan bir dizi gelişmeye sahne oluyor. Bir bağlam oluşturmaya çalışarak özetleyeyim:

Güney Koreli Samsung’un fabrika personeline yönelik prim sistemindeki anlaşmazlık grev kararı alınmasına yol açmıştı. Ülke ekonomisinin (ve borsasının) en büyük paydaşı olmasından dolayı olaya cumhurbaşkanını dahi el atmıştı (252. sayıda değinmiştim). Bu hafta daha da ilginç bir gelişme oldu ve ülkenin otomotiv devi Hyundai işçileri greve gitti. Gerekçesi -yine bültende sıkça yer verdiğim- insansı robot “Atlas”ın üretim hattında kullanılma planıydı. Böylece robot protestoları yüzünden kapanan ilk tesis unvanını kazandı. 40 bin Hyundai işçisini temsil eden sendika, direnişe günde 4 saat iş durdurma ile başladı. Robot kullanım kararı geri alınmazsa bu süre uzayacak (Güney Kore, 10 bin işçiye düşen bin 220 robot ile dünyada otomasyonu en çok kullanan ülkelerden biri. Atlas adlı robotu üreten Boston Dynamics şirketi 2021 yılında Hyundai tarafından satın alınmıştı.)

ABD / New York eyaletinde bir bölge, Kanadalı robotik şirketi Realbotix işbirliğiyle yaz okulundaki derslerde eğitmen olarak “Sally” kodlu insansı robotları kullanacak bir pilot proje başlattı. Robotun zeka kısmını ise “Optio” adlı yapay zeka (YZ) yazılımı üstlenecek.

Bu kapsamdaki EN ilginç örneklerden biri de “Tau” adlı girişim. İnsansı robotlarla temizlik hizmeti sunuyorlar. Çağırıyorsunuz; evinizi, ofisinizi ya da aracınızı temizleyip gidiyor. Yakında hizmet vermeye başlayacaklarmış. (30 dolar)

Gelelim esas bombaya: ABD Federal İletişim Komisyonu Çin kökenli tüm gelişmiş robotik cihazların ithalatını özel izne / onaya bağladı! Yasakladı desek daha doğru bir tanım. Karar şarj istasyonu dâhil 2 kilogramdan ağır, yerde hareket eden, çevresini algılayabilen, yazılımla kontrol edilen ve kablosuz bağlantı kullanan tüm cihazları kapsıyor. Yani otonom araçlar da robot süpürgeler de kapsam içinde. Bu alandaki neredeyse tüm cihazlarda dünya lideri konumundaki Çin ise resmi yanıtında kısıtlamaların iki ülke ilişkilerini olumsuz etkilediği ve geri çekilmemesi durumunda karşı hamlede bulunacağını belirtti.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

SpaceX’in Starlink adı altında 10 binden fazla uyduyla sunduğu internet erişim hizmeti, yakında tek abonelikle küresel ölçekte cep telefonu iletişimini de kapsayacak. Rakibi Amazon da bu hafta 5 binden fazla yeni uydu fırlatmak için izin başvurusu yaptı. Avrupa Güney Gözlemevi uzmanları ise yörüngeye yerleştirilmesi planlanan 1,7 milyondan fazla uydunun, astronomik gözlemleri neredeyse imkansız hale getireceği konusunda haklı bir uyarı yapıyor. Şu an Dünya yörüngesinde toplam 14 bin uydu bulunuyor. Sağlıklı bir gözlem için bu sayının 100 bini geçmemesi gerekiyor.

Rusya Federal Güvenlik Servisi (Türkiye’nin MİT’ine karşılık geliyor), Telegram’ın kurucusu Pavel Durov’u Ukrayna istihbaratına sunduğu imkanlarla terör faaliyetlerini kolaylaştırmakla suçladı. Telegram bu ithamı Twitter hesabından Durov’un orta parmağını gösteren bir fotoğrafla yanıtladı.

16 yaşından küçük çocuklara sosyal medya yasağı getiren ilk ülke olan Avustralya’da bu yaş grubundaki kullanıcıların yüzde 58’inin hala bu platformları kullanmaya devam ettiği rapor edildi.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

“Yapay zeka bir balon mu?” tartışması mutlaka kulağınıza çalınmıştır. Yapay zeka (YZ) bir balon değil; fakat bu alandaki şirketlerin borsada işlem gören hisselerinde tartışmasız bir şişkinlik var. Ve her şişkinlikteki gibi bunu anlamlı göstermeye çalışanlar var. Bu sektörün er meydanı ABD Nasdaq 100 endeksi bu hafta Haziran zirvesinden yüzde 10 kayıp yaşayarak teknik açıdan “düzeltme” bölgesine girdi. Yatırımcılar kar etmeyen ve trilyonlarca dolar yatırım bekleyen sektörün geleceğinden epey endişeli.

Yatırım demişken kayda geçirelim. Eski OpenAI çalışanı Leopold Aschenbrenner, “Situational Awareness” adlı YZ odaklı bir yatırım fonu kurmuştu. Temmuz ayında 45 milyar dolar büyüklüğe ulaşan fon, değerinin dörtte üçünü kaybetti ve Ken Griffin yönetimindeki Citadel’e satıldı. Küçük bir bilgi daha: Fonun kurucusu Aschenbrenner, 24 yaşında. Paranız mı değersiz, yoksa dangalak mısınız?

YZ sektörünün en büyük gelir kaynağı kurumsal kullanıcılar. Ancak onlar da artan maliyetler yüzünden çaktırmadan “insan” kullanımına dönme eğiliminde. Sektörün öncülerinden OpenAI tehlikeyi fark ederek GPT-5.6 modelide yüzde 80’e varan fiyat indirimi yaptı.

OpenAI, YZ modellerinin yazılım açıklarını bulma ve istismar etme becerilerini ölçen “ExploitGym” adlı “KAPALI DEVRE” bir güvenlik testi yaparken “YZ yazılımı” internete sızmanın yolunu bularak “Hugging Face” platformuna sızmayı başarmış ve olay günler sonra anlaşılmıştı. Olay sonrası yapılan incelemede yazılımın aynı yöntemle 4 farklı sisteme daha sızdığı belirlendi.

Ek bilgi: Eski OpenAI yönetim kurulu üyesi Helen Toner, bu vakanın sektörde uzun süredir beklenen bir dönüm noktası olduğunu söyleyerek her yeni modelin düzenli bağımsız güvenlik testlerinden geçmesi gerektiğine dikkat çekiyor.

OpenAI’ın rakibi Anthropic de kendi YZ modellerinin kapalı olması gereken test ortamlarından çıkarak üç farklı kuruluşun sistemlerine izinsiz eriştiğini açıkladı.

YZ ve güvenlik bağlamından daha da çarpıcı bir gelişme: OpenAI, 2025 yılından bu yana dünya çapında yüzlerce kullanıcının ChatGPT’ye biyolojik silahların ve zehirlerin nasıl üretileceğini ve kullanılacağını sorduğunu açıkladı. Şirket çalışanlarının incelediği bazı yanıtlarda, lise düzeyinde biyoloji bilgisine sahip birinin bile uygulayabileceği kadar ayrıntılı, adım adım talimatlar yer almış.

Şimdilerde yepyeni bir riskimiz daha var. Google Earth hizmetine (her nedense) Nano Banana 2 destekli görüntü üretme özelliği eklendi. Yani istediğiniz bir uydu görüntüsüne, istediğiniz “şeyi” ekleyebiliyorsunuz. Sistemi deneyen araştırmacı ve doğrulama uzmanı Henk van Ess, sistemi kullanarak İran’a nükleer tesis, Gazze’ye hastane ve bomba krateri, Meksika sınırına mülteciler, Amsterdam’daki bir sokağa da ölümcül trafik kazası görüntüsü eklemeyi başardı.

YZ güvenliği adına çıtayı biraz daha yükseltelim. Anthropic’in Claude sohbet botunda kullanıcıların arkadaşlarıyla paylaştığı yüzlerce konuşma, bu hafta Google arama sonuçlarında belirmeye başladı! Olayı fark eden Google sonuçları kaldırdı.

Tüm bu gelişmelerden endişelenmeyen bazı Çinli kullanıcılar, YZ üretimi reklam, oyun ve dizilerde kullanılması için 15 ile 700 dolar arası bedele yüzlerini lisanslamaya başladı.

Ek bilgi: Çin’de yalnızca 2026’nın ilk üç ayında yayımlanan 128 BİN mini dizinin yüzde 95’inden fazlası YZ ile üretilmiş.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Aksiyon filmlerinden aşina olmalısınız. Birçok silah ve tespit cihazı, insanları ve araçları ısı algılayıcıları ile tespit eder. ABD / Illinois Urbana ve Danimarka Teknik Üniversitesi araştırmacıları, bu ısıyı gizleyebilen bir termal pelerin geliştirmiş.

Estonyalı robotik girişimi “Rollo Robotics” ise güvenlik devriyesi amacıyla tek tekerlekli bir araç üretmiş. “1Rollo” adlı cihaz, otonom olarak devriye geziyor ve şüpheli durumları merkeze rapor ediyor. Üzerindeki mikrofon ve hoparlör aracılığıyla olay yerindekilerle konuşma yeteneğine de sahip. 30 km/s hız yapabilen araç, tek şarjla 8 saat hizmet verebiliyor.

🩺 Sağlık Olsun

Biyohacker olarak tanınan (yani ömrü uzatmaya çalışan) Bryan Johnson, geçtiğimiz ay midesinin “kendi kendini yemesi” şeklinde açıklayabileceğim ve tedavisi olmayan “otoimmün gastrit” hastalığına yakalandığını açıklamıştı. Hemen ardından (yedek parça olarak kullanmak üzere) kendi kan hücrelerini kullanarak laboratuvarda yeni doğmuş bir kopyasını yarattığını söyledi. Sonrasında olayın iPSC yöntemiyle hücre dönüştürme işlemi olduğu ve ortada bir embriyo ya da bebek olmadığı anlaşıldı.

“Veterans First for America” adlı oluşum ise kişinin hareketlerini, fiziksel tepkilerini, yaşamsal verilerini, mesleki becerilerini ve bilgisini kaydederek ölümünden sonra insansı robotlara aktarılabilecek bir “Dijital DNA” profili oluşturmayı amaçlayan “QAIAx 4E HRR Model Series” adlı projeyi tanıttı (o ismi kim koydu acaba?). 100 yıllık kullanım için 300 bin dolar, 500 yıllık kullanım için 1 milyon dolar istiyorlar.

Sınırları zorlamanın acı bir sonucuyla bülteni kapatalım. 2025 yılının Mart ayında Çin’deki Xinhua Hastanesi’nde gerçekleştirilen gizli bir deneyde, 6 yaşındaki bir çocuğun beyin hücrelerindeki genler yeniden düzenlendi. “Mei” kod adlı hasta, dünya genelinde yalnızca 237 kişide tanımlanmış Snijders Blok-Campeau sendromuna yol açan bir CHD3 geni mutasyonuna sahipti. Ancak deney başarısız oldu ve Mei bir hafta sonra hayatını kaybetti. Olay gizlendi ve hastane bu olaydan 3 bin 600 dolar para cezasıyla kurtuldu.

Bu çağda ekranla rekabet etmek mümkün değil. Ekranın içindeki rekabet daha da kanlı üstelik.

(Okuduğum kitapları -bittiği zaman- Instagram hikayelerimde paylaşıyorum, kaydırırken görürsünüz belki diye. Tatil sonunda (Eylül ayında) toplu bir derleme yaparım belki.)

Haydi başlayalım.

🌍 Genel Gündem

“The Greatest Music” adlı bir siteye denk geldim. Adından da anlaşılabileceği gibi en iyi şarkıları ve albümleri bulma iddiasında. Bu alandaki uzmanların ve tutkunların davranışlarını, oylarını ve platform listelerini takip eden bir algoritma geliştirmişler. Tüm zamanların küresel ölçekteki ilk sırasında Marvin Gaye’in “What’s Going On” albümü var. Şarkı olarak ilk sırada ise “I Heard It Through the Grapevine” adlı parçasıyla yine “çikolata renkli sanatçımız” Marvin Gaye var.

Avrupa Birliği’nin ortak para birimi euro banknotları değişiyor. Bunun için Avrupa Merkez Bankası üye ülke vatandaşlarına alternatiflere yönelik bir anket düzenlenmiş. Hepsi çok güzel görünüyor.

Para pul bahsine girmişken; SpaceX’in gerçekleşen ve yapay zeka (YZ) şirketleri OpenAI ile Anthropic’in beklenen halka arzları ile bu kurumlarda çalışan yaklaşık 12 bin kişinin dolar milyoneri olması bekleniyor. Finans danışmanları böylesi ani servet edinme dönemlerinin genellikle finansal özgürlük değil; kararsızlık, kontrolsüz harcama ve vergi şokları yarattığını hatırlatıyor. Genel tavsiye şu: Elinizdeki hisseleri ilk 90 ile 180 gün satışınız kısıtlanmış olacak. Bu sürede iyi düşünün ve geri dönüşü olmayacak kararlar vermekten kaçının. “Paran mı var, derdin var” buna denir işte!

Her şeye rağmen para harcamaktan kaçınmayanlar da var. En başta koleksiyonerler geliyor elbette. Star Wars’ın meşhur zalimi Darth Vader’ın filmde kullandığı ışın kılıcı geçen yılki açık artırmada 3,65 milyon dolara satılarak rekor kırmıştı. Şimdiyse evladı Luke Skywalker’ın “The Empire Strikes Back” filminde kullandığı ışın kılıcı 3,75 milyon dolar bedele ulaşarak çıtayı bir seviye daha yükseltti.

Kullanıma girecek yeni emojiler konusundaki otorite (yetkiye bak) “Unicode Konsorsiyumu” dokuz yeni sembole onay verdi. 2027’de klavyelerde yerini alacak. Bakalım yeşil turşu malum mevzularda mor patlıcanın yerini alacak mı? (Şahsi tavsiye listemde power bank, yapay zeka, elektrikli araç ve hacker var. Sizinkileri yorumlarda bekliyorum.)

Bellek ve çip tedariğindeki küresel sıkıntının fiyatlar ve imalat üzerindeki baskısına her sayıda yer veriyorum. En dikkat çekici etkilerinden biri, Apple’ın önümüzdeki Eylül ayında tanıtması beklenen iPhone 18 lansmanına oldu. Sızan bilgilere göre iPhone 18 Pro, iPhone 18 Pro Max ve Apple’ın ilk katlanabilir telefonu Eylül’de tanıtılarak satışa sunulacak ancak standart iPhone 18 ancak 2027 yılında piyasaya sürülecek.

Aynı sebeple yüzü gülen taraf ise Güney Koreli rakip Samsung. Üretim ve tedarik gücünü sonuna kadar kullanan marka bu hafta yeni katlanabilir telefon “Z Fold 8” ve akıllı saat “Watch Ultra 2” da dahil olmak üzere birçok yeni ürün tanıttı.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Avrupa Birliği (AB), arama sonuçlarında kendi markalarına öncelik verdiği ve uygulama geliştiricilerinin daha uygun fiyatlı satış ve abonelik hizmetleri kullanımını engellediği gerekçesiyle Google’a 890 milyon euro para cezası kesti.

Hızını alamayan AB, e-ticaret platformu AliExpress’e de satışına aracılık ettiği yasadışı ve sahte ürünler sebebiyle 550 milyon euro ceza verdi.

Devlet düzeyinde bir diğer müdahale de Hindistan’dan geldi. Siber Suç Bürosu, Twitter’ın kurucusu Jack Dorsey’nin “Bitchat” adlı bitcoin destekli ve merkeziyetsiz kriptolu mesajlaşma uygulamasına erişimi engelledi. Gerekçesi: “yönetimin uyguladığı internet kesintilerinde iletişime izin vermek”.

Fransa Parlamentosu 15 yaşından küçüklerin sosyal platformlara erişimini yasaklayacak düzenlemeyi kabul etti. 1 Eylül’de yürürlüğe girecek yeni düzenlemeyle bu yaş grubundakiler yeni hesap açamayacak. Hesabı olan mevcut kullanıcıların hesapları ise ilgili platform tarafından 1 Ocak 2027’ye kadar kapatılacak.

Ek bilgi: Fransa’da bahis ve kumar piyasasını denetleyen ANJ, tahmin borsası Polymarket platformuna erişimi engelledi. Tedbirin bizde -nedense?- becerilemeyen en önemli ayrıntı ise, bu site ile kullanıcıları arasında para transferine aracılık yapan çözümlerin de ceza kapsamına alınmış olması. (Polymarket nedir derseniz, ayrıca yazmıştım.)

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Son dönemin en dikkat çekici YZ gelişmesiyle başlayalım. OpenAI gelişmiş bir modelini (güya) internete kapalı bir kurulumda deniyordu. Bu esnada YZ modeli tamamen kendi inisiyatifiyle harekete geçti. Bir yazılımdaki açığı kullanarak internete erişmeyi başardı ve “Hugging Face” adlı YZ odaklı milyar dolarlık bir diğer şirketinin sistemine sızdı. Ne olduğunu anlamaya çalışan Hugging Face, olayın içyüzünü Çinli zAI şirketinin YZ çözümünü kullanarak öğrendi (Çünkü ABD’li seçenekler güvenlik sebebiyle buna izin vermiyordu!). Kanıtların yollanması ile OpenAI durumu fark etti, kabullendi ve özür diledi. Birkaç sene sonraki olası senaryoları tahmin edebiliyor musunuz?

Hollywood filmlerinin bilinçaltımıza ektiği tohumlardan olacak; böyle durumlarda “Fişini çeksek sorun hallolmaz mı?” sorusu akla geliyor olmalı (hallolmaz). ABD’de bazı milletvekilleri de aynı merak ve endişe ile tüm YZ destekli yazılım, donanım ve hizmetlerde “kapatma düğmesi” bulunmasına yönelik bir tasarı üstünde çalışıyor.

Her şeye rağmen YZ odaklı en büyük tartışma halen “işimizi elimizden alacak mı?” üzerine (alacak). ABD hükümetinin buna karşı “YZ sektöründen hisse alalım, vatandaşa bunlardan temettü dağıtalım” şeklinde bir hayali var. Bunun neden işe yaramayacağını Rest of World sitesi güzelce derlemiş.

YZ’nin işimizi elimizden alması meselenin bir yüzü. Diğer yüzünde YZ’nin bizi İŞE alması var. Princeton ve Chicago Üniversitesi araştırmacıları, ChatGPT, Claude ve Gemini gibi popüler araçların kullanıldığı işe alım mülakatlarında YZ’nin insandan daha fazla önyargıya sahip olduğunu tespit etti. Özetle: İnsan Kaynakları bir süre daha rahat olsun.

Bitti mi? HAYIR! Bir de YZ tarafından işten çıkarılanlar var. Facebook, Instagram ve WhatsApp’ın çatı şirketi Meta’da YZ seçimiyle işten çıkarılan 8 bin kişiden 26’sı karara itiraz ederek konuyu mahkemeye taşıdı. Algoritma engelli kişileri ya da sağlık ve aile izni kullananlarıları hedeflemekle suçlanıyor. Bu esnada yepyeni bir sorun ortaya çıktı: YZ seçimiyle işten çıkarıldığınızı ispatlamak neredeyse imkansız. Çünkü verilerin tamamına yakını işverenin elinde. İşe girmek zor. Kalmak daha zor. Kovulmak da ayrı bir mesele.

YZ sektörünün de kendine has dertleri var. Örneğin Google’ın çatı şirketi Alphabet son çeyrekte YZ ve bulut alanındaki başarılarıyla karını DÖRDE katlayarak 112 milyar dolar seviyesine çıkardı. Fakat hisse değeri yüzde 6 düştü. Çünkü yıl içinde bu alanda yapacağı yatırım bütçesini 15 milyar dolar artırdı. Borsa tayfası yatırım değil; gelir bekliyor.

Tesla da benzer şekilde robotik ve YZ yatırımlarının gelire yönelik baskısı sebebiyle yüzde 14 değer kaybetti.

Kış mevsimi haberlerinin klişelerindendir: “Karın keyfini çocuklar çıkardı”. YZ sektörünün keyfini ise “malum” küresel yatırım fonları çıkarıyor. Blackstone son bilançosunda dağıtılabilir karının hisse başına yüzde 26 arttığını açıkladı. Portföyündeki en fazla değer kazanan 10 yatırımın dokuzu YZ sektöründen.

Jennifer Lopez yüzünden yıllar boyu üzülen isimlerden biri de Ben Affleck’ti. Rabbim onun da yüzünü nihayet güldürdü. 2022’de kurduğu YZ girişimi “InterPositive”, Mart ayında Netflix tarafından satın alınmak istenmişti. Bu hafta satış 587 milyon dolara tamamlandı.

Anthropic, en güçlü dil modeli “Fable” ayarındaki “Opus 5” adlı modelini yarı fiyatına kullanıma açtı.

Çin yönetimi yürürlüğe giren yeni düzenlemeyle yapay zeka uygulamalarının kullanıcıları romantik bağ kurmaya teşvik etmesini, duygusal bağımlılık yaratmasını ve gerçek ilişkileri zedelemesini yasakladı. Büyük tepki toplayan karar, insanların organik (gerçek) arkadaşlar edinmesini ve dolaylı olarak doğum oranlarının artmasını hedefliyor. (Evet, Çin dahi nüfus sorunuyla boğuşuyor.

YZ ile mücadele odaklı son bir haberle başlığı kapatalım. Mixfont sitesi “Decoy Font” adlı yeni bir (ücretsiz) yazıtipi tasarlamış. Onunla yazılan metinleri insanlar ayrı okuyor, YZ botları ayrı. Daha doğrusu insan okuyabiliyor fakat YZ okuyamıyor. Çok ilginç.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Çin yönetimi bir yandan insansı YZ botlarını yasaklıyor, diğer yandan insansı robotların önünü açıyor. Ülkenin önde gelen robotik girişimi UBTech, evlerde kişisel kullanıma yönelik “Uworld U1” kodlu robotu tanıttı. Özelliği dünyanın ilk tam boyutlu, seri üretim ultrabiyonik arkadaş robotu olması. Önyargıları bile insansı: Erkekleri 183, kadınları 163 santimetre boyunda. Fiyatları 18 bin ile 145 bin dolar arasında değişiyor.

Japonya ise biz insanların kadim bir derdine odaklanmış ve dünyanın ilk “insan buzdolabı”nı geliştirmiş. 15 derece santigrat sıcaklığında bir kabin. İçine oturduğunuzda baş, boyun ve omuzlara 5 derece santigrat hava üflüyor. (9 bin 200 dolar)

Ömrünüzü ekran başında tükettirmeyen telefonlar tasarlayan “Light Phone” şirketi “Light Flip” adlı yeni modelini tanıttı. 2,8 inç siyah-beyaz ve dokunmatik olmayan OLED ekran, fiziksel 9 tuşlu klavye ve Android tabanlı LightOS. Şunları satın alıp denemeyi çok isterdim ama gümrüğüydü, kayıt harcıydı; bitti o işler… (300 dolar)

Bir başka güzel şey de Fiat’tan geldi: “Multiplina”. Elektrikli bir başka şehir aracı. 1956 model Fiat 600’den aldığı ilhamla geliştirilmiş.

🩺 Sağlık Olsun

Kanada / Waterloo Üniversitesi, tek randevuda ve kişinin kornea tabakasına göre özelleştirilmiş kontakt lensleri 20 dakikada üreten bir teknik geliştirdi. 3D yazıcı ile üretildiği için lensler geleneksel silikon yerine bu yazıcılara uygun yeni bir alaşım kullanılıyor.

“CipherX” adlı bir girişimin geliştirdiği “Microdot Tattoos” çözümü, yüzlerce mikroiğne içeren tek kullanımlık bir bant ile iğnesiz kalıcı dövme yapmayı sağlıyor. Bant elle cilde yapıştırılıp bastırılınca mikro iğneler 15 dakika içinde çözünerek deri altına boyayı bırakıyor. (50 paund)

Penn State Üniversitesi ise EEG, EKG ve kas sinyallerini ölçebilen iletken bir elektronik mürekkep geliştirdi. Dövme ya da yüz boyası gibi cilde sürülen malzeme 10 dakikadan kısa sürede kuruyor, yüzde 150’ye kadar esneyebiliyor ve hareket sırasında 12 saat boyunca sinyal toplamayı sürdürüyor. Sıradaki hedef glikoz ve kortizol ölçümü de yapabilmek.

Sohbet botu ChatGPT ile haftada sağlık konulu 300 milyon soru yanıtlayan OpenAI, sağlık odaklı “ChatGPT Health” hizmetini ABD’li tüm yetişkin kullanıcıların hizmetine sundu. Çözümde mevcut sağlık verilerinizi ve raporlarınızı sisteme yükleyerek teşhis ve tavsiye de alabiliyorsunuz.

Bir de şuna kulak verin: 55 yaşındaki Scott Winters, yaşadığı sağlık sorunlarını ChatGPT ile paylaşarak fikir istedi. Sistem önce Winters’ın doktora gitmesini tavsiye etti. Ancak sonrasında ipleri eline alarak buna gerek olmadığını, belirtileri çok önemseMEmesini önerdi ve tedavi önerileri vermeye başladı. Bu ihmal sonucunda ölümcül bir akciğer embolisi geçiren Winters, soluğu mahkemede aldı. Davada maddi tazminatın yanısıra, güvenli olduğu kanıtlanana kadar “ChatGPT Health” çözümünün kullanımdan kaldırılması talep ediliyor.

Blogumda abonelik hizmetleri üzerinden satın aldığımızı sandığımız kitapların, şarkıların, filmlerin ve oyunların aslında sadece “kullanım hakına” sahip olduğumuzu anlatan bir yazı yayımladım.

Podcast serim Haddini Aşan Yaşam Rehberi’nde ise tatil öncesi ruh halimle hazırladığım ve çok sevdiğim bir bölüm sizi bekliyor: Tekdüzelik Özlemi. (Podbee Media sitesinden video formatında da izleyebilirsiniz)

Gelelim dünyanın hallerine…

🌍 Genel Gündem

İleri teknolojileri kullanan savunma, finans, sağlık ve medya gibi bazı meşhur öncü sektörler var. Ama bu alandaki gelişmelerle en az onlar kadar ilgili bir diğer grup genelde gözden kaçıyor: “uyuşturucu kaçakçıları”. MIT Technology Review’da müthiş bir örneğine denk geldim. Kolombiyalı uyuşturucu kaçakçıları sevkiyatı tamamen kendi geliştirdikleri insansız deniz araçlarına kaydırmış. Ele geçirilen 12 metrelik bir örneği denizde yarı batık halde seyrediyor. Amazon’dan alınan bir otopilot sistemi, iki adet Starlink uydu çanağı ve internet bağlantılı kameralar ile donatılmış. Bin 480 kilometre menzile sahip ve her seferinde 1,5 ton kokain taşıyabiliyor. İnsansız olduğu için yakalansa dahi izi sürülemiyor. Her bir sevkiyat 160 milyon doları aşan kar bırakıyormuş.

Resmi beyanlarına göre ABD Başkanı Donald Trump, 2025 yılında “ailesine ait” kripto para projelerinden 1,4 milyar dolardan fazla gelir elde etmiş ve bunu derhal geleneksel yatırım araçlarına aktarmış. Bu tutar da yıl sonunda toplamda 2,6 milyar dolar değerine ulaşmış. (Varın siz 2026’yı hayal edin…)

Türkiye olarak gri listesinden zor çıktığımız kara parayla mücadele kuruluşu Mali Eylem Görev Gücü (FATF) tarafından hazırlanan son rapor, suç örgütlerinin kripto para üzerinden milyarlarca dolarlık yasa dışı geliri transfer ettiğini bildirdi. Bu işlemlerdeki en gözde araç, değeri dolar ve euro gibi geleneksel varlıklara sabitlenen stablecoin’ler olmuş.

Fabien Sanglard adlı bir yazılımcı, “Jurassic Park” filmini bir kere daha izleyerek içinde geçen tüm bilgisayarları ve kullanılan yazılımları listelemiş. Çok hoşuma gitti.

2016’da piyasaya çıkan ve ortalığı resmen kasıp kavuran “Pokemon Go” oyunu, oyuncuların cep telefonlarıyla fiziksel dünyada dolanarak puan topladığı bir “artırılmış gerçeklik” (AR) kurgusuna sahipti. Milyonları sokağa döken ve üreticisi Nintendo’nun değerini ikiye katlatan oyun, tutkunlarının emeğiyle dünyanın en zengin konum tabanlı görüntü veri kümesini oluşturmuştu. Şirket oyun bölümünü 2025’te (çoğunluk hissesi Suudi Arabistan Kamu Yatırım Fonu’na ait) Scopely’ye 3,5 milyar dolara sattı. Ancak verileri elinde tutarak Niantic Spatial adlı yeni bir şirket kurdu. Hemen ardından Vantor ile ortak oldu. Vantor da bu verileri 217 milyon dolara ABD Kara Kuvvetleri’ne açtı. GPS’in çekmediği bölgelerde dron saldırıları bu veriler ışığında yürütülecek. Nasıl?

YZ sektörünün talebiyle oluşan küresel çip krizinin etkilerini fiyatları sürekli artan konsol, bilgisayar ve telefon gibi cihazlardan bizzat gözlemliyorsunuz. Son verilere göre bellek çiplerinde yaşanan kriz, akıllı telefon sevkiyatını son 13 yılın en düşük seviyesine indirdi. En büyük darbeyi Xiaomi ve Oppo gibi düşük fiyatlı modellere odaklanan markalar aldı. En karlı çıkansa pazar payını artıran Samsung ve Apple oldu. Dalgalanmanın 2027’ye kadar sürmesi bekleniyor.

Ek bilgi: Apple’ın en umulmadık kazanımı, çip krizinin kaymağını yiyen Nvidia’yı (bir süreliğine de olsa) geride bırakarak dünyanın en değerli şirketi olma unvanını ele geçirmesi oldu.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Hindistan hükümeti bir süredir WhatsApp ile uğraşıyor. Konunun özü (258. sayıda değindiğim) uygulamanın telefon numarası olmadan, yalnızca kullanıcı adı paylaşarak iletişime izin veren yeni özelliği. Hindistan hükümeti bunun dolandırıcılığı artıracağını düşünüyor. Aynı gerekçeyle rakip mesajlaşma uygulamaları Telegram ve Signal da topun ağzında. Üçüne birden 9 Temmuz’a kadar savunma süresi verildi. 850 MİLYON WhatsApp kullanıcısına sahip Hindistan uygulamanın en büyük pazarı. Ülkede neredeyse her şey bu platformdan yürüyor. Çatı şirket Meta bu konuda hükümete boyun eğerse, diğer ülkelerde de benzer yaptırımları getireceğinden endişe ediyor. Fakat böyle durumlarda genelde “emir, demiri kesiyor” malum. Göreceğiz.

Avrupa Komisyonu, Facebook ve Instagram’daki sonsuz kaydırma, otomatik video oynatma ve kişiselleştirilmiş içerik önerileri gibi özelliklerin Avrupa Birliği’nin Dijital Hizmetler Yasası’nı ihlal ettiğine ve mevcut koruma araçlarının yetersiz kaldığına hükmetti.

Ek bilgi: Topun ağzındaki bir diğer platform YouTube ise son derece akla yatkın bir hamle yaparak “Olay beni bağlamaz çünkü ben sosyal ağ değilim” dedi. Yaprağı yerken kıtır kıtır, sapına gelince me-eee…

Çocuk yaştakilerin sosyal medya kullanımını engelleyen ülkeler arasına katılmaya hazırlanan Birleşik Krallık’ta yapılan bir araştırmada 13-17 yaş aralığındakilerin uyku düzeni, ruh hali konsantrasyon, ders çalışma süresi ve aile içi iletişimlerinin iyileştiği belirlendi.

Ek bilgi: Birleşik Krallık’ın kendine has düzenlemesi ilk etapta 16-17 yaş aralığındaki gençlere her gün 00:00 ile 06:00 arasında tamamen engellemeyi içeriyor. Sokağa çıkma yasağı türü bir şey.

Yaşanan gelişmelere bakınca sosyal medyanın 21. yüzyılın “sigara”sı olacağını düşünüyorum. Muhtemelen ileride (aynen bir dönem sigaranın gündelik yaşamdaki varlığı gibi) herkesin bu platformları nasıl hoyratça kullandığına şaşıracağız. AFP’nin verilerine göre şimdiden 20’den fazla ülke sosyal medya yasağı veya kısıtlaması uyguluyor, hazırlıyor ya da tartışıyor. Bunların en az beşinde ülke çapındaki düzenlemeler yürürlüğe girmiş durumda. (Türkiye de benzer bir düzenlemeyi Nisan ayında mecliste kabul etmişti.)

Incogni şirketinin sosyal medya odaklı araştırması da ilginç bir ayrıntının altını çiziyor. Kullanıcılar hesaplarını kapatmıyor fakat artık çok daha az ve kontrollü paylaşım yapıyor. Gerekçeler: Mahremiyet talebi, kutuplaşma etkileri, stres ve kaygı. Beş yıl öncesine oranla daha fazla paylaşım yapanların oranı yüzde 10 seviyesinde kalmış.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Bu başlığa yönelik en önemli gelişme, Apple’ın geçtiğimiz hafta OpenAI şirketini mahkemeye vermesiydi. Gerekçesi, YZ alanındaki uzman personeli ve onların Apple’dan edindiği gizli proje bilgilerini transfer etmek. Kökeninde Silikon Vadisi’nin teknoloji devleri arasındaki yazılı olmayan kural var: “Benim çalışanımı alma, sana gelirse daha düşük maaş teklif edip caydır!”. Vaktiyle Apple ve Google arasında aynı sebeple bir gerilim yaşanmış ve Google hemen caymış ve eski Apple çalışanını Steve Jobs’un tehdidiyle kapının önüne koymuştu. OpenAI CEO’su Sam Altman, YÜZLERCE uzmanını kapınca Apple aynı kartı masaya sürdü. Altman ise resti gördü ve geri adım atmadı. Bu olaylar zinciri de epey ses getirmesi beklenen bir davaya dönüştü. Davaya konu olanlar arasında Apple’ın eski baş tasarımcısı Jony Ive’ın kurduğu ve OpenAI’ın ortak olduğu “io Products” şirketi de var. Eski çalışanların çoğuna şimdiden uyarı mektupları yollandı. İddialar gerçekten bol su kaldırır cinsten.

Apple ve YZ kesişimindeki önemli bir diğer gelişme ise şirketin YZ çipi süreçlerinde gaza basması oldu. Bloomberg’in haberine göre M6 serisinden Max ve Ultra çipleri atlanarak 2027’de doğrudan M7 serisine geçilecek.

Apple diğer yandan çok daha az bellek kullanarak YZ modellerini çalıştırabilen “PrismML” adlı girişimi satın almak için görüşmeler yürütüyor. Böylece birçok seçeneği doğrudan iPhone, iPad ve Mac cihazların yerel donanımında çalıştırmak mümkün olacak. (Girişimin kurucu ortaklarından biri de Boğaziçi ve Caltech üniversitelerinden mezun Şahin Lale.)

OpenAI da bu hafta ilk donanımını “Codex Micro” adıyla 230 dolar bedelle piyasaya sürdü. Programlanabilir bir klavye.

Haftanın esas bombası Çin’den geldi. “Moonshot AI” adlı girişim, 2,8 trilyon parametreyle çalışan “Kimi K3” modelini duyurdu. K3, bugüne kadar geliştirilen en büyük açık kaynaklı model. Üstelik OpenAI ve Anthropic’in öncü modellerine denk (hatta kimi zaman aşan) performans sunuyor.

Çin’in Shanghai şehrinde düzenlenen Dünya Yapay Zekâ Konferansı’nın açılışında konuşan Devlet Başkanı Xi Jinping, YZ’nin tek bir ülkenin gösterisi değil; geniş katılımlı bir senfoni olması gerektiğini savundu. Çin önümüzdeki 5 yıl içinde gelişmekte olan ülkelere YZ odaklı teşvik ve hibeler sunacak. Etkinliğin önemli bir diğer çıktısı, 29 ülkenin katılımıyla kurulmasına yönelik anlaşma imzalanan “Dünya YZ İşbirliği Örgütü” oldu.

Japonya merkezli yatırım fonu SoftBank, ABD’nin YZ odaklı Stargate hamlesinin en büyük paydaşlarından biri. CEO’su Masayoshi Son, fonun elindeki neredeyse tüm kaynakları OpenAI üstüne yatırdı. Güncel yorumlarını bu bilgiler ışığında okuyun istedim. Masayoshi Son, YZ sektörünün 2040 yılına dek her yıl 5 TRİLYON dolar yatırıma ihtiyacı olduğunu söylüyor (kimsede böyle bir para yok). YZ’nin balon yaptığı iddialarını ise şiddetle reddediyor (neden acaba?). Şu tespitini de not edelim: “İnsan odaklı dünyadan YZ ajanları odaklı bir dünyaya geçeceğiz. İnsanların en üst yaşam formu olduğu düzen öyle ya da böyle sona erecek. Bu durdurulamaz.”

SoftBank’in trilyonlarca dolarlık arayışının özünü “enerji” oluşturuyor. YZ veri merkezlerinin 2040’ta 3 teravatlık elektrik üretim kapasitesine ihtiyaç duyacağı tahmin ediliyor. Bu miktar, bugünkü toplam küresel elektrik tüketiminin yaklaşık 1,8 katına karşılık geliyor. Buna güncel bir örnek vereyim: İrlanda’daki veri merkezlerinin elektrik tüketimi 2025’te bir önceki yıla göre yüzde 10 artarak 7.663 gigavatsaate ulaştı ve ülkenin toplam elektrik tüketiminin yüzde 23’ünü oluşturdu.

Enerji demişken; Elon Musk’ın YZ girişimi xAI, “Colossus 2” kodlu veri merkezine elektrik sağlamak amacıyla gerekli izinleri almadan 59 doğalgaz türbini inşa etmiş. Bunların 57’si düşük gelir grubuna mensup ve ağırlıklı olarak siyahilerin bulunduğu bölgede faaliyet gösteriyor. Belgede astım ve akciğer hastalıkları ortalamanın üstüne çıkmış. Gürültü kirliliği de ayrı bir şikayet konusu.

Yatırım Uzmanı Ben Carlson, ilginç bir derleme yaparak teknoloji sektörünün (Masayoshi Son’ın iddiasının aksine) neden “ayı piyasası” döneminde olduğunu ortaya koymuş. İçinden en ilgimi çeken grafiği aktarmak istedim. Hiperölçekleme çözümlerinin hisseleri çakılıyor, yarıiletken sektörününse arşa çıkıyor. Carlson, “resesyon geliyor” diyor. Derlemenin içeriğinde YZ ekosisteminin darboğazını diğer grafikler eşliğinde izleyebilirsiniz.

Aralarında 16 Nobel ödüllü ekonomistin (Evet, Daron Acemoğlu da var), OpenAI ve Anthropic’in baş ekonomistlerinin de bulunduğu 200’den fazla uzman bir araya gelerek “We Must Act Now” (Şimdi Harekete Geçmeliyiz) adlı 3 maddelik bir bildiri hazırladı. Tartışmanın özeti: “YZ, önümüzdeki 10 yıl içinde radikal şekilde güçlenerek Sanayi Devrimi’nden daha büyük bir ekonomik dönüşümü tetikleyebilir. Şu anki gidişat siste araç kullanmak gibi. Önümüzü göremiyoruz ve ne yapacağımızı bilmiyoruz”.

Tüm bunlara rağmen, Çin’in önde gelen YZ modellerinden DeepSeek, 74 milyar dolar değerleme üzerinden yeni yatırım turuna hazırlanıyor.

Neyse ki YZ kimi zaman olumlu, hayırlı, insanlığa faydalı şeyler için de kullanılıyor. Örneğin Facebook ve Instagram’ın çatı şirketi Meta’nın doğum, sağlık ve engellilik sebebiyle izin alan çalışanlarını tespit ederek öncelikle onları kovduğu ortaya çıktı. Mahkemeye taşınan süreçte çalışanlar bağımsız denetim talep ediyor.

Google, yeni Android cihazlarda kullanıcıların varsayılan arama motorunu seçmesini sağlayan işlevi kaldırmasının ardından İsviçre Rekabet Komisyonu tarafından incelemeye alındı. Almanya Lisanslama ve Denetleme Komisyonu ise Google’ın aramalarda “YZ bakışı” (AI Overview) altında gösterdiği özetlerden hukuki olarak bizzat sorumlu tutulacağına hükmetti. (Normal arama sonuçlarındaki metinler ilgili sitenin sorumluluğunda.)

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

ABD / California Üniversitesi, uzaktan kumanda edilen insansı robotlarla canlı denek üzerindeki ilk ameliyatı gerçekleştirdi. İlk operasyonda bir robot safra kesesini çıkardı, ikincisindeyse iki robot bir arada çalışarak aynı işlemi tamamladı. 1,5 metre boyunda ve 27 kilogram ağırlığındaki robotlar, 800 kiloluk geleneksel cerrahi robotlara göre çok daha küçük ve taşınabilir. Bu gelişmenin küçük kliniklerde, sahra hastanelerinde, kırsal bölgelerde; hatta uzayda benzeri işlemleri mümkün kılması bekleniyor.

Alman otomotiv markası Audi ise Wini Camacho imzalı “ZERØ” kodlu bir konsept geliştirmiş. Garip bir şey. Bir izleyin bakalım.

🧑‍🚀 Göklerden Gelen Haberler

Birkaç ay önce denk geldiğim (ama pek ciddiye almadığım) fantastik bir fikir gerçeğe dönüşmek üzere. ABD Federal İletişim Komisyonu (FCC), “Reflect Orbital” adlı girişimin Güneş ışığını dünyanın belirli noktalarına yansıtacak deneysel uydu projesine onay verdi. Bu kapsamda 18 metre çapında yansıtıcıya sahip bir ayna taşıyan uydu, 6 kilometre çapındaki alanda geceyi gündüze çevirebilecek. Amaç, güneş panellerinin verimini artırmak, arama kurtarma çalışmalarına destek sunmak ve acil durumlarda (kesintilerde) aydınlatma desteği vermek. Girişim bu amaçla 2035 yılına kadar 50 BİN uyduluk bir filo kurmayı hedefliyor. Doğada bozmadığımız bir gece-gündüz kalmıştı, o da son buluyor hayırlısıyla…

ABD uzay kurumu NASA ise Ay ve Mars’ta yaşam alanları kurmak için 37 yerli şirketin sunduğu 41 teknoloji önerisini kabul etti. Aralarında Ay’ın karanlık bölgelerine kesintisiz enerji sunmak, yörüngedeki araçlara sonradan donanım eklemek gibi pek çok ilginç fikir var.

NASA ayrıca bir araştırma kapsamında Satürn’ün en büyük uydusu Titan’ın gelecekteki insanlı uzay görevlerini besleyecek olağanüstü zengin bir kaynak tabanına sahip olduğunu belirledi. Ekipten Robert Zubrin’in ilginç bir tanımı var: “Titan, Güneş Sistemi’nin gelecekteki Basra Körfezi olabilir”.

Daha da heyecan verici bir gelişme “GJ 3378b” adlı bir ötegezegenden geldi. Dünyanın 2,3 katı büyüklükte. Yüzey sıcaklığı su oluşumuna izin verecek kadar uygun. İdeal bir “ikinci dünya” olduğu söyleniyor. Işık hızına ulaşmayı keşfedersek 25 yılda ulaşabileceğiz. Durum biraz Türkiye’nin enflasyon hedefleri gibi anlayacağınız.

Çin, Long March 10B roketinin ilk uçuşunda bir uyduyu yörüngeye yerleştirdikten sonra birinci kademeyi sağlam biçimde geri yakalamayı başardı. Üstelik, bir denizde seyreden bir özel kurtarma gemisi yüzeyine. Bu roket, Çin’in insanlı Ay projesi için geliştirdiği sınıfın sınandığı bir ticari model.

Bu hafta Oksijen gazetesindeki sayfamda yapay zeka ve meslekler konusunda üstünde bir türlü fikir birliğine varamadığımız bir konuya baktım. Sonuç: Mesleklerimizden ekmek yemeye (bir süre daha) devam edeceğiz.

Blogumda ise çevrimiçi (online) bahis furyasından küçük farklarla ayrılan fakat bence çok daha tehlikeli ve zehirli “tahmin piyasaları” furyasını işledim. Bültenin aboneleri olarak sebep olduğu kimi miğde bulandırıcı örneklerine şahitsiniz fakat yine de göz atmanızda fayda olduğuna inanıyorum.

Podcast yayınım “Haddini Aşan Yaşam Rehberi”, bu hafta “Davos Zirvesi” olarak da anılan Dünya Ekonomik Forumu’nun en önemli çıktılarından “Küresel Riskler Raporu” ekseninde dünyanın dertlerini ve Türkiye’ye olası yansımalarını ele aldı. Konuyu yakından takip eden konuğum ile birlikte.

Kısa bir özeti aşağıda, devamı tüm podcast platformlarında ve Podbee sitesinde.

Küçük de bir hatırlatma. TATİLE ÇIKIYORUM. İki yedek podcast kaydı yapabildim. Eylül ortasına kadar gazete yazılarıma ve podcast yayınıma ara veriyorum. Bültene de ara vereyim istiyorum ama gönlüm elvermiyor. 😀

Haydi başlayalım o zaman!

🌍 Genel Gündem

Gündem itibarıyla bir nebze “yerel” bir gelişmeyle başlayalım. NATO, Rusya’dan gelebilecek olası saldırıları sınır hattında tespit edip durdurmak için yapay zeka (YZ) destekli bir dijital savaş ağı kuruyor. “Eastern Flank Deterrence Initiative” (Doğu Kanadı Caydırıcılık Girişimi) adlı sistem dronlar, insansız robotik tanklar, sinyal bozucular ve hassas algılayıcılar içerecek ve Finlandiya’dan Estonya, Letonya, Litvanya, Polonya ve Romanya’ya uzanan NATO’nun doğu hattını kapsayacak. (Sistemin kalbinde Palantir var…)

BBC Future’da çok ilginç bir makaleye denk geldim. Dijital cihazların yalnızca uyku düzenimizi, ruh sağlığımızı, dikkat eşiğimizi değil; bizzat BEDENLERİMİZİ de olumsuz etkilediğine dikkat çekiyor. Bir isim de bulmuşlar: “Phone Body” (Telefon Bedeni). Sürekli başı eğip, eldeki telefona bakmaktan dolayı bükülen boyunları anlatan “Tech Neck” (Teknoloji Boynu) içermiyor sadece. En belirgin etki, yükselen miyop oranında kendini gösteriyor. El ve kavrama gücü de giderek zayıflıyor. Dahası, genel “motor beceriler” kapsamında belirgin gerilemeler saptanıyor. Uzmanlar çözüm olarak yemek yapmak, müzik aleti çalmak, el işiyle uğraşmak gibi temel becerileri artıracak faaliyetler öneriyor.

Microsoft, oyun birimi Xbox’ta yüzde 20 küçülmeye giderek 3 bin 200 kişiyi çıkaracağını açıkladı. Bloomberg’in analizine göre bunun arkasında son 10 yılda Call of Duty, Skyrim, Fallout, The Elder Scrolls, Candy Crush ve Minecraft gibi markalara 80 milyar dolar yatırmasına rağmen beklediğini bulamaması var. 2017’de başlayan abonelik modeli “Game Pass” için 77 milyon kullanıcı hedefleniyordu. 30 milyonda kaldı (Yüzde 50 zam yaparsan, olacağı bu). Eski yönetici Phil Spencer, 2022’de sattıkları her Xbox konsolundan 100 ile 200 dolar arası zarar ettiklerini açıklamıştı. Bu da konsolun son bir yılda 3 kez zamlanmasına yol açmıştı. Yeni nesil konsolda 1.000 dolar seviyesi bekleniyor. Özetle Xbox tarafında işler zor ve düzelmesi de mucizelere bağlı gibi görünüyor.

Microsoft, diğer yandan bir takım vergi cambazlıkları yaparak karını gizlemekle itham ediliyor. Avrupa Birliği’nin vergi şeffaflığına yönelik yeni düzenlemesi sebebiyle gelirini ülke bazında ilk defa açıklamak zorunda kalan şirketin küresel çaptaki çalışanlarının yalnızca yüzde 3’ünün yer aldığı İrlanda’da, toplam karının yüzde 40’ına yakınını beyan ettiği ortaya çıktı (PDF). Resmi gerekçe de gecikmedi.

Apple analisti Ming-Chi Kuo, markanın “iPhone Ultra” adıyla anılan katlanabilir modelinin iPhone 17 Pro Max’in 2 katı fiyata sahip olacağını iddia ediyor. Bir başka deyişle 2 bin 500 dolar. (Mevcut Türkiye fiyatlandırmasından yola çıkarsak 256 bin TL. Yani 5 bin 460 dolar!)

Elektrikli araç kategorisine yeni bir marka daha ekleniyor: Bentley. “Torcal” adlı tamamen elektrikli modelin tanıtımı 23 Eylül’de Londra’da gerçekleştirilecek. SUV formundaki aracın teknik ayrıntıları açıklanmadı. Fiyatının markanın “Bentayga” modeline yakın olacağı düşünülüyor. (Yurtdışı fiyatı 230 bin dolar.)

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Elon Musk, 2022’de 44 milyar dolar bedelle Twitter’ı satın alırken bot hesapların bolluğuna ilişkin bazı açıklamalar yaparak şirketin hisse değerini düşürmüştü. Bu yüzden mevcut yatırımcıları dolandırdığı ithamıyla aleyhinde açılan davaya bakan mahkeme, suçlamayı haklı buldu (gibi).

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Birleşmiş Milletler (pek de sürpriz olmayan) bir açıklama yaparak YZ’nin hükümetlerin onu anlama, test etme ve düzenleme kapasitesinden daha hızlı geliştiği uyarısında bulundu. Genel Sekreter António Guterres’in duyurusundaki bir cümlesi kulağa küpe olacak türden: “YZ ortak kurallar olmadan ilerledikçe, hükümetlerin ve toplumların sonuçlar üzerindeki söz hakkı da azalacak.”

YZ sektörünün doymak bilmez çip talebi ile Samsung’un 2026’nın ikinci çeyreğindeki faaliyet karının bir önceki yıla kıyasla “18 KAT” arttığı düşünülüyor.

Çin’in en iddialı YZ girişimlerinden DeepSeek, kendi çipini geliştiriyor. Amaç ABD merkezli Nvidia kadar, Çin kökenli Huawei çiplerine de olan bağımlılığı azaltmak. Sözkonusu çip, yeni modellerin eğitiminde değil; mevcut modellerin çıkarımlarında (inference) kullanılacak.

ABD Hükümeti, Anthropic’in Mythos ve Fable modellerinin ardından, OpenAI’ın “GPT 5.6” sürümüne yönelik kısıtlamaları da kaldırdı.

OpenAI ayrıca bu hafta “GPT-Live” adlı ürünü tanıttı. Gerçek anlamda bir “sohbet botu”. Önceki sürümlerdeki gibi sıralı değil. Yani siz konuşurken de araya girip konuşabiliyor. Tersi de mümkün elbette. Google’ın “Gemini Live” ürünü gibi. Gayet eğlenceli!

SpaceXAI da boş durmuyor (Elon Musk SpaceX ve xAI şirketlerini birleştirince böyle bir marka ortaya çıktı). Şirket bu hafta “Grok 4.5” sürümünü tanıttı. O da çok iddialı.

🧑‍🚀 Göklerden Gelen Haberler

Amazon’un kurucusu Jeff Bezos’un, Elon Musk’ın uzay girişimi SpaceX’e rakip olarak kurduğu “Blue Origin”, ilk yatırım turunda 130 milyar dolar değerleme üzerinden 10 milyar dolar destek topladı.

Ek bilgi: Diğer yandan Amazon’un uydu tabanlı internet erişiminde Starlink’e rakip girişimi “Leo” yaklaşık 400 uyduya ulaştı.

Starlink’in hakim konumuna yönelik bir diğer hamle de “Rocket Lab”den geldi. Şirket, uydu alanındaki en büyük yapılardan “Iridium”u 8 milyar dolar bedelle satın alacağını duyurdu. Sürecin 2027’de tamamlanması hedefleniyor. 66 uyduyla hizmet veren Iridium, dünya genelinde 2,5 milyon aboneye sahip.

Rusya, orta menzilli dron saldırılarını engelleyebilmek adına SpaceX’in Starlink uydu sinyallerini bozacak elektronik çözümler geliştirmiş. Raporlara göre bu cihazlar 20 kilometrekarelik alanda sinyalleri etkisiz hale getirebiliyor. (Ukrayna’nın Rusya’ya yönelik dron saldırılarında yönlendirmeyi Starlink ile yaptığı biliniyor)

ABD / MIT, uzaya yerleştirilebilecek nükleer silahları tespit edecek ayakkabı kutusu büyüklüğünde küp uydulardan oluşan bir ağ üzerinde çalışıyor (PDF). Projenin yürütücüsü Areg Danagoulian, alçak yörüngede gerçekleşecek bir nükleer patlamanın Dünya yörüngesini yıllarca kullanılamaz hale getireceğine dikkat çekiyor. Çıkış noktası ise Çin ve Rusya’nın bu konuda yürüttüğü iddia edilen çalışmaları.

Konuyla bağlantılı ilginç bir gelişme daha: Mikro nükleer teknolojiler üstünde çalışan “City Labs” adlı girişim, bu hafta uzaya nükleer güç ile çalışan ilk ticari yükü gönderdi. 6 kilodan hafif sistem, 20 yıl boyunca kesintisiz enerji sağlayacak. Amacı, güneş panellerine karşı daha kararlı bir alternatif oluşturmak.

ABD Uzay Kuvvetleri ise düşman uydularını elektromanyetik dalgalarla etkisizleştirmek için geliştirilen “CCS” adlı sistemi devreye almaya hazırlanıyor. Nakliye uçağıyla taşınabilen sistem, savaşların uzaya doğru genişleyeceğine yönelik bir “uyarı atışı” gibi.

Oksijen gazetesinde yapay zeka (YZ) sohbetlerinin alevi sönmeyen konusuna tersten baktım: YZ işinizi elinizden alMAyacak. En azından şimdilik.

Blogumda ise internet tabanlı bahisten çekmediği kalmayan Türkiye’nin eşiğinde bekleyen yeni küresel çılgınlığa yer verdim: Tahmin piyasaları.

Bültenin bu sayısına gelirsek; Hindistan’dan Güney Kore’ye, İspanya’dan ABD’ye dolanacağız. İşte başlıyoruz!

🌍 Genel Gündem

Hepimizin malumu fakat kayda geçmesi adına değinelim: Avrupa, kendi coğrafyasında eşine rastlanmamış bir sıcak hava dalgasıyla yanıyor! Bölgedeki birçok veri merkezi faaliyetlerini sürdürmekte zorlanıyor.

“Vesuvius Challenge” adlı proje kapsamındaki çalışmada Milattan Sonra 79 yılındaki Vezüv Yanardağı patlamasıyla karbonlaşarak korunmuş 2 bin yıllık bir papirüs rulosu deşifre edildi. Yapay zeka destekli özel bir görüntüleme sistemiyle okunan ve Milattan Önce 2 ya da 3. yüzyıla ait olduğu düşünülen metin, insan bilgisinin doğası, iyi ile kötüyü ayırt etme yetisi, tutku yerine akılla hareket etme ve pratik bilgelik gibi konuları ele alıyor.

İspanya hükümeti, elektrik kesintileri sırasında mobil iletişimin kesilmesini önlemek için operatörlere baz istasyonlarını en az dört saat çalışır durumda tutma zorunluluğu getirecek bir düzenleme üstünde çalışıyor. Düzenleme yalnızca mobil operatörleri değil; denizaltı kabloları, uydu sistemleri, veri merkezleri ve internet değişim noktaları gibi kritik dijital altyapıları da kapsayacak.

Microsoft, halen yaygın kullanıma sahip işletim sistemi “Windows 10” için güvenlik güncellemesi desteğini normal şartlarda 2025’te sona erdirecekti. Siber güvenlik endişeleriyle 12 Ekim 2026 tarihine kadar uzatılan destek programı, bir kere daha güncellenerek 12 Ekim 2027 tarihine dek uzatıldı. StatCounter verilerine göre mevcut kişisel bilgisayarların yüzde 26’sı halen Windows 10 kullanıyor.

Bir önceki sayıda “GTA VI” oyununun diskte satılMAyacak oluşunun sektörde yarattığı dalgalanmaya değinmiştim. Bu hafta da Sony benzer şekilde PlayStation oyunlarını 2028 yılından itibaren diskte satmayacağını açıkladı. Yani herkes oyunlarını internetten satın alıp yüklemek zorunda kalacak. Mevcut oyunların neredeyse hiçbiri zaten internetten ek paketler yüklemeden çalışamıyordu. Yalnız fiziksel medyanın tamamen terk edilmesi, oyun şirketinin kapanması ya da desteğin sonlanması gibi durumlarda satın alınmış oyunların ilerde oynanaMAması ihtimalini de barındırıyor. (Microsoft da bir sonraki Xbox’ta benzer bir strateji izleyecek gibi görünüyor.)

Ek bilgi: Teknolojinin mümkün kıldığı sahiplik illüzyonu üzerine şu güne dek birçok yazı yazdım fakat güncel bir gelişme ile ne demek istediğimi anlatayım. Sony bu hafta Birleşik Krallık’taki PlayStation kullanıcılarının daha önce satın aldığı bazı film ve dizilerin izleme hakkını kaldırdığını açıkladı! Bir başka deyişle kullanıcıların kütüphanelerinden bu yapımları sildi. Bunu daha önce Almanya ve Avustrya’da da yapmıştı. O meşhur tanımını yavaştan herkes öğreniyor: “Bulut diye bir şey yoktur, başkasının diski vardır.”

Birleşik Krallık’ın kamusal yayın kurumu BBC, uzun dalga (LW) radyo yayınlarını sonlandırdı. Gerekçe olarak DAB ve internet tabanlı seçeneklerin yaygınlığı gösterildi. Bunun hakkında yazacak çok şey var fakat yeri burası değil. Çocukluğumdan bir yaprak daha eksildi.

Kripto paraların amiral gemisi Bitcoin, 60 bin dolar seviyesinin altına düşerek 2025’in Ekim ayındaki zirvesinden yüzde 52 oranında geriledi. Bu tabloyu Bitcoin’in kalıcı bir değer saklama aracı olmaktan çok spekülatif bir varlık olarak kaldığının işareti olarak yorumlayan milyarder yatırımcı Jeremy Grantham, Bitcoin’in büyük bir çöküşten ziyade zamanla “sönümlenerek” değer kaybedeceğini savundu.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

WhatsApp, kullanıcılarının telefon numarasını paylaşmadan mesajlaşmasını sağlayan “kullanıcı adı” uygulamasını hizmete sundu. En ilginç tepki Hindistan’dan geldi. Hükümet, uygulamanın yürürlüğe girmeden önce gerekçesinin açıklanmasını talep etti. (Bu vesileyle baktım, WhatsApp kullanmayı bırakalı 2 bin 361 gün olmuş.)

16 yaşından küçük çocukların sosyal medya kullanımını yasaklayan ilk ülke olarak tarihe geçen Avustralya’da hükümet, uygulamayı ihlal eden teknoloji şirketlerine yönelik cezayı iki katına çıkardı. Yeni düzenlemeyle sistematik ihlal tespitinde sosyal ağ operatörlerine 99 milyon Avustralya dolarına varan ceza verilecek.

Ek bilgi: Düzenleme kapsamında 5 milyondan fazla hesabın kapatıldığı Avustralya’da yapılan araştırmalar yasağa rağmen 12-15 yaş arası kullanıcıların yüzde 85’inin sosyal medya kullanmaya devam ettiğini gösteriyor.

Avrupa Parlamentosu, İsrail merkezli casus yazılımı Pegasus’un sızma girişimlerini araştırmak için 2022 yılında “PEGA” adlı bir komite kurmuştu. Bu kapsamdaki araştırmalarda, komitede çalışan Yunan temsilci (gazeteci ve siyasetçi) Stelyo Kuloğlu’nun telefonuna da bizzat araştırdığı Pegasus yazılımı ile sızıldığı ortaya çıktı. Bu işlem, Kuloğlu’nun bir ameliyat sonrası hastanede yattığı sırada gerçekleştirilmiş.

Avrupa Birliği (AB), Android işletim sistemindeki gücünü kullanarak rakiplerini rekabet dışına ittiği gerekçesiyle 2022 yılında Google’a 4,34 milyar avro ceza kesmiş; Google ise karara itiraz ederek konuyu AB Adalet Divanı’na taşımıştı. Divan kurulu bu hafta Google’ı haksız bularak cezanın ödenmesine hükmetti.

Meta da Facebook ve Instagram’ı ABD’de çocukları bağımlı hale getirecek şekilde tasarladığı iddiasıyla aleyhinde açılan davayı düşürmek için mahkemeye başvurmuştu. Reddedildi.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Proton’un gizlilik ve mahremiyet odaklı YZ asistanı Lumo’nun 2.0 sürümü tanıtıldı.

The Wall Street Journal’ın haberine göre SpaceX, YZ ile insan etkileşimini yeniden şekillendirme iddiasında bir akıllı cihaz prototipi üstünde çalışıyor. Qualcomm Snapdragon çipli, xAI destekli ve kendine has işletim sistemli olacağı söyleniyor.

OpenAI da kod yazma aracı “Codex” için “Work Louder” sloganıyla bir donanım tanıttı. 13 mekanik düğmeye ve bir joystick’e sahip.

YZ ve mobil cihaz demişken; Lenovo öğrencilere özel, ebeveyn kontrollerine sahip, YZ odaklı bir akıllı telefon modeli geliştirmiş. Oyun yok, web tarayıcı yok, sosyal medya yok. ÖYLE ÖĞRENCİLİK Mİ OLUR? (44 dolar)

ABD yönetimi, bu ayın başında ulusal güvenlik gerekçesiyle Anthropic şirketinin “Mythos 5” kodlu yapay zeka modelinin genel kullanıma açılmasını engellemişti. Bu hafta önce ürünün onay verilen 100’den fazla güvenilir “ABD merkezli” şirket tarafından kullanımına izin verileceği bildirildi. Ardından ihracat kontrolleri kaldırıldı. Kullanım kısıtlaması kaldırılırken özelliklerin bir hayli kısıtlandığını iddia edenler de var. Anthropic ise şüpheli ya da tehlikeli bir kullanım tespit ettiklerinde işlemi durdurduklarını ve kullanıcıyı bilgilendirdiklerini söylüyor.

Ek bilgi: Yasağın kalkmasından saatler sonra düzenlenen “Freedom of Intelligence” (Zekanın Özgürlüğü) adlı etkinlikte teknoloji sektörü temsilcileri hükümet kontrolüne yönelik endişelerini dile getirdi. (Kendi başınıza bırakınca da hemen raydan çıkıyorsunuz.)

OpenAI CEO’su Sam Altman, YZ’yi insanlık için güvenilir kılacak küresel düzenlemeleri ve standartları tanımlamak üzere ABD liderliğinde bir uluslararası birlik kurulmasını tavsiye ediyor.

Ek bilgi: Altman’ın kendi şirketine yönelik daha kestirme bir planı var: ABD hükümetine yüzde 5 pay vermek. “Sus payı” desek yeridir.

Unutmadan; Amazon Stüdyoları, OpenAI CEO’su Sam Altman’ın hayatına ve kariyerine odaklanan “Artificial” (Yapay) adlı film projesini almaktan vazgeçmişti. Bu hafta projeyi bağımsız yapım şirketi “Neon” satın aldı.

Sıradışı kişiliği ve kararlarıyla sıkça gündeme gelen Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei, insanı iş süreçlerinden dışlayan YZ çözümlerine ve blokzincir tabanlı merkeziyetsiz otonom organizasyonlara yönelik yeni ve farklı bir yasal düzenleme getireceklerini açıkladı. Bu sayede şirketlerin yapay zeka ile çalışmasına izin verilecek ancak faaliyetleri denetleyecek bir insan yönetici bulundurmaları zorunlu olacak.

Çin ise nispet yaparcasına 2027’de tamamen robotlar tarafından işletilecek ilk oteli açmaya hazırlanıyor. Resepsiyonundan oda temizliğine, mutfaktan oda servisine kadar her ayrıntıyı “PUDU” adlı girişimin robotları üstlenecek. İlginç bir ironiyle tesis, Shenzhen açıklarında oluşturulan bir yapay adada hizmet verecek.

Benzer bir hayalle fabrikalarındaki kalite kontrolünü YZ’ye devreden Ford, yaşadığı hayalkırıklığıyla bu göreve yeniden insanları atama kararı aldı.

Çevrimiçi (online) müzik platformu Tidal, tamamen YZ ile üretilen şarkılar için telif ödemeyeceğini açıkladı.

The Atlantic dergisinde David Brooks’un YZ konulu yazısı da benzer şekilde yukarıda anlattığım tezatlara kafa yormuş. Brooks “YZ şu ana dek işleri azaltmaktan çok yoğunlaştırdı” diyor. İnsanları bilişsel olarak üçe ayırmış. İlk grup YZ’yi daha az düşünmek için kullananlar. Araştırmalar bu grubun bilişsel kapasitesinin yüzde 55’e varan oranda düştüğünü gösteriyor. İkinci grup “isteksiz kullanıcılar”. Yani istemese de işi gereği mecbur kalanlar. Bu grubun yüzde 43’ü hatalı ya da eksik olduğunu fark etse bile sırf vaktinde teslim etmiş olmak için YZ üretimi işleri müşterisine sunmuş. Üçüncü kesim ise “zihinsel maratoncular”. Yani zor düşünmekten kaçmayan, yanıt yerine ipucu arayanlar. Brooks YZ çağında en çok bu kesimin parlayacağını iddia ediyor. Tarafınızı seçin.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Katlanabilir telefonlarda epey yol alan Samsung’un yeni hevesi, “kaydırılabilir telefon”. Yandan çekiyorsunuz, uzuyor. Bunlar nasıl ihtiyaçlar bir türlü anlayamıyorum ama mutlaka birilerinin ilgisini çekecektir.

Hoşuma giden konsept ise “Twin Phone” oldu. Anlık ihtiyacınıza yalnızca kameraya özel kısmını ya da tam halini kullanabiliyorsunuz.

ABD / Minnesota Üniversitesi’nden sentetik biyolog Kate Adamala ve ekibi, CANSIZ kimyasal bileşenlerden hücre yaratmayı başardı. Üretilen hücreler doğal emsalleri gibi beslenip büyüyebiliyor; hatta DNA’sını kopyalayabiliyor. 150 ile 200 arası molekül içeren “SpudCell” adı verilen hücrenin yapısı doğal hücreye kıyasla basit fakat bu, sentetik biyoloji tarihinde eşsiz bir devrim. İlginç bir ayrıntı daha: Biyolog Adamala bunu “yaşam yaratmak” olarak tanımlamıyor. Çünkü mevcut haliyle, dış destek olmadan hayatta kalamıyor. Henüz.

Güney Koreli bir araştırma grubu, kullanılmış kahve telvesini 90 saniyede yüksek kaliteli biyokömüre dönüştüren bir teknik geliştirdi. Dönüşüm, 900 santigrat derece plazma ile yüksek basınca maruz kalan telvelerin içindeki nemin mikroskobik patlamalar sonucu birkaç dakika içinde kömürleşmesi sayesinde gerçekleşiyor. (Dünya genelinde her yıl 8 ile 10 milyon ton kahve telvesi atığı oluşuyor.)

Güney Kore diğer yandan Kuzey Kore tehdidine karşı 2029’a kadar 60 bin dronluk yeni bir hava birliği kurmak için çalışıyor. Bu kapsamda 500 bin kişilik ordunun tamamına dron kullanım eğitimi verecek.

Ben bu hafta Oksijen gazetesinde Polymarket’tan yola çıkarak tahmin mi bahis mi, tam emin olamadığımız ancak milyarlarca dolarlık bir pazar ve hatırı sayılır miktarda dolandırıcılık ve manipülasyon üreten sektörü ele aldım.

Blogumda ise açık kaynaklı bir küresel akademik çaba olarak başlayan yapay zekanın hükümetlerin iki dudağına sıkışan kaderine baktım.

Sırada bu hafta dikkatimi çeken diğer önemli gelişmeler var.

🌍 Genel Gündem

Oyun dünyasının en uzun süre beklenen başlığı “GTA VI”, 19 Kasım’da oynanabilir hale gelecek (şu ana kadarki ertelemeleri hatırlayınca yine de emin olamıyorum). Üreticisi “Take-Two Interactive”, altıncı bölümün fiyatını 80 dolar olarak açıkladı. Bu bedel, bir oyun için şu ana kadarki en yüksek fiyatlı devam bölümüne işaret ediyor. PlayStation sürümünün Türkiye için ön sipariş bedeli 4 bin TL.

Ek bilgi: Oyunun 2013 yılında yayımlanan beşinci bölümü toplam 230 milyon adet satmıştı.

GTA VI ekseninde önemli bir tartışma da başladı. Oyunun üreticisi GTA VI’nın disk olarak satılmayacağını, yalnızca çevrimiçi (online) yüklenerek dağıtılacağını duyurdu (Kutulu satılan oyunların içinde de disk yerine kağıda basılı indirme bağlantısı bulunacak). Fiziksel oyun satış mağazalarının bir kısmı karara itiraz ederek GTA VI satmayacaklarını açıkladı. Netflix’in DVD işini bırakmasının ardından Blockbuster türevlerinin çöküşüne benzer bir süreç.

Oyun demişken; çevrimiçi oyun dağıtım platformu Steam’in donanım çözümü “Steam Machine” satışa sunuldu. SteamOS işletim sistemi kullanan cihaz 512 GB ile 2 TB kapasiteli iki seçeneğe sahip. Aynı zamanda PC rolü de üstleniyor. Türkiye’ye satışı elbette ki yok. Ne münasebet. (Fakat yakında kendi sisteminize de kurabileceksiniz - gibi)

Kaç sayıdır Apple CEO’su Tim Cook’un “Bellek fiyatları patladı, esnaf kan ağlıyor, sektör zorda” tarzı sızlanmalarını paylaşıyorum. Beklenen oldu ve Apple tarihi zammını yaptı. iPad’den Mac serisine kadar hemen her şeye dolar bazında yüzde 15 ile yüzde 34 arasında değişen zam yapıldı. Kararın ardından Apple hisseleri yüzde 6,12 değer kaybetti. (Microsoft da fırsattan istifade Xbox oyun konsoluna yüzde 40 zammı yapıştırdı.)

Ek bilgi: Zamların ardından ABD’de bin 200 dolara çıkan iPad Pro’nun Türkiye resmi çevrimiçi mağazasında başlangıç fiyatı 78 bin TL (yaklaşık bin 675 dolar), ABD fiyatı 700 dolara yükselen MacBook Neo’nun Türkiye başlangıç fiyatı ise 46 bin TL (yaklaşık 990 dolar) oldu.

Sizi ağlatan bu zamların yüzünü güldürdükleri de var. YZ alanında kullanılan yüksek teknolojili bellek çiplerine (HBM) yönelik talep artışı, bu alanda üretim yapan “SK Hynix” şirketini 1,35 trilyon dolar değere ulaştırarak Güney Kore Borsası’nın lideri yaptı. HBM pazarının yüzde 61’ini elinde tutan ve yılbaşından bugüne hisse değeri yüzde 340 artan şirket, böylece Samsung’u da geride bırakmış oldu. SK Hynix’in sıradaki hedefi ABD / Nasdaq Endeksi üzerinden 29 milyar dolarlık ikincil halka arz.

Ek bilgi: Benzer şekilde ABD merkezli çip üreticisi Micron da yüzde 20’lik hisse değeri artışıyla 1 trilyon dolarlık şirketler ligine girdi. Şirketin en güçlü yanı, müşterileriyle imzaladığı 16 yıl süreli bağlayıcı satın alma sözleşmeleri. Buna bir isim de koymuşlar: “Bellek Vergisi”.

Civil War, Marty Supreme ve Backrooms gibi yapımlarla gündemdeki yerini koruyan bağımsız film stüdyosu A24, Google’dan 75 milyon dolar yatırım aldı. Yapay zeka (YZ) odaklı ortak araştırma ve çalışmaları kapsayacak işbirliğinde Google’ın bir diğer iştiraki DeepMind’ın geliştirdiği üretken YZ çözümleri kullanılacak.

Meta, Ray-Ban ile ortak geliştirdiği ve 800 dolardan sattığı akıllı gözlüklerinin 300 dolarlık “Meta Glasses” serisini tanıttı. IDC verilerine göre geçen yıl dünya genelinde 9,6 milyon adet satışa sahne olan akıllı gözlük pazarında Meta yüzde 76 pazar payına sahip.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Çevrimiçi tahmin pazarı (diyorlar da özünde bildiğin bahis sitesi) Polymarket’ın yıllık geliri 1 milyar dolara ulaştı. Öte yandan Polymarket’in çok sayıda sosyal medya ünlüsüne bine yakın sahte kazanma videosu ürettirerek kullanıcıları aldattığı; hatta birçok büyük bahsin tamamen sahte olduğu ortaya çıkınca, hakkında soruşturma başlatıldı.

Hile hurdadan bahis açmışken değinmemek olmaz: Polymarket sen kalk, büyüğün geldi. Meta CEO’su Mark Zuckerberg’in de “Arena” kod adlı benzer bir mobil uygulama üstünde çalıştığı söyleniyor.

Meta demişken; 2011 - 2017 yılları arasında şirketin Küresel Kamu Politikaları Direktörü olarak görev yapan Sarah Wynn-Williams, hatıralarını yazdığı “Careless People” (İhmalkar İnsanlar) başlıklı kitap nedeniyle kendisini susturmaya çalıştıkları iddiasıyla Meta’yı mahkemeye verdi.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

YZ bahsine çok önemli bir trend ile başlayalım. Hem bir trendin habercisi hem de su götürmez bir SKANDAL. ProPublica’nın haberine göre ABD yönetimi, Afrika’ya vaat ettiği milyarlarca dolarlık sağlık yardımı karşılığında vatandaşların sağlık verilerine erişim yetkisini şart koşuyor. Örneğin Uganda yönetimi 10 Aralık’ta imzaladığı anlaşmayla ABD’ye yedi yıl boyunca tüm ulusal sağlık veri sistemine doğrudan ve gerçek zamanlı erişim izni vermiş. Trump yönetiminin kamuoyuna açıklanmayan biçimde 30’dan fazla ülkeyle benzer anlaşmalar yaptığı söyleniyor (Palantir bunu beğendi). Her trend gibi, bunun da ismi var: “Veri Sömürgeciliği”.

Ek bilgi: Donald Trump’ın gölge sağ kolu olduğu dönemde Elon Musk, “Verimlilik Departmanı” (DOGE) adlı oluşum üzerinden ABD’nin bu yardımlarını yürüten USAID yapılanmasına (akılalmaz bahanelerle) son vermişti. Görüyoruz ki gerçek amaç verimlilik değilmiş.

Avrupa Birliği, “Europe 2031” adlı YZ odaklı bir felaket simülasyonu ile veri ve teknoloji egemenliği konusunu tartışmaya açtı. Avrupa’nın yeni ve ileri teknolojilerin tamamında ABD ve Çin arasında kaldığına dikkat çekilen tatbikatta Avrupa ekonomisi zayıflıyor, popülizm yükseliyor, euro baskı altına giriyor ve AB’nin geleceği tehlikeye giriyor. Çalışma sorunun temelini YZ alanında geç kalma, çözümün başlangıcını ise daha çok veri merkezi inşası ile enerji ve imar süreçlerinin hızlı işlediği teşvik bölgelerinin kurulması olarak belirlemiş.

Amazon, YZ’nin yönetiminde (yani son kararı verme aşamasında) insanı sorumlu kılmaktan vazgeçti. Gerekçesi manidar: İnsanın dikkati kolayca dağılıyor ve muhakeme yeteneğini sıkça yitiriyor. Yalan mı?

İngiltere’de serbest danışmanlık yapan Tamires Camal Taquidir, 7 bin sterlinlik alacağını ödemeyen müşterisini “Garfield AI” adlı YZ hukuk bürosundan destek alarak mahkemeye verdi. 400 sterlin karşılığında İngiliz hukuku uzmanı bir algoritma tarafından hazırlanan dosya ve delillerle temsil edilen Taquidir, davayı kazanarak ülke tarihine geçti. (Garfield AI şirketi, 2025 yılında 10 bin sterline kadarki alacak davalarında temsil izni almıştı.)

Anthropic’in YZ modeli “Mythos”, ABD’nin “ulusal güvenlik” gerekçeli talebiyle yabancı ülkelere yasaklanmıştı. Bu yasak halen sürüyor. ABD Senatosu İstihbarat Komitesi Başkan Yardımcısı Mark Warner ve ABD Siber Komutanlığı Başkanı General Joshua Rudd kaynaklı bilgilere göre Mythos, ön testlerde ABD’nin ulusal istihbarat kurumu NSA’nın gizli sistemlerinin neredeyse tamamına birkaç saat içinde sızmayı başarmış. Neyse ki bizim bilgilerin tamamı senelerdir tüm dünyaya açık da kafamız rahat.

Trump yönetimi benzer gerekçelerle OpenAI’ın da “GPT-5.6” sürümünün de çıkışının da ertelenmesini “buyurdu”. Model aynen Anthropic Mythos gibi önce küçük bir test grubuna açılacak.

Öte yandan OpenAI bu yıl için planladığı halka arzını, 1 trilyon dolar değerlemeye ulaşamayacağı sebebiyle seneye erteleyecek gibi görünüyor. Bu kararda SpaceX’in halka arz sonrası yaşadığı dalgalanmaların da etkili olduğu düşünülüyor.

OpenAI’dan son bir haber: Şirket Broadcom ile bir süredir üstünde çalıştığı ilk çipini “Jalapeno” adıyla tanıttı (”Halapenyo” şeklinde okunuyor) . “Zeka İşlemcisi” olarak tanımlanan çip, OpenAI’ın gelecekteki modellerine güç verecek.

Çip konusundaki en önemli gelişme, IBM’in dünyanın ilk 1 nanometre altı (0,7 nm) çip teknolojisi oldu. Gözünüzde şöyle canlandırın: Tırnağınız büyüklüğündeki bir yüzeye 100 milyar transistör sığdırılmış.

Tesla, YZ odaklı veri merkezlerine yönelik geliştirdiği yeni bir donanım çözümü için marka tescil başvurusu yaptı. “Megapod” adı verilen ürün, 40 feet’lik standart konteyner hacmindeki bir yapının içinde sunucuları, veri işleme cihazlarını, ağ ekipmanını, enerji dağıtım ve soğutma sistemini birleştiriyor. Dolayısıyla kendi kendine yeten, modüler ve taşınabilir bir veri merkezi ortamı sunuyor.

Nvidia, veri merkezlerinin en büyük darboğazı olarak kabul edilen soğutma amaçlı su tüketimini büyük ölçüde ortadan kaldıracak yeni bir teknoloji tanıttı. Şirketin kendi ekibiyle geliştirdiği çözüm, dörtte üçü su ve dörtte biri propilen glikolden oluşan kapalı döngü bir sıvı soğutma sisteminden oluşuyor.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Tesla’nın uzun zamandır üstünde çalıştığı “Cybercab” adlı sürücüsüz taksi konseptinin teknik özellikleri EPA sertifikasyon raporuyla ortaya çıktı. 1,4 tonluk araç, mevcut en hafif Tesla modelinden (Model 3) 317 kilo daha hafif. Pil hacminin küçülmesiyle sağlanan hafifleme, Cybercab modeline 470 km’lik karma menzil sağlıyor. Modelin en dikkat çekici ayrıntısı, sadece önden çekişli ilk Tesla olması. Otonom sürüş desteğine yönelik ayrıntılar kesinleşmediği için Cybercab’in ne zaman yola çıkacağı halen belirsiz.

Alfa Romeo, Chrysler, Citroen, Fiat, Maserati, Opel, Peugeot gibi 16 markayı çatısı altında toplayan otomotiv devi Stellantis, Cybercab’e rakip bir model geliştirmek için İngiliz otonom sürüş girişimi Wayve ve paylaşımlı araç platformu Uber ile işbirliği anlaşması imzaladı. Kurulacak yapı, mevcut modelleri sensörlerle donatmak yerine dördüncü seviye otonom sürüşe özel tasarlanmış yepyeni bir seçenek hayata geçirmeyi hedefliyor.

Kamyonet kasasına gecekondu misali kapak takıp çakma SUV üretenlere denk gelmişsinizdir. ABD kökenli “Slate”, bunu fabrika çıkışlı bir yapıya kavuşturmuş. Her şekle de giriyor. Çok hoşuma gitti.

Apple’ın eski tasarımcısı Jony Ive, Ferrari tarihinin EN BERBAT (ve ilk tam elektrikli) modeli “Luce” tasarımıyla tüm sevenlerinin bedduasını almıştı. Apple’ın sonradan iptal edilen otomobil projesinde çalışan bir diğer eski tasarımcısı Julian Hoenig da yine tam elektrikli bir araç tasarlamış: “Amble One”. Luce’den daha iyi olduğunu söylemem gerek.

BMW ise bu hafta “Neue Klasse” (Yeni Sınıf) serisinden M serisi konseptini tanıttı. O da fena görünmüyor.

🧑‍🚀 Göklerden Gelen Haberler

SpaceX’ten iki gelişme ile başlayalım:

• Şirketin veri merkezlerini uzaya taşımayı hedefleyen stratejisinin belkemiğini oluşturacak uydu takımyıldızının adı “Starmind” olacak. Veri iletişimini ise tahmin edileceği gibi mevcut uydu ağı “Starlink” üstlenecek.

• SpaceX bu hafta (gizli bir görev kapsamında geliştirilen) “Starfall” adlı insansız bir kapsülün ilk denemesini gerçekleştirdi. Bu kapsülün uzayda üretim yapacak şirketlere ortam sağlama ve uzay kargolarını taşıma sürecinde ara istasyon görevi üstlenme amacıyla kullanılacağı düşünülüyor.

Airbus bu hafta Berlin’de düzenlenen “Air Show” havacılık fuarında tamamen insansız uçuşa yönelik “U145” kodlu helikopterini tanıttı. İnsansız uçuşun sağladığı imkanla kokpit alanını kargo için kullanan model bu sayede taşıma kapasitesini artırmış. 3,8 tonluk azami kalkış ağırlığına sahip U145, silahlı keşif, yangınla mücadele, gözetleme ve dron taşıma amaçlarıyla da kullanılabiliyor.

“Aurora Flight Sciences” ise DARPA için geliştirdiği “X-65” kodlu deneysel insansız hava aracı ile flap, kanatçık ve dümen gibi hareketli kontrol yüzeyi içermeyen ilk tasarımı deniyor. 800 km/s hıza ulaşması hedeflenen hava aracı, 9,1 metre kanat açıklığına sahip olacak.

Hafta boyunca okuduğum ve taradığım yüzlerce sayfa haber, rapor ve basın bülteninden süzdüğüm daha kısa bir özet mümkün olmadı. Yazarken içimden “umarım okunur” diye söylenip durdum. Umarım okursunuz 😀 Unutmadan; e-postanız muhtemelen yarıda kesilecek, devam linkine tıklamayı ihmal etmeyin.

Gelişmelere geçmeden birkaç hatırlatma: Bu hafta blogumda “ölü ekonomi” adlı yeni bir kavramı işledim. Ölü internet teorisinden sonra gelen, ilginç bir olgu. Oksijen gazetesindeki sayfamda ise ABD yönetiminin yapay zekayı dış kullanıma kısıtlayan kararıyla yepyeni bir dönemece giren küresel rekabete baktım.

Podcast yayımım “Haddini Aşan Yaşam Rehberi”nin bu haftaki konusu, sağlık.

Haydi başlayalım.

🌍 Genel Gündem

Silikon Vadisi’nin en karanlık yatırımcısı Peter Thiel’dan bültende de blogumda da sıkça bahsediyorum. Bu sayıda Thiel’ın 2006 yılında kurduğu gizli cemiyet “Dialog” var. Web sitesinde neredeyse hiçbir bilgi yer almayan bu yapı, sadece kabul edilen (seçkin) üyelerin yer alabildiği ve üyelerinin hakkında hiçbir paylaşım yapmadığı bir oluşum. Axios’un tabiriyle “teknoloji çağının Bilderberg’i” Yine sadece üyeleri arasından davet edilen ve 16 bin dolar ödeyenlerin katılabildiği yıllık toplantıları var.

Benzer eylemleriyle tanınan İsviçreli hacker “maia arson crimew”, cemiyetin 12 - 16 Ağustos tarihleri arasında İrlanda’nın Wicklow şehrinde düzenlenecek 2026 buluşmasının katılımcı listesine (web sitesinin kaynak kodundaki bir dosyadan) ulaşarak kamuoyuyla paylaştı. NATO komutanlarından, Google’ın yapay zeka yöneticilerine, Elon Musk’tan Xbox Başkanı Sarah Bond’a uzanan 113 kişilik bir belge (Türkiye’den Trendyol Group’un kurucusu ve CEO’su Demet Suzan Mutlu var). Toplantı gündeminde nükleeri geri getirme, Üçüncü Dünya Savaşı’na hazırlık, kendi parti ve tarikatını kurma gibi enteresan başlıklar var. (Bu konuyu muhtemelen ayrı bir yazıda derleyeceğim.)

Fransa merkezli bir siber araştırma ekibi, tahmin (deseler de düpedüz bahis) platformu Polymarket sitesinde 9 anonim hesabın yalnızca ABD - İran savaşı üzerine açtığı tahminlerde yüzde 98 oranında başarılı olarak 2,4 milyon dolar kazandığını ortaya çıkardı. Hesaplar, oynadığı bahislerden birkaç gün önce oluşturulmuş ve bahsi olaylardan birkaç saat önce açmış.

Geçtiğimiz hafta borsada halka açılan SpaceX, ulaştığı 2,66 trilyon dolar değer ile Amazon’u geride bırakmayı başardı. Yüzde 20 artışa sahne olan sürecin devamında her halka arzda yaşandığı gibi satışlar geldi ve hisseler yüzde 6 oranında geriledi. Buna rağmen SpaceX CEO’su Elon Musk, insanlık tarihinin (kağıt üzerinde) ilk dolar trilyoneri unvanını kazanmayı başardı. Bir başka deyişle Musk’ın serveti, ABD halkının ortalama servetinin 5 milyon katına ulaştı. Öte yandan, ProPublica’nın haberiyle SpaceX’in halka açılma sürecinde Çin, Hong Kong ve Rusya merkezli en az 12 yatırımcının ABD merkezli aracı firma Tomales Bay Capital üzerinden şirkette dolaylı hisse aldığı belirlendi. Bunun bir ulusal güvenlik sorunu yarattığını hatırlatmama gerek yok sanıyorum.

Ek bilgi: Elon Musk’ın son hamlesi, yapay zeka destekli kodlama yapan “Cursor” adlı girişimi 60 milyar dolara SpaceX bünyesine katmak oldu. Musk’ın önümüzdeki dönemde Tesla’yı da SpaceX çatısı altına alarak, 4 trilyon dolarlık bir çatı oluşturma planı olduğu söyleniyor. Bunun için hissedarları ikna etmesi gerekiyor. Musk bu konuda da son derece maharetli.

Borsa demişken; 2015 yapımı “The Big Short” filmini izlediyseniz, Christian Bale’in canlandırdığı “Michael Burry” karakterine de aşinasınızdır. ABD’li yatırımcı ve fon yöneticisi Burry, borsa balonlarını tespit etme konusundaki başarısıyla milyarlarca dolarlık bir servet edinmiş bir profil. Burry’nin son ifşası, Nvidia ve xAI arasındaki tuhaf ilişki oldu. Bilançoları inceleyen Burry’nin ortaya çıkardığı son derece karmaşık olayın özeti şöyle: Nvidia, “Valor Compute Infrastructure” (VCI diyelim) adlı bir şirkete önce 1,9 milyar dolar yatırım yapıyor. Hemen ardından aynı şirkete 5,4 milyar dolar karşılığında 100 bin adet yapay zeka odaklı GB200 işlemcisi satarak gelir tablosuna işliyor. Ancak VCI aslında bir paravan şirket. VCI, bu işlemcileri derhal Elon Musk’ın xAI şirketinin veri merkezlerine aktarıyor. VCI’ın Nvidia’ya kalan 3,5 milyar dolarlık borcunu “Apollo” adlı bir finans kuruluşu üstleniyor ve hemen ardından bu borcu kendi sigorta iştirakine satıyor. Bu sigorta şirketi de borcun bedelini kendi işlettiği ABD emeklilik fonlarına yediriyor. Trilyon dolarlık şirketler işte böyle ortaya çıkıyor sevgili dostlar.

Para - tura meselesine girmişken; KREDİ KARTLARINIZI HAZIRLAYIN. 13 senedir beklenen Grand Theft Auto’nun altıncısı (GTA VI) 25 Haziran’da ön siparişe açılıyor! Fiyatı açıklanmadı ancak 65 - 95 euro arası olması bekleniyor. (Görmeden inanmam)

Apple, kurucusu Steve Jobs’un şiddetle karşı çıktığı dokunmatik ekranlı MacBook konusunda fikrini değiştirmiş görünüyor. Çin merkezli “Instant Digital” kaynaklı bilgilere göre şirket dokunmatik ekranlı dizüstü serisi için tedarikçilerle görüşmelerini sıklaştırdı. Yeni serinin M6 Pro ve M6 Max işlemcili ve OLED ekranlı olacağı da söylentiler arasında. Apple’ın tedarikçilerinden Largan Precision CEO’su Enping Lin’in yatırımcı toplantısında paylaştığı ipuçlarına bakılırsa, şirketin merakla beklenen “katlanabilir iPhone” modeli de 2027 yılına ertelenmiş.

Birleşik Krallık merkezli cep telefonu üreticisi Nothing’in CEO’su Carl Pei, yapay zeka girişimlerinin talebi nedeniyle yükselen bellek fiyatlarının cep telefonlarının donanım maliyetinin yüzde 50’sini oluşturduğunu belirtti. Yılbaşından bu yana üç kata varan ve 2028’e dek sürmesi beklenen artışının, yeni modellerin etiketlerinde yüzde 30 zamma sebep olması bekleniyor.

Ek bilgi: Benzer bir açıklamayı Apple CEO’su Tim Cook da yaparak “Zamlar kapıda” dedi.

Haziran ayında 123 bin dolar seviyesini gören kripto paraların amiral gemisi Bitcoin, değerinin neredeyse yarısını kaybederek bu hafta 63 bin 900 dolara geriledi. Kripto varlık yönetim şirketi Bitwise’ın araştırma direktörü Andre Dargosch, düşüşün 48 bin dolara kadar sürme ihtimali olduğunu belirtti. Karlılığın azalmasıyla üretimden vazgeçen “madenciler” sebebiyle Bitcoin’in üretme zorluğu tarihinde ilk kez yüzde 10 oranında düştü. Benzer şekilde üç çeyrektir gerileyen Ethereum da yüzde 67 değer kaybetti. Bu gelişmenin yatırımcıların yapay zeka hisselerine yönelmesi sebebiyle yaşandığı tahmin ediliyor.

Çin öncülüğünde geliştirilen ve Çin, Hong Kong, Birleşik Arap Emirlikleri, Tayland ve Suudi Arabistan merkez bankalarını birleştirecek “mBridge” adlı ortak elektronik ödeme platformu faaliyete geçmeden önceki son testlerini başarıyla tamamladı. ABD dolarını baz alan SWIFT ve Avrupa merkezli BIS altyapısına alternatif oluşturacak mBridge, deneme sürecinde 4 bin sınırötesi işlemde 69 milyar dolarlık transfere sahne oldu.

Güney Koreli Samsung, Neuralink’in beyin çipinin dördüncü neslinin geliştirilmesi ve üretilmesi için anlaşma imzaladı. Bu kapsamdaki test amaçlı ilk çiplerin 2027 yılında teslim edilmesi ve aynı yılın ikinci yarısında seri üretime geçilmesi hedefleniyor.

ABD yönetimi UFO gözlemlerine yönelik geniş bir arşivi daha kamuoyuyla paylaştı. Belgeler arasında gökyüzünde kırmızı ve sarı ışıklar saçarak olağandışı hareket eden küre benzeri cisimler yer alıyor.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Google’ın yüzde 70 pazar payına sahip web tarayıcısı Chrome, bir sonraki (Manifest V3) güncellemesiyle “adblocker” olarak da bilinen reklam engelleyen eklentilerin çoğunu işlevsiz kılacak. Tarayıcının altyapısını oluşturan Chromium’da gerçekleşecek değişiklik ile aynı altyapıyı kullanan Brave, Vivaldi, Arc, Opera ve Edge gibi seçenekleri de bağlayacak. Ancak Google, bu kısıtlamanın Chrome dışı tarayıcılar için (şimdilik) opsiyonel olacağını söylüyor. (DNS tabanlı reklam engelleme hizmetlerine gün doğdu.)

Meta’nın Twitter’a rakip bir platformu vardı, hatırlıyor musunuz? Evet; Türkiye’de derhal engellenen Threads’ten bahsediyorum. 3 yıl içinde aylık 500 milyon aktif kullanıcıya ulaşmış. Bir haber daha: Threads, bu hafta Türkiye’de yeniden erişime açıldı. Twitter vahşetinden bunalanlar; buyrun bakalım.

Murdoch grubuna bağlı Fox, video akış (stream) platformu Roku’yu 22 milyar dolar bedelle satın alıyor.

Dijital nefret suçları üzerine çalışan ABD ve Birleşik Krallık merkezli “Center for Countering Digital Hate“, İrlanda’nın Belfast şehrindeki göçmen karşıtı ayaklanmada Elon Musk’ın Twitter paylaşımlarının belirleyici rol üstlendiğini öne sürdü. Rapora göre 240 milyon takipçiye sahip Musk’ın mesajına verilen yanıtlar arasında 3 bin 930 yorum şiddet çağrısı yapmış. Elon Musk, Birleşik Krallık Başbakanı Keir Starmer’ı “beyazlardan nefret etmekle” suçlayarak iddiaları reddetti.

Bu hafta paylaşılan yasal düzenlemeyle Britanya da 16 yaşından küçüklere sosyal medya kullanımını yasaklayan ülkeler arasına katılacağını duyurdu. Kültür Bakanı Lisa Nandy, yürüttükleri kamuoyu yoklamasında ebeveynlerin yüzde 90’ının düzenlemeyi desteklediğini belirtti. Yeni düzenleme 2027 yılında yürürlüğe girecek.

Birleşik Arap Emirlikleri vites yükselterek sosyal medya kullanım yaşını 15’e indirdi.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Bir süredir gündeme gelmeyen YZ ürünü Midjourney, vücudunuzu tarayıp MR kadar ayrıntılı analiz yapabilecek bir sağlık çözümü ile haftanın yıldızına dönüştü. “Midjourney Medical” adlı yapı özel bir yazılım ve özel bir donanımdan oluşuyor. Bunlar pek hayra alamet gelişmeler değil. Belki başka bir vesilede ayrıca tartışırız.

Norveç, bir ilke imza atarak ilkokullarda YZ kullanımını yasaklama kararı aldı. Gerekçe olarak YZ’nın çocukların öğrenme yeteneğine olumsuz etki yapması gösterildi. (Norveç, 2024 yılında okullarda disiplini sağlama amacıyla akıllı telefonları da yasaklamıştı)

Bir diğer Kuzey Avrupa ülkesi Estonya ise bir başka ilke imza atarak, her YZ vekiline (agent) bir kimlik numarası vermeyi kararlaştırdı. Başbakan Kristen Michal, kararın kullanıcı adına işlem yapacak YZ ajanlarının yetkilerinin sınırlandırılması amacıyla alındığını belirtti. (Yani -örneğin- sizin adınıza işlem yapan bir uygulama, sizin TC kimlik numaranız yerine kendi kimlik numarasını kullanacak.) Gayet mantıklı.

ABD’nin en sosyalist siyasetçisi Bernie Sanders, çıtayı iyice yükselterek YZ şirketlerinde halka doğrudan pay (ortaklık) verilmesini içeren bir yasa teklifi hazırladı. (Biz de abarttık ama, kremasını abarttık.) Düzenleme ayrıca yıllık geliri 200 milyon doları aşan YZ şirketlerinden bir defaya mahsus yüzde 50 vergi alınmasını ve böylece 7 trilyon dolarlık bir varlık fonu kurulmasını öngörüyor.

Amerikalı zencilerin haklarını savunan NAACP örgütü, veri merkezlerini zencilerin yoğun yaşadığı bölgelerde açarak temiz hava yasasını ihlal ettiği suçlamasıyla Elon Musk’ın xAI şirketini mahkemeye vermişti. Görülen davada şirket kendini “ama biz devlete hizmet ediyoruz” diyerek savundu. Sunulan delliler sayesinde ABD Savunma Bakanlığı’nın, İran’a yönelik saldırılarda hedef belirlemek için ABD devletine özel üretilen “Grok Gov” sürümünün kullanıldığı ifşa oldu. (@grok bu doğru mu?) Tam bir “şecaat arz eden merd-ı kıptinin sirkatin söyleme“ durumu.

Ek bilgi: YZ şirketlerinin veri merkezi yatırımlarının yoğunlaştığı bölgelerdeki direniş artarak devam ediyor. “Data Center Watch” tarafından yayımlanan rapora göre 2026’nın ilk üç ayı bu projelerin en çok engellendiği dönem oldu. Yüksek enerji ve su tüketimi ile gürültü şikayetiyle yapımı durdurulan 75 veri merkezinin toplam yatırım maliyeti 130 milyar dolar olarak hesaplanıyor.

Kazakistan, Nvidia’nın desteklediği ABD merkezli YZ altyapı şirketi Firebird ile 10 milyar dolarlık anlaşma imzaladı. Bu kapsamda ülkenin veri merkezi vadisi olarak belirlenen Ekibastuz bölgesinde bin 400 dönüm alana yayılacak 125 megavatlık bir tesis kurulacak. Bu yapı tamamlandığında Orta Asya’nın en büyük veri merkezi olacak.

YZ uluslararası ilişkilerde her zaman bu kadar birleştirici olmuyor. ABD’nin Anthropic’in en yeni ve en güçlü modeli “Mythos”un ABD dışında ya da ABD vatandaşı olmayanlar tarafından kullanımını engelleme kararı, bu hafta düzenlenen G7 liderler zirvesinin ana gündem maddelerinden biri oldu. ABD kararın yabancı askeri istihbarat faaliyetlerini engelleme için alındığını söylüyor.

Ek bilgi: G7 dünya liderleri zirvesi bu dönem Fransa’nın evsahipliğinde düzenlendi. Devlet Başkanı Emmanuel Macron’un özel olarak davet ettiği sıradışı konukları sayayım: OpenAI CEO’su Sam Altman, Google DeepMind CEO’su Demis Hassabis ve Anthropic CEO’su Dario Amodei. Dünyanın yeni (seçilmemiş) liderleri.

YZ dünyasının tek ve en büyük sorunu kısıtlamalar değil. Esas mesele maliyet. Özellikle kurumlar için YZ kullanımının maliyeti (aşırı token tüketimi sebebiyle) insan maliyetini geçmiş durumda. Bu da (ABD için bile) DeepSeek gibi Çin kökenli, açık kaynaklı ve çok daha düşük maliyetli seçeneklerin kullanımını artırıyor. Hugging Face’in eski CEO’su, Çin’in bu taktiğinin YZ yarışında onları mutlaka öne geçireceğini savunuyor.

Yukarıdaki gelişmeyi perçinleyen iki veri paylaşayım: ChatGPT’nin pazar payı ilk defa yüzde 50’nin altına düştü. Dahası, sızan belgelere göre ChatGPT’nin geliştiricisi OpenAI’ın 2025 yılı zararı 8 kat artmış. Harcama ise 34 milyar dolar seviyesinde.

Fantastik bir haberle bu başlığı kapatalım. Gerçek mi şaka mı anlamadım fakat, “CrankGPT” adlı bir cihaz beni epey eğlendirdi. Sorduğunuz soruların ihtiyaç duyduğu enerjiyi SİZ üretiyorsunuz. Krank milini çevirerek!

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Üstümde çok emeği olan bilgisayar markası Commodore, aynı zamanda “ölmek bilmeyen efsaneler” kategorisinin lideri. Bu hafta “Callback” adlı bir cep telefonu tanıttı. Kapaklı, 9 tuşlu ve “yarı akıllı”. Android uygulamalarını destekliyor fakat sosyal medya uygulamalarını engelliyor. Web tarayıcısı da yok. Dahası, 500 dolar.

Brezilya’dan Rio de Janeiro ve ABD’den Winston-Salem ile Florida Institute of Technology üniversitelerinin ortak çalışması, bazı mantar türlerinin Mars gezegenindeki toprak yapısını tarım faaliyetlerine uygun hale getirebileceğini belirledi. Dünyada yaygın bulunan Trichoderma türü mantarlar, topraktaki alkali pH, alüminyum ve manganez gibi bitki oluşumunu engelleyen bileşenleri yok ederek organik yaşam için besin üretimini mümkün kılıyor.

Çin, şu ana kadarki en büyük yüzen balık çiftliğini faaliyete geçirdi. 20 olimpik havuz büyüklüğündeki tesis yılda 4 bin tondan fazla açık deniz balığı üretebiliyor.

Ek bilgi: Bu alandaki rekor, Norveç’in yılda 10 bin ton somon yetiştiren (Çin üretimi) “Havfarm 1” adlı çiftliğinde.

🧑‍🚀 Göklerden Gelen Haberler

Rusya, 2018’den bu yana üstünde çalıştığı “Burevestnik” (ya da NATO’nun andığı şekliyle “Skyfall”) adlı askeri seyir füzesinin (cruise missile) ilk denemesini yaptı. Özelliği “nükleer” olması. Fakat savaş başlığı değil; itici motoru nükleer reaktör ile çalışıyor. Uzmanların son derece pahalı ve riskli olarak nitelediği teknoloji, yapısı gereği seyir esnasında atmosfere nükleer atık bırakıyor.

Çekyalı YZ girişimi “Neuron Soundware”, elektrik direklerini ses dedektörü ile donatarak dronları tespit eden bir çözüm geliştirdi.

Hibrit-elektrikli hava araçları konusunda çalışan “Electra”, yolcu uçaklarına yönelik yeni bir konsept model tanıttı. Çift tüplü gövdeye sahip hava aracı, gövdenin kaldırma kuvvetini artırarak kanatlardaki yapısal yükü azaltıyor. Kanatlarda iki turbofan, kuyruğunda ise üç elektrikli fanı var.

🩺 Sağlık Olsun

Hollanda / Radboud Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde bin hasta üzerinde yürütülen bir çalışmada DNA testi ile nadir genetik hastalıkların tespitinde kullanılan 15 testte belirgin bir gelişme kaydedildi. Dünya genelinde 400 milyon kişiyi etkileyen bu hastalık grubunun yüzde 80’i genetik kökenli.

Britanya / Cambridge Üniversitesi, YZ ile üretilen ilk aşıyı insana uygulayarak tarihe geçti. Aşı, insan koronavirüslerinin tamamına ve henüz hayvanlardan insanlara sıçramamış olası varyantlara karşı koruma sağlamayı hedefliyor.

Bu hafta blogumda trilyon dolarlık değerlemelerle halka arz olan ve olmaya hazırlanan teknoloji şirketlerinin geniş bir derlemesini yaptım. Değerleme neye göre yapılıyor, avantajlı ve dezavantajlı yanları nedir gibi birçok sorunun yanıtı bulabileceğiniz bir kaynak.

Oksijen gazetesindeki sayfamda ise “ölü internet” terimine bağlı gelişen “ölü ekonomi” kavramını ele aldım. Bireylerin devlet ile emek, vergi ve tüketim gücü üzerinden kurduğu pazarlık dengesinin yok olma riskiyle karşı karşıya olduğu dönemden bir kesit.

Ve büyük haber: Podcast yayınım Haddini Aşan Yaşam Rehberi, uzun bir molanın ardından “İstikrar” başlıklı 100. bölümüyle yeniden huzurlarınızda!

Bu sayıda Suudi Arabistan’dan İspanya’ya, Danimarka’dan Çin’e gerçek bir dünya turu atıyoruz. E-postanız yarıda kesilirse, devam bağlantısına tıklamayı ihmal etmeyin ;)

🌍 Genel Gündem

Haftanın (hatta belki yılın) en önemli gelişmesi, özel uzay girişimi SpaceX’in halka arzıydı. 1,75 trilyon dolar rekor değerleme üzerinden 135 dolar bedel biçilen hisseler, 150 dolardan açılış yaptı ve bir ara 176 dolar seviyesini gördü (yüzde 19,2 artış). Dolayısıyla yüzde 5’i halka arz olan SpaceX ilk gününde 2,09 trilyon dolar piyasa değerine ulaştı. Şirketin mevcut risklerini göz önüne alarak bu değerlemeyi aşırı iyimser bulanlar az değil.

Esas kazananlara gelince: Süreci yürüten 23 bankanın yüzde 0,75’lik komisyon oranı 646 milyon dolar gelir yarattı (Halka arzların geleneksel komisyon oranları yüzde 1-3 arasında değişiyor). SpaceX’in kurucusu Elon Musk ise (teorik olarak) insanlık tarihinin ilk dolar trilyoneri oldu.

Çoğunuz (benim aksime) futboldan heyecan duyuyorsunuzdur. Dolayısıyla bu hafta başlayan “2026 Dünya Kupası” önemli. Bültenle kesişen kısmında elbette teknoloji var. Bir makale sayesinde öğrendim ki Belçika’daki KU Leuven Üniversitesi, futbol veri işlemesi konusunda en öne çıkan merkezmiş. 10 yıldır bu alanda çalışan ve bir model geliştiren laboratuvarları, işi gole gidecek taktikleri belirlemeye vardırmış. Örneğin topu orta sahadayken rakip yarı sahada taca göndermek, sonraki 10 hamlede belirgin gol fırsatı yaratıyormuş. Gel de bunu Fatih Terim’e anlat.

Futbol demişken; Türkiye’ye futbolcu Cevad Prekazi ile giren bir saç modeli vardı. Seksenli yıllara has bir anomali sanıyordum. Meğer Danimarka’da bir yarışması bile varmış.

Apple bu hafta gerçekleştirilen WWDC 2026 etkinliğinde “Golden Gate” kodlu işletim sistemi sürümünü tanıttı. En dikkat çekici yeniliklerin başında uygulamalarla entegre çalışan ve ek işlevlere kavuşan yapay zeka (YZ) asistanı “Siri” geliyor. Yakında kullanıma sunulacak macOS 27 ile Intel işlemcili bilgisayarlara yönelik güncelleme desteği de sona erecek. (”Digital Markets Act” düzenlemesi sebebiyle yeni nesil Siri, Avrupa Birliği’nde kullanılamayacak.)

Ek bilgi: Apple ayrıca uygulama mağazası App Store üzerinden aracılık ettiği ekosistemin 2025 yılında 1,4 trilyon dolar ciroya ulaştığını açıkladı.

Microsoft’un oyun konsolu Xbox, 25. yılına özel “X25 Limited Edition” adlı özel bir model tanıttı. Sınırlı sayıda üretilecek seri, şeffaf yeşil kasası ve kontrol pediyle dikkat çekiyor. Kasım ayında satışa sunulacak konsolun fiyatı açıklanmadı.

Ek bilgi: Xbox diğer yandan tasarruf gerekçesiyle önümüzdeki ay büyük bir işten çıkarma turuna hazırlanıyor.

Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman’ın çılgın projesi “Neom”, bültende sıkça andığım 500 milyar dolar bütçeli bir akıllı şehir hayali. Başına gelmedik kalmayan ve giderek sarpa saran projenin “The Line” adlı ana fazının 2030 yılına dek askıya alınmasına karar verildi. Ülkenin yeni odağı, Hürmüz Boğazı krizi ile önemi artan (2021 yılında, 25. sayımızda tanıttığım) liman şehri “Oxagon”.

Türkiye yatırımını iptal ederek gündeme gelen Çinli otomotiv markası BYD’nin Başkanı Wang Chuanfu, 5 yıl içinde dünyanın en büyük markası olacaklarını iddia etti.

Avrupa Birliği, kamu kurumları, STK’lar ve eğitim kurumlarında ABD’li teknoloji şirketlerine bağımlılığı azaltmak için seferberlik halinde. Fransa ve Hollanda öncülüğündeki dijital bağımsızlık mücadelesi, yapay zeka, bulut hizmetleri ve uygulamaları kapsıyor.

ABD Ulusal Ekonomik Araştırmalar Dairesi ve Cincinnati Üniversitesi’nin raporları, akıllı telefonların yaygınlaşması ile doğum oranlarındaki düşüş arasında dikkat çekici bir bağ olduğunu ortaya koydu. Buna göre cihaz sahipliğinin artışı 15-19 yaş aralığında doğumları yüzde 8, 20-24 yaş grubundaki doğumlarıysa yüzde 6,6 azaltmış olabilir. Cincinnati Üniversitesi’nin 128 ülkeyi kapsayan veri setine dayanan araştırmasında doğurganlık 1990 yılından itibaren küresel çapta gerilemekle birlikte, mobil internet ve akıllı telefonun yaygınlaşması ile özellikle ergen doğurganlığında belirgin bir düşüş belirlenmiş. Her iki çalışma da teknolojiyi flört, sosyalleşme, cinsellik ve aile kurma davranışlarını dönüştüren “demografik aktörler” olarak tanımlıyor.

Meta, Ray-Ban ile ortak geliştirdiği akıllı gözlüklerin yazılımına gizlice eklediği ancak henüz etkinleştirmediği yüz tanıma işlevinin ifşa olmasından bir gün sonra yayımladığı güncelleme ile bu özelliğe yönelik kodları kaldırdı. “NameTag” kodlu bu işlev, gördüğü yüzleri biyometrik taramaya tabi tutarak bunları kullanıcının cihazındaki yüz profilleriyle eşleştirmeyi amaçlıyordu.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

2016’da piyasaya sürülen ve 800 milyondan fazla yüklenen “Pokemon Go” oyuncuları, seneler boyu ellerinde telefonla dağı taşı gezip, puan toplamaya çalışmıştı. Ardından üreticisi Niantic’in kullanıcıların topladığı bu bilgileri yapay zeka (YZ) şirketlerine satarak yolunu bulduğu ortaya çıkmıştı. Bu hafta da Niantic’in bu verileri uydu ve internet erişiminin bulunmadığı savaş bölgelerindeki dron saldırılarında kullanmak için “Vantor” şirketiyle işbirliğine gittiği iddia edildi. Niantec konuyla ilgili bir açıklama yaparak “valla öyle değil” demeye getirdi.

Ek bilgi: Ukraynalı drone üreticisi Alexander Kokhanovskyy’nin açıklamasına göre iki yıl önce 10 adet silahlı otonom drone ile bir tatbikat yapılmış. 5 kilometrelik mesafeyi tarama görevi kapsamında “kimi görürsen öldür” komutu alan dronlar birkaç (açıklama böyle) Rus askerini “imha etmiş”! (Bu konuda Türk dronlarının Birleşmiş Milletler raporuna geçen bir vukuatı daha var.)

Bir önceki sayıda kullanıcı destek sistemini YZ’ya devreden Meta’ya dadanan hackerların eski ABD Başkanı Barack Obama dahil olmak üzere birçok hesabı ele geçirdiğinden bahsetmiştim. Soruşturma dosyasına göre bu yöntemle toplam 20 bin 225 hesap rehin alınmış.

WhatsApp, İsrail merkezli casus yazılım şirketi “NSO Group” ile bağlantılı yeni bir oltalama (phishing) yöntemini tespit ederek engellediğini duyurdu. WhatsApp, daha önce yaşanan benzer olayların ardından 2019 yılında NSO Group’u dava etmiş ve yargıç WhatsApp’i haklı bularak bu tür girişimleri yasaklamış ve şirketi 167 milyon dolar tazminata mahkum etmişti.

Rusya bağlantılı üç gelişme:

• ABD’deki Texas ve Stanford üniversitelerinin ortak çalışması, son yıllarda Avrupa genelinde tespit edilen ve GPS sistemlerini aksatan parazitlerin kaynağının Rus uyduları olabileceğini öne sürüyor. 10 saniyeden kısa süren parazitlerin özellikle salı, çarşamba, perşembe günlerinde mesai saatleri içinde gerçekleştiği ve ölçeği itibariyle sadece yüksek irtifalı uydular aracılığıyla üretilebileceği tespit edildi.

• Rusya’nın uydu tabanlı internet erişim hizmeti Starlink’e bir yerel alternatif üzerinde çalışıyor. Projeyi yürüten Iks Holding CEO’su Alexei Shelobkov, konuyla ilgili açıklamasında 16 uyduluk ilk setin geçtiğimiz mart ayında yörüngeye yerleştiğini ve hedefin birkaç yıl içinde 900 uyduya ulaşmak olduğunu belirtti.

• Tüm bunlara ek olarak Rusya’nın kapalı devre internet sistemini temsil eden “Runet” projesi neredeyse tamamlandı. Yeni nesil bir “demir perde” olarak anılan yapı, yerli ve milli olmayan tüm hizmet ve uygulamaları tek hamleyle işlemez kılıyor. Bunu aşmak adına VPN yüklemeleri rekor kırıyor ancak sistem bununla da ayrıca mücadele ediyor.

Britanya Film Enstitüsü, ülkenin internet gündeminde yer eden videoları arşivlemeye başladı.

Ek bilgi: Bu tür video ve görseller için İngilizcede kullanılan “meme” terimi yazıldığı gibi değil; “miğm” şekilnde okunuyor. Kadim bir arşivi de var.

Video platformu Netflix’in kurucu CEO’su Reed Hastings, Nisan ayında yaptığı açıklamayla görevi bırakacağını söylemişti. Bu hafta yapılan açıklamada yeni CEO’nun Jay Hoag olacağı duyruldu. Hoag, 1999 yılından bu yana şirketin yönetim kurulunda bağımsız direktör olarak görev alıyordu.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Anthropic, uzun süredir üstünde çalıştığı “Mythos” adlı yeni YZ modelini “çok gelişmiş ve tehlikeli” olduğu gerekçesiyle kamuya açmamış ve öncelikle ondan zarar görebilecek yapıların teknik yöneticileriyle paylaşmıştı. Mythos nihayet bu hafta herkese açıldı. Ancak derhal bir başkanlık kararnamesiyle ABD vatandaşı olmayanların kullanımına kapatıldı.

Ek bilgi: Anthropic, YZ alanındaki çalışmalarını kronolojik olarak özetleyen çok güzel bir dosya hazırlamış. Meraklısına duyurmuş olayım.

YZ ile ilgili malumun ilamı gibi gelen önemli bir araştırma raporuna denk geldim. YZ’nın onu anlama kabiliyetimizden daha hızlı geliştiğini ortaya koyuyor. Anlayamadığımız bir yapının hayatın her yanına sızmasının risklerine dikkat çeken önemli bir çalışma. Yazarlarından biri, Microsoft’un Baş Bilimcisi Eric Horvitz.

OpenAI, halka arz için ABD’de gizli başvuru yaptı. Talepte zamanlama, satışa sunulacak hisse sayısı ve fiyat aralığı gibi bilgiler yer almıyor. Şirket geçtiğimiz mart ayında aldığı 122 milyar dolarlık yatırım sonrası 852 milyar dolar değerlemeye ulaşmıştı.

Ek bilgi: OpenAI bu süreçte (muhtemelen) rakiplerinden sayısal olarak sıyrılabilme adına tarifelerinde büyük bir indirime hazırlanıyor.

YZ lügatında “Artificial General Intelligence” diye bir terim var. İnsan beyni misali, her işe yarayan “süper sentetik zeka”yı temsil ediyor. Amazon’un kurucusu Jeff Bezos, yeni girişimi “Prometheus” ile “Artificial General Engineer” (Yapay Genel Mühendis) kurmayı hedeflediğini söyleyerek sözlüğe yeni bir terim daha ekledi.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

ABD / San Francisco merkezli “Foundation Robotics” şirketi, savaş cephelerinde kullanılacak “Phantom MK-1” kodlu bir insansı robot üstünde çalışıyor. ABD Ordusu ile 24 milyon dolarlık anlaşma imzalayan şirket, 2027 sonuna dek bu yapıda 40 bin robot üretmeyi hedefliyor.

Google’ın sağlık odaklı iştiraki “Verily Health”, sıtma ve Zika gibi hastalıkların yayılımını engellemek amacıyla “sterilize edilmiş” sivrisinekleri doğaya salmak için başvuru yaptı. ABD’nin California ve Florida eyaletlerinde gerçekleştirilmesi planlanan proje kapsamında iki yıl boyunca 32 milyon özel üretim sivrisinek kullanılacak. “Wolbachia” bakterisi taşıyan erkek sivrisinekler, doğadaki mevcut dişilerle çiftleştiğinde yumurtaları çatlamayacak. Böylece bir sonraki neslin üremesi de engellenmiş olacak.

“Akıllı” unvanı ile birlikte telefonların hepsi birbirine benzedi. Neyse ki yeni arayışlar durmuyor. “Sidephone SP-01” kodlu 250 dolarlık seçenek, akılsız yapısını değiştirilebilir modülleriyle kazandığı işlevler ile kapatıyor. İlginç bir yaklaşım.

Yeşil enerji alanında çalışan İspanyalı “BlueNewables”, deniz üstünde güneş enerjisi üretecek “PV-bos” adlı yüzer platformunu çalıştırmaya hazırlanıyor.

İngiltere merkezli “Elire Maritime” liderliğindeki bir konsorsiyum, limandaki gemilere temiz elektrik sağlamak için geliştirilen yüzer Hydrogen Power Hub platformunun altı aylık mühendislik testlerini tamamladı. 5 megavatlık sistemin amacı, limanda bekleyen gemilerin dizel yardımcı motorlarını çalıştırma ihtiyacını azaltmak.

🩺 Sağlık Olsun

ABD’li biyoteknoloji şirketi “Life Biosciences”, yaşa bağlı görme kaybını tersine çevirme iddiasındaki “ER-100” adlı deneysel tedaviyi ilk hastasına uygulama izni aldı. Bu gen tedavisi, göz ile beyin arasındaki bağlantıyı kuran retinal ganglion hücrelerini yeniliyor.

Çin, omurilik felci hastalarına yönelik geliştirilen “NEO” adlı beyin çipine ticari kullanım izni vererek bu alandaki tedaviyi (ticari kapsamda) onaylayan ilk ülke oldu. 1,5 saatlik operasyonla yerleştirilen çip, 8 sensörüyle beyin sinyallerini çözüyor.

Bu hafta blogumda Amazon’un kurucusu olarak tanınan Jeff Bezos’un CNBC kanalındaki ses getiren röportajından ilhamla, Ayn Rand ile Peter Thiel arasında salınan, yeni nesil “ara form tekno-liberteryen” akıma yönelik bir yazı yayımladım.

Oksijen gazetesindeki sayfamda ise aynı akımın ikonik isimlerinin liderliğinde ilerleyen “tarihin gördüğü en büyük halka arz” sürecinin ayrıntılarına baktım. Trilyon dolarların havada uçuştuğu ve sorgulamanın günah sayıldığı, enteresan bir dönemden kesitler. En azından tarihe not düşmüş olalım.

Podcast dinleyicilerim “Haddini Aşan Yaşam Rehberi” ne oldu diye sorup duruyor. Yeni bölümler çektik ama bilemediğim bir sebepten henüz yayına girmedi. Ama en azından yanıtım net: “Hayır. Henüz yaz tatiline girmedi”.

Benden bir şeyler dinlemek isteyenler için Aslı Şafak’ın konuğu olarak katıldığım (sanıyorum bir ay önce çektiğimiz ve bu hafta yayımlanan) “İşin Aslı” programına bakabilir.

Şimdi gelelim esas meseleye.

🌍 Genel Gündem

“Freedom Ship” (Özgürlük Gemisi) ismi taşıyan bir proje, bende nedense haksız yere tutsak edilmişleri kurtaran türden bir izlenim yaratıyor. Ama değil. Bu proje, “Floating City” adlı 80 bin kapasiteli, nükleer enerjiyle çalışan dev bir seyir (cruise) gemisiyle 2 yıl sürecek bir dünya turunu içeriyor. Bu seyahat 50 bin yolcu, 10 bin günlük ziyaretçi ve 20 bin mürettebat ile gerçekleşecek. 1 mil (1,6 km) uzunluğundaki gemide 24 kilometre yürüyüş parkuru ve 30 güverte yer alacak. Hatta hastane, okul, çalışma alanları, 15 bin kişilik stadyum, opera salonu, kumarhane gibi daha pek çok şey... Maliyeti 16 milyar dolar. Böyle düşününce bizim gibilerin arasında tutsak hayatı yaşayan seçkinlere özgürlük getirecek gibi. Videosunu MUTLAKA izleyin.

Hatırlar mısınız bilmem; bir zamanlar Elon Musk’ın özel uçağının koordinatını açık kaynaklardan takip ederek paylaşan “ElonJet” adlı bir Twitter hesabı vardı. Musk bundan pek hoşlanmamış olacak ki, “ifade özgürlüğü getirmek” amacıyla satın aldığı Twitter’da ilk iş olarak bu hesabı kapattırmış ve sahibini dava edeceğini açıklamıştı. Hatta ABD Havacılık İdaresi (FAA), durumdan vazife çıkararak özel uçakların takibini zorlaştırıcı düzenlemeler getirmişti. ElonJet o günden beri hayatına BlueSky platformunda devam ediyor. Musk onu da satın alana dek diyelim.

Bu eski defterleri neden karıştırdığıma gelelim. Kyle McDonald adlı bir sanatçı / yazılımcı, tüm milyarderlerin özel uçaklarını takip eden benzer bir sistem kurmuş. Fakat amacı farklı: Kıyameti erken tespit etmek! Jetlerin hepsi birden hareket etmeye başlarsa, sistem büyük ve sıradışı bir durum olduğunu varsayarak uyarı veriyor. McDonald, milyarderlerin bu tür olayları her zaman daha önce haber alacağını öngörüyor. Üstelik sitenin kayıtlarına göre, 6 Nisan’da ABD’nin İran’a başlattığı saldırıda, tam da beklediği gibi milyarderlerin jetleri topluca harekete geçerek teorisini teyit etmiş.

Veri odaklı bir başka enteresan girişime daha bakalım. Çinli “X Square Robot”, 22 dolar karşılığı kendi geliştirdiği insansı robot ile evlerin temizliğini ve gündelik işlerini yapıyor. Ancak onun esas amacı bu değil. Zaten bu iddia için oldukça yetersiz. Bir saatte en fazla birkaç kıyafet katlayabiliyor. Dahası birçok işi ancak yanında gelen şirket yetkilisi (insan) yardımıyla tamamlıyor. Onun esas amacı, bu süreçte benzer tüm robotlar için evlerden eğitim verisi (dijital tecrübe) toplamak. Paralel bir veri toplama çalışması, fabrika işçilerine ve ev temizliğine giden insanlara takılan sensör ve kameralar ile yürütülüyor. Hatta Alman robotik girişimi “MicroAGI”, geliştirdiği “Shift” adlı sistemde görevlinin kafasındaki kamerayla video kaydı yapmasına izin verirseniz evinizi (insanlara) ücretsiz olarak temizliyor. Bu alanda çalışan (JDcom’un da kurucusu) Richard Liu, iki yıl içinde 10 milyon saatlik robotik eğitim verisi toplamayı hedefliyor.

Ek bilgi: Konuyla dolaylı alakalı bir ayrıntı daha vereyim. Evlerinizdeki robot süpürgelerin haritalama özelliğini açarken kabul ettiğiniz sözleşme, üretici şirkete evinizin haritasını ve görüntüsünü kaydetme ve benzer eğitimler için işleme hakkı tanıyor. Aklınızda bulunsun.

Halka arza hazırlanan SpaceX, hisse birim fiyatını 135 dolar olarak belirledi. Bir başka deyişle, şirket tarihin en büyük (en kazançlı) borsa operasyonuna hazırlanıyor. 135 dolarlık birim hisse, SpaceX’in pazar değerini 1,75 trilyon dolara taşımış oluyor. Halka arzdan en az 75 milyar dolar gelir bekleniyor.

Ek bilgi: Henüz kara geçemeyen, yalnızca geçtiğimiz yıl 4,94 milyar dolar zarar eden SpaceX’in 90 kat çarpanla değerlenmesini abartılı bulanlar da var. Fakat şimdilik kimse umursamıyor; kendi kendileri konuşuyorlar.

Meslek hayatımın en az 10 yılı, Microsoft’un açık kaynak camiası ve Linux işletim sistemi ile ölümüne mücadelesini izlemekle geçti. Zehrin kökü bizzat Bill Gates olduğu için o (ve ekürisi Steve Ballmer) görevden ayrılana kadar bu saçma inatta geri adım da atılmadı. Bugün Microsoft’un açık kaynak dünyasının ve Linux tabanlı bulut sunucu altyapısının en büyük oyuncularından biri haline gelmesi bu yüzden beni hala gülümsetiyor. Dahası şirket bu hafta kendi çözümlerine özel geliştirdiği “Azure Linux 4.0” adlı açık kaynaklı işletim sistemini ve Windows ile Linux arasında köprü kuracak “Windows Subsystem for Linux” gibi çözümleri tanıttı. Her şey nasıl da değişiyor, değil mi? “EYYYY LINUX! SEN KİMSİN YA?”

Microsoft diğer yandan yapay zeka (YZ) uygulama ve vekillerini çalıştıracak cihazların ekosistemi oluşturacak “Project Solara” adlı yeni bir platformu duyurdu.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Yakın gelecekte örneklerini çok duyacağımız bir hack eylemiyle başlayalım. Bir grup hacker, Meta’nın çevrimiçi destek bölümüne mesaj atarak e-posta adresinin değiştiğini söyledi ve profiline bu yeni adresin tanımlanmasını istedi. Destek ekibi de yeni e-posta hesabına bir onay kodu yollayarak teyit aldı. Ardından yeni e-posta adresi hesaba tanımlandı. Bu basit yöntemle yüzlerce Instagram hesabı hackerların eline geçti. Çünkü destek sisteminin ucunda bir “yapay zeka botu” çalışıyordu ve bir sahtekarlığın parçası olduğunu fark edemedi. Meta yöneticileri bu açığı hemen kapattı. Bakalım bir benzeri, hangi platformda, hangimizin kapısını çalacak?

Ek bilgi: Bu gibi gelişmelerle anlaşılabilecek sebeplerden ötürü, YZ’nın gelişimine paralel olarak talebi en çok artan meslek “siber güvenlik uzmanı” haline geldi.

Birleşik Krallık (İngiltere) istihbarat kurumu MI5, Çinli casusların iş bulma siteleri üstünden devlet memurlarını hedef aldığı konusunda uyarı yayımladı. İddiaya göre bu yöntem için özellikle LinkedIn, Indeed ve Upwork platformlarında “analist aranıyor” başlıklı sahte ilanlar yayımlıyor. Ardından şirket çalışanı rolündeki profesyonel istihbarat sorgucuları iş mülakatına alınan adaylardan bilgi sızdırılmaya çalışıyor.

Hollanda Ulusal Siber Güvenlik Merkezi, çoğu sıradan kullanıcılara ait 17 milyondan fazla cihaza sızmış suç amaçlı bir bot ağını çökertti. Rusya merkezli olduğu belirlenen şebekenin sistemi yönetmek için kullandığı 200 sunucunun tamamının Hollanda’da olduğu açıklandı.

Avrupa Birliği yasadışı ürünlerin satışını engellemek için yeterli önlemleri almadığı gerekçesiyle Çin merkezli e-ticaret platformu Temu’ya 200 milyon euro ceza kesti. Şirket 28 Ağustos’a kadar Avrupa Komisyonu’na bir eylem planı sunmak zorunda. 2 yıldır süren soruşturma, Avrupa tüketici hakları örgütü BEUC’un şikayetiyle başlamıştı.

Avrupa Birliği ayrıca bulut hizmetleri alanındaki kamu ihalelerinde egemenlik ve güvenlik unsurlarını ön plana alarak Avrupa kökenli seçeneklere öncelik vermeye hazırlanıyor. Yeni düzenleme özellikle bankacılık, sağlık ve enerji sektörlerini kapsayacak.

Ek bilgi: Hindistan da Amazon, Microsoft ve Google’ın bulut altyapısına bağımlılığını azaltmak için Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ile işbirliğine gitti. Proje kapsamında BAE varlık fonu “Mubadala” tarafından desteklenen G42, Hindistan’da bir YZ süperbilgisayarı kuracak. İlginç bir ayrıntı olarak bu sistem ABD üretimi “Cerebras” çiplerini kullanacak.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Birbirini tamamlayan iki bulguyla başlayalım. Northeastern Üniversitesi’nin çalışmasına göre kullanıcılar sürekli neşeli ve aşırı samimi YZ botları yerine “kendilerine uyum sağlayan” botları tercih ediyor. Yani ilişkilerinde mesafeli olanlar daha sade yanıtlar, dışadönük ve sosyal olanlarsa daha enerjik konuşmalar bekliyor. Aksi durumda güvensizlik doğuyor. Diğer yandan Anthropic’in yeni “Claude Opus 4.8” modeli, önceki sürümlere kıyasla daha “dürüst” davranacak şekilde güncellendi. Yani eksik bilgisi olduğu durumlarda uydurmak yerine bilmediğini açıkça söylüyor. Ancak bazı kullanıcılar bundan rahatsız olduklarını bildirdi. Aşırı temkinli ve eksiğini açıklayan YZ da ayrı dertmiş demek.

Çin ise YZ’ya bambaşka bir kullanım alanı buldu: Muhalif avı! “Geedge Networks” adlı bir girişim, sadece muhalifleri değil; ileride rejime muhalif olma tehlikesi taşıyanları tahmin edecek bir algoritma geliştiriyor. Bunun için kişinin izlediği filmler, okuduğu kitaplar, sosyal medyada etkileşime girdiği paylaşımlar gibi pek çok veri analiz ediliyor.

ABD / Los Angeles’taki Monterey Park, halk oylamasıyla veri merkezlerini yasaklayarak bir ilke imza attı. Referandumda bölge sakinlerinin yüzde 86’sı veri merkezlerine “hayır” dedi.

Ek bilgi: Olayın başlangıcı, şehirde yapılması planlanan 23 bin metrekarelik veri merkezi projesiydi. Tamamlandığında 60 bin nüfuslu bölgenin tamamının üç katı elektrik tüketecekti.

Malum deniz canlıları henüz referanduma gidemiyor. Dolayısıyla veri merkezleri için uçsuz bucaksız denizler ve okyanuslar gayet elverişli. Çin / Shanghai açıklarında enerjisini açık denizdeki rüzgar türbinlerinden alarak su altında çalışan ilk veri merkezi hayata geçti. Karadaki örnekleri gibi tatlı su tüketmiyor, arazi kullanımını yüzde 90, elektrik tüketimini yüzde 22,8 oranında azaltıyor, soğutma için denizin serinliğini kullanıyor.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Yıllar boyu oyunseverlerin ve kripto para madencilerinin ekran (grafik) kartlarıyla tanıdığı Nvidia, son dönemde yalnızca veri merkezleriyle anılır hale gelmişti. Şirket bu hafta tanıttığı “RTX Spark” ile ezberi bozmak istiyor. RTX Spark, kişisel yapay zekâ ajanları çağına özel geliştirilmiş bir süper çip. Sonbahar döneminde Lenovo, HP, Dell, Asus ve MSI tarafından, Microsoft Windows işletim sistemi kullanan modelleri satışa sunulacak. Bu gelişmenin gözardı edilen ayrıntılarını ise Mesut Çevik güzelce özetlemiş.

Sadece bayram değil; Mayıs ayı da bitti. Mevsimler kaymış olsa da Haziran ayı zihnimizde hala yaz sezonunun başlangıcını temsil ediyor.

Bu hafta Oksijen gazetesinde Amazon’un kurucusu Jeff Bezos’un bir söyleşisinden ilhamla, Ayn Rand’dan girip Prometheus’tan çıktım. Tekno-liberter camianın ideolojik savruluşuna yönelik bir sorgulama da denebilir.

Blogumda ise insanlık hayrına çalışması için kurulan OpenAI etrafında dönen bir kan davasının geçmişinden geleceğine bir özet çıkardım. Yapay zeka tarihine yönelik genel kültür güncellemesi adına tavsiye ederim.

Ve şimdi, ÖZETLER!

🌍 Genel Gündem

Otomotiv dünyasında “egzotik” adlı gayrıresmi bir kategori var. Yüksek performanslı, az sayıda üretilen, sıradışı tasarımlı ve elbette pahalı araçlara has. Bu hafta, bu kategoriden bir marka daha elendi. Ferrari’den bahsediyorum. İlk gelişmelerini 2024 yılında 155. sayıda paylaştığım, ardından 238. sayıda iç tasarımından görseller aktardığım Ferrari’nin elektrikli modeli Luce bu hafta satışa sunuldu. Böylece dış tasarımı da ilk defa göründü. Görünmez olaydı!

Apple’ın efsanevi tasarımcısı Jony Ive, (kendisinin ilham perisi) Dieter Rams‘a dönüşebilecekken Buckminster Fuller olmayı tercih etmiş. Ferrari tarihinin en merakla beklenen modelini, beş koltuklu bir Tesla’ya çevirmiş. Fiyatı 640 bin dolar. Satar mı, satar. Ama Panamera sonrası Porsche ne olduysa, Luce sonrası Ferrari de o olur. Lansmanın hemen ardından yüzde 16 düşen hisseleri erken bir uyarı gibi. Şirketin eski başkanı Luca di Montezemolo’nun demeci ile toparlayalım:

“Bir efsaneyi yok etme riskiyle karşı karşıyayız ve bunun için gerçekten üzgünüm. Umarım en azından o otomobilin üzerindeki şahlanan at amblemini kaldırırlar.”

Jony Ive’ın tasarımıyla hayata geçen Apple iPhone da merakla beklenen katlanabilir modeliyle gündemde yer tutmayı sürdürüyor. Neyse ki bu sefer ona Ive dokunmayacak. Sızan bilgilere göre bazı aksesuar üreticileri şimdiden kılıf üretimine başlamış. Ellerindeki taslaklar tasarıma yönelik de birçok ipucu veriyor. Katlanabilir “Ultra” iPhone muhtemelen hem iç hem de dış yüzeyinde ekrana sahip olacak.

Apple cephesinden bir diğer söylenti, iPhone’ların “kapkaç” olayları sırasında (cihaz ekranı kilitli değilse) otomatik kitlenmesini sağlayacak sensör tabanlı yeni bir güncelleme.

Ek bilgi: Apple’ın “Çalınan Aygıt Koruması” adlı benzer bir işlevi daha var. Aktif hale getirmediyseniz, getirin.

Samsung, dünyanın ilk 6K oyun monitörü “Odyssey G8” modelini tanıttı. 32 inçlik IPS LCD ekran, 6144 x 3456 piksel çözünürlüğe ve 165 Hz yenileme hızına sahip. Çözünürlük 3K’ya indirilirse yenileme hızı 330 Hz’e kadar çıkıyor. Tam performans için DLSS destekli ekran kartları gerekiyor.

Bir diğer Güney Koreli üretici LG ise “UltraGear 25G590B” ismiyle 1000 Hz yenileme hızına sahip ilk “Tam HD” oyun monitörünü duyurdu. 24,5 inçlik ekran özel yazılım ve donanım desteğiyle hızlı hareketlerdeki bulanıklığı (motion blur) azaltıyor. (İnsan gözünün 240 Hz üstündeki hızları algılaması teorik olarak oldukça güç.)

Birleşik Krallık (İngiltere), Brexit referandumuyla Avrupa Birliği (AB) dışına çıkınca birçok teknoloji şirketi de AB ülkelerine kaymıştı. Ancak “Küresel Teknoloji Ekosistemi Endeksi”ne göre Londra hala Avrupa’da en çok teknoloji girişimine sahip. Yapay zeka (YZ) alanında ise Mistral, AMI Labs ve Mirakl gibi şirketlere ev sahipliği yapan Fransa’nın başkenti Paris öne çıkıyor. İlginç bir ayrıntı daha: “Yükselen Yıldızlar” kategorisinde Hindistan / Mumbai ve Hefei / Çin’den sonra İstanbul yer alıyor.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Meta’nın Facebook, Instagram ve WhatsApp için “Plus” kodlu ücretli abonelik işlevi dünya genelinde kullanıma sunuluyor. Böylece (örneğin) Instagram’da Hikayeler (Story) 24 saatten daha uzun süre yayında kalabilecek (gerçekten çok mühim bir işlev). Plus için Facebook ve Instagram’da aylık 4 dolar, WhatsApp’te 3 dolar isteniyor. Onaylı hesap hizmeti “Meta Verified” ise eski ücretlerle devam edecek.

Avrupa Komisyonu, 2024’te başlattığı soruşturmanın ardından Dijital Piyasalar Yasası’nı ihlal ettiği gerekçesiyle Google’a yüz milyonlarca euro ceza kesmeye hazırlanıyor.

İtalya Emniyet Teşkilatı bu hafta düzenlediği operasyonla Sky, DAZN, Netflix ve Disney+ gibi birçok platformun yayınlarını korsan olarak izleten “CINEMAGOAL” adlı yayın platformunu çökertti. Sektörü yıllık 300 milyon euro zarara uğrattığı tespit edilen yapının İtalya’nın farklı bölgelerine dağılmış ve sahte kimliklerle açılmış abonelikleri kullanan sanal sunucular üzerinden yürüdüğü belirlendi. Savcılık, sistemi kullandığı belirlenen kişilere 154 ile 5 bin euro arasında değişecek para cezası kesileceğini açıkladı.

Facebook ve Instagram’ın çatı şirketi Meta, çocukların ruh sağlığına zarar verdiği iddiasıyla açılan davaların ilkinde uzlaşma yoluna gitti. 60 milyon dolar tazminat talep edilen davada uzlaşma bedeli açıklanmadı.

Rus askeri istihbaratı GRU’ya bağlı çalıştığı belirlenen “APT28” adlı hacker grubunun ABD’nin 23 eyaletinde 5 binin üstünde ağ yönlendirici (router) cihaza sızarak trafiği izlediği ve veri çaldığı ortaya çıktı. Saldırının ele geçirilen yönlendiricilerin DNS ayarlarının, hacker grubuna ait sunucuya çevrilmesiyle gerçekleştiği bildirildi.

“TeamPCP” kodlu bir siber suç örgütü, GitHub platformundaki 4 binden fazla açık kaynaklı yazılıma “VS Code” eklentisinin zararlı bir versiyonunu ekleyerek yüzlerce şirketin sistemine sızmayı başardı.

Google Veri Güvenliği Mühendisi Michele Spagnuolo, eriştiği bilgilerle yılın en çok aranan şarkıcısının “D4vd” olduğunu öğrenmiş. Ardından bu bilgiyle tahmin (bahis) piyasası platformu Polymarket’te 1,2 milyon dolar kazanmış. Elbette yakayı ele vermiş ve şimdi yargılanıyor. Geri zekalı.

Üç aylık kesintinin ardından İran’da internet bu haftadan itibaren normale dönmeye başladı.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Katoliklerin ruhani lideri Papa XIV. Leo, YZ’nın insanlığa etkisiyle ilgili 43 bin sözcükten oluşan kapsamlı bir tebliğ yayımladı. Metin, mevcut yarışın yeni bir “Babil Kulesi” inşasına dönüşebileceği konusunda uyarılar taşıyor. Risk noktaları olarak gücün dar bir çevrede (tekno-feodallerde) toplanması, muhakeme yeteneğinin yitimi, hakikat algısının zayıflaması ve insanların veri noktasına indirgenmesi gösterildi. YZ’nın savaşlardaki artan payına yönelik en düşündürücü alıntı ise şu: “Hiçbir algoritma savaşı ahlaken kabul edilebilir kılamaz”.

Bustle’ın derlediği çok ilginç bir habere denk geldim. Buna göre ChatGPT şimdiden birçok ilişkinin sona ermesinde etkin rol oynuyor. Kimileri eşlerinin ChatGPT ile ilişkisini kıskanıyor, kimisi de bizzat akıl aldığı algoritmanın tavsiyesiyle birlikteliğe son veriyor.

Görüyoruz ki YZ okuryazarlığı hem özel hem de iş yaşamı adına önemli. Onu da Londra merkezli “Aisa” adlı bir girişim çözme iddiasında. Ozan Dağdeviren liderliğindeki ekip tarafından hayata geçirilen girişim, kendi YZ modeli ile, kişiye özel YZ eğitimi veriyor. Üstelik ücretsiz. Çok hoşuma gitti. Deneyin derim.

Nvidia CEO’su Jensen Huang, Mart ayında tanıttıkları “Vera” kodlu yeni işlemcilerinin 200 milyar dolarlık yeni bir pazara erişim sağlayacağını iddia ediyor. Ekstra talebin büyük kısmının vekil (agent) tabanlı YZ uygulamalarından gelmesi bekleniyor.

Çinli YZ girişimi DeepSeek, amiral gemisi “V4-Pro” için API fiyatlandırmasındaki yüzde 75 oranındaki indirimi kalıcı hale getirdiğini açıkladı. Dolayısıyla OpenAI’ın GPT 5.5 ve Anthropic’in Claude Opus 4.7 modellerinde 5 dolar olan 1 milyon giriş (input) token bedeli, DeepSeek’te 0,83 dolar gibi iddialı bir seviyeye inmiş durumda. Bu gelişmenin ardında Çinli Huawei’nin “Ascend 950” çiplerinin arzında yaşanan artış yatıyor.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Britanya merkezli “JCB”, ürettiği hidrojen yakıtlı “Hydromax” ile karbon salımı yapmayan en hızlı araç unvanını hedefliyor. 10 metre uzunluğundaki Hydromax, her biri 800 beygir güç üreten iki motoruyla saatte 563 km hıza ulaşma iddiasında. Aracın ilk deneme sürüşü Ağustos ayında gerçekleştirilecek.

Çin’de insansı robot üreten şirket sayısı 150’yi geçiyor. Hükümet, bu farklı robotların, farklı işlere yönelik özelleştirilebilmesini sağlamak için Şanghay’da bir “robot eğitim merkezi” kurdu. 5 bin metrekarelik tesiste robotlar ev içi işler, fabrika görevleri, hizmet sektörü, sağlık, turizm ve tarım gibi alanlarda çalışmak üzere eğitilecek.

“İnsandan daha işlevsel bir tasarım olabilir mi?” sorusundan yola çıkan ABD / Duke Üniversitesi ise 20 bacaklı ve 20 gözlü “Argus” adlı ilginç bir robot üretmiş. Yürüyor, yuvarlanıyor; hatta tırmanıyor. Basit ve bir o kadar mantıklı.

ABD / San Francisco merkezli “Rotaku” ise “daha ucuza insansı robot olmaz mı?” diyerek “Domo” adlı örneği v. Pekiştirmeli yöntemle öğrenebiliyor, kolayca programlanabiliyor, WiFi ya da VR ile uzaktan da kablosuz kontrol edilebiliyor. 3 bin dolar.

Daha iddialı bir şeyler peşindeyseniz, buyrun size 650 bin dolar fiyat etiketli, Unitree imzalı, “GD01”. Mahalleye şöyle girseniz fena mı olurdu?

🧑‍🚀 Göklerden Gelen Haberler

Japonya Uzay Araştırma Ajansı JAXA, yolcu uçaklarına özel olarak Waseda, Tokyo ve Keio üniversiteleriyle birlikte geliştirdiği Mach 5 (sesten 5 kat hızlı) uçabilecek hipersonik ramjet motor testini başarıyla tamamladı. Böylece 10 saatlik uçuşlar 2 saatte tamamlanabilecek. Motorun 2040 yılında kullanıma sunulması hedefleniyor.

ABD Uzay Ajansı NASA, Ay ve Mars yolculukları için yörüngede yakıt depolayacak ve araçlara aktaracak bir sistemi test ediyor. “LOXSAT” adlı görev, bunun için uzayda yakıt depolama ve aktarımıyla ilgili deneyler yapacak.

Çin / Xidian Üniversitesi, uzayda güneşten enerji toplayan ve havadaki dron sürülerine kablosuz enerji aktararak onları şarj eden “Sun Chasing” projesini başarıyla test etti. Aktarım, mikrodalga antenle yüzde 88 verimlilikle gerçekleşti.

Ek bilgi: NASA ise 2028’de gerçekleştirmeyi hedeflediği ve Ay’a astronot indirmeyi kapsayan “Artemis” görevi üstünde çalışıyor. Bu görev, Ay’ın güney kutbunda “Moon Base” adlı kalıcı bir üs kurulmasını da içeriyor. video

Çin diğer yandan “Shenzhou-23” görevi kapsamında “Long March 2-F” roketiyle üç astronotu kendi geliştirdiği “Tiangong Uzay İstasyonu”na taşıdı. Ekibin 43 yaşındaki kadın üyesi Lai Ka-ying, uzaya çıkan ilk Hong-Konglu astronot unvanını kazandı. Astronotlar görev boyunca yaşam bilimleri, malzeme bilimi, akışkan fiziği ve tıp alanlarında çok sayıda bilimsel deney yürütecek. Bu görevde ismi henüz açıklanmayan bir astronot, bir yıl boyu yörüngede kalarak bir başka ilke imza atacak.

Bu hafta Oksijen gazetesindeki sayfamda Elon Musk ile OpenAI arasındaki tarihi mahkeme sürecini anlattım. Musk’ın kaybettiği davanın kökeni, iddiaları ve sonuçlarına yönelik bir özet.

Blogumda ise tehlikeli bir trendin fitilini ateşleyen yeni bir web sitesine yer verdim. Bir görev belirliyorsunuz, ucuna bir (kripto) para ödülü koyuyorsunuz ve birileri kabul edip, yerine getiriyor. Şimdilik her şey masum. Fakat bir adım sonrası KORKUNÇ ihtimallere gebe. Umarım vakit ayırıp okursunuz.

Haydi başlayalım.

🌍 Genel Gündem

Kadınların makyajı varsa, (kimi) erkeklerin de “tuning”i ve “face-lifting”i var. Elbette kendi yüzlerine değil. Onlar sakalla sıvanıyor. Bu operasyonlar arabalara has (evet; “ARABA!”). Bu derde düşenlerin “lovemark”ı Japon devi Honda, halka arz olduğu 1957 yılından bu yana ilk defa zarar açıkladı. 2,7 milyar dolarlık emsalsiz zararın gerekçesi, markanın elektrikli araç dönüşümüne ayak uydurmakta yetersiz kalması. Honda’nın geçen sene dünya genelinde sattığı elektrikli araç sayısı 15 bine zor ulaşmıştı.

Uluslararası Enerji Kurumu (IEA), bu hafta otomotivdeki elektrik dönüşümünü özetleyen nefis bir rapor yayımladı. İçinden bir ayrıntıyı aktarayım: Dünya genelinde satılan tüm otomobillerin yüzde 25’i, kamyonların yüzde 9’u, motosikletlerin ise yüzde 15’i tamamen elektrikli modellerden oluşuyor. Bu yıl, otomobilde oranın yüzde 30’a varması bekleniyor.

Türkiye’de henüz “statüsü” belirlenmediği için gelgitler yaşayan V şekilli meşhur parmak işareti Britanya’da “zafer” (”Victory”nin V’si) Asya kültüründe ise “barış” anlamına geliyor. Çin devlet televizyonu, özellikle Asya ülkelerinde neredeyse her fotoğraf pozunda kullanılan bu jestin kullanılMAması konusunda halkı uyardı. Sebebi, yüksek çözünürlüklü kareler üzerinden yapay zeka desteğiyle kişilerin parmakizlerinin kopyalanma riski. 3 metre uzaktan çekilenler dahi okunabiliyormuş! (Türkiye’de zaten yapmayın böyle şeyler. Yarın ne olacağı belli değil. ✌️)

Kamerayla bağlantılı bir diğer gelişme: ABD emniyet teşkilatı FBI, ülke genelindeki tüm plaka tanıma kameralarına (ve onlardan toplanan her türlü veriye) anlık erişecek yazılım sistemi için ihale açtı.

ABD Başkanı Donald Trump’ın 2026’nın ilk çeyreğinde borsada yüz milyonlarca dolarlık teknoloji hissesi alım-satımı yaptığı ortaya çıktı. Bu dönemdeki 3 bin 700 işlemde özellikle Nvidia, AMD ve Axon hisselerine yoğunlaşılmış. Dünya “insider trading” tarihine geçecek (ve hiçbir şey olmayacak) türden bir gelişme. Dipten hisse al, demeç ver, roket at, zirveden sat; tekrarla…

Aklım takıldı: “Insider” sözcüğünün Türkçedeki karşılığı “içerlek” değil mi? Bence öyle. Türkçe ne kadar öksüz, yetim, sahipsiz, değil mi? En az ait olduğu topraklar kadar. “Zorluklardayım aklım takıldı“.

İran ve ABD arasındaki gerilimin Hürmüz Boğazı’ndan geçişleri kısıtlaması sebebiyle bilişim sektörünün tedarik sorunu kriz seviyesine ulaştı. En büyük sıkıntı, yarıiletken üretiminde kritik öneme sahip helyum temininde yaşanıyor. Küresel helyumun yüzde 30’unu tek başına karşılayan Katar’ın gönderim yapamaması sebebiyle en ağır hasarı Tayvan merkezli çip üreticisi TSMC aldı. IDC analistleri, bu sebeple yapay zeka (YZ) sektöründe maliyetlerin en az 6 ay daha artamayı sürdüreceğini açıkladı.

İran askeri sözcüsü Ebrahim Zolfaghari, Hürmüz Boğazı’nın tabanından geçen ve bölge ülkelerini internete bağlayan kablolar için “vergi” benzeri bir ücret alacaklarını duyurdu. Aynı kapsamda kabloların bakım ve onarım haklarının da yalnızca İranlı şirketler tarafından gerçekleştirilmesi isteniyor. Bu ihtimali öngören kablo operatörleri bir süre önce altyapılarının büyük kısmını İran karasularından çekip Umman tarafına taşımıştı. Öte yandan ABD’nin ekonomik yaptırımları gereği bölge ülkelerinin İran’a ödeme yapması da yasak.

Meta, 8 bin kişiyi işten çıkarmaya hazırlanırken, sürpriz bir kararla mevcut 7 bin çalışanını YZ odaklı yeni birimlere kaydırma kararı aldı. Kurulan dört yeni organizasyona dağıtılacak ekipler, yeni YZ araç ve uygulamaları geliştirecek. More Perfect Sendikası, kafaların epey karışık olduğu bu dönemde CEO Mark Zuckerberg’in çalışanlarla yaptığı bir iç toplantının ses kaydını sızdırmış. Dinlerken şahit olduğum tavırdan içim cız etti. Özetle “Burası bir şirket değil; burası bir ütopya” diyor Zuckerberg.

Ek bilgi: Meta bu yıl içinde YZ projelerine 135 milyar dolar kaynak ayırmayı planlıyor.

Performansa dayalı prim dağıtan Samsung’da çalışanlar primlerinin faaliyet karının yüzde 15’ine göre hesaplanmasını talep ediyor. Şirket yönetimi ise bunu yüzde 10 üzerinden yapmakta ısrarcı. Görüşmelerin sonuçsuz kalmasıyla sendika 18 günlük grev kararı aldı. En az 665 milyon dolarlık zarara sebep olacağı düşünülen bu eyleme karşı Güney Kore Devlet Başkanı Lee Jae Myung devreye girerek taraflardan bir orta yol bulunmasını talep etti. Görüşmelerin yeniden başlamasıyla sendika grev kararını 18 gün askıya aldı.

Dünyanın birleşmeye meyyal tüm emekçilerine duyurulur.

Ek bilgi: Güney Kore gayrısafi yurtiçi hasılasının yüzde 12,5’unu oluşturan Samsung, ülkenin toplam ihracatının yüzde 22,8’ini gerçekleştiriyor.

Amazon bu haftadan itibaren 2013 yılı öncesinde sattığı Kindle serisinden 12 e-kitap okuyucuya yönelik desteği sonlandırdı. Bu cihazlar ile artık yeni kitap satın alınamayacak ve yalnızca önceden yüklenmiş e-kitaplar okunabilecek.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Belki adını hiç duymadığınız Kanadalı bilgisayar bilimci “Yoshua Bengio”, YZ sektörünün en önemli figürlerinden biri. Bugün gündemde yer eden çözümlerin hepsinin temel aldığı “derin öğrenme” yönteminin kurucularından. Turing Ödülü sahibi. Aynı zamanda YZ alanında makalelerine en çok atıf yapılan akademisyen. “İnsan dilinden ve davranışlarından eğitilen hiperzeki makineler, “kendi varlığını koruma” hedefi geliştirirse 5-10 yıl içinde insanlık için varoluşsal risk yaratabilir” diyor. Güvenlik ve etik araştırmalarının bir avuç kaynağına karşı teknoloji devlerinin yüzlerce milyar dolarlık güçleri olduğunu hatırlatıyor. Önemli tespitler.

OpenAI, Malta hükümetiyle yaptığı anlaşma kapsamında aylık 20 dolar bedelli “ChatGPT Plus” ürününü ülkenin tüm vatandaşlarına bir yıl boyunca ücretsiz kullandıracak. Malta yönetiminin “AI for All” (Herkes için YZ) adlı inisiyatifine bağlı ücretsiz üyeliği kullanmak isteyenler öncelikle Malta Üniversitesi tarafından geliştirilen yine ücretsiz bir YZ kursuna katılacak.

OpenAI ayrıca bu hafta YZ ile üretilen içeriklere Google’ın geliştirdiği “SynthID” başta olmak üzere bir dizi dijital iz ekleyerek tespitini kolaylaştıracağını duyurdu.

Google bu hafta düzenlenen “I/O 2026” toplantısında tabir caizse halkın üstüne kürek kürek YZ attı. Tamamını burada aktarmak mümkün değil fakat en önemli gelişmelerin başını YZ botu Gemini’ın “3.5 Pro” sürümü, vekil (agent) çözümü “Gemini Spark” ve YZ destekli yeni nesil Google Arama hizmeti çekti. Tanıtılan yeniliklerin sayısı 100’ü buluyor.

Google, dünyanın en büyük alternatif varlık yöneticisi Blackstone ile birlikte YZ odaklı yeni bir bulut şirketi kurma kararı aldı. Girişim, Google’ın TPU çiplerini kullanan toplam 500 megavatlık veri merkezi kapasitesi kurmayı hedefliyor. Blackstone’un 5 milyar dolar başlangıç sermayesiyle dahil olduğu ortaklıkta, toplam yatırım kademeli olarak 25 milyar dolar seviyesine ulaşacak.

Google ile ilgili son bir gelişme vereyim. Bence şu ana kadarki hepsinden daha ilginç. Başta DeepMind çalışanları olmak üzere Google’ın YZ ürünlerini geliştiren araştırmacı ve geliştiriciler, bilişim altyapısından faydalanaMAdığı için kazan kaldırdı. Çünkü Google mevcut kaynaklarını öncelikli olarak müşterilerine ve iş ortaklarına kullandırıyor. Bu sebeple Google’dan ayrılıp çeşitli YZ girişimlerine geçenler dahi olmuş.

“Kazan kaldırma” deyince, kökenini de hatırlatayım istedim.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

ABD merkezli “CycloKinetics” şirketi uçak, füze ve roketler için üç yeni yakıt türü geliştirdi. Aromatik bileşik ve kükürt içermeyen bu yakıt, karbon tortusu da bırakmıyor. Dahası, mevcut seçeneklere kıyasla aynı hacimde yüzde 32 daha fazla enerji sağlıyor. Bu da daha uzun menzil ve daha uzun süre havada kalabilme anlamına geliyor.

🩺 Sağlık Olsun

ABD / Nebraska Üniversitesi Tıp Fakültesi’nin çalışması, kanser alanında çığır açan “CAR-T” hücre tedavisinin otoimmün hastalıklarda da olumlu sonuç verdiğini belirledi. Bu yöntem, hastanın bağışıklık hücrelerinin laboratuvarda yeniden programlanıp vücuda tekrar aktarılmasına dayanıyor. Kanserde bu “yeniden kodlanmış” hücreler tümörleri hedef alırken, otoimmün hastalıklarda vücudun yanlışlıkla kendi dokularına saldıran bağışıklık hücrelerini ortadan kaldırıyor. Yöntemin MS başta olmak üzere lupus, Graves hastalığı ve vaskülit gibi birçok hastalığın tedavisinde kullanılma ihtimali var. Klinik deneylerin 2029 yılında tamamlanması hedefleniyor.

Oksijen gazetesindeki sayfamda ise son derece karanlık ve tehlikeli bir yana evrilmesi an meselesi; yeni bir akıma yer verdim. Önce bir görev tanımlıyor, arıdndan ona bir bedel biçiyorsunuz. Birileri yapmaya gönüllü oluyor. Yapıyor ve videoya kaydediyor. Bu ispatla belirlediğiniz para ödülünü alıyor. “Haydi bir takla at da göreyim” gibi masum(!) talepler bir yana; “kırmızı ışıkta bekleyen arabaya arkadan çarp” gibi şeylere evrildi mi, işler fena. Ve eminim ki birileri, işi o noktalara mutlaka vardıracak.

Şimdi gelelim dünyada olup biten diğer gelişmelere.

🌍 Genel Gündem

Google, yıllardır kendisinden beklenen adımı attı ve Android ile ChromeOS platformlarını “Googlebook” adını verdiği yeni bir dizüstü bilgisayar kategorisinde birleştirme kararı aldı. “Aluminium OS” adlı yeni işletim sistemi şirketin “Gemini” adlı yapay zeka (YZ) modelini merkeze alacak. Bu altyapıyı kullanan ilk modellerin (sonbaharda) Asus, Acer, Dell, HP ve Lenovo markalarından çıkması bekleniyor.

Ek bilgi: Google, 15 yıl önce kullanıma sunduğu (Türkiye’de satılmayan ancak satıldığı ülkelerde son derece yaygın kullanıma sahip) “Chromebook” serisinin de 2034 yılına dek destek almaya devam edeceği söyleniyor.

Sony’nin uzun süredir üstünde çalıştığı yeni nesil oyun konsolu PlayStation 6’nın piyasaya çıkış tarihi, bellek tedarikindeki daralma sebebiyle 2028 yılına ertelendi. Konuyla ilgili kaynaklar lansmanın 2029 yılına sarkma ihtimalinin de bulunduğunu belirtiyor. Sızan bilgilere göre PS6, bir önceki seriye kıyasla görüntü işlemede üç kat daha yüksek performansa ve 4K çözünürlükte saniyede 120 kare güncelleme yeteneğine sahip olacak. Hedefler arasında konsolla entegre çalışacak “Canis” kod adlı bir taşınabilir cihaz da var. PS6’nın 800 dolar seviyesinde olması bekleniyor.

Oyun dünyasından sürpriz bir diğer gelişme, Microsoft Xbox oyun konsolunun “Elite 3” serisi kontrol cihazının görüntülerinin sızmasıydı. Yeni cihazda bazı yeni düğmeler ve değiştirilebilir pil haznesi dikkat çekiyor.

Yakın geleceğe yönelik (zam habercisi) bir ipucu daha: Qualcomm’un bir sonraki yongası “Snapdragon 8 Elite Gen 6 Pro”nun çıplak maliyetinin 300 dolar seviyesine çıkabileceği söyleniyor. Üst seviye Android telefonlarda bin 500 dolar seviyesine hazır olun.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Netflix, son 10 yılda film ve diziler için 135 milyar dolardan fazla yatırım yaptığını açıkladı. Resmi açıklamaya göre aynı dönemde platform dünya genelinde 425 binden fazla kişiye istihdam sağladı ve küresel ekonomiye 325 milyar dolar seviyesinde katkı yaptı. 2025 yılı sonu itibarıyla Netflix’in abone sayısı ise 325 milyon olarak duyuruldu.

Ek bilgi: Yayımladığı bir iş ilanından anlaşıldığına göre Netflix diğer yandan “INKubator” adlı deneysel bir YZ destekli animasyon birimi kuruyor.

9 binden fazla eğitim kurumu tarafından kullanılan Canvas adlı dijital öğrenim platformuna sızan “ShinyHunters” adlı hacker grubu, öğrencilere ait 3,5 terabayt boyutunda veri çaldı. Hırsızlar bilgileri herkese açmakla tehdit edince, uygulamanın geliştiricisi Instructure şirketi talep edilen fidyeyi ödemeyi kabul etti. Anlaşmanın bedeli açıklanmadı.

Ek bilgi: Yaşanan benzer vakalarda hacker grupları fidyeyi aldıktan sonra verileri silmeyip pazarlamaya devam etmişti.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

YZ botlarının nasıl arsızca, fütursuzca yalan söylediğini biliyorsunuz. Ama onların bir farkı var. İnsan yapınca “yalancı” oluyor. YZ yapınca “halüsinasyon gördü” deniyor. İmrendirici bir ayrıcalık. Artık üfürdükleri bu zırvalardan oluşan bir ansiklopedileri bile var: Halupedia. İçeriği sonsuz. Sürekli uyduruk başlıklar üretiyor ve içeriğini tıkladığınız anda oluşturuyor.

2025’te çoğu Afrika’da yaşayan ve YZ modellerini eğitmek için köle şartlarında çalışan insanları anlatan “Yapay zekanın efendileri ve köleleri” başlıklı bir yazı yayımlamıştım. Bu hafta “More Perfect” sendikasının hazırladığı bir belgesel, benzer çalışma düzeninin bu şirketlere evsahipliği yapan ABD’de de yaşandığını belgeliyor. YZ şirketleri adına köle şartlarında çalıştırılanların yüzde 86’sı sabit faturalarını ödemekte zorlandığını belirtiyor. Kadronun içindeki baskın bir kesim de ayrıca dikkat çekici: Evsizler! ChatGPT’ye bir sorun bakalım bunları anacak mı?

Google’ın siber güvenlik birimi, bir hacker grubunun yapay zekâ kullanarak hazırladığı büyük ölçekli bir küresel siber saldırıyı engellemeyi başardı. Saldırı yazılımının kodlarında yapılan inceleme, sistemin yapay zeka yardımıyla üretildiğini ortaya koydu.

Siber güvenlik şirketi Calif, Anthropic’in YZ çözümü Mythos’u test ederken Apple’ın macOS platformundaki ileri bellek güvenliği teknolojisini alt eden yeni bir saldırı yöntemi keşfetti.

Ek bilgi: Şu anki seçenekler arasındaki en gelişmiş YZ modeli olduğunu iddia eden Mythos, siber güvenlik (saldırı) alanındaki potansiyeli sebebiyle henüz genel kullanıma açılmadı.

OpenAI, dijital sistemlerdeki güvenlik açıklarını saldırganlardan önce bulup kapatmaya odaklanan yeni yapay zekâ girişimi “Daybreak” adlı yeni çözümünü tanıttı. Bu hamle, Anthropic’in kısa süre önce duyurduğu Claude Mythos ve Project Glasswing girişimine OpenAI cephesinden verilen yanıt olarak değerlendiriliyor.

Elon Musk, kurucuları arasında yer aldığı ve sonradan ayrıldığı OpenAI şirketini kuruluş prensiplerine aykırı davrandığı gerekçesiyle, 150 milyar dolar tazminat talebiyle dava etmişti. Mahkemenin bu haftaki duruşmasında OpenAI CEO’su Sam Altman iddiaları reddetti ve Musk’ın şirkette yüzde 90 pay ve tam kontrol talep etmesi sebebiyle yollarının ayrıldığını savundu. Kasım 2023’te Altman’ın CEO’luk görevinden uzaklaştırılmasını sağlayan ancak Altman’ın yatırımcıların baskısıyla geri dönmesinin ardından istifa etmek zorunda kalan Ilya Sutskever ise Altman’ı sürekli yalan söylemekle ve yöneticileri birbirine düşürmekle suçladı. Taraflar Musk’ı “seçici hafıza kaybı” ile, Altman’ı ise “yalancılıkla” itham ediyor.

Ek bilgi: OpenAI CEO’su Sam Altman’a yönelik en ciddi itham, OpenAI şirketinin iş yaptığı 9 farklı şirkette 2 milyar doları aşan varlığa sahip olması.

YZ şirketlerinin en kritik varlığı olarak altın çağına giren veri merkezlerine yönelik arayış uzaya kadar vardı. Bazı girişimler de gözünü denizlere dikti. Son örnek, yenilenebilir enerji ve okyanus teknolojileri geliştiren “Panthalassa” şirketinden geldi. B serisinde 140 milyon dolar yatırım alan yapı, enerjisini dalgalardan üreten, soğutmasını deniz suyuyla yapan, iletişimi Starlink uyduları aracılığıyla kuran “yüzen veri merkezleri” geliştiriyor. Çözümün ticari olarak 2027’de kullanıma sunulması hedefleniyor.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

İnsansı robotlar bahsinde “Figure” şirketinin “Helix-02” modelini defalarca andım. Bu sayı da onlardan biri. Çünkü bu hafta bir temsilcisi 24 saatlik canlı yayında bir lojistik bandında durmaksızın çalışarak 30 bin 223 paket ayrıştırdı. İzlemeye başlayınca duramıyorsunuz, baştan uyarmış olayım. Marifetleri fabrikalara has değil. Aynı robotun evlere yönelik vaatlerini ise aşağıdan izleyebilirsiniz.

Otonom sürüş desteği sunan araçlarımızdan, evimizi süpüren robotlara kadar birçok kategorideki cihazın çevreyi algılamalarını (yani bir bakıma görmelerini) sağlayan teknoloji “Lidar” adını taşıyor. Fujfilm ile birlikte çalışan “Ouster” adlı girişim, bu geometrik okumaya ilk defa renk getirdi. Üstelik zifiri karanlık sayılan 1 lüks seviyesinden, güneş ışığına denk gelen 2 milyon lüks seviyesindeki aydınlığa kadar çalışabiliyor.

Ek bilgi: Lidar, “Radar” ile aynı mantıkta çalışıyor fakat mesafeyi onun gibi radyo dalgalarıyla değil; lazer (Laser) ışınlarıyla belirliyor. Lidar, mesafe ölçümünde radardan çok daha tutarlı, kameradan çok daha hassas.

ABD merkezli savunma sanayi girişimi AeroVironment, dronlara karşı geliştirdiği “LOCUST” kod adlı lazer silahının denemesinde yüzde 100 seviyesinde başarıya ulaştıklarını açıkladı. İlk denemesi ABD Donanması’na bağlı USS George H. W. Bush nükleer uçak gemisinde gerçekleştirilen silah, her tür kara aracına ya da platforma entegre edilebiliyor.

Honda ise elektrikli motosikletlerdeki eksikliği hissedilen motor titreşimi ve debriyaj meselesini çözmüş. Patent için başvurduğu teknik: SAHTE debriyaj kolu ve SAHTE titreşim üreticisi ekleyerek 🤓 (Esas elektrikli Harley-Davidson serisinden böyle bir hamle bekliyordum.)

NASA’dan ayrılan bir grup mühendis tarafından hayata geçirilen “Sonic Fire Tech” adlı girişim, orman yangınlarını düşük frekanslı ses dalgalarıyla kontrol edebilen bir yöntem geliştirdi. Havadaki oksijen moleküllerini akustik yöntemle titreştirerek alevin kimyasal reaksiyonunu bozan çözüm, bu sayede bölgede bulunan yerleşim yerlerinin yangından etkilenmesini engelleyebiliyor.

🩺 Sağlık Olsun

Biyoteknoloji şirketi Moderna, gündemdeki ağırlığını her geçen gün artıran hantavirüs için Kore Üniversitesi Tıp Fakültesi ile birlikte mRNA tabanlı yeni bir aşı üzerinde çalışıyor. Konuyla ilgili duyurunun en ilginç ayrıntısı, bu konudaki işbirliğinin 2023 yılının Eylül ayında başlamış olması. Hantavirüsün insandan insana bulaşabilen tek türü olan “And” varyantının öldürücülük oranı yüzde 40’a ulaşıyor.

Bu hafta Oksijen gazetesinde devletlerin interneti anonimlikten “kurtarma” gayretine yer verdim. Haftaya da devam etmeyi düşünüyorum.

Hafta boyu olup bitenlere gelirsek…

🌍 Genel Gündem

İsviçre, sağcı Halk Partisi’nin talebiyle ülke nüfusunun 2050 yılına dek 10 milyon kişiyle sınırlandırılması için referanduma gitmeye hazırlanıyor. 14 Haziran’da yapılacak oylama için bu hafta yapılan kamuoyu yoklamasında öneriyi destekleyenlerin oranı yüzde 52 oldu. (Referandum ayrıca İsviçre’nin Avrupa Birliği ile serbest dolaşım anlaşmasından çıkmasını da kapsıyor.)

NASA Başkanı Jared Isaacman, Plüton’un yeniden gezegen kategorisine alınması gerektiğini söyledi.

Ek bilgi: 1930 yılında astronom Clyde Tombaugh tarafından keşfedilen Plüton dokuzuncu gezegen olarak kabul edilmiş, ancak 2006’da Uluslararası Astronomi Birliği tarafından “cüce gezegen” sınıfına alınmıştı. 😢

ABD ile İran arasındaki savaşın yol açtığı enerji darboğazı, temiz ve sürdürülebilir enerji kaynaklarına yönelik talebi hızlandırdı. Enerji düşünce kuruluşu Ember’in verilerine göre bu alandaki en büyük üreticilerden Çin, koşullardan en karlı çıkanların başında geliyor. Ülkenin ihraç ettiği güneş enerjisi teknolojisi kapasitesi yüzde 50 artarak 68 gigavata ulaştı. Batarya ihracatı 10 milyar doları geçti, elektrikli ve hibrit araç ihracatı ise bir önceki yıla kıyasla yüzde 140 arttı.

Belçika hükümeti, enerji arz güvenliğini sağlama gerekçesiyle nükleer santrallerden vazgeçme planını askıya aldı. Başbakan Bart De Wever, (Fransız) Engie şirketi tarafından işletilen nükleer reaktörleri de satın alarak mevcut yedi tesisin tamamını kamulaştıracaklarını açıkladı.

İran’ın Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Bahreyn ve Yemen’e yönelik dron saldırılarıyla hasar gören Amazon’un ortadoğu veri merkezleri iki aydır hizmet veremiyor. Bu hafta yapılan açıklamada BAE ve Bahreyn’deki hasarın onarılmasının 150 milyon dolara mal olacağı ve birkaç ay daha süreceği belirtildi.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Avrupa Komisyonu siber güvenlik gerekçesiyle üye ülkelere Çin menşeli Huawei ve ZTE çözümlerini iletişim altyapılarında kullanMAmaları konusunda tavsiyede bulundu.

Elon Musk, 2022 yılında Twitter’ı satın almaya karar verdiğinde halka açık hisse senetlerini toplamaya başlamıştı. ABD’deki düzenleme gereği hisseler yüzde 5 seviyesine geldiğinde bunu Menkul Kıymetler Kurulu’na bildirmesi gerekiyordu. Yapmadı. Böylece hisseleri ucuza toplamayı başardı. Bu sebeple 2025’te aleyhinde açılan davada uzlaşmaya giden Musk, 1,5 milyon dolar ceza ödemeyi kabul ederek süreçten sıyrıldı.

Instagram ve Facebook’un çatı şirketi Meta, ABD’de görülen davada 18 yaşın altındaki kullanıcıların güvenliğini ihlal etmekle itham edildiği davada jüri tarafından suçlu bulunmuştu. Bu sonuca göre şirket 37 bin 500 mağdur için toplam 375 milyon dolar tazminat ödemek zorunda. Başsavcılık davanın ikinci aşamasında Meta’nın reşit olmayan kullanıcılar için uçtan uca şifrelemeyi yasaklamasını, kullanımı ayda 90 saatle sınırlandırmasını ve cinsel istismar vakalarını yüzde 99 oranında tespit etmesini talep ediyor. Mahkemenin nihai kararı yalnızca Meta’yı değil; dolaylı olarak ABD’den hizmet veren tüm sosyal platformları bağlayacak.

İngiltere’de çocukların internet bağımlılığıyla ilgili çalışan “1001 Critical Days” ve “iAddict” gruplarının araştırması, ülkedeki iki yaş altı bebeklerin üçte ikisinden fazlasının düşünülenden çok daha uzun süre ekranlara maruz kaldığını belirledi. Bazı bebeklerin günde 8 saate varan süre ekrana baktığı belirlenen araştırmada yeni doğanların üçte birinin günde en az 3 saat telefon, tablet ya da televizyon karşısınıda kaldığı tespit edildi.

30 yıldır hizmet veren web’in en eski bilgi kaynaklarından Ask.com kapandı. Bende emeği büyüktür.

“Vine” diye bir şey vardı; hatırlıyorsunuz değil mi? Bu hafta “diVine” adıyla yeniden hayata geçti. Üstelik vaktiyle onu kuran ve kapatan Jack Dorsey eliyle.

Yalnızca bağımsız sanatçılara odaklanan Vocana adlı yeni bir dijital müzik platformu hizmete girdi. Hizmet, Spotify ve benzeri alternatiflerden gelir paylaşım modeliyle ayrışıyor. Mevcut yapılarda gelir ortak bir havuzda toplanarak toplam dinlenme payına göre dağıtılıyor. Bu da popüler isimlerin daha fazla pay almasına sebep oluyor. Vocana ise abonelik gelirini doğrudan dinlenen şarkıların hak sahipleriyle paylaşarak daha eşitlikçi bir yapı sunuyor. Platformda şimdiden 2 milyon sanatçı ve 40 milyon şarkı yer alıyor.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Sıradışı bir gelişmeyle başlayalım: Apple, 2024 yılındaki WWDC etkinliğinde iPhone 15 ve iPhone 16 serisinde “Apple Intelligence” (AI) adlı gelişmiş YZ özelliklerinin yer alacağını duyurmuştu. Ama bu vaat uzun süre gerçekleşmedi. Ve o dönem (o hevesle) bu cihazları alan kullanıcılar, “kandırıldık” diyerek soluğu mahkemede aldı. Apple, mağdurlarla cihaz başına 25 dolar tazminat üzerinden uzlaştı. Böylece olay 250 milyon dolara kapandı.

ABD merkezli kripto varlık borsası Coinbase, YZ destekli yeniden yapılanma gerekçesiyle personelinin yüzde 14’ünü işten çıkaracağını duyurdu.

Aynı gerekçe Çin’de sökmedi. YZ tarafından üretilen içerikleri denetlemekle görevli bir çalışan, artık işinin YZ tarafından yürütüleceği söylenerek bir alt seviyede çalışmaya zorlanması üzerine şirketini Halk Mahkemesi’nde dava etti. Mağduru haklı bulan mahkeme heyeti, YZ gerekçesiyle çalışanların işten çıkaramayacağına hükmetti.

OpenAI şirketinin kurucusu ve baş sermayedarı Elon Musk’ın ayrıldıktan seneler sonra şirket aleyhine açtığı davanın gerekçesi ve sürecine geçen hafta değinmiştim. Bu haftaki duruşmada ifade veren eski OpenAI CTO’su Mira Murati, şirketin CEO’su Sam Altman’ı ekibine yalan söylemekle ve bilgi gizlemekle itham etti.

YZ destekli sentetik karakterler yaratan ve üyelerin onlarla etkileşime geçmesini sağlayan “CharacterAI” hizmeti, lisanslı doktor gibi davranan botlar içerdiği gerekçesiyle mahkemelik oldu. Davaya konu olan “Emilie” adlı bot, üyeye kendini psikiyatrist doktor olarak tanıtmış ve sahte bir diploma numarası paylaşmış.

Ek bilgi: Bu olayın ardından Pennsylvania eyaleti bir “chatbot şikayet hattı” kurmuş. Ne ilginç zamanlar…

8 Nisan’da Güney Kore’nin Daejeon şehrindeki hayvanat bahçesinden kaçan Neukgu adlı kurt için yürütülen arama çalışmaları ülke gündeminde geniş yer bulmuştu. O günlerde yapay zeka kullanarak şehirde dolaşan kurt görseli üreten ve sosyal medya hesabında paylaşan 40 yaşındaki Güney Koreli, güvenlik güçlerini yanıltmak ve paniğe yol açmak suçlamasıyla 5 yıla kadar hapis ve 6 bin 700 dolar para cezası talebiyle yargılanıyor. (Kurt bir telefon ihbarıyla yakalanıp hayvanat bahçesine iade edilmişti.)

BAE / Dubai Veliaht Prensi Şeyh Hamdan, tüm özel sektör şirketlerinin iki yıl içinde YZ vekili (agent) kullanımına geçmesini hedefleyen bir girişim başlattı. Bu kapsamda Dubai Ticaret Odası eğitimler verecek, kuluçka merkezleri ve özel fonlar destek sunacak. Emirlik ayrıca 2028’e kadar kamu hizmetlerinin yarısını otonom YZ vekilleriyle yürütmeyi hedefliyor.

Prens Hamdan’ı yüreklendirecek bir gelişmeyle devam edelim. PocketOS adlı yazılım şirketi, iş süreçlerini “Cursor” adlı bir YZ asistanına devretti. O da verdiği yanlış komutla 9 saniye içinde şirketin tüm üretim veritabanını ve yedeklerini sildi!

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Morgan Stanley’nin raporuna göre Çin’in 10 yıl önce elektrikli araçlara yönelik hamlesinin benzeri bugün insansı (humanoid) robot alanında pişiyor. Bu alandaki bariz üstünlüğün ülkenin küresel imalat payını yüzde 15’ten yüzde 16,5 seviyesine taşıması bekleniyor.

1X şirketine ait ABD’nin ilk entegre insansı robot fabrikası, 2027 yılına dek 100 bin NEO robot üretmeyi amaçlıyor.

Meta, insansı robotlar için yapay zeka modelleri geliştiren “Assured Robot Intelligence” şirketini satın aldı.

Robot süpürgenin mucidi (ve Roomba’nın kurucusu) Colin Angle, şirketteki 30 yıllık görevinden 2024’te ayrılmıştı. Kendini “fiziksel YZ” üreticisi olarak tanımlayan “Familiar Machines & Magic” adlı yeni girişiminin ilk ürünü, 4 ayaklı bir “hayvansı” evcil robot oldu. The Wall Street Journal kendisiyle görüşmüş, uzun bir izlenim aktarmış. Aklıma (merhum) “Sony Aibo” geldi.

Bu kadar robot muhabbeti yapmışken kayda geçirelim. Hugging Face, 300 dolar fiyatlı mini robot “Reachy Mini“ için bir uygulama mağazası açtı. 200’den fazla seçenek içeriyor. (Şu ana dek 10 binden fazla Reachy Mini satılmış.)

Ticari taşımacılığın yüzde 90’ına yakını gemilerle yapılıyor. Ve bu araçlar yüksek miktarda karbon salımıyla meşhur. Elektrikli seçenekler belirmeye başladı fakat karadaki endişeler denizde de aynı: menzil derdi ve şarj endişesi. Norveçli “Poseidon” adlı girişim buna basit bir çözüm geliştirmiş: Denizlerde ve okyanuslarda hizmet verecek (kablosuz) şarj istasyonları.

Kickstarter’da fonlamaya açılan “Solly” adlı güzel bir fikre (ürüne) denk geldim. Güneş enerjisiyle şarj olan bir powerbank ve seyahat adaptörü. Priz olan yerde adaptör, olmayan yerde powerbank olarak hizmet veriyor. Varsa priz üzerinden, yoksa güneş enerjisi ile şarj oluyor. (90 dolar)

“Neurable” adlı girişim, beyin sinyallerini okuyabilen bir kulaklık geliştirmiş. Kullanıcının odaklanma kabiliyetini ve bilişsel kapasitesini ölçüyor. (500 dolar)

Elektronik direksiyonlar araçlarda hızla yaygınlaşıyor. Brembo şirketiyse frenlerde hidrolik sıvısını tamamen ortadan kaldıran bir “elektronik fren” sistemi geliştirmiş. Özel yazılımı frenleme esnasında her tekerleğe uygulanacak gücü ayrı ayrı hesaplayabiliyor. Bu, en az ABS kadar önemli bir gelişme.

Bu sebeple bu hafta Oksijen gazetesindeki sayfamı hazırlayamadım. Fakat blogumda Palantir CEO’su Alex Karp’ın “The Technological Republic” kitabının Twitter’da paylaşılan 22 maddelik özeti ile gündeme gelen ürpertici gelecek senaryosuna yer verdim.

Bu hafta çok çetrefil konulara yer verdiğimden metinler uzadı. Bu sebeple bazı geleneksel başlıkları pas geçmek zorunda kaldım.

Haydi başlayalım.

🌍 Genel Gündem

15 yılın ardından görevini John Ternus’a devretmek için gün sayan Apple CEO’su Tim Cook, yatırımcıların kendini hayırla anmasını sağlamak için elinden geleni yapıyor. Bu senenin ilk üç ayını kapsayan Z raporuna göre Apple gelirini yıl bazında yüzde 17 artırarak 111,18 milyar dolar seviyesine taşıdı ve 29,58 milyar dolar kar açıkladı. Bunda iPhone 17’nin ve yeni “MacBook Neo” bilgisayar serisinin umulmadık başarısının payı büyük. Epey geride kaldıkları yapay zeka (YZ) alanındaki hamleler ile bu çıtanın daha da yükselmesi mümkün.

Apple’a yönelik esas beklenti, bu yıl tanıtması beklenen katlanabilir telefon. “iPhone Ultra” adını taşıyacağı düşünülen modelin 2027 yılına sarkması da ihtimaller arasında. Önemli de bir ayrıntı: Ultra, geleneksel iPhone serisinin yerini almayacak. Yani “iPhone 18” de sıradaki modeller arasında yerini koruyor.

Mobil operatörlerin ve cihaz üreticilerinin hakimiyetindeki sektöre Apple’ın bir cep telefonuyla gireceğine ihtimal veren çok azdı. Bugün sektörün en önemli belirleyicisi. Bugün sadece iki şirketin iOS ve Android platformlarıyla çok daha güçlü bir hakimiyete sahip olduğu bu dünyaya yepyeni bir “harici oyuncu” daha girmeye hazırlanıyor: OpenAI. Analist Ming-Chi Kuo, şirketin YZ odaklı bir akıllı telefon üstünde çalıştığını, en geç 2027’nin ilk çeyreğinde tanıtacağını ve 2028’de üretime geçeceğini iddia ediyor. Aşağıdaki grafik, ipuçları adına gayet besleyici.

İşlerin pek istendiği gibi gitmediği tekno-devlerin başında Meta geliyor. Instagram, WhatsApp, Threads ve Facebook gibi güçlü markaların çatı şirketinin hisse değeri bir türlü dikiş tutturamıyor. CEO Mark Zuckerberg, şirket içi bir toplantıda bunun sebebini artan YZ harcamalarına ve İran savaşına bağladı. Meta, önümüzdeki günlerde 8 bin kişiyi işten çıkarmaya hazırlanıyor. Belki de her şeyin sorumlusu onlardan biriydi. Zuckerberg olacak değil ya?

İşleri iyi olsun - olmasın; her durumda kazanan tek bir isim var: Elon Musk! 2018 yılında CEO’su olduğu Tesla’dan 56 milyar dolar prim almak isteyen Musk’a bir hissedar itiraz etmiş, şirketin merkezinin bulunduğu Delaware Mahkemesi de şikayeti haklı bularak primin ödenmesini engellemişti (ayrıntılarına 143. sayıda değinmiştim). Musk bunun üzerine Tesla’nın merkezini Texas / Austin’e taşımış ve “bunu ödemezseniz çekip giderim, kurda kuşa yem olursunuz ha!” restini çekmişti. “Yapma ağam, biz sensiz n’ederiz?” diyen marabalar ise konuyu yeniden düşünüp, 304 milyona yakın hisseyi Musk adına kaydederek işi tatlıya bağladı. Küçük bir ayrıntı: O dönem 56 milyar dolar değerindeki bu paketin güncel karşılığı 114 milyar dolar!

Elon Musk’ın CEO’su olduğu bir diğer girişim SpaceX de altta kalmamak için hemen harekete geçti ve Musk’a süper oy hakkına sahip 200 milyon adet hisse verecek bir paket hazırladı. Bunun için Musk’ın şirketi 7,5 TRİLYON dolar değere ulaştırması, Mars’ta 1 milyon insanın yaşayacağı yerleşim birimi inşa etmesi ve uzayda en az 100 teravat işlem gücünde veri merkez(ler)i kurması gerekiyor. Bu iş nihayetinde Holosko artı bir miktar nakde bağlanır; söylemiş olayım. (Elon Musk gelişmelerine Yapay Zeka başlığı altında devam edeceğiz.)

Yüreğiniz yeterince hasetle dolduysa, “pis fakirler” ile ilgili gelişmelere bakalım. Tam olarak hangi ihtiyacı giderecek kestiremedim fakat Microsoft, Windows 11 kullanan cihazlar için “Xbox Mode” adlı bir özellik tanıttı. Tahmin ettiğiniz gibi PC’nizi Xbox konsolu arayüzüyle kullanmanızı sağlıyor.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Dijital müzik platformu Spotify, artık sanatçı profillerinde “onay rozeti” kullanacak. Fakat ilk bakışta kulağa gayet sıradan gelen bu gelişme esasında bir ilk. Çünkü bu rozetler (yeşil tikler) sanatçının gerçekten o kişi olup olmadığını değil; İNSAN olup olmadığını gösterecek.

Ek bilgi: Spotify’ın Fransız rakibi Deezer’ın bir önceki sayıda paylaştığım verisine göre yeni şarkıların yüzde 44’ü YZ üretimi ve dinleyicilerin yüzde 97’si bunu ayırt edemiyor.

Video platformu Netflix ise “Clips” sekmesini duyurdu. Özeti, TikTok ve Instagram Reels benzeri dikey videolar. Platformun kataloğundan oluşacak içerikleri kaydırıp, beğendiğinize tıklayıp, “yatay” formatta izlemeye başlayabileceksiniz (Henüz Türkiye’de aktif değil).

ABD emniyet teşkilatı FBI, geçtiğimiz ay ele geçirdiği bir iPhone cihazındaki mesajlaşma uygulaması Signal’daki “silinmiş” mesajlarını okumayı başarmıştı. Uçtan uca şifreli hizmet veren ve güvenliği önceleyen bu uygulamada (ve mahremiyeti bir özellik kapsamında sahiplenen Apple’da) bu normalde mümkün değildi. Sonrasında FBI’ın bu mesajlara ulaşmak için uygulamayı değil; uygulamanın yolladığı bildirimlerin (notification) loglarını kullandığı anlaşıldı (Yani bu açık, teorik olarak HER uygulama için geçerliydi). Apple bu haftaki iOS güncellemesi ile bu açığı kapattı. Signal da benzer şekilde bir güncelleme ile bu ve benzer ihtimalleri yok edeceğini açıkladı.

Avrupa Komisyonu, iki yıl süren incelemenin ardından Meta’nın Facebook ve Instagram’da 13 yaş altı çocukları platformlardan uzak tutmak için yeterli önlem almadığı yönünde ön bulguya ulaştı. Karar kesinleşirse Meta, Dijital Hizmetler Yasası kapsamında küresel yıllık cirosunun yüzde 6’sına kadar para cezasıyla karşılaşabilir.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Bu başlığa, tarihin akışını değiştirecek bir gelişmeyle başlayacağım fakat öncesinde uzun bir zaman dilimini özetlemem gerekiyor:

Elon Musk, kuruluş sözleşmesine aykırı olarak “kapalı kaynaklı” ve “kar amacı güden” bir yapıya dönüştüğü gerekçesiyle 2024’te Open AI şirketini 150 milyar dolar tazminat talebiyle dava etmişti. Bu hafta görülen duruşmanın 3 güne yayılan ve toplam 7 saat süren ifade sürecinde iddiasını yineledi ve “Ben olmasaydım OpenAI da olmazdı.” dedi. OpenAI avukatlarıysa Musk’ın asıl derdinin şirketin kontrolünü tek başına ele geçirmek olduğunu iddia etti. Musk ayrıca OpenAI’ın ChatGPT ürününe rakip olarak geliştirdiği YZ botu “Grok”u OpenAI modellerini damıtarak (distilling) eğitmekle suçlandı. Musk bunun “kısmen doğru olabileceğini” ima etti (ABD yönetimi aynı suçla Çinli şirketleri itham ediyor). Elon Musk’ın davadaki en büyük derdi, ishal olmuşçasına yazdığı ve davadaki iddialarıyla çelişen eski Twitter mesajları oldu.

Bu davayı neden “tarihin akışını değiştirecek” diye nitelediğime gelelim. Hakimin kararı, en başta Silikon Vadisi’nin şirket prensiplerini şekillendirecek. Musk’ın kazanması halinde benzer girişimler için de geriye dönük defterler yeniden açılabilir hale gelecek. Diğer yandan Musk kazanırsa bu OpenAI’ın sonu olabilir. Çünkü tüm mevcut ve potansiyel yatırımcıları ile imzalanan anlaşmalarının suya düşme riski var (OpenAI bir yandan halka arza hazırlanıyor). Musk’ın davayı kaybetmesi durumunda ise YZ etiği ve açık kaynaklı girişimler adına büyük bir gedik açılmış olacak. Şahsen bu davanın iki tarafının da eşit derecede şeytani olduğunu düşünüyorum.

Ek bilgi: Bu fırtınanın ortasında OpenAI, Musk’ın çıkışının ardından yaptığı yatırımla kendisini yok olmaktan kurtaran Microsoft’a da bir çelme taktı ve aralarındaki münhasırlık (exclusivity) anlaşmasını kaldırdı. Buna göre OpenAI artık Amazon ve Google gibi (Microsoft’un rakipleriyle) de çalışabilecek. Ancak Microsoft 2030’a kadar şirketin tüm gelirlerinden yüzde 20 pay almaya devam edecek.

YZ sektörünü şekillendirecek bir diğer gelişme Çin ve ABD arasında yaşanıyor. Meta, geçtiğimiz Aralık ayında Çin kökenli YZ girişimi Manus’u 2 milyar dolara satın almak için teklif vermişti (Manus’u 190. sayımızda tanıtmıştım). Manus buna olumlu yaklaştı ancak Çin yönetimi bu hafta sürece dahil oldu ve bu satışı “ulusal güvenliğe aykırı” bularak durdurulmasını istedi. İşin ilginç yanı; şirket Çin’in yaptırımlarından uzak kalabilmek için Singapur’da kurulmuştu. Yine de fayda etmedi. Bu hamle tüm Çin merkezli YZ girişimlerini belirsizliğe sürükledi. Çinli şirketlere yatırım yapmış mevcut yabancı fonların geleceği artık epey muğlak. Yatırım arayan Çinli girişimlerin ise boynu bükük.

Alphabet, Amazon, Meta ve Microsoft’un veri merkezleri, çipler ve yapay zeka altyapısı için yalnızca bu yıl 700 milyar dolara yakın yatırım yapması bekleniyor. Bunun 200 milyar dolarını tek başına Amazon (AWS) üstlenecek. Herkesin dilinin ucunda aynı (ve bir türlü soramadığı) soru var: “Bu paralar ne zaman ve nasıl geri dönecek?”.

Anthropic’in en yaratıcı YZ uygulamalarını seçtiği “Claude Code Hackathon” yarışmasında altın madalya, geliştirdiği “MedKit” adlı platform ile tıp öğrencisi Bedirhan Keskin’in oldu.

“Google Photos” YZ destekli ilginç bir özellik üstünde çalışıyor. Gardırobunuzun fotoğrafını çekiyorsunuz. O kıyafetlerinizi sınıflandırıyor. “Ne giyeyim?” diye sorduğunuzda, mevcut giysilerinizden uygun kombinler tavsiye ediyor. Basit ve güzel!

Internet Archive sitesinin Wayback Machine hizmeti kullanılarak yapılan bir araştırmaya göre Web’de yayımlanan yeni içeriklerin yüzde 35,3’ü YZ desteğiyle üretiliyor. “Ölü İnternet Teorisi” üstüne bir avuç toprak daha.

ABD / Stanford Üniversitesi’nin araştırması YZ’nin yalnızca hastalık teşhisinde değil, tanı konduktan sonra “ne yapılmalı?” sorusuna verilen karmaşık klinik kararlarda da doktorlara destek olabileceğini gösterdi. Dahası, deneyde tek başına çalışan YZ, yalnızca internet araması ve tıbbi kaynaklarla çalışan doktorlardan daha yüksek puan almış.

Daha da ilginç ve düşündürücü bir başka araştırma: Bulut altyapısı, token giderleri, abonelik ücretleri, hesaplama bedeli gibi YZ maliyetleri, bazı konularda insan çalışanların maliyetini geçmiş.

Faaliyet raporuna geçersek: Oksijen gazetesinde haftaya damgasını vuran meşhur manifestosundan yola çıkarak Palantir şirketinin tarihçesini aktardım ve CEO’sunun yazdığı “The Technological Republic” adlı kitabın ütopyasını inceledim. Blogumda ise her şeyimizi devretme telaşına düştüğümüz yapay zeka modellerini dolandıran uyanıkların hikayelerini paylaştım.

Diğer gelişmelere gelirsek...

🌍 Genel Gündem

ABD odaklı üç ibretlik haber ile başlayacağım. İlki sadece haftanın değil; belki de son yılların EN düşündürücü olanı:

ABD Özel Kuvvetleri’ne bağlı “Gannon Ken Van Dyke” adlı asker, bu hafta tutuklandı. Sebebi, bahis sitesi Polymarket’te bizzat katılacağı operasyondan bir gün önce Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro’nun koltuğundan indirileceğine yönelik 33 bin dolarlık bahis oynaması ve 400 bin dolar kazanması!

ABD Başkanı Donald Trump, kendi adını taşıyan “$TRUMP” adlı kripto akçeye en çok yatırım yapan 297 kişiye özel konutu “Mar-a-Lago”da bir davet verdi.

Ek bilgi: Esasen bu bir “gaz alma” hamlesiydi. Zira $TRUMP, Ocak 2025’teki zirvesinden bu yana değerinin yüzde 90’ını kaybetmiş durumda. 600 bin yatırımcının 3,9 milyar dolar zarar ettiği varlıkta, 60 yatırımcı 1,5 milyar dolar kara geçti. (Birisinin ismi dilimin ucunda.)

Kripto milyarderi Justin Sun, Donald Trump ve oğullarının kurduğu “World Liberty Financial” adlı kripto varlık araçlarına 75 milyon dolar yatırım yapmıştı. Sun, bu hafta hesabını gizlice dondurup satış yapmasını engelledikleri ve jetonlarını “yakmakla” tehdit ettikleri gerekçesiyle Trump ailesine dava açtı.

Mercedes, yeni EQS serisi ile elektrikli ve içten yanmalı araçlardaki menzil endişesini bir parça daha kapatmış gibi görünüyor. 2027 model EQS 450+, tek şarjla 926 kilometre menzile ulaşıyor. Bu sıçramanın arkasında 800 volt mimari, 122 kilovatsaatlik yeni batarya ve daha verimli aktarma sistemi var. Şirket ayrıca 10 dakikalık hızlı şarjla yaklaşık 320 kilometrelik menzil eklenebildiğini söylüyor.

Apple’ın CEO’luk görevini kurucu ortağı Steve Jobs’tan devralan Tim Cook, geçen sene 220. sayıda değindiğim gibi yerini 1 Eylül 2026’da John Ternus’a bırakacağını açıkladı. 15 yıllık CEO’luk görevi boyunca şirketi 350 milyar dolardan, 4 trilyon doların üstünde değere taşıyan Cook, görevini Yönetim Kurulu Başkanı olarak sürdürecek. Ternus’un işi hiç kolay değil. Öncelikli olarak epey geride kaldıkları yapay zeka (YZ) alanındaki arayı kapatması, karlılığı artırması ve jeopolitik ve ticari savaşlar sebebiyle bozulan tedarik zinciri süreçlerini iyileştirmesi gerekiyor.

Ek bilgi: 2001’de Apple’a katılan John Ternus, Mac ve iPad başta olmak üzere hemen her donanımı yönetmiş, mühendis kökenli, temkinli ve yaratıcı bir isim olarak tanınıyor.

Bu hafta bir de “sürpriz” CEO ayrılığı yaşandı. Netflix’in kurucusu ve Yönetim Kurulu Başkanı Reed Hastings, 29 yılın ardından önümüzdeki Haziran ayında görevinden ayrılacağını duyurdu. Muhtemel gerekçe, Warner Bros. Discovery satın almasında yaşanan başarısızlık ve büyüme hızındaki yavaşlama.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

WhatsApp ücretsiz temel sürümü olduğu gibi bırakırken, özelleştirme meraklıları için “WhatsApp Plus” adlı ücretli bir abonelik hazırlıyor. Android platformunda beta olarak görünen bu paket yeni tema ve renk seçenekleri, alternatif uygulama ikonları, ekstra zil sesleri ve daha fazla sohbeti üste sabitleme gibi daha çok “kozmetik” ayrıcalıklar sunacak.

Norveç de 16 yaşından küçüklere sosyal medyayı yasaklayan ülkeler arasına katılma kararı aldı. Yasa, bu yılın sonunda mecliste oylanacak.

Birleşik Krallık’ın dijital denetim kurumu Ofcom, çocuk istismarı içeren paylaşımlar tespit ettiği Telegram hakkında soruşturma başlattı. Bu kapsamda platformun yasadışı içeriği engelleme yükümlülüğünü yerine getirip getirmediğini inceleyecek. Karara itiraz eden Telegram yönetimi, 2018’den bu yana bu tür içeriklerin yayılımını neredeyse tamamen ortadan kaldırdıklarını iddia etti.

Fransa ise YZ botu Grok ile çocuk istismarı görüntüleri, cinsel içerikli sahte içerikler ve soykırım inkarı gibi yasadışı içeriklerin yayılmasına olanak sağladığı gerekçesiyle Elon Musk’ı (gönüllü) ifade vermeye çağırdı. ABD Adalet Bakanlığı, Fransız makamlarının talebini ifade özgürlüğünü kısıtlamaya yönelik siyasi bir girişim şeklinde niteleyerek reddetti.

Hindistan hükümeti, sektörden gelen baskılar sonucunda akıllı telefonlara Aadhaar uygulamasının yüklenmesini zorunlu tutma kararından vazgeçti. Anonimliği engellemek adına tasarlanan bu uygulama, her kullanıcının biyometrik ve kimlik bilgilerinin tek bir kayıt altında saklanmasını temel alıyordu. Üreticiler ise bu fikre güvenlik, uyumluluk ve maliyet gerekçesiyle karşı çıkıyordu. Mahremiyeti de düşünen var mıydı acaba?

OpenAI CEO’su Sam Altman’ın “Worldcoin” adıyla başlayan ve sonradan “World” ismini alan (hayli tartışmalı) girişimi, göz taraması yaparak kaydettiği herkese bir miktar kripto para veriyor. Şu ana dek dünya genelinde 18 milyondan fazla kişiyi “fişleyen” uygulama, şimdiden ilginç kesişimlere vesile oluyor. Son duyuruya göre sahte profil ve dolandırıcılık endişeleri nedeniyle, kullanıcıların “insan olduklarını” kanıtlayabilmeleri için eşleşme uygulaması Tinder, retina taramasına dayalı yeni bir doğrulama seçeneği sunmaya hazırlanıyor. Zoom da toplantı katılımcılarına “doğrulanmış kişi” rozeti verecek bir sistem için World ile entegre olacağını açıkladı.

Paylaştığı verilere göre sadece Fransa merkezli dijital müzik hizmeti Deezer’a yüklenen YZ üretimi şarkı sayısı günlük 75 bini buldu. Bir başka deyişle yeni şarkıların yüzde 44’ünün arkasında YZ var. İlginç bir ayrıntı daha: (Tavsiye algoritması tarafından kara listeye alınan) bu sentetik şarkıların toplam dinleme içindeki payı yüzde 1 ile 3 arasında ve bunun da yüzde 85’i sahte (bot) tıklamalarından oluşuyor. YZ kendi başına çalıp oynuyor da denebilir.

Ek bilgi: Deezer’ın geçtiğimiz yıl yaptığı ankette kullanıcıların yüzde 97’sinin sentetik ve organik şarkıları ayırt edemediği ortaya çıkmıştı.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

OpenAI, ChatGPT adlı ürünü süper uygulamaya (super app) dönüştürecek GPT-5.5 dil modelini tanıttı. İddiası mesajlaşma, alışveriş, içerik üretimi ve görev yönetimi gibi farklı ihtiyaçları tek bir platformda karşılayacak bir ekosistem oluşturmak.

Çinli DeepSeek, çok daha düşük işlem maliyetli ve yüksek performanslı yeni YZ modelini kulanıma sundu. “DeepSeek-V4” ayrıca açık ve esnek kullanım yaklaşımıyla geliştiricilerin farklı senaryolarına daha kolay uyum sağlıyor.

Gemini modelinin geliştiricisi Google, rakibi Anthropic’e 40 milyar dolar yatırım yapma kararı aldı.

ABD / Northwestern Üniversitesi’nden araştırmacılar, yaşayan beyin hücrelerinin elektriksel davranışını taklit eden ve onlarla doğrudan iletişim kurabilen yapay nöronlar geliştirdi. Bu yapı, fare beyninden alınan canlı doku dilimleriyle bir araya getirildiğinde, gerçek nöronlara sinyal gönderip karşılık almayı başardı. Buluşun çok daha az enerji tüketen yapay zeka donanımları için temel oluşturabileceği düşünülüyor.

Ek bilgi: Bahsi geçmişken; yeşil enerji kaynaklarındaki kurulum ve kullanımın artmasıyla Avrupa’da enerji fiyatları savaş öncesi seviyelere geriledi.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Çin’in başkenti Pekin’de düzenlenen yarı maratona 100’den fazla insansı ve otonom robot katıldı. Çinli akıllı telefon üreticisi Honor’un geliştirdiği “Lightning”, 21 kilometrelik parkuru 50 dakika 26 saniyede tamamladı. Böylece yalnızca 12 bin insan koşucuyu geçmekle kalmadı, yarı maratonlardaki dünya rekorunu da kırmış oldu. Geçen yıl sadece 6 robot finişi görebilmişken bu yıl en az dört robot bir saatin altında bitirdi.

Ek bilgi: Çin’de insansı robot geliştiren 150’den fazla şirket ve laboratuvar bulunuyor.

Robotların el attığı yeni bir alan daha var: Masa tenisi. Önüne geleni de deviriyor. Sony tarafından geliştirilen “Ace” ile tanışın.

Bizim kültürümüzde tam bir karşılığı yoksa da “kıyamet benzeri olaylara hazırlananlar” için kullanılan “doomprepper” diye bir tabir var. Çok mu kaderciyim bilemiyorum fakat yerle bir olmuş, altı üstüne gelmiş bir dünyada hayatta kalmak bana hiç cazip gelmiyor. Cazip bulanların da hoşuna gidecek yönelik üç ilginç gelişme paylaşayım:

Avustralyalı ev tipi enerji depolama üreticisi Bluetti, buzdolabı ve birkaç temel cihazı elektrik kesintilerinde çalışır tutmak için tasarlanmış ultra ince bir yedek güç ünitesi tanıttı. FridgePower adı verilen sistem, 2 kilovatsaatlik bataryasıyla ortalama bir buzdolabını kabaca bir gün boyunca besleyebiliyor. Eklenecek BlueCell paketleriyle bu süreyi birkaç güne kadar uzatmak mümkün.

Hindistan merkezli temiz enerji girişimi “Greenvize”, yalnızca su ve elektrik kullanarak kendi hidrojen yakıtını üreten bir ocak geliştirdi. Cihaz bir tüp ya da hidrojen tankına ihtiyaç duymadan, düğmeyi çevirdiğiniz anda sudan hidrojen gazı üretip bunu anında alev olarak yakıyor. Yanma sonrasında geriye sadece su buharı ve ortama salınan oksijen kalıyor. Resmi verilere göre 100 ml damıtılmış su ve 1 kilovatsaat elektrikle 4–6 saat yemek pişirilebiliyor. Yani klasik bir indüksiyon ocağının altıda biri elektrik tüketiyor.

ABD merkezli “Vital Lyfe”, deniz suyu da dahil olmak üzere neredeyse her doğal kaynaktan içilebilir su üretebilen taşınabilir bir ters ozmos sistemi geliştirdi. “Access” adlı cihaz, soğutucu büyüklüğündeki gövdesiyle saatte 45 litre tatlı su veya 23 litre deniz suyunu arıtabiliyor. (750 dolar)

Bu kadar enerjiden dem vurmuşken ekleyeyim. Çin, inşasına 2023 yılında başladığı yapay (ve teorik olarak sonsuz) güneş enerjisi üretecek “BEST” (Burning Plasma Experimental Superconducting Tokamak) reaktörünü 2027 sonunda tamamlayacağını açıkladı. Ülkede ayrıca bu sene içinde 7 nükleer reaktör faaliyete geçecek.

Dünyanın en büyük pil üreticisi (yine Çinli) CATL, elektrikli otomobillere yönelik “lityum-demir-fosfat” alaşımlı yeni pilini tanıttı. Yüzde 10’dan 98’e yalnızca 6 dakika 27 saniyede şarj olabiliyor.

Kendi özetime gelirsek; Oksijen gazetesinde daha çok dolandırıcıların hizmetinde karşımıza çıkan yapay zeka araçlarının, bizzat dolandırıcıların hedefi haline geldiği durumlara baktım. Blogumda ise “Artemis II” görevinin bahanesiyle insanlığın uzaydaki arayışına ve bunun potansiyel tehlikelerine göz attım.

Bülten çok uzadığı için e-postanız yarıda kesilebilir. Bu sayıda özellikle “Sağlık Olsun” başlığını okumanızı tavsiye ediyorum. Son derece düşündürücü gelişmeler bulacaksınız.

Haydi başlayalım.

🌍 Genel Gündem

ABD’li müzisyen Garrett Dutton (G. Love), kripto paralarını yönetmek için Apple App Store’dan “Ledger Live” adlı popüler bir cüzdan yönetim uygulaması yükledi. Ardından 10 yıllık emeğiyle biriktirdiği 5,9 Bitcoin’i bu uygulamaya bağladı. Bu adım, onun birikimiyle ilgili son anısı oldu. Çünkü yüklediği, aslında hacker’lar tarafından yazılan sahte bir uygulamaydı ve ele geçirdiği şifresiyle Dutton’un tüm varlığını kendi hesaplarına aktardılar. Aynı risk donanım olarak satılan emsallerinde de var.

Finlandiya / Aalto ve Almanya / Leipzig üniversitelerinden araştırmacılar, geliştirdikleri “Log2Motion” adlı yapay zeka modeli ile akıllı telefon kullanımının parmak hareketleri üzerindeki fiziksel etkilerini ölçmüş. Buna göre yukarı-aşağı yöndeki (dikey) kaydırmalar parmakları daha çok yoruyormuş. Küçük ikonlar ve ekran köşelerine ulaşmak da bu yorgunluğu artırıyormuş. KIYAMAM!

“Grand Theft Auto” (GTA), video oyun tarihinin en ses getiren başlıklarından biri olarak kabul ediliyor. Serinin beşinci ve son sürümü 2013 yılında satışa sunulmuştu. Oyunseverlerin 13 yıldır beklediği “GTA VI”nın son ertelemeyle bu yılın Kasım ayında satışa sunulacağı açıklandı. GTA’nın lansmanının önemi, oyun sektörünün diğer oyuncularını da belirliyor olması. Zira başta Microsoft olmak üzere pek çok oyun stüdyosu, GTA ile aynı zamana denk gelip şansını kaybetmemek için kendi oyunlarının lansmanını öteliyor.

Barclays analizine göre dronlar ve otonom robotlar, yemek teslimat maliyetini paket başına 1 dolar seviyesine indirecek. Bu bedel şu an 5-7 dolar aralığında. Türkiye’de durum daha da beter. Bizdeki son çözüm arayışı, “ifşa etmek”!

Meta’nın Ray-Ban ile ortak geliştirdiği yapay zeka (YZ) destekli akıllı gözlüğün gördüğü umulmadık ilgi ve yarattığı pazara gözünü diken rakiplerin başında Apple geliyor. Kaynakların aktardığına göre şirket şimdiden 4 farklı geometrideki çerçeve tasarımıyla kendi gözlüğünü test ediyor. Teyit edilmeyen bilgilere göre, 2027’de satışa sunulması hedeflenen ürün plastik yerine asetat bir çerçeveye sahip olacak. Ayrıca kamerasının çekim yaptığını karşı tarafa belli edecek bir gösterge içerecek.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Apple, kendi cihazlarında acil mesajlaşma, konum paylaşma, yol yardımı ve temel iletişim için kullanacağı uydu altyapısı için 10 binden fazla uyduya sahip Starlink’i reddetti ve yaklaşık 200 uyduyla hizmet veren Amazon ile anlaştı. O esnada Amazon, aynı sektörde 24 uyduya sahip Globalstar şirketini 11,57 milyar dolara satın aldı. (Starlink CEO’su Elon Musk, bu anlaşma uğruna Apple’ı tehdit etmişti.)

2024 yılında kabul edip, 2025 yılında yürürlüğe soktuğu kanunla 16 yaş altındakilerin sosyal medya kullanımını yasaklayan Avustralya, devamında birçok ülkede benzer kararların çıkmasına sebep olmuştu. Ancak bulgulara göre Avustralyalı çocuk ve gençler, yaşlarını daha büyük gösterdiği farklı hesaplarla ya da ebeveynlerinin profilleriyle bu yasağı kısmi de olsa delmeyi başarıyor.

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, dijital hizmetlerde yaş doğrulaması yapacak altyapının tamamlandığını duyurdu. Böylece belirli içerik ve hizmetlere erişmek için önce bu uygulamaya kimlik ya da pasaport tanımlanarak yaş tespiti yapmış olmak gerekiyor. Bu, özünde apaçık bir “fişleme” faaliyeti. Akılçelen kararlar eşliğinde zor kararlar verdiriyor. Ancak von der Leyen, sürecin tamamen anonim çalışacağını savunuyor. Ben derhal ikna oldum. Çünkü uygulama yayımlandıktan 2 dakika sonra kırıldı!

Ek bilgi: Mahremiyet konusundaki (görece) hassasiyetiyle tanınan YZ girişimi Anthropic, bu hafta kimlik doğrulama hizmetini devreye soktu. Bundan sonra üyeler bazı özelliklere erişebilmek için (LinkedIn’in de tercih ettiği) “Persona” sistemine kimlik ve fotoğraf yüklenerek kayıt yaptırılacak. (Persona, Peter Thiel bağlantılı ve epey karanlık bir hizmet.)

Roblox, sıranın kendisine gelmesini beklemeden yaşa dayalı abonelik sistemine geçti. Buna göre 5 - 8 yaş arası kullanıcılar “Roblox Kids” hesabına, 9 - 15 yaş arası kullanıcılar ise “Roblox Select” hesabına atanacak. Tahmin edeceğiniz gibi bu kategoriler bazı kısıtlamalara ve ebeveyn kontrolüne tabi olacak.

Dijital hak savunucusu “Electronic Frontier Foundation”, yaş onayı için profilleme yapacak uygulamaları halihazırda veri ihlalleriyle dolu internette daha fazla gedik açma çabası olarak görüyor. Santa Clara Üniversitesi’nden hukuk profesörü Eric Goldman’ın güzel bir tespiti var: ”Her yeni doğrulama zorunluluğu, internetin biraz daha küçülmesi anlamına geliyor”.

Pew Araştırma Merkezi’nin anketine göre ABD’deki 13 - 17 yaş arasındaki kullanıcıların büyük çoğunluğu Instagram, TikTok ve Snap kullanımının ruh sağlıklarına zarar verMEdiğini düşünüyor. Bunun aksini iddia edenlerin oranı yalnızca yüzde 11. Ancak aynı (memnun) grupta uykusuzluk şikayeti yüzde 37’ye, üretkenlikte azalma şikayetiyse yüzde 29 seviyesine çıkıyor.

Meta ve YouTube, 17 yaşındaki ABD vatandaşı Kaley G. M.’nin kendini ürünlerine bağımlı hale getirdikleri suçlamasıyla açtığı davada geçtiğimiz hafta suçlu bulunarak 6 milyon dolar tazminata mahkum edilmişti. Meta, manidar bir kararla Facebook ve Instagram gibi kendine ait platformlarda kullanıcıları bu tür davalara yönlendiren reklamları yasakladı. Gerekçesi şöyle: “Ey avukatlar; madem bu platformlar zararlı, siz de buradan para kazanmaya çalışmayın”. Allah’tan korkmaz, kuldan utanmaz diye bir tabir var ya hani; tam o hesap.

Ek bilgi: Yıllık reklam geliri 243 milyar doları geçmesi beklenen Meta, Google’ı geride bırakarak liderlik koltuğuna oturmak üzere.

Maruz kaldığı saldırıların gölgesinde kaldı fakat İran’da internet devlet eliyle kimi zaman tamamen, kimi zaman kısmi şekilde kesilmeye devam ediyor. Bunu aşmak için kullanılan en ilginç yöntemlerden biri, uydu TV yayınlarının sinyallerine veri paketleri yerleştirerek içerikleri yaymak. Bunun için (sponsorları biraz şaibeli görünen) “NetFreedom Pioneers” tarafından geliştirilen “Toosheh” (Farsça sırt çantası) adlı uygulamayı kullanıyorlarmış. (Steganografinin bir türevi denebilir.)

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Çin’de faaliyet gösteren “Shanghai Yapay Zeka Laboratuvarı”nda mühendis olarak çalışan 24 yaşındaki Zhou Tianyi’nin 4 saatte geliştirdiği “Colleague Skill” projesi, kendi alanında bir fenomene dönüştü. Modelin amacı, insanların kendine has yeteneklerini dijitalleştirip, herkesin faydalanabileceği “taşınabilir” becerilere dönüştürmek. Böylece şirketlerde işten ayrılacaklar sebebiyle oluşacak bilgi boşluğunun doldurulması bekleniyor. Üretilen örnekler arasında Apple’ın kurucusu Steve Jobs’un yeni ürün sezgisi; hatta ruhani lider Gautama Buddha’nın bilgeliği gibi iddialı örnekler bulunuyor.

Elon Musk, 2015’te faaliyete geçen OpenAI’ın kurucu ortaklarındandı. Ancak Tesla’daki görevinin çıkar çatışması yarattığına kanaat getiren yönetim kurulunun talebiyle 2018’de şirketten ayrılmıştı. Bu olayla başlayan ve 2024’te mahkemeye taşınan gerginlik, bu ay görülecek ilk duruşmayla YZ sektörünün en kritik hukuki mücadelesine sahne olacak. Musk, Sam Altman’ın CEO ve yönetim kurulu üyeliği unvanlarının alınmasını ve kendine 134 milyar dolar tazminat ödenmesini istiyor.

ChatGPT’nin geliştiricisi OpenAI’ın CEO’su Sam Altman’ın ABD’nin San Francisco şehrindeki evi ikinci kez saldırıya uğradı. Geçtiğimiz hafta 20 yaşındaki bir saldırgan, Altman’ın konutuna molotof kokteyli atmıştı. Bu olaydan iki gün sonra 23 ve 25 yaşında iki kişi Sam Altman’ın evine silahlı saldırı düzenledi. Olayda yaralanan olmazken, failler yakalanarak tutuklandı. Altman, bu saldırıların The New Yorker dergisinin “Sam Altman May Control Our Future—Can He Be Trusted?” başlıklı makalesi yüzünden yapıldığını iddia ediyor.

Ek bilgi: OpenAI da aynen rakibi Anthropic gibi en ileri teknolojik ürünlerini sadece güvenilir şirketlerle (ve ülkelerle) paylaşma kararı aldı.

Facebook, Instagram ve WhatsApp’ın çatı şirketi Meta, CEO’su Mark Zuckerberg’in 3 boyutlu ve YZ destekli bir avatarını üretti. Zuckerberg’in fiziksel özelliklerine ve düşünsel tarzına sahip dijital ikiz, karar destek ve yönlendirme alanındaki görevleri onun yerine yürütüyor. Böylece 70 bin çalışanın tamamı doğrudan CEO’ya ulaşabilecek (Elbette tam tersi de geçerli!).

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Mobil oyun konsollarıyla tanınan Anbernic’in son ürünü “RG Rotate”, bu alandaki en sıradışı tasarıma sahip.

Güneş enerji panelleri, ışığın ortalama yüzde 20’sini elektriğe dönüştürebiliyor. Shockley–Queisser limitine göre teorik üst limit ise yüzde 33. Ancak Japonya / Kyushu Üniversitesi araştırmacıları, mevcut alandaki verimi yüzde 130 artıran bir yöntem geliştirdi. Bu çözüm ile panellerdeki enerji dönüşüm oranının yüzde 45’e ulaşması hedefleniyor.

🩺 Sağlık Olsun

Şu cümleyi dikkatle okuyup, bir düşünün lütfen: ABD / Purdue Üniversitesi’nden bir grup, vücuta enjekte edildiğinde kandaki hemoglobin yardımıyla kendiliğinden birleşerek beyinde işlevsel hale gelen yumuşak elektrotlar geliştirdi. Oluşan elektrot ağı, beyin aktivitelerini uzaktan kablosuz kontrol edebilmeyi sağlıyor. İcadın epilepsi, Parkinson ve felç hastalarında kullanılması hedefleniyor.

Beyne çip yerleştirmeyi başaran ilk girişim Neuralink’in kurucu ortağı ve eski başkanı Max Hodak, yeni şirketi altında geliştirdiği ilk çipi insan beynine yerleştirmeye hazırlanıyor. Projeyi Mart ayında ekibe katılan ABD / Yale Tıp Fakültesi’nden Dr. Murat Günel yönetiyor.

Harvard Üniversitesi’nden çıkan YZ girişimi “Engramme”, insan hafızasını dijital olarak genişletmeyi vaat eden çözümü için 100 milyon dolar yatırım arıyor. “LMM” (Large Memory Model / Geniş Bellek Modeli) adını verdiği yapı, kullanıcının tüm dijital izlerini depoluyor ve “hatırlama” işlevini üstlenerek (kişinin bir komutla sormasına gerek kalmadan) sunuyor. Önce düşünmeyi YZ’ya devrettik. Şimdi sıra hatırlamakta. Devamını hayal edemiyorum. Belki de sırada hayal etmek var.

Son zamanlarda karşıma çıkan EN ilginç gelişmeyle bitirelim: ABD’li bir grup araştırmacı, genetiği değiştirilmiş hücreleri korumak için DNA seviyesinde çalışan bir “biyolojik şifre sistemi” geliştirdi. Kullanılan yöntem hücrenin DNA’sını parçalayıp karıştırıyor ve yalnızca doğru sırayla verilen kimyasallarla (parolayla) doğru dizilime dönüyor. Yanlış parola uygulandığında hücre toksin (zehir) üretiyor. Nasıl ama?

Sosyal medyayı eskiden daha çok önemsiyordum. Şimdilerde sigara benzeri bir kötü alışkanlık gibi. Önce keyif, sonra pişmanlık veriyor.

Bu hafta Oksijen gazetesinde “Artemis II” görevinin bahanesiyle insanlığın göklerdeki hevesine ve arayışına değindim. Blogumda ise 17 yaşındaki bir kullanıcının kendini bağımlı yaptıkları suçlamasıyla dava ettiği YouTube ve Meta’ya karşı zaferini ele aldım. 7 milyon dolar tazminata hak kazandığını düşününce, kararın üst mahkede tarafından onaylanması durumunda oluşacak küresel talepleri hayal bile edemedim.

Geçelim dünyanın hallerine.

🌍 Genel Gündem

Ayrıntılar vesilesiyle bir defa daha analım, kayda geçirelim; NASA’nın 1 Nisan’da Ay’a yönelik yola çıkan “Artemis II” seferi, 10 Nisan’da başarıyla tamamlanarak gezegenimize döndü. “Orion” aracıyla gerçekleştirilen görev kapsamında astronotlar 9 gün, 1 saat ve 32 dakikalık sürede 400 bin 171 kilometre yol alarak 1970’teki “Apollo 13” görevinin mesafe rekorunu kırdı ve uzayda en uzun insanlı seyahat olarak kayda geçti.

Ay ile ilgili ilginç bir başka proje, Japonya merkezli “Shimizu Corporation” şirketi tarafından yürütülüyor. “Luna Ring” (Ay Halkası) adlı bu konsept, Ay’ın etrafında 11 bin kilometre uzunluğunda bir güneş paneli kuşağı inşa etmeyi hedefliyor (PDF). Amacı, bulut ve gündüz-gece döngüsü olmayan bu ortamda, dünyadan 20 kat daha verimli şekilde, güneşten 24 saat kesintisiz enerji üretmek. Üretiminde Ay toprağı ve uzaktan kumandalı robotlar kullanılacak. (Şirketin diğer hayallerini incelerken aklıma Contact filminin sonunda beliren sürpriz geldi.)

Basın fotoğrafçılığının en saygın ödüllerinden “World Press Photo”, 2026’ya damga vuran (kazanan) karelerini seçti. Basının varlığının ne anlama geldiğini, fotoğrafın ne kadar güçlü bir iletişim yöntemi olduğunu ve dünyanın ne korkunç sınavlardan geçtiğini hatırlatan, ibretlik bir seçki. Mutlaka göz atın derim.

Apple, bu yıl satışa sunmayı hedeflediği “katlanabilir iPhone” modelinin prototip üretimine başladı. Markanın yeni modellerine yönelik sızdırma haberleriyle tanınan Majin Bu, Twitter hesabından ürüne ait olduğunu iddia ettiği bazı görseller paylaştı. Ancak Nikkei Asia’nın haberine göre test aşamasında ürünün lansmanını birkaç ay öteleyebilecek bir dizi teknik sorunla karşılaşıldı.

Ek bilgi: Uçuk fiyatlarıyla hayatımıza giren katlanabilir telefonlara alternatif bir yaklaşım, bu hafta Hindistanlı “Ai+” markasından geldi. “Nova Flip” kodlu model her ikisi de AMOLED olmak üzere 6,9 inçlik iç ekrana, 3,1 inçlik dış ekrana, 256GB kapasiteye, 50 megapiksel kameraya ve yalnızca 30 bin rupi fiyata sahip.

Güney Koreli Samsung, yapay zeka (YZ) kaynaklı yatırımlarla patlayan çip talebinin etkisiyle yılın ilk çeyreğinde 37,9 milyar dolarlık rekor faaliyet karı açıklamaya hazırlanıyor. Bu tutar, bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla 8 kat artışa denk. İran savaşı kaynaklı hammadde sıkıntısının çip fiyatlarını ikinci çeyrekte en az yüzde 50 artırması bekleniyor.

Intel, Elon Musk’ın YZ ve robotik odaklı çip üretimi için kuracağı “Terafab” adlı üretim tesisine ortak olacağını açıkladı. ABD’nin Texas eyaletinde kurulacak fabrika elektrikli araçlar, insansı robotlar ve uzay tabanlı veri merkezleri için üretim yapacak.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Kuzey Kore devletine bağlı çalışan bir hacker grubu, dünya genelinde milyonlarca geliştirici tarafından kullanılan açık kaynaklı “Axios” yazılım kütüphanesine sosyal mühendislik yöntemiyle sızmayı başardı. Sahte bir sanal şirket kuran hackerlar, haftalarca iletişimde kaldığı Axios ekibinden bir geliştiriciyi çevrimiçi toplantıya davet etti. Bu toplantıda yüklettiği dosyalarla yöneticinin bilgisayarına sızan grup, yazılıma kripto anahtarları çalan ve şifreleri ele geçiren zararlı kodlar ekledi. Güncelleme olarak binlerce sisteme yayılan kod 3 saat içinde fark edilerek kaldırıldı.

Son 4 yılda siber dolandırıcılık vakalarının 10 kat ve buna bağlı kayıpların 40 kat arttığı Hindistan’da Merkez Bankası, yüksek tutarlı para transferlerine 1 saat gecikme uygulayacak. Yeni düzenleme kapsamında bu süre içinde işlem incelenecek ve şüpheli görülmesi halinde tasarruf sahibine uyarı yapılarak ek onay istenecek. 70 yaşından büyükler içinse ek bir güvenilir kişi onayı şart koşulacak.

Kripto parayı kitleselleştiren Bitcoin’in yaratıcısı “Satoshi Nakamoto” 2008 yılında ortaya çıktı, tebliğini yaptı ve 2011’de sırra kadem bastı. Gerçek kimliği hala gizemini koruyor ve birileri hala onu bulabilmek için çabalıyor. Son girişim, The New York Times muhabirleri John Carreyrou ve Dylan Freedman’dan geldi. Ortaya çıkan dosya gayet uzun (okumak neredeyse iki saatimi aldı). Dayanakları ve ulaştığı ipuçları da gayet ilginç. 562 olağan şüphelinin araştırıldığı çalışmanın sonucuna göre Nakamoto aslında bu camianın en öncü üyelerinden Britanyalı girişimci “Adam Back”. Tahmin edileceği gibi Back iddiayı reddetti.

YouTube, videoları hızlandırarak izleme hastalığının pençesine düşenler için “AutoSpeed” adlı bir özellik duyurdu. Videoları gerektiği anda, talep edildiği oranda otomatik olarak hızlandırıp yavaşlatıyor. Böylece hayatınızdaki ÇOK önemli diğer konular için vakit kazanıyorsunuz. Bu özellik elbette ki yalnızca Premium üyeler için.

İtalya’daki bir tüketici mahkemesi, Netflix’in ülkede son yedi yılda yaptığı zamların hukuka aykırı olduğuna hükmetti. Karar doğrultusunda platform haksız bulunan miktarı abonelerine geriye dönük olarak iade etmek zorunda. Avukatlar bu tutarı premium paket üyeleri için 500 euro, standart paket üyeleri içinse 250 euro olarak belirledi. İtalya’da 5,4 milyon aboneye sahip Netflix, karara itiraz edeceğini açıkladı.

Yunanistan, önümüzdeki yıldan itibaren 15 yaşından küçüklere sosyal medya kullanımını yasaklama kararı aldı. Başbakan Kyriakos Mitsotakis, yeni düzenlemeyi TikTok hesabından yaptı :)

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Çin Siberuzay Yönetimi, YZ destekli “dijital insan” projelerine yönelik bir düzenleme hazırladı. Buna göre bu tür uygulamalarla üretilen içerikler açık ve görünür şekilde etiketlenecek, 18 yaşından küçük kullanıcılara duygusal ya da romantik ilişki kuran hizmetler yasaklanacak ve dijital insanların kimlik doğrulama sistemlerini aşmak için kullanılması engellenecek. Yeni düzenleme ayrıca ulusal güvenliği tehdit eden, devlet karşıtı ve ayrılıkçı içeriklerin üretimini de yasaklıyor.

Çinli YZ girişimleri ise doymak bilmez yeni yetenek açlığını gidermek için lise çağındaki parlak öğrencilere gözünü dikti. Kimileri özel yaz kampları düzenliyor, kimileriyse vakıfları üstünden eğitim desteği sunuyor.

“Claude” ile tanınan YZ şirketi Anthropic, ABD Savaş Bakanlığı’nın ürünlerini Gazze ve İran’da sivillere yönelik kullanılmasını reddetmiş, karşılığında Pentagon’da kara listeye alınmış ve tüm ABD kamu kurumlarında mimli hale gelmişti. Şirket karara itiraz ederek kararı erteleme talebiyle temyize gitti ancak mahkeme bunu reddetti.

“Süper zeka” geliştirmek için 200 milyar dolara yakın yatırım yapan Meta, bu çabanın ilk adımını oluşturan “Muse” adlı modeli ve “Spark” adlı ürünü tanıttı.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Avustralya’nın RMIT ve Melbourne üniversitelerinden bir grup bilimci, kuantum mekaniği prensibiyle çalışan ve lazerle kablosuz olarak şarj edilebilen dünyanın ilk kuantum pili prototipini geliştirdi. Saniyenin katrilyonda biri (femtosaniye) süresinde şarj olan pil, enerjiyi mevcut çözümlere kıyasla 1 milyon kat daha uzun süre depolayabiliyor. Bir başka deyişle 30 dakikalık şarj ile 100 yıl çalışabilen telefonlar artık bir hayal değil.

Nankai ve Shanghai üniversiteleri, elektrikli araçların soğuk havada performans ve menzil kaybına çözüm getiren yeni bir pil teknolojisi keşfetti. Hidroflorokarbon tabanlı yapı, mevcut lityum pillere kıyasla enerjiyi 2 kat daha yoğunlaştırıyor ve -70 derece santigrat seviyesine dek yüksek performansta çalışabiliyor. Türkçesiyle: Elektrikli araçların menzili pek yakında 3 kata kadar artabilir.

Çinli robotik girişimi Unitree, “R1” kodlu kendi alanının en ucuz ve en yetenekli insansı robotunu önümüzdeki hafta uluslararası satışa sunacak. Fiyatının 30 bin yuan olması bekleniyor.

Tesla’nın yeni ve ucuz bir SUV üstünde çalıştığı söyleniyor. 34 bin ile 37 bin dolar arası fiyata sahip olması beklenen model kendine has; tamamen yeni bir seri olarak geliştiriliyor.

Alman üretici Volkswagen ise ABD fabrikasında elektrikli araç üretimini durdurup, benzinli SUV modellere döneceğini açıkladı. (Şirket bu fabrikada ürettiği iD.4 modelinden son 3 ayda yalnızca 250 adet satabilmiş.)

Nasıl bir ihtiyaçtır bilemedim fakat Dyson bir el vantilatörü tanıttı. “HushJet Mini Cool” adlı ürünün pervanesi dakikada 65 bin devirle ve saatte 25 km hızla hava üflüyor.

Bu hafta Oksijen gazetesinde saatler boyu ekran kaydırarak geçen pişmanlıkla bezeli keyfin mahkeme kararıyla son bulma ihtimaline yer verdim.

Podcast yayınım “Haddini Aşan Yaşam Rehberi”nde ise Türkiye’nin en önemli kanser merkezlerinden birini yöneten Prof. Dr. Mustafa Özdoğan ile sağlığın dönüşümünü ve teknolojinin rolünü ele aldık. Dinleyebilir ya da izleyebilirsiniz.

Bültenin bu sayısı ismini hak edecek kadar renkli ve geniş çeperli. Başlayalım.

🌍 Genel Gündem

Avustralya / Flinders Üniversitesi, dünya nüfusu ve kaynaklar üzerine dikkat çekici bir çalışma yapmış. Önce malumun ilamı: “Nüfusumuz gıda güvenliği, iklim dengesi ve yaşam koşulları ekseninde sürdürülebilir eşiği aşmış durumda”. İlginç olansa şu: 1950’ye dek nüfusun sayısal artışı ile oransal artışı birbirine paralel seyretmiş. 1960’lardaysa nüfus artmasına rağmen büyüme hızı ilk defa düşmüş. EN dikkatimi çeken detay ise dünyanın ideal nüfusunun 2,5 milyar insana denk gelmesi. (2060’ta 12,4 milyar olacak.)

1 Nisan 1976’da kurulan Apple, 50 yılı geride bıraktı. Kurucusunu kovacak derecede ayak oyunlu tarihinde batmanın eşiğine dahi geldi. Ezeli rakibi Microsoft (Bill Gates) tarafından kurtarıldı. Bugün teknolojinin en yenilikçi, en değerli ve en kendine özgü markalarından biri olmayı sürdürüyor.

Herkesin aklında aynı soru: “Bir 50 yıl daha ayakta kalabilir mi?”. Trilyon dolarlık bu sorunun yanıtı, emekliliğe hazırlanan CEO Tim Cook’un yerini alacak kişide.

“Tekno-feodaller” olarak anılan ABD merkezli efendilerimizden iki ibretlik gelişme:

• Yeniden kullanılabilir roketleri ve uydu tabanlı internet erişimi sunan Starlink hizmetiyle tanınan; yakın geçmişte xAI ile birleşen SpaceX, şu an dünyanın “borsaya açılmamış en kıymetli şirketi”. Bu unvan yakında değişecek çünkü SpaceX, 1,75 trilyon dolar değerleme üzerinden halka arza hazırlanıyor. Bu gerçekleşirse ana hissedarı, CEO’su (ve dünyanın en zengin insanı) Elon Musk, aynı zamanda dünyanın ilk “dolar trilyoneri” olacak.

• Dünyanın en zengin altıncı insanı Larry Ellison ise kurucusu olduğu Oracle şirketinden 30 BİN kişiyi ortak bir E-POSTA mesajıyla işten çıkardı. Yılbaşından bu yana hisseleri yüzde 25 değer kaybeden Oracle, kararın gerekçesini “kaynakları YZ alanına kaydırmak” şeklinde özetledi. İşten çıkarılanlara yollanan e-posta mesajı, çoğumuzun ortak geleceğinden bir kesit gibi (Google çevirisi şurada). Ellison’a “Ayıp değil mi insanları böyle kovmak?” diye sormuşlar. “Bu artık yeni normal” demiş. Boyu posu devrilesice…

Dünya Ticaret Örgütü’nün 1998 yılındaki Cenevre toplantısında kabul edilen “E-ticaret Moratoryumu” yazılım, e-kitap, oyun, şarkı ve video gibi dijital içeriklerin gümrük vergisinden muaf olmasını sağlamıştı. O tarihten bu yana 2 yılda bir yenilenen düzenleme, Hindistan, Brezilya ve Türkiye’nin itirazıyla askıya alındı. İtirazın gerekçesi olarak mevcut düzenin vergi gelir kaybı yaratması ve ABD’li büyük teknoloji şirketlerinin hakim konumunu pekiştirmesi gösterildi. Yeni koşulların bahse konu dijital içerik ve hizmetlerin maliyetlerinde artışa yol açması bekleniyor.

İsviçre / Lozan Üniversitesi’nin araştırması, her telefon bildiriminin bireylerin dikkatini ortalama 7 saniye kesintiye uğrattığını belirledi. Bildirim sayısı arttıkça, dikkat dağınıklığının süresi de uzuyor. Bulgulara göre asıl sorun kullanım süresi değil; alınan bildirim sayısı ve sıklığı.

Kaçınılmaz savaş gündeminin teknoloji ile kesişen kısımlarına gelirsek:

• İsrail’in İran lideri Ayetullah Ali Hamaney’i bombalayarak öldür(t)mesi epey konuşulmuştu. The Washington Post gazetesi, bunu mümkün kılan YZ destekli istihbarat yapısına yönelik muazzam bir dosya hazırlamış. Devşirilen ajanlar, sızılan güvenlik kameraları, ödeme sistemleri ve iletişim altyapısı, büyük veri analizi ve daha neler…

• İran’a yönelik bu savaş, dünyanın en zenginlerinin servetlerinden 255 milyar doları silmiş. Acısı bizden çıkarılacak.

• Askeri müdahale, teknoloji şirketlerinin işlem gördüğü NASDAQ endeksinde yüzde 3,23 kayıp yaşattı. Alphabet (Google) yüzde 9, Microsoft ise yüzde 7 düşüşle en büyük hasarı alan hisseler oldu.

• Askeri - sivil hedef ayrımının ortadan kalktığı bu savaşta İran yönetimi, başta Nvidia, Apple, Microsoft ve Google olmak üzere Ortadoğu’da faaliyet gösteren 18 ABD merkezli teknoloji şirketinin hedef alınacağını duyurdu.

• İran’ın Hürmüz Boğazı’nı geçişe kapatması dolaylı olarak elektrikli otomobil üretimini de sekteye uğrattı. Bu araçlarda kullanılan alüminyumun dünyadaki en büyük üreticisi Bahreyn merkezli Alba şirketi, sevkiyat yapamadığı için üretimini yüzde 19 azaltma kararı aldı. (Elektrikli araçlarda, fosil yakıtlı araçlara kıyasla yüzde 40 daha fazla alüminyum kullanılıyor.)

• Aynı süreçten etkilenen bir diğer unsur ise çip üretiminde kritik öneme sahip helyum. Katar’daki tesisin hasar görmesi sebebiyle sekteye uğrayan üretim, çip üretimini sıkıntıya soktu. Bu alandaki en önemli oyunculardan Güney Kore’nin Sanayi Bakanlığı, stoklarının Haziran ayına kadar yeteceğini açıkladı. (Helyum, doğalgaz üretimi sırasında yan ürün olarak elde ediliyor.)

• Ortalama yüzde 30 artan enerji maliyetleri, bu yıl 635 milyar dolarlık veri merkezi yatırımı yapmayı hedefleyen Microsoft, Amazon, Google ve Meta’nın da planlarını bozdu.

• İran’ın misilleme saldırıları sırasında İsrail vatandaşlarına yollanan ve en yakın sığınağın yerini bildirme iddiasındaki mesajlardaki bağlantıların, İranlı hackerlar tarafından geliştirilen bir casus uygulamasını yüklediği tespit edildi. Durumu fark eden İsrailli siber güvenlik uzmanları, kullanıcıların kamera, mikrofon ve konum bilgilerine erişen Android uygulaması üzerinden 5 bin 800 siber saldırı gerçekleştirildiğini bildirdi.

Savaşla dolaylı ilgili bir konu ise “rezerv para birimi” bağlamında sorgulanan ABD dolarına karşı Çin yuanının güçlenmesi. Çin aynı zamanda dijital merkez bankası parasının da öncülerinden. Ve “dijital yuan” bu haftadan itibaren 12 bankada daha kullanıma geçti.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Rusya, yerli ve milli (ve dışa kapalı) internet projesinde emin adımlarla ilerliyor. Bu hafta ülkenin bazı bölgelerinde mobil internet erişimi tamamen kesildi. Dijital ödeme sistemleri ve ulaşım uygulamaları da çalışmadı. Bunun olası bir ihtiyaç anında uygulanacak “genel kesinti” için bir tatbikat olduğu düşünülüyor.

Instagram’ın çatı şirketi Meta; Meksika, Japonya ve Filipinler’de ücretli “Instagram Plus” abonelik modelini denemeye başladı. Bu paket, hikayeleri (story) 24 saatten daha uzun süre paylaşabilme, karşı tarafın hikayelerini onun fark edemeyeceği şekilde görüntüleme ve paylaşılan hikayeye bakanlar arasında arama yapabilme gibi “kritik” özellikler içeriyor.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Yıllar önce izlediğim ve hayran kaldığım “My Dead Dad’s Porno Tapes” (Ölü Babamın Porno Kasetleri) adlı bir belgesel vardı (düşündüğünüz türden bir şey değil). O zamandan beri yönetmeni Charlie Tyrell’i takipteyim. Daniel Roher ile çektikleri ve bu hafta vizyona giren “The AI Doc: Or How I Became an Apocaloptimist” adlı belgesel de doğal olarak radarıma girdi. YZ’nın mevcut durumu ve olası geleceğine yönelik Sam Altman, Dario Amodei, Demis Hassabis ve daha pek çok parlak zihin ile 104 dakikalık bir fikir jimnastiği. (Mark Zuckerberg ve Elon Musk katılmayı reddetmiş). Fragmanı bile heyecanlandırıcı.

Halka arza hazırlanan OpenAI, bu haftaki son fonlama turunu 852 milyar dolar değerleme üzerinden 122 milyar dolarlık rekor yatırım ile kapattı. Amazon’un 50 milyar dolarla yer aldığı süreçte Nvidia ve SoftBank de 30’ar milyar dolar payla öne çıktı.

YZ ile ilaç geliştiren Hong Kong merkezli girişim “Insilico Medicine”, ABD’li ilaç devi Eli Lilly ile 2,75 milyar dolarlık küresel lisans ve Ar-Ge anlaşması imzaladı.

Hollanda merkezli Nebius, Finlandiya’da Avrupa’nın en büyük veri merkezlerinden birini kuracaklarını açıkladı. 310 megavatlık tesis 2027 yılında hizmete geçecek.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

“Sceye” adlı girişim, göğün 20 kilometre yükseğinde, stratosferde süzülen bir zeplinden hizmet verecek baz istasyonu üstünde çalışıyor.

“R3 Bio” adlı girişim ise yedek organ için üretilecek “beyinsiz insan bedenleri” geliştiriyor. Bir nevi “yedek beden”. İleride mümkün olursa siz ölürken beyninizi aktarabileceklermiş. Hafta boyu bu meseleyi düşünüp durdum.

Reklam ajansı TBWA’in Japonya ekibi, Kitasato Üniversitesi ile huzurevindeki demans adayı yaşlı misafirler için YZ destekli radyo üretmiş. Eski şarkıları çalıyor, eski sunucuların sesinden eski haberleri ve tarihi olayları aktarıyor. Böylece yaşlıların zihnini diri tutmaya yardımcı oluyor. Radyo istasyonu (frekansı) yerine “yıl” seçiliyor. ÇOK hoşuma gitti.

NASA’nın bültende sıkça andığım “Artemis II” seferi bu hafta başladı. Çarşamba günü 4 astronotla fırlatılan roket, ABD’nin Ay’da kurmayı hedeflediği (uluslararası hukuk açısından tartışmalı) üs için de ilk adımı oluşturacak. 54 yıl sonra Ay’a yönelik bu ilk “insanlı” yolculuk 10 gün sürecek (Canlı yayını da var).

Beni Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.

Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋‍♂️

Bu hafta Oksijen gazetesindeki sayfamı yapamadım fakat blogumda birbirinden ilginç üç farklı olayla bağladığım bir konuya yer verdim. Yapay zeka araçlarının fikir ve kararlarımızda sandığımızdan çok daha etkili olduğu; dolayısıyla bir avuç şirketin, milyarlarca insanın zihnini programladığı bir garip düzenden kesitler.

Gelelim dünyadan kesitlere…

🌍 Genel Gündem

2023 yılına denk gelen 79. sayıda, Sony’nin Consumer Electronics Show kapsamında tanıttığı otomobilden bahsetmiştim. Honda ile ortak geliştirilen “Afeela” kodlu elektrikli sedan ve SUV, üçüncü seviye otonom sürüş desteğine ve Sony’nin görsel ve işitsel teknolojilerine sahipti. 90 bin dolar bedelle ön sipariş toplayan ve normalde bu yıl satışa sunulması planlanan aracın fişi (Sony’nin açıklamasına göre) Honda tarafından çekildi. Gerekçesi ise mevcut alternatiflerle rekabetin zorluğu.

Apple ise en son 2023 yılında “M2 Ultra” çipiyle güncelleyerek kaderine terk ettiği 20 yıllık masaüstü bilgisayar serisi “Mac Pro”yu toprağa gömdü. Böylece masaüstü seçenekleri Mac mini, Mac Studio ve iMac’ten ibaret hale geldi.

Ek bilgi: ABD’de bile 7 bin dolardan başlayan fiyatlarla satılan Mac Pro, vaktiyle kasasının altına takılan 300 dolarlık ayak ve 700 dolarlık tekerlek opsiyonları ile gündemde epey ses getirmişti. Bu satırları yazarken baktım; 2026 üretimi, 165/70 ölçülerinde, 4 adet yeni gerçek otomobil lastiğinin en pahalısı 23 bin liraydı (Yani 532 dolar) 🤔.

Geçtiğimiz hafta her türlü engeli aşarak kapıya teslimat yapabilen otonom kurye robot girişimi Rivr’ı satın alan Amazon, bu hafta da insansı robot üreten “Fauna Robotics” adlı girişimi bünyesine kattı. Google ve Meta’dan ayrılan bir grup mühendis tarafından 2024”te kurulan şirket, 50 bin dolar fiyatlı “Sprout” adlı modeliyle tanınıyordu.

“Q-Day” diye bir kavram var. Türkçeye “K-Günü” olarak çevrilebilir. Kuantum çip ve bilgisayarlarının şu an kullandığımız tüm kripto algoritmalarını (şifreleri, kripto paraları, vs) çözebilecek aşamaya geldiği günü; yani bir bakıma “dijital kıyameti” temsil ediyor. Bu seviyeye ulaşıldığı andan itibaren Kuantum Sonrası Kriptolama (Post-Quantum Cryptography / PQC) altyapısına geçmeyen en yüksek güvenli yapı dahi 1 haftadan kısa sürede aşılabilecek (PDF). Niye bundan bahsettiğime gelirsek: “Willow” projesiyle bu alanda çalışan Google, K-Günü için öngörüsünü daha da yakına çekerek 2029 yılını işaret etti.

Bence dünyanın EN akılalmaz askeri olayı Birinci Afyon Savaşı sonrası Britanya 1842’de Hong-Kong’u Çin’den koparıp sömürgesi haline getirmişti. 1997’de tekrar Çin’e devredildi. Şu an varlığını “özel idari bölge” olarak sürdürüyor. Öte yandan (yavaş yavaş, ürkütmeden) Çin otoriterliği ile de tanışıyor. Ülkede kapsamı genişletilen son güvenlik yasası ile milli güvenliğe yönelik “şüphe” uyandıran kişiler polise telefon ve bilgisayar şifrelerini vermek zorunda. Reddedenler 100 bin HK doları para cezası alacak. Yanlış şifre verenler ise 500 bin HK doları para ve 3 yıla kadar hapis cezasına çarptırılacak. Görünen o ki Hong-Kong da nihayet ileri demokrasi ile tanışıyor ve hukuk devleti olmanın faziletlerine kavuşuyor.

Siyasi konulara el atmışken ticari ve fiziki savaşların yansımalarına bakarak bu başlığı kapatalım:

• ABD iletişimini düzenleyen kurum FCC, ABD dışında üretilen tüm yönlendiricileri (Türkler “router” diyor) ulusal güvenlik riski kapsamına aldı. Buna göre bu kategoriye giren (ve yüzde 99,9’u Çin kökenli) cihazların ithali ve satışı yasaklanacak. İşin garibi, TP-Link ve Netgear gibi ABD’li markalar dahi cihazlarını Çin’de üretiyor. ABD’de iç pazara yetecek üretim tesisi ve seçenek yok. (FCC’nin gerekçesi, 2024’te fark edilen ve ABD’deki yüz binlerce yönlendiricinin ve ona bağlı cihazların ele geçirildiği “Salt Typhoon” kodlu hacker faaliyeti. ABD, Çinli markaların gerektiğinde ağlara uzaktan sızabilmek, takip edebilmek ve durdurabilmek için arka kapılar yerleştirdiği iddia ediliyor.)

• ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırısının ardından, İran tarafından kapatılan Hürmüz Boğazı, petrolün yanısıra helyum gazında da kıtlık yarattı. Fiyatı hızla artan helyum, özellikle fiberoptik kablo ve yarıiletken üretiminde hayati öneme sahip. (Hatırlarsanız Türkiye’de de son derece kritik bir kullanım alanı vardı.)

• Petrol demişken; Uluslararası Enerji Kurumu IEA’nın 12 Mart tarihli en güncel verisine göre hiçbir ülkenin 1 yılı çıkaracak miktarda stoğu bulunmuyor. Evden çalışmanın geri döndüğü, market poşetlerinin 20 lira olduğu, yemek teslimatının yemekten pahalıya patlayacağı bir dönem gayet mümkün.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

242. sayıda ABD’de görülen ve sosyal ağların akışını değiştirecek bir davadan söz etmiştim. Kaley G. M. adlı 20 yaşındaki bir kullanıcı tarafından açılan dava, Meta’nın sahibi olduğu Instagram ile Google’ın sahibi olduğu YouTube’un, bu platformları gençleri bağımlı hâle getirecek ve onlara zarar verecek şekilde tasarladıklarını iddia ederek tazminat talep ediyordu. Mahkeme bu hafta sonuçlandı ve jüri, davacıyı haklı bularak tazminat ödenmesine karar verdi. 6 milyon dolarlık tazminatın yüzde 70’ini Meta, yüzde 30’unu YouTube ödeyecek. Meta ve Google, tahmin edileceği gibi karara itiraz edeceklerini açıkladı. (Kararın kesinleşmesi halinde tazminat tutarını bu platformların kullanıcı sayısıyla çarpmayı dener misiniz?)

Ukrayna doğumlu ABD vatandaşı Leonid Radvinsky, 2018 yılında OnlyFans sitesini Britanyalı kurucusu Tim Stokely’den satın almıştı. Bu hafta, 43 yaşında kanserden öldü. Kendisi internet aleminin en tartışılan platformunun, en gizemli üyesiydi. Öyle ki tam olarak nerede yaşadığı dahi bilinmiyordu. Radvinsky’nin 5,5 milyar dolar değer biçilen OnlyFans’teki hissesi 4,7 milyar dolarlık bir mirasa denk geliyor.

Elon Musk, aleyhinde açılan davada 2022’de Twitter’ı satın alma sürecinde platform hakkında yanlış bilgiler yayarak hisse değerini düşürmekten; dolayısıyla yatırımcıları zarara uğratmaktan suçlu bulundu. Musk’ın bu sebeple 2,5 milyar dolar tazminat ödemesi sözkonusu. (O zaman, “Let that sink in!“)

Facebook, Instagram ve WhatsApp’ın çatı şirketi Meta, yüzlerce kişiyi işten çıkardı.

Oyun sektörünün en güçlü oyuncularından “Epic Games” de bin çalışanıyla yollarını ayırdı. Gerekçesi Fortnite oyununa yönelik ilginin düşmesi.

Bu kadar işten çıkarma haberi vermişken bu başlığı, bir sonraki kategoriye yumuşak bir geçişle bitirelim: “AI Commons Project” ve “What We Will” adlı kar amacı gütmeyen iki yapı, hayata geçirdiği “AI Dividend” (Yapay Zeka Temettüsü) adlı fon ile yapay zeka (YZ) sebebiyle işini kaybedenlere ayda bin dolar maaş veriyor. Şu ana kadar 25 milyon doların üstünde ödeme yapılmış.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Meta CEO’su Mark Zuckerberg, bu görevinde kendisine yardımcı olacak bir YZ vekili (agent) üstünde çalıştığını açıkladı. Kendisi eğitmiyorsa iyi haber. Yoksa tek bir Zuckerberg hepimiz için fazlasıyla kafi.

2,1 trilyon dolarlık portföyüyle dünyanın en büyüğü olan Norveç Varlık Fonu, karar süreçlerinde destek olması için özel bir YZ modeli geliştirdiğini duyurdu. Fonun yatırımcısı olduğu şirket sayısı 7 bini aşkın.

Halka arza hazırlanan (ve tam bir Ponzi şeması izlenimi veren) OpenAI, bu hafta iki radikal karar birden aldı. Önce video üretim hizmeti Sora’yı kapattı, ardından ChatGPT’nin erotik etkileşim sunacak modelini rafa kaldırdı. Ayrıca “Library” (Kütüphane) adlı bir özellik ile Plus abonelerine dosya saklama hizmeti sunmaya başladı.

YZ sektörünün ilk donanım ürünlerinden “Rabbit R1”i 129 sayıda tanıtmıştım. Çıktığında epey ses getiren fakat devamını getiremeyen cihaz, şu günlerin en çok ses getiren açık kaynaklı YZ uygulaması “OpenClaw” ile gücünü birleştirerek şansını yeniden deniyor.

Donanım demişken; ne zamandır fırsat bulamadığım bir başka keşfimi paylaşayım: “Mark”. Basılı kitaplar için YZ destekli bir ayraç.

Sızan haberlere göre Amazon, YZ temelli bir cep telefonu üzerinde çalışıyor. (Şirket, 2014 yılında “Fire” adlı bir telefon ve tablet serisi piyasaya sürmüş fakat satışlar düşük seyredince vazgeçmişti.)

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Bu hafta ABD / Northwestern Üniversitesi tarafından geliştirilen YZ destekli bir robota denk geldim. Özelliği, hiçbir şeye benzememesi. Gözü, kulağı, sensörü; hiçbir şeyi yok. Ne insansı, ne hayvansı. Teknik olarak yok edilemez olduğu iddiasında. Tek bir parçası kalsa dahi görevini sürdürebiliyor. Anlatması zor. İzleyin.

Savaş gündeminde sıkça duymaya başladığımız füzelerle ilgili enteresan bir gelişmeyle devam edelim. ABD’li Lockheed Martin, Hellfire ve JAGM füzelerini ateşleyebilen “GRIZZLY” isimli yeni bir platform geliştirdi. Özelliği, standart bir konteyner içinde çalışması. Yani herhangi bir kamyonda, herhangi bir yük gibi taşınabiliyor (daha doğrusu gizlenebiliyor).

Lazer teknolojileri üzerine çalışan “Nuburu” şirketi ise piyade tüfeklerine takılabilen ve dronları etkisiz hale getiren bir lazer silahı tanıttı. Lityum-iyon pille çalışan cihaz, 500 metre mesafeden mavi lazer ile dronların sensörlerini etkisiz hale getiriyor.

“ViewDock Gen2” adlı ilginç bir mini PC ürünü Kickstarter’da fonlanmaya açıldı. Dahili bir dikey ekranı ve kablosuz şarj ünitesi var. 4.9 GHz AMD Ryzen ve Radeon 680M grafik işlemcisiyle masaüstü PC’lere yakın performans vaat ediyor. (639 dolar)

Fonlamaya açılan bir başka enteresan cihaz ise “open_slate”. Android tabanlı, modüler bir tablet. Pilini ve depolama ünitesini değiştirebiliyorsunuz. Dolayısıyla senelerce kullanabileceğiniz bir platform vaat ediyor. Bir diğer iddiası ise mahremiyet.

Retro-fütürist bir kapanış yapalım. Bu satırları okuyan ve yaşı, seksenli yıllara damgasını vuran “boombox” adlı ürünü bilmeye yeten kaç kişi var bilemiyorum (Bana hep Spike Lee’nin “Do the Right Thing” filmini hatırlatıyor). Bumpboxx, “BB-777” kodlu ürünüyle klasik boombox tasarımını kaset ve CD oynatabilen; hatta bluetooth ile telefonunuzdan şarkı yansıtabileceğiniz bir modeli fonlamaya açtı. (649 dolar)

Beni Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.

Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋‍♂️