Ben bu hafta Oksijen gazetesinde Polymarket’tan yola çıkarak tahmin mi bahis mi, tam emin olamadığımız ancak milyarlarca dolarlık bir pazar ve hatırı sayılır miktarda dolandırıcılık ve manipülasyon üreten sektörü ele aldım.

Blogumda ise açık kaynaklı bir küresel akademik çaba olarak başlayan yapay zekanın hükümetlerin iki dudağına sıkışan kaderine baktım.

Sırada bu hafta dikkatimi çeken diğer önemli gelişmeler var.

🌍 Genel Gündem

Oyun dünyasının en uzun süre beklenen başlığı “GTA VI”, 19 Kasım’da oynanabilir hale gelecek (şu ana kadarki ertelemeleri hatırlayınca yine de emin olamıyorum). Üreticisi “Take-Two Interactive”, altıncı bölümün fiyatını 80 dolar olarak açıkladı. Bu bedel, bir oyun için şu ana kadarki en yüksek fiyatlı devam bölümüne işaret ediyor. PlayStation sürümünün Türkiye için ön sipariş bedeli 4 bin TL.

Ek bilgi: Oyunun 2013 yılında yayımlanan beşinci bölümü toplam 230 milyon adet satmıştı.

GTA VI ekseninde önemli bir tartışma da başladı. Oyunun üreticisi GTA VI’nın disk olarak satılmayacağını, yalnızca çevrimiçi (online) yüklenerek dağıtılacağını duyurdu (Kutulu satılan oyunların içinde de disk yerine kağıda basılı indirme bağlantısı bulunacak). Fiziksel oyun satış mağazalarının bir kısmı karara itiraz ederek GTA VI satmayacaklarını açıkladı. Netflix’in DVD işini bırakmasının ardından Blockbuster türevlerinin çöküşüne benzer bir süreç.

Oyun demişken; çevrimiçi oyun dağıtım platformu Steam’in donanım çözümü “Steam Machine” satışa sunuldu. SteamOS işletim sistemi kullanan cihaz 512 GB ile 2 TB kapasiteli iki seçeneğe sahip. Aynı zamanda PC rolü de üstleniyor. Türkiye’ye satışı elbette ki yok. Ne münasebet. (Fakat yakında kendi sisteminize de kurabileceksiniz - gibi)

Kaç sayıdır Apple CEO’su Tim Cook’un “Bellek fiyatları patladı, esnaf kan ağlıyor, sektör zorda” tarzı sızlanmalarını paylaşıyorum. Beklenen oldu ve Apple tarihi zammını yaptı. iPad’den Mac serisine kadar hemen her şeye dolar bazında yüzde 15 ile yüzde 34 arasında değişen zam yapıldı. Kararın ardından Apple hisseleri yüzde 6,12 değer kaybetti. (Microsoft da fırsattan istifade Xbox oyun konsoluna yüzde 40 zammı yapıştırdı.)

Ek bilgi: Zamların ardından ABD’de bin 200 dolara çıkan iPad Pro’nun Türkiye resmi çevrimiçi mağazasında başlangıç fiyatı 78 bin TL (yaklaşık bin 675 dolar), ABD fiyatı 700 dolara yükselen MacBook Neo’nun Türkiye başlangıç fiyatı ise 46 bin TL (yaklaşık 990 dolar) oldu.

Sizi ağlatan bu zamların yüzünü güldürdükleri de var. YZ alanında kullanılan yüksek teknolojili bellek çiplerine (HBM) yönelik talep artışı, bu alanda üretim yapan “SK Hynix” şirketini 1,35 trilyon dolar değere ulaştırarak Güney Kore Borsası’nın lideri yaptı. HBM pazarının yüzde 61’ini elinde tutan ve yılbaşından bugüne hisse değeri yüzde 340 artan şirket, böylece Samsung’u da geride bırakmış oldu. SK Hynix’in sıradaki hedefi ABD / Nasdaq Endeksi üzerinden 29 milyar dolarlık ikincil halka arz.

Ek bilgi: Benzer şekilde ABD merkezli çip üreticisi Micron da yüzde 20’lik hisse değeri artışıyla 1 trilyon dolarlık şirketler ligine girdi. Şirketin en güçlü yanı, müşterileriyle imzaladığı 16 yıl süreli bağlayıcı satın alma sözleşmeleri. Buna bir isim de koymuşlar: “Bellek Vergisi”.

Civil War, Marty Supreme ve Backrooms gibi yapımlarla gündemdeki yerini koruyan bağımsız film stüdyosu A24, Google’dan 75 milyon dolar yatırım aldı. Yapay zeka (YZ) odaklı ortak araştırma ve çalışmaları kapsayacak işbirliğinde Google’ın bir diğer iştiraki DeepMind’ın geliştirdiği üretken YZ çözümleri kullanılacak.

Meta, Ray-Ban ile ortak geliştirdiği ve 800 dolardan sattığı akıllı gözlüklerinin 300 dolarlık “Meta Glasses” serisini tanıttı. IDC verilerine göre geçen yıl dünya genelinde 9,6 milyon adet satışa sahne olan akıllı gözlük pazarında Meta yüzde 76 pazar payına sahip.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Çevrimiçi tahmin pazarı (diyorlar da özünde bildiğin bahis sitesi) Polymarket’ın yıllık geliri 1 milyar dolara ulaştı. Öte yandan Polymarket’in çok sayıda sosyal medya ünlüsüne bine yakın sahte kazanma videosu ürettirerek kullanıcıları aldattığı; hatta birçok büyük bahsin tamamen sahte olduğu ortaya çıkınca, hakkında soruşturma başlatıldı.

Hile hurdadan bahis açmışken değinmemek olmaz: Polymarket sen kalk, büyüğün geldi. Meta CEO’su Mark Zuckerberg’in de “Arena” kod adlı benzer bir mobil uygulama üstünde çalıştığı söyleniyor.

Meta demişken; 2011 - 2017 yılları arasında şirketin Küresel Kamu Politikaları Direktörü olarak görev yapan Sarah Wynn-Williams, hatıralarını yazdığı “Careless People” (İhmalkar İnsanlar) başlıklı kitap nedeniyle kendisini susturmaya çalıştıkları iddiasıyla Meta’yı mahkemeye verdi.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

YZ bahsine çok önemli bir trend ile başlayalım. Hem bir trendin habercisi hem de su götürmez bir SKANDAL. ProPublica’nın haberine göre ABD yönetimi, Afrika’ya vaat ettiği milyarlarca dolarlık sağlık yardımı karşılığında vatandaşların sağlık verilerine erişim yetkisini şart koşuyor. Örneğin Uganda yönetimi 10 Aralık’ta imzaladığı anlaşmayla ABD’ye yedi yıl boyunca tüm ulusal sağlık veri sistemine doğrudan ve gerçek zamanlı erişim izni vermiş. Trump yönetiminin kamuoyuna açıklanmayan biçimde 30’dan fazla ülkeyle benzer anlaşmalar yaptığı söyleniyor (Palantir bunu beğendi). Her trend gibi, bunun da ismi var: “Veri Sömürgeciliği”.

Ek bilgi: Donald Trump’ın gölge sağ kolu olduğu dönemde Elon Musk, “Verimlilik Departmanı” (DOGE) adlı oluşum üzerinden ABD’nin bu yardımlarını yürüten USAID yapılanmasına (akılalmaz bahanelerle) son vermişti. Görüyoruz ki gerçek amaç verimlilik değilmiş.

Avrupa Birliği, “Europe 2031” adlı YZ odaklı bir felaket simülasyonu ile veri ve teknoloji egemenliği konusunu tartışmaya açtı. Avrupa’nın yeni ve ileri teknolojilerin tamamında ABD ve Çin arasında kaldığına dikkat çekilen tatbikatta Avrupa ekonomisi zayıflıyor, popülizm yükseliyor, euro baskı altına giriyor ve AB’nin geleceği tehlikeye giriyor. Çalışma sorunun temelini YZ alanında geç kalma, çözümün başlangıcını ise daha çok veri merkezi inşası ile enerji ve imar süreçlerinin hızlı işlediği teşvik bölgelerinin kurulması olarak belirlemiş.

Amazon, YZ’nin yönetiminde (yani son kararı verme aşamasında) insanı sorumlu kılmaktan vazgeçti. Gerekçesi manidar: İnsanın dikkati kolayca dağılıyor ve muhakeme yeteneğini sıkça yitiriyor. Yalan mı?

İngiltere’de serbest danışmanlık yapan Tamires Camal Taquidir, 7 bin sterlinlik alacağını ödemeyen müşterisini “Garfield AI” adlı YZ hukuk bürosundan destek alarak mahkemeye verdi. 400 sterlin karşılığında İngiliz hukuku uzmanı bir algoritma tarafından hazırlanan dosya ve delillerle temsil edilen Taquidir, davayı kazanarak ülke tarihine geçti. (Garfield AI şirketi, 2025 yılında 10 bin sterline kadarki alacak davalarında temsil izni almıştı.)

Anthropic’in YZ modeli “Mythos”, ABD’nin “ulusal güvenlik” gerekçeli talebiyle yabancı ülkelere yasaklanmıştı. Bu yasak halen sürüyor. ABD Senatosu İstihbarat Komitesi Başkan Yardımcısı Mark Warner ve ABD Siber Komutanlığı Başkanı General Joshua Rudd kaynaklı bilgilere göre Mythos, ön testlerde ABD’nin ulusal istihbarat kurumu NSA’nın gizli sistemlerinin neredeyse tamamına birkaç saat içinde sızmayı başarmış. Neyse ki bizim bilgilerin tamamı senelerdir tüm dünyaya açık da kafamız rahat.

Trump yönetimi benzer gerekçelerle OpenAI’ın da “GPT-5.6” sürümünün de çıkışının da ertelenmesini “buyurdu”. Model aynen Anthropic Mythos gibi önce küçük bir test grubuna açılacak.

Öte yandan OpenAI bu yıl için planladığı halka arzını, 1 trilyon dolar değerlemeye ulaşamayacağı sebebiyle seneye erteleyecek gibi görünüyor. Bu kararda SpaceX’in halka arz sonrası yaşadığı dalgalanmaların da etkili olduğu düşünülüyor.

OpenAI’dan son bir haber: Şirket Broadcom ile bir süredir üstünde çalıştığı ilk çipini “Jalapeno” adıyla tanıttı (”Halapenyo” şeklinde okunuyor) . “Zeka İşlemcisi” olarak tanımlanan çip, OpenAI’ın gelecekteki modellerine güç verecek.

Çip konusundaki en önemli gelişme, IBM’in dünyanın ilk 1 nanometre altı (0,7 nm) çip teknolojisi oldu. Gözünüzde şöyle canlandırın: Tırnağınız büyüklüğündeki bir yüzeye 100 milyar transistör sığdırılmış.

Tesla, YZ odaklı veri merkezlerine yönelik geliştirdiği yeni bir donanım çözümü için marka tescil başvurusu yaptı. “Megapod” adı verilen ürün, 40 feet’lik standart konteyner hacmindeki bir yapının içinde sunucuları, veri işleme cihazlarını, ağ ekipmanını, enerji dağıtım ve soğutma sistemini birleştiriyor. Dolayısıyla kendi kendine yeten, modüler ve taşınabilir bir veri merkezi ortamı sunuyor.

Nvidia, veri merkezlerinin en büyük darboğazı olarak kabul edilen soğutma amaçlı su tüketimini büyük ölçüde ortadan kaldıracak yeni bir teknoloji tanıttı. Şirketin kendi ekibiyle geliştirdiği çözüm, dörtte üçü su ve dörtte biri propilen glikolden oluşan kapalı döngü bir sıvı soğutma sisteminden oluşuyor.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Tesla’nın uzun zamandır üstünde çalıştığı “Cybercab” adlı sürücüsüz taksi konseptinin teknik özellikleri EPA sertifikasyon raporuyla ortaya çıktı. 1,4 tonluk araç, mevcut en hafif Tesla modelinden (Model 3) 317 kilo daha hafif. Pil hacminin küçülmesiyle sağlanan hafifleme, Cybercab modeline 470 km’lik karma menzil sağlıyor. Modelin en dikkat çekici ayrıntısı, sadece önden çekişli ilk Tesla olması. Otonom sürüş desteğine yönelik ayrıntılar kesinleşmediği için Cybercab’in ne zaman yola çıkacağı halen belirsiz.

Alfa Romeo, Chrysler, Citroen, Fiat, Maserati, Opel, Peugeot gibi 16 markayı çatısı altında toplayan otomotiv devi Stellantis, Cybercab’e rakip bir model geliştirmek için İngiliz otonom sürüş girişimi Wayve ve paylaşımlı araç platformu Uber ile işbirliği anlaşması imzaladı. Kurulacak yapı, mevcut modelleri sensörlerle donatmak yerine dördüncü seviye otonom sürüşe özel tasarlanmış yepyeni bir seçenek hayata geçirmeyi hedefliyor.

Kamyonet kasasına gecekondu misali kapak takıp çakma SUV üretenlere denk gelmişsinizdir. ABD kökenli “Slate”, bunu fabrika çıkışlı bir yapıya kavuşturmuş. Her şekle de giriyor. Çok hoşuma gitti.

Apple’ın eski tasarımcısı Jony Ive, Ferrari tarihinin EN BERBAT (ve ilk tam elektrikli) modeli “Luce” tasarımıyla tüm sevenlerinin bedduasını almıştı. Apple’ın sonradan iptal edilen otomobil projesinde çalışan bir diğer eski tasarımcısı Julian Hoenig da yine tam elektrikli bir araç tasarlamış: “Amble One”. Luce’den daha iyi olduğunu söylemem gerek.

BMW ise bu hafta “Neue Klasse” (Yeni Sınıf) serisinden M serisi konseptini tanıttı. O da fena görünmüyor.

🧑‍🚀 Göklerden Gelen Haberler

SpaceX’ten iki gelişme ile başlayalım:

• Şirketin veri merkezlerini uzaya taşımayı hedefleyen stratejisinin belkemiğini oluşturacak uydu takımyıldızının adı “Starmind” olacak. Veri iletişimini ise tahmin edileceği gibi mevcut uydu ağı “Starlink” üstlenecek.

• SpaceX bu hafta (gizli bir görev kapsamında geliştirilen) “Starfall” adlı insansız bir kapsülün ilk denemesini gerçekleştirdi. Bu kapsülün uzayda üretim yapacak şirketlere ortam sağlama ve uzay kargolarını taşıma sürecinde ara istasyon görevi üstlenme amacıyla kullanılacağı düşünülüyor.

Airbus bu hafta Berlin’de düzenlenen “Air Show” havacılık fuarında tamamen insansız uçuşa yönelik “U145” kodlu helikopterini tanıttı. İnsansız uçuşun sağladığı imkanla kokpit alanını kargo için kullanan model bu sayede taşıma kapasitesini artırmış. 3,8 tonluk azami kalkış ağırlığına sahip U145, silahlı keşif, yangınla mücadele, gözetleme ve dron taşıma amaçlarıyla da kullanılabiliyor.

“Aurora Flight Sciences” ise DARPA için geliştirdiği “X-65” kodlu deneysel insansız hava aracı ile flap, kanatçık ve dümen gibi hareketli kontrol yüzeyi içermeyen ilk tasarımı deniyor. 800 km/s hıza ulaşması hedeflenen hava aracı, 9,1 metre kanat açıklığına sahip olacak.

Hafta boyunca okuduğum ve taradığım yüzlerce sayfa haber, rapor ve basın bülteninden süzdüğüm daha kısa bir özet mümkün olmadı. Yazarken içimden “umarım okunur” diye söylenip durdum. Umarım okursunuz 😀 Unutmadan; e-postanız muhtemelen yarıda kesilecek, devam linkine tıklamayı ihmal etmeyin.

Gelişmelere geçmeden birkaç hatırlatma: Bu hafta blogumda “ölü ekonomi” adlı yeni bir kavramı işledim. Ölü internet teorisinden sonra gelen, ilginç bir olgu. Oksijen gazetesindeki sayfamda ise ABD yönetiminin yapay zekayı dış kullanıma kısıtlayan kararıyla yepyeni bir dönemece giren küresel rekabete baktım.

Podcast yayımım “Haddini Aşan Yaşam Rehberi”nin bu haftaki konusu, sağlık.

Haydi başlayalım.

🌍 Genel Gündem

Silikon Vadisi’nin en karanlık yatırımcısı Peter Thiel’dan bültende de blogumda da sıkça bahsediyorum. Bu sayıda Thiel’ın 2006 yılında kurduğu gizli cemiyet “Dialog” var. Web sitesinde neredeyse hiçbir bilgi yer almayan bu yapı, sadece kabul edilen (seçkin) üyelerin yer alabildiği ve üyelerinin hakkında hiçbir paylaşım yapmadığı bir oluşum. Axios’un tabiriyle “teknoloji çağının Bilderberg’i” Yine sadece üyeleri arasından davet edilen ve 16 bin dolar ödeyenlerin katılabildiği yıllık toplantıları var.

Benzer eylemleriyle tanınan İsviçreli hacker “maia arson crimew”, cemiyetin 12 - 16 Ağustos tarihleri arasında İrlanda’nın Wicklow şehrinde düzenlenecek 2026 buluşmasının katılımcı listesine (web sitesinin kaynak kodundaki bir dosyadan) ulaşarak kamuoyuyla paylaştı. NATO komutanlarından, Google’ın yapay zeka yöneticilerine, Elon Musk’tan Xbox Başkanı Sarah Bond’a uzanan 113 kişilik bir belge (Türkiye’den Trendyol Group’un kurucusu ve CEO’su Demet Suzan Mutlu var). Toplantı gündeminde nükleeri geri getirme, Üçüncü Dünya Savaşı’na hazırlık, kendi parti ve tarikatını kurma gibi enteresan başlıklar var. (Bu konuyu muhtemelen ayrı bir yazıda derleyeceğim.)

Fransa merkezli bir siber araştırma ekibi, tahmin (deseler de düpedüz bahis) platformu Polymarket sitesinde 9 anonim hesabın yalnızca ABD - İran savaşı üzerine açtığı tahminlerde yüzde 98 oranında başarılı olarak 2,4 milyon dolar kazandığını ortaya çıkardı. Hesaplar, oynadığı bahislerden birkaç gün önce oluşturulmuş ve bahsi olaylardan birkaç saat önce açmış.

Geçtiğimiz hafta borsada halka açılan SpaceX, ulaştığı 2,66 trilyon dolar değer ile Amazon’u geride bırakmayı başardı. Yüzde 20 artışa sahne olan sürecin devamında her halka arzda yaşandığı gibi satışlar geldi ve hisseler yüzde 6 oranında geriledi. Buna rağmen SpaceX CEO’su Elon Musk, insanlık tarihinin (kağıt üzerinde) ilk dolar trilyoneri unvanını kazanmayı başardı. Bir başka deyişle Musk’ın serveti, ABD halkının ortalama servetinin 5 milyon katına ulaştı. Öte yandan, ProPublica’nın haberiyle SpaceX’in halka açılma sürecinde Çin, Hong Kong ve Rusya merkezli en az 12 yatırımcının ABD merkezli aracı firma Tomales Bay Capital üzerinden şirkette dolaylı hisse aldığı belirlendi. Bunun bir ulusal güvenlik sorunu yarattığını hatırlatmama gerek yok sanıyorum.

Ek bilgi: Elon Musk’ın son hamlesi, yapay zeka destekli kodlama yapan “Cursor” adlı girişimi 60 milyar dolara SpaceX bünyesine katmak oldu. Musk’ın önümüzdeki dönemde Tesla’yı da SpaceX çatısı altına alarak, 4 trilyon dolarlık bir çatı oluşturma planı olduğu söyleniyor. Bunun için hissedarları ikna etmesi gerekiyor. Musk bu konuda da son derece maharetli.

Borsa demişken; 2015 yapımı “The Big Short” filmini izlediyseniz, Christian Bale’in canlandırdığı “Michael Burry” karakterine de aşinasınızdır. ABD’li yatırımcı ve fon yöneticisi Burry, borsa balonlarını tespit etme konusundaki başarısıyla milyarlarca dolarlık bir servet edinmiş bir profil. Burry’nin son ifşası, Nvidia ve xAI arasındaki tuhaf ilişki oldu. Bilançoları inceleyen Burry’nin ortaya çıkardığı son derece karmaşık olayın özeti şöyle: Nvidia, “Valor Compute Infrastructure” (VCI diyelim) adlı bir şirkete önce 1,9 milyar dolar yatırım yapıyor. Hemen ardından aynı şirkete 5,4 milyar dolar karşılığında 100 bin adet yapay zeka odaklı GB200 işlemcisi satarak gelir tablosuna işliyor. Ancak VCI aslında bir paravan şirket. VCI, bu işlemcileri derhal Elon Musk’ın xAI şirketinin veri merkezlerine aktarıyor. VCI’ın Nvidia’ya kalan 3,5 milyar dolarlık borcunu “Apollo” adlı bir finans kuruluşu üstleniyor ve hemen ardından bu borcu kendi sigorta iştirakine satıyor. Bu sigorta şirketi de borcun bedelini kendi işlettiği ABD emeklilik fonlarına yediriyor. Trilyon dolarlık şirketler işte böyle ortaya çıkıyor sevgili dostlar.

Para - tura meselesine girmişken; KREDİ KARTLARINIZI HAZIRLAYIN. 13 senedir beklenen Grand Theft Auto’nun altıncısı (GTA VI) 25 Haziran’da ön siparişe açılıyor! Fiyatı açıklanmadı ancak 65 - 95 euro arası olması bekleniyor. (Görmeden inanmam)

Apple, kurucusu Steve Jobs’un şiddetle karşı çıktığı dokunmatik ekranlı MacBook konusunda fikrini değiştirmiş görünüyor. Çin merkezli “Instant Digital” kaynaklı bilgilere göre şirket dokunmatik ekranlı dizüstü serisi için tedarikçilerle görüşmelerini sıklaştırdı. Yeni serinin M6 Pro ve M6 Max işlemcili ve OLED ekranlı olacağı da söylentiler arasında. Apple’ın tedarikçilerinden Largan Precision CEO’su Enping Lin’in yatırımcı toplantısında paylaştığı ipuçlarına bakılırsa, şirketin merakla beklenen “katlanabilir iPhone” modeli de 2027 yılına ertelenmiş.

Birleşik Krallık merkezli cep telefonu üreticisi Nothing’in CEO’su Carl Pei, yapay zeka girişimlerinin talebi nedeniyle yükselen bellek fiyatlarının cep telefonlarının donanım maliyetinin yüzde 50’sini oluşturduğunu belirtti. Yılbaşından bu yana üç kata varan ve 2028’e dek sürmesi beklenen artışının, yeni modellerin etiketlerinde yüzde 30 zamma sebep olması bekleniyor.

Ek bilgi: Benzer bir açıklamayı Apple CEO’su Tim Cook da yaparak “Zamlar kapıda” dedi.

Haziran ayında 123 bin dolar seviyesini gören kripto paraların amiral gemisi Bitcoin, değerinin neredeyse yarısını kaybederek bu hafta 63 bin 900 dolara geriledi. Kripto varlık yönetim şirketi Bitwise’ın araştırma direktörü Andre Dargosch, düşüşün 48 bin dolara kadar sürme ihtimali olduğunu belirtti. Karlılığın azalmasıyla üretimden vazgeçen “madenciler” sebebiyle Bitcoin’in üretme zorluğu tarihinde ilk kez yüzde 10 oranında düştü. Benzer şekilde üç çeyrektir gerileyen Ethereum da yüzde 67 değer kaybetti. Bu gelişmenin yatırımcıların yapay zeka hisselerine yönelmesi sebebiyle yaşandığı tahmin ediliyor.

Çin öncülüğünde geliştirilen ve Çin, Hong Kong, Birleşik Arap Emirlikleri, Tayland ve Suudi Arabistan merkez bankalarını birleştirecek “mBridge” adlı ortak elektronik ödeme platformu faaliyete geçmeden önceki son testlerini başarıyla tamamladı. ABD dolarını baz alan SWIFT ve Avrupa merkezli BIS altyapısına alternatif oluşturacak mBridge, deneme sürecinde 4 bin sınırötesi işlemde 69 milyar dolarlık transfere sahne oldu.

Güney Koreli Samsung, Neuralink’in beyin çipinin dördüncü neslinin geliştirilmesi ve üretilmesi için anlaşma imzaladı. Bu kapsamdaki test amaçlı ilk çiplerin 2027 yılında teslim edilmesi ve aynı yılın ikinci yarısında seri üretime geçilmesi hedefleniyor.

ABD yönetimi UFO gözlemlerine yönelik geniş bir arşivi daha kamuoyuyla paylaştı. Belgeler arasında gökyüzünde kırmızı ve sarı ışıklar saçarak olağandışı hareket eden küre benzeri cisimler yer alıyor.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Google’ın yüzde 70 pazar payına sahip web tarayıcısı Chrome, bir sonraki (Manifest V3) güncellemesiyle “adblocker” olarak da bilinen reklam engelleyen eklentilerin çoğunu işlevsiz kılacak. Tarayıcının altyapısını oluşturan Chromium’da gerçekleşecek değişiklik ile aynı altyapıyı kullanan Brave, Vivaldi, Arc, Opera ve Edge gibi seçenekleri de bağlayacak. Ancak Google, bu kısıtlamanın Chrome dışı tarayıcılar için (şimdilik) opsiyonel olacağını söylüyor. (DNS tabanlı reklam engelleme hizmetlerine gün doğdu.)

Meta’nın Twitter’a rakip bir platformu vardı, hatırlıyor musunuz? Evet; Türkiye’de derhal engellenen Threads’ten bahsediyorum. 3 yıl içinde aylık 500 milyon aktif kullanıcıya ulaşmış. Bir haber daha: Threads, bu hafta Türkiye’de yeniden erişime açıldı. Twitter vahşetinden bunalanlar; buyrun bakalım.

Murdoch grubuna bağlı Fox, video akış (stream) platformu Roku’yu 22 milyar dolar bedelle satın alıyor.

Dijital nefret suçları üzerine çalışan ABD ve Birleşik Krallık merkezli “Center for Countering Digital Hate“, İrlanda’nın Belfast şehrindeki göçmen karşıtı ayaklanmada Elon Musk’ın Twitter paylaşımlarının belirleyici rol üstlendiğini öne sürdü. Rapora göre 240 milyon takipçiye sahip Musk’ın mesajına verilen yanıtlar arasında 3 bin 930 yorum şiddet çağrısı yapmış. Elon Musk, Birleşik Krallık Başbakanı Keir Starmer’ı “beyazlardan nefret etmekle” suçlayarak iddiaları reddetti.

Bu hafta paylaşılan yasal düzenlemeyle Britanya da 16 yaşından küçüklere sosyal medya kullanımını yasaklayan ülkeler arasına katılacağını duyurdu. Kültür Bakanı Lisa Nandy, yürüttükleri kamuoyu yoklamasında ebeveynlerin yüzde 90’ının düzenlemeyi desteklediğini belirtti. Yeni düzenleme 2027 yılında yürürlüğe girecek.

Birleşik Arap Emirlikleri vites yükselterek sosyal medya kullanım yaşını 15’e indirdi.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Bir süredir gündeme gelmeyen YZ ürünü Midjourney, vücudunuzu tarayıp MR kadar ayrıntılı analiz yapabilecek bir sağlık çözümü ile haftanın yıldızına dönüştü. “Midjourney Medical” adlı yapı özel bir yazılım ve özel bir donanımdan oluşuyor. Bunlar pek hayra alamet gelişmeler değil. Belki başka bir vesilede ayrıca tartışırız.

Norveç, bir ilke imza atarak ilkokullarda YZ kullanımını yasaklama kararı aldı. Gerekçe olarak YZ’nın çocukların öğrenme yeteneğine olumsuz etki yapması gösterildi. (Norveç, 2024 yılında okullarda disiplini sağlama amacıyla akıllı telefonları da yasaklamıştı)

Bir diğer Kuzey Avrupa ülkesi Estonya ise bir başka ilke imza atarak, her YZ vekiline (agent) bir kimlik numarası vermeyi kararlaştırdı. Başbakan Kristen Michal, kararın kullanıcı adına işlem yapacak YZ ajanlarının yetkilerinin sınırlandırılması amacıyla alındığını belirtti. (Yani -örneğin- sizin adınıza işlem yapan bir uygulama, sizin TC kimlik numaranız yerine kendi kimlik numarasını kullanacak.) Gayet mantıklı.

ABD’nin en sosyalist siyasetçisi Bernie Sanders, çıtayı iyice yükselterek YZ şirketlerinde halka doğrudan pay (ortaklık) verilmesini içeren bir yasa teklifi hazırladı. (Biz de abarttık ama, kremasını abarttık.) Düzenleme ayrıca yıllık geliri 200 milyon doları aşan YZ şirketlerinden bir defaya mahsus yüzde 50 vergi alınmasını ve böylece 7 trilyon dolarlık bir varlık fonu kurulmasını öngörüyor.

Amerikalı zencilerin haklarını savunan NAACP örgütü, veri merkezlerini zencilerin yoğun yaşadığı bölgelerde açarak temiz hava yasasını ihlal ettiği suçlamasıyla Elon Musk’ın xAI şirketini mahkemeye vermişti. Görülen davada şirket kendini “ama biz devlete hizmet ediyoruz” diyerek savundu. Sunulan delliler sayesinde ABD Savunma Bakanlığı’nın, İran’a yönelik saldırılarda hedef belirlemek için ABD devletine özel üretilen “Grok Gov” sürümünün kullanıldığı ifşa oldu. (@grok bu doğru mu?) Tam bir “şecaat arz eden merd-ı kıptinin sirkatin söyleme“ durumu.

Ek bilgi: YZ şirketlerinin veri merkezi yatırımlarının yoğunlaştığı bölgelerdeki direniş artarak devam ediyor. “Data Center Watch” tarafından yayımlanan rapora göre 2026’nın ilk üç ayı bu projelerin en çok engellendiği dönem oldu. Yüksek enerji ve su tüketimi ile gürültü şikayetiyle yapımı durdurulan 75 veri merkezinin toplam yatırım maliyeti 130 milyar dolar olarak hesaplanıyor.

Kazakistan, Nvidia’nın desteklediği ABD merkezli YZ altyapı şirketi Firebird ile 10 milyar dolarlık anlaşma imzaladı. Bu kapsamda ülkenin veri merkezi vadisi olarak belirlenen Ekibastuz bölgesinde bin 400 dönüm alana yayılacak 125 megavatlık bir tesis kurulacak. Bu yapı tamamlandığında Orta Asya’nın en büyük veri merkezi olacak.

YZ uluslararası ilişkilerde her zaman bu kadar birleştirici olmuyor. ABD’nin Anthropic’in en yeni ve en güçlü modeli “Mythos”un ABD dışında ya da ABD vatandaşı olmayanlar tarafından kullanımını engelleme kararı, bu hafta düzenlenen G7 liderler zirvesinin ana gündem maddelerinden biri oldu. ABD kararın yabancı askeri istihbarat faaliyetlerini engelleme için alındığını söylüyor.

Ek bilgi: G7 dünya liderleri zirvesi bu dönem Fransa’nın evsahipliğinde düzenlendi. Devlet Başkanı Emmanuel Macron’un özel olarak davet ettiği sıradışı konukları sayayım: OpenAI CEO’su Sam Altman, Google DeepMind CEO’su Demis Hassabis ve Anthropic CEO’su Dario Amodei. Dünyanın yeni (seçilmemiş) liderleri.

YZ dünyasının tek ve en büyük sorunu kısıtlamalar değil. Esas mesele maliyet. Özellikle kurumlar için YZ kullanımının maliyeti (aşırı token tüketimi sebebiyle) insan maliyetini geçmiş durumda. Bu da (ABD için bile) DeepSeek gibi Çin kökenli, açık kaynaklı ve çok daha düşük maliyetli seçeneklerin kullanımını artırıyor. Hugging Face’in eski CEO’su, Çin’in bu taktiğinin YZ yarışında onları mutlaka öne geçireceğini savunuyor.

Yukarıdaki gelişmeyi perçinleyen iki veri paylaşayım: ChatGPT’nin pazar payı ilk defa yüzde 50’nin altına düştü. Dahası, sızan belgelere göre ChatGPT’nin geliştiricisi OpenAI’ın 2025 yılı zararı 8 kat artmış. Harcama ise 34 milyar dolar seviyesinde.

Fantastik bir haberle bu başlığı kapatalım. Gerçek mi şaka mı anlamadım fakat, “CrankGPT” adlı bir cihaz beni epey eğlendirdi. Sorduğunuz soruların ihtiyaç duyduğu enerjiyi SİZ üretiyorsunuz. Krank milini çevirerek!

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Üstümde çok emeği olan bilgisayar markası Commodore, aynı zamanda “ölmek bilmeyen efsaneler” kategorisinin lideri. Bu hafta “Callback” adlı bir cep telefonu tanıttı. Kapaklı, 9 tuşlu ve “yarı akıllı”. Android uygulamalarını destekliyor fakat sosyal medya uygulamalarını engelliyor. Web tarayıcısı da yok. Dahası, 500 dolar.

Brezilya’dan Rio de Janeiro ve ABD’den Winston-Salem ile Florida Institute of Technology üniversitelerinin ortak çalışması, bazı mantar türlerinin Mars gezegenindeki toprak yapısını tarım faaliyetlerine uygun hale getirebileceğini belirledi. Dünyada yaygın bulunan Trichoderma türü mantarlar, topraktaki alkali pH, alüminyum ve manganez gibi bitki oluşumunu engelleyen bileşenleri yok ederek organik yaşam için besin üretimini mümkün kılıyor.

Çin, şu ana kadarki en büyük yüzen balık çiftliğini faaliyete geçirdi. 20 olimpik havuz büyüklüğündeki tesis yılda 4 bin tondan fazla açık deniz balığı üretebiliyor.

Ek bilgi: Bu alandaki rekor, Norveç’in yılda 10 bin ton somon yetiştiren (Çin üretimi) “Havfarm 1” adlı çiftliğinde.

🧑‍🚀 Göklerden Gelen Haberler

Rusya, 2018’den bu yana üstünde çalıştığı “Burevestnik” (ya da NATO’nun andığı şekliyle “Skyfall”) adlı askeri seyir füzesinin (cruise missile) ilk denemesini yaptı. Özelliği “nükleer” olması. Fakat savaş başlığı değil; itici motoru nükleer reaktör ile çalışıyor. Uzmanların son derece pahalı ve riskli olarak nitelediği teknoloji, yapısı gereği seyir esnasında atmosfere nükleer atık bırakıyor.

Çekyalı YZ girişimi “Neuron Soundware”, elektrik direklerini ses dedektörü ile donatarak dronları tespit eden bir çözüm geliştirdi.

Hibrit-elektrikli hava araçları konusunda çalışan “Electra”, yolcu uçaklarına yönelik yeni bir konsept model tanıttı. Çift tüplü gövdeye sahip hava aracı, gövdenin kaldırma kuvvetini artırarak kanatlardaki yapısal yükü azaltıyor. Kanatlarda iki turbofan, kuyruğunda ise üç elektrikli fanı var.

🩺 Sağlık Olsun

Hollanda / Radboud Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde bin hasta üzerinde yürütülen bir çalışmada DNA testi ile nadir genetik hastalıkların tespitinde kullanılan 15 testte belirgin bir gelişme kaydedildi. Dünya genelinde 400 milyon kişiyi etkileyen bu hastalık grubunun yüzde 80’i genetik kökenli.

Britanya / Cambridge Üniversitesi, YZ ile üretilen ilk aşıyı insana uygulayarak tarihe geçti. Aşı, insan koronavirüslerinin tamamına ve henüz hayvanlardan insanlara sıçramamış olası varyantlara karşı koruma sağlamayı hedefliyor.

Bu hafta blogumda trilyon dolarlık değerlemelerle halka arz olan ve olmaya hazırlanan teknoloji şirketlerinin geniş bir derlemesini yaptım. Değerleme neye göre yapılıyor, avantajlı ve dezavantajlı yanları nedir gibi birçok sorunun yanıtı bulabileceğiniz bir kaynak.

Oksijen gazetesindeki sayfamda ise “ölü internet” terimine bağlı gelişen “ölü ekonomi” kavramını ele aldım. Bireylerin devlet ile emek, vergi ve tüketim gücü üzerinden kurduğu pazarlık dengesinin yok olma riskiyle karşı karşıya olduğu dönemden bir kesit.

Ve büyük haber: Podcast yayınım Haddini Aşan Yaşam Rehberi, uzun bir molanın ardından “İstikrar” başlıklı 100. bölümüyle yeniden huzurlarınızda!

Bu sayıda Suudi Arabistan’dan İspanya’ya, Danimarka’dan Çin’e gerçek bir dünya turu atıyoruz. E-postanız yarıda kesilirse, devam bağlantısına tıklamayı ihmal etmeyin ;)

🌍 Genel Gündem

Haftanın (hatta belki yılın) en önemli gelişmesi, özel uzay girişimi SpaceX’in halka arzıydı. 1,75 trilyon dolar rekor değerleme üzerinden 135 dolar bedel biçilen hisseler, 150 dolardan açılış yaptı ve bir ara 176 dolar seviyesini gördü (yüzde 19,2 artış). Dolayısıyla yüzde 5’i halka arz olan SpaceX ilk gününde 2,09 trilyon dolar piyasa değerine ulaştı. Şirketin mevcut risklerini göz önüne alarak bu değerlemeyi aşırı iyimser bulanlar az değil.

Esas kazananlara gelince: Süreci yürüten 23 bankanın yüzde 0,75’lik komisyon oranı 646 milyon dolar gelir yarattı (Halka arzların geleneksel komisyon oranları yüzde 1-3 arasında değişiyor). SpaceX’in kurucusu Elon Musk ise (teorik olarak) insanlık tarihinin ilk dolar trilyoneri oldu.

Çoğunuz (benim aksime) futboldan heyecan duyuyorsunuzdur. Dolayısıyla bu hafta başlayan “2026 Dünya Kupası” önemli. Bültenle kesişen kısmında elbette teknoloji var. Bir makale sayesinde öğrendim ki Belçika’daki KU Leuven Üniversitesi, futbol veri işlemesi konusunda en öne çıkan merkezmiş. 10 yıldır bu alanda çalışan ve bir model geliştiren laboratuvarları, işi gole gidecek taktikleri belirlemeye vardırmış. Örneğin topu orta sahadayken rakip yarı sahada taca göndermek, sonraki 10 hamlede belirgin gol fırsatı yaratıyormuş. Gel de bunu Fatih Terim’e anlat.

Futbol demişken; Türkiye’ye futbolcu Cevad Prekazi ile giren bir saç modeli vardı. Seksenli yıllara has bir anomali sanıyordum. Meğer Danimarka’da bir yarışması bile varmış.

Apple bu hafta gerçekleştirilen WWDC 2026 etkinliğinde “Golden Gate” kodlu işletim sistemi sürümünü tanıttı. En dikkat çekici yeniliklerin başında uygulamalarla entegre çalışan ve ek işlevlere kavuşan yapay zeka (YZ) asistanı “Siri” geliyor. Yakında kullanıma sunulacak macOS 27 ile Intel işlemcili bilgisayarlara yönelik güncelleme desteği de sona erecek. (”Digital Markets Act” düzenlemesi sebebiyle yeni nesil Siri, Avrupa Birliği’nde kullanılamayacak.)

Ek bilgi: Apple ayrıca uygulama mağazası App Store üzerinden aracılık ettiği ekosistemin 2025 yılında 1,4 trilyon dolar ciroya ulaştığını açıkladı.

Microsoft’un oyun konsolu Xbox, 25. yılına özel “X25 Limited Edition” adlı özel bir model tanıttı. Sınırlı sayıda üretilecek seri, şeffaf yeşil kasası ve kontrol pediyle dikkat çekiyor. Kasım ayında satışa sunulacak konsolun fiyatı açıklanmadı.

Ek bilgi: Xbox diğer yandan tasarruf gerekçesiyle önümüzdeki ay büyük bir işten çıkarma turuna hazırlanıyor.

Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman’ın çılgın projesi “Neom”, bültende sıkça andığım 500 milyar dolar bütçeli bir akıllı şehir hayali. Başına gelmedik kalmayan ve giderek sarpa saran projenin “The Line” adlı ana fazının 2030 yılına dek askıya alınmasına karar verildi. Ülkenin yeni odağı, Hürmüz Boğazı krizi ile önemi artan (2021 yılında, 25. sayımızda tanıttığım) liman şehri “Oxagon”.

Türkiye yatırımını iptal ederek gündeme gelen Çinli otomotiv markası BYD’nin Başkanı Wang Chuanfu, 5 yıl içinde dünyanın en büyük markası olacaklarını iddia etti.

Avrupa Birliği, kamu kurumları, STK’lar ve eğitim kurumlarında ABD’li teknoloji şirketlerine bağımlılığı azaltmak için seferberlik halinde. Fransa ve Hollanda öncülüğündeki dijital bağımsızlık mücadelesi, yapay zeka, bulut hizmetleri ve uygulamaları kapsıyor.

ABD Ulusal Ekonomik Araştırmalar Dairesi ve Cincinnati Üniversitesi’nin raporları, akıllı telefonların yaygınlaşması ile doğum oranlarındaki düşüş arasında dikkat çekici bir bağ olduğunu ortaya koydu. Buna göre cihaz sahipliğinin artışı 15-19 yaş aralığında doğumları yüzde 8, 20-24 yaş grubundaki doğumlarıysa yüzde 6,6 azaltmış olabilir. Cincinnati Üniversitesi’nin 128 ülkeyi kapsayan veri setine dayanan araştırmasında doğurganlık 1990 yılından itibaren küresel çapta gerilemekle birlikte, mobil internet ve akıllı telefonun yaygınlaşması ile özellikle ergen doğurganlığında belirgin bir düşüş belirlenmiş. Her iki çalışma da teknolojiyi flört, sosyalleşme, cinsellik ve aile kurma davranışlarını dönüştüren “demografik aktörler” olarak tanımlıyor.

Meta, Ray-Ban ile ortak geliştirdiği akıllı gözlüklerin yazılımına gizlice eklediği ancak henüz etkinleştirmediği yüz tanıma işlevinin ifşa olmasından bir gün sonra yayımladığı güncelleme ile bu özelliğe yönelik kodları kaldırdı. “NameTag” kodlu bu işlev, gördüğü yüzleri biyometrik taramaya tabi tutarak bunları kullanıcının cihazındaki yüz profilleriyle eşleştirmeyi amaçlıyordu.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

2016’da piyasaya sürülen ve 800 milyondan fazla yüklenen “Pokemon Go” oyuncuları, seneler boyu ellerinde telefonla dağı taşı gezip, puan toplamaya çalışmıştı. Ardından üreticisi Niantic’in kullanıcıların topladığı bu bilgileri yapay zeka (YZ) şirketlerine satarak yolunu bulduğu ortaya çıkmıştı. Bu hafta da Niantic’in bu verileri uydu ve internet erişiminin bulunmadığı savaş bölgelerindeki dron saldırılarında kullanmak için “Vantor” şirketiyle işbirliğine gittiği iddia edildi. Niantec konuyla ilgili bir açıklama yaparak “valla öyle değil” demeye getirdi.

Ek bilgi: Ukraynalı drone üreticisi Alexander Kokhanovskyy’nin açıklamasına göre iki yıl önce 10 adet silahlı otonom drone ile bir tatbikat yapılmış. 5 kilometrelik mesafeyi tarama görevi kapsamında “kimi görürsen öldür” komutu alan dronlar birkaç (açıklama böyle) Rus askerini “imha etmiş”! (Bu konuda Türk dronlarının Birleşmiş Milletler raporuna geçen bir vukuatı daha var.)

Bir önceki sayıda kullanıcı destek sistemini YZ’ya devreden Meta’ya dadanan hackerların eski ABD Başkanı Barack Obama dahil olmak üzere birçok hesabı ele geçirdiğinden bahsetmiştim. Soruşturma dosyasına göre bu yöntemle toplam 20 bin 225 hesap rehin alınmış.

WhatsApp, İsrail merkezli casus yazılım şirketi “NSO Group” ile bağlantılı yeni bir oltalama (phishing) yöntemini tespit ederek engellediğini duyurdu. WhatsApp, daha önce yaşanan benzer olayların ardından 2019 yılında NSO Group’u dava etmiş ve yargıç WhatsApp’i haklı bularak bu tür girişimleri yasaklamış ve şirketi 167 milyon dolar tazminata mahkum etmişti.

Rusya bağlantılı üç gelişme:

• ABD’deki Texas ve Stanford üniversitelerinin ortak çalışması, son yıllarda Avrupa genelinde tespit edilen ve GPS sistemlerini aksatan parazitlerin kaynağının Rus uyduları olabileceğini öne sürüyor. 10 saniyeden kısa süren parazitlerin özellikle salı, çarşamba, perşembe günlerinde mesai saatleri içinde gerçekleştiği ve ölçeği itibariyle sadece yüksek irtifalı uydular aracılığıyla üretilebileceği tespit edildi.

• Rusya’nın uydu tabanlı internet erişim hizmeti Starlink’e bir yerel alternatif üzerinde çalışıyor. Projeyi yürüten Iks Holding CEO’su Alexei Shelobkov, konuyla ilgili açıklamasında 16 uyduluk ilk setin geçtiğimiz mart ayında yörüngeye yerleştiğini ve hedefin birkaç yıl içinde 900 uyduya ulaşmak olduğunu belirtti.

• Tüm bunlara ek olarak Rusya’nın kapalı devre internet sistemini temsil eden “Runet” projesi neredeyse tamamlandı. Yeni nesil bir “demir perde” olarak anılan yapı, yerli ve milli olmayan tüm hizmet ve uygulamaları tek hamleyle işlemez kılıyor. Bunu aşmak adına VPN yüklemeleri rekor kırıyor ancak sistem bununla da ayrıca mücadele ediyor.

Britanya Film Enstitüsü, ülkenin internet gündeminde yer eden videoları arşivlemeye başladı.

Ek bilgi: Bu tür video ve görseller için İngilizcede kullanılan “meme” terimi yazıldığı gibi değil; “miğm” şekilnde okunuyor. Kadim bir arşivi de var.

Video platformu Netflix’in kurucu CEO’su Reed Hastings, Nisan ayında yaptığı açıklamayla görevi bırakacağını söylemişti. Bu hafta yapılan açıklamada yeni CEO’nun Jay Hoag olacağı duyruldu. Hoag, 1999 yılından bu yana şirketin yönetim kurulunda bağımsız direktör olarak görev alıyordu.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Anthropic, uzun süredir üstünde çalıştığı “Mythos” adlı yeni YZ modelini “çok gelişmiş ve tehlikeli” olduğu gerekçesiyle kamuya açmamış ve öncelikle ondan zarar görebilecek yapıların teknik yöneticileriyle paylaşmıştı. Mythos nihayet bu hafta herkese açıldı. Ancak derhal bir başkanlık kararnamesiyle ABD vatandaşı olmayanların kullanımına kapatıldı.

Ek bilgi: Anthropic, YZ alanındaki çalışmalarını kronolojik olarak özetleyen çok güzel bir dosya hazırlamış. Meraklısına duyurmuş olayım.

YZ ile ilgili malumun ilamı gibi gelen önemli bir araştırma raporuna denk geldim. YZ’nın onu anlama kabiliyetimizden daha hızlı geliştiğini ortaya koyuyor. Anlayamadığımız bir yapının hayatın her yanına sızmasının risklerine dikkat çeken önemli bir çalışma. Yazarlarından biri, Microsoft’un Baş Bilimcisi Eric Horvitz.

OpenAI, halka arz için ABD’de gizli başvuru yaptı. Talepte zamanlama, satışa sunulacak hisse sayısı ve fiyat aralığı gibi bilgiler yer almıyor. Şirket geçtiğimiz mart ayında aldığı 122 milyar dolarlık yatırım sonrası 852 milyar dolar değerlemeye ulaşmıştı.

Ek bilgi: OpenAI bu süreçte (muhtemelen) rakiplerinden sayısal olarak sıyrılabilme adına tarifelerinde büyük bir indirime hazırlanıyor.

YZ lügatında “Artificial General Intelligence” diye bir terim var. İnsan beyni misali, her işe yarayan “süper sentetik zeka”yı temsil ediyor. Amazon’un kurucusu Jeff Bezos, yeni girişimi “Prometheus” ile “Artificial General Engineer” (Yapay Genel Mühendis) kurmayı hedeflediğini söyleyerek sözlüğe yeni bir terim daha ekledi.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

ABD / San Francisco merkezli “Foundation Robotics” şirketi, savaş cephelerinde kullanılacak “Phantom MK-1” kodlu bir insansı robot üstünde çalışıyor. ABD Ordusu ile 24 milyon dolarlık anlaşma imzalayan şirket, 2027 sonuna dek bu yapıda 40 bin robot üretmeyi hedefliyor.

Google’ın sağlık odaklı iştiraki “Verily Health”, sıtma ve Zika gibi hastalıkların yayılımını engellemek amacıyla “sterilize edilmiş” sivrisinekleri doğaya salmak için başvuru yaptı. ABD’nin California ve Florida eyaletlerinde gerçekleştirilmesi planlanan proje kapsamında iki yıl boyunca 32 milyon özel üretim sivrisinek kullanılacak. “Wolbachia” bakterisi taşıyan erkek sivrisinekler, doğadaki mevcut dişilerle çiftleştiğinde yumurtaları çatlamayacak. Böylece bir sonraki neslin üremesi de engellenmiş olacak.

“Akıllı” unvanı ile birlikte telefonların hepsi birbirine benzedi. Neyse ki yeni arayışlar durmuyor. “Sidephone SP-01” kodlu 250 dolarlık seçenek, akılsız yapısını değiştirilebilir modülleriyle kazandığı işlevler ile kapatıyor. İlginç bir yaklaşım.

Yeşil enerji alanında çalışan İspanyalı “BlueNewables”, deniz üstünde güneş enerjisi üretecek “PV-bos” adlı yüzer platformunu çalıştırmaya hazırlanıyor.

İngiltere merkezli “Elire Maritime” liderliğindeki bir konsorsiyum, limandaki gemilere temiz elektrik sağlamak için geliştirilen yüzer Hydrogen Power Hub platformunun altı aylık mühendislik testlerini tamamladı. 5 megavatlık sistemin amacı, limanda bekleyen gemilerin dizel yardımcı motorlarını çalıştırma ihtiyacını azaltmak.

🩺 Sağlık Olsun

ABD’li biyoteknoloji şirketi “Life Biosciences”, yaşa bağlı görme kaybını tersine çevirme iddiasındaki “ER-100” adlı deneysel tedaviyi ilk hastasına uygulama izni aldı. Bu gen tedavisi, göz ile beyin arasındaki bağlantıyı kuran retinal ganglion hücrelerini yeniliyor.

Çin, omurilik felci hastalarına yönelik geliştirilen “NEO” adlı beyin çipine ticari kullanım izni vererek bu alandaki tedaviyi (ticari kapsamda) onaylayan ilk ülke oldu. 1,5 saatlik operasyonla yerleştirilen çip, 8 sensörüyle beyin sinyallerini çözüyor.

Bu hafta blogumda Amazon’un kurucusu olarak tanınan Jeff Bezos’un CNBC kanalındaki ses getiren röportajından ilhamla, Ayn Rand ile Peter Thiel arasında salınan, yeni nesil “ara form tekno-liberteryen” akıma yönelik bir yazı yayımladım.

Oksijen gazetesindeki sayfamda ise aynı akımın ikonik isimlerinin liderliğinde ilerleyen “tarihin gördüğü en büyük halka arz” sürecinin ayrıntılarına baktım. Trilyon dolarların havada uçuştuğu ve sorgulamanın günah sayıldığı, enteresan bir dönemden kesitler. En azından tarihe not düşmüş olalım.

Podcast dinleyicilerim “Haddini Aşan Yaşam Rehberi” ne oldu diye sorup duruyor. Yeni bölümler çektik ama bilemediğim bir sebepten henüz yayına girmedi. Ama en azından yanıtım net: “Hayır. Henüz yaz tatiline girmedi”.

Benden bir şeyler dinlemek isteyenler için Aslı Şafak’ın konuğu olarak katıldığım (sanıyorum bir ay önce çektiğimiz ve bu hafta yayımlanan) “İşin Aslı” programına bakabilir.

Şimdi gelelim esas meseleye.

🌍 Genel Gündem

“Freedom Ship” (Özgürlük Gemisi) ismi taşıyan bir proje, bende nedense haksız yere tutsak edilmişleri kurtaran türden bir izlenim yaratıyor. Ama değil. Bu proje, “Floating City” adlı 80 bin kapasiteli, nükleer enerjiyle çalışan dev bir seyir (cruise) gemisiyle 2 yıl sürecek bir dünya turunu içeriyor. Bu seyahat 50 bin yolcu, 10 bin günlük ziyaretçi ve 20 bin mürettebat ile gerçekleşecek. 1 mil (1,6 km) uzunluğundaki gemide 24 kilometre yürüyüş parkuru ve 30 güverte yer alacak. Hatta hastane, okul, çalışma alanları, 15 bin kişilik stadyum, opera salonu, kumarhane gibi daha pek çok şey... Maliyeti 16 milyar dolar. Böyle düşününce bizim gibilerin arasında tutsak hayatı yaşayan seçkinlere özgürlük getirecek gibi. Videosunu MUTLAKA izleyin.

Hatırlar mısınız bilmem; bir zamanlar Elon Musk’ın özel uçağının koordinatını açık kaynaklardan takip ederek paylaşan “ElonJet” adlı bir Twitter hesabı vardı. Musk bundan pek hoşlanmamış olacak ki, “ifade özgürlüğü getirmek” amacıyla satın aldığı Twitter’da ilk iş olarak bu hesabı kapattırmış ve sahibini dava edeceğini açıklamıştı. Hatta ABD Havacılık İdaresi (FAA), durumdan vazife çıkararak özel uçakların takibini zorlaştırıcı düzenlemeler getirmişti. ElonJet o günden beri hayatına BlueSky platformunda devam ediyor. Musk onu da satın alana dek diyelim.

Bu eski defterleri neden karıştırdığıma gelelim. Kyle McDonald adlı bir sanatçı / yazılımcı, tüm milyarderlerin özel uçaklarını takip eden benzer bir sistem kurmuş. Fakat amacı farklı: Kıyameti erken tespit etmek! Jetlerin hepsi birden hareket etmeye başlarsa, sistem büyük ve sıradışı bir durum olduğunu varsayarak uyarı veriyor. McDonald, milyarderlerin bu tür olayları her zaman daha önce haber alacağını öngörüyor. Üstelik sitenin kayıtlarına göre, 6 Nisan’da ABD’nin İran’a başlattığı saldırıda, tam da beklediği gibi milyarderlerin jetleri topluca harekete geçerek teorisini teyit etmiş.

Veri odaklı bir başka enteresan girişime daha bakalım. Çinli “X Square Robot”, 22 dolar karşılığı kendi geliştirdiği insansı robot ile evlerin temizliğini ve gündelik işlerini yapıyor. Ancak onun esas amacı bu değil. Zaten bu iddia için oldukça yetersiz. Bir saatte en fazla birkaç kıyafet katlayabiliyor. Dahası birçok işi ancak yanında gelen şirket yetkilisi (insan) yardımıyla tamamlıyor. Onun esas amacı, bu süreçte benzer tüm robotlar için evlerden eğitim verisi (dijital tecrübe) toplamak. Paralel bir veri toplama çalışması, fabrika işçilerine ve ev temizliğine giden insanlara takılan sensör ve kameralar ile yürütülüyor. Hatta Alman robotik girişimi “MicroAGI”, geliştirdiği “Shift” adlı sistemde görevlinin kafasındaki kamerayla video kaydı yapmasına izin verirseniz evinizi (insanlara) ücretsiz olarak temizliyor. Bu alanda çalışan (JDcom’un da kurucusu) Richard Liu, iki yıl içinde 10 milyon saatlik robotik eğitim verisi toplamayı hedefliyor.

Ek bilgi: Konuyla dolaylı alakalı bir ayrıntı daha vereyim. Evlerinizdeki robot süpürgelerin haritalama özelliğini açarken kabul ettiğiniz sözleşme, üretici şirkete evinizin haritasını ve görüntüsünü kaydetme ve benzer eğitimler için işleme hakkı tanıyor. Aklınızda bulunsun.

Halka arza hazırlanan SpaceX, hisse birim fiyatını 135 dolar olarak belirledi. Bir başka deyişle, şirket tarihin en büyük (en kazançlı) borsa operasyonuna hazırlanıyor. 135 dolarlık birim hisse, SpaceX’in pazar değerini 1,75 trilyon dolara taşımış oluyor. Halka arzdan en az 75 milyar dolar gelir bekleniyor.

Ek bilgi: Henüz kara geçemeyen, yalnızca geçtiğimiz yıl 4,94 milyar dolar zarar eden SpaceX’in 90 kat çarpanla değerlenmesini abartılı bulanlar da var. Fakat şimdilik kimse umursamıyor; kendi kendileri konuşuyorlar.

Meslek hayatımın en az 10 yılı, Microsoft’un açık kaynak camiası ve Linux işletim sistemi ile ölümüne mücadelesini izlemekle geçti. Zehrin kökü bizzat Bill Gates olduğu için o (ve ekürisi Steve Ballmer) görevden ayrılana kadar bu saçma inatta geri adım da atılmadı. Bugün Microsoft’un açık kaynak dünyasının ve Linux tabanlı bulut sunucu altyapısının en büyük oyuncularından biri haline gelmesi bu yüzden beni hala gülümsetiyor. Dahası şirket bu hafta kendi çözümlerine özel geliştirdiği “Azure Linux 4.0” adlı açık kaynaklı işletim sistemini ve Windows ile Linux arasında köprü kuracak “Windows Subsystem for Linux” gibi çözümleri tanıttı. Her şey nasıl da değişiyor, değil mi? “EYYYY LINUX! SEN KİMSİN YA?”

Microsoft diğer yandan yapay zeka (YZ) uygulama ve vekillerini çalıştıracak cihazların ekosistemi oluşturacak “Project Solara” adlı yeni bir platformu duyurdu.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Yakın gelecekte örneklerini çok duyacağımız bir hack eylemiyle başlayalım. Bir grup hacker, Meta’nın çevrimiçi destek bölümüne mesaj atarak e-posta adresinin değiştiğini söyledi ve profiline bu yeni adresin tanımlanmasını istedi. Destek ekibi de yeni e-posta hesabına bir onay kodu yollayarak teyit aldı. Ardından yeni e-posta adresi hesaba tanımlandı. Bu basit yöntemle yüzlerce Instagram hesabı hackerların eline geçti. Çünkü destek sisteminin ucunda bir “yapay zeka botu” çalışıyordu ve bir sahtekarlığın parçası olduğunu fark edemedi. Meta yöneticileri bu açığı hemen kapattı. Bakalım bir benzeri, hangi platformda, hangimizin kapısını çalacak?

Ek bilgi: Bu gibi gelişmelerle anlaşılabilecek sebeplerden ötürü, YZ’nın gelişimine paralel olarak talebi en çok artan meslek “siber güvenlik uzmanı” haline geldi.

Birleşik Krallık (İngiltere) istihbarat kurumu MI5, Çinli casusların iş bulma siteleri üstünden devlet memurlarını hedef aldığı konusunda uyarı yayımladı. İddiaya göre bu yöntem için özellikle LinkedIn, Indeed ve Upwork platformlarında “analist aranıyor” başlıklı sahte ilanlar yayımlıyor. Ardından şirket çalışanı rolündeki profesyonel istihbarat sorgucuları iş mülakatına alınan adaylardan bilgi sızdırılmaya çalışıyor.

Hollanda Ulusal Siber Güvenlik Merkezi, çoğu sıradan kullanıcılara ait 17 milyondan fazla cihaza sızmış suç amaçlı bir bot ağını çökertti. Rusya merkezli olduğu belirlenen şebekenin sistemi yönetmek için kullandığı 200 sunucunun tamamının Hollanda’da olduğu açıklandı.

Avrupa Birliği yasadışı ürünlerin satışını engellemek için yeterli önlemleri almadığı gerekçesiyle Çin merkezli e-ticaret platformu Temu’ya 200 milyon euro ceza kesti. Şirket 28 Ağustos’a kadar Avrupa Komisyonu’na bir eylem planı sunmak zorunda. 2 yıldır süren soruşturma, Avrupa tüketici hakları örgütü BEUC’un şikayetiyle başlamıştı.

Avrupa Birliği ayrıca bulut hizmetleri alanındaki kamu ihalelerinde egemenlik ve güvenlik unsurlarını ön plana alarak Avrupa kökenli seçeneklere öncelik vermeye hazırlanıyor. Yeni düzenleme özellikle bankacılık, sağlık ve enerji sektörlerini kapsayacak.

Ek bilgi: Hindistan da Amazon, Microsoft ve Google’ın bulut altyapısına bağımlılığını azaltmak için Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ile işbirliğine gitti. Proje kapsamında BAE varlık fonu “Mubadala” tarafından desteklenen G42, Hindistan’da bir YZ süperbilgisayarı kuracak. İlginç bir ayrıntı olarak bu sistem ABD üretimi “Cerebras” çiplerini kullanacak.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Birbirini tamamlayan iki bulguyla başlayalım. Northeastern Üniversitesi’nin çalışmasına göre kullanıcılar sürekli neşeli ve aşırı samimi YZ botları yerine “kendilerine uyum sağlayan” botları tercih ediyor. Yani ilişkilerinde mesafeli olanlar daha sade yanıtlar, dışadönük ve sosyal olanlarsa daha enerjik konuşmalar bekliyor. Aksi durumda güvensizlik doğuyor. Diğer yandan Anthropic’in yeni “Claude Opus 4.8” modeli, önceki sürümlere kıyasla daha “dürüst” davranacak şekilde güncellendi. Yani eksik bilgisi olduğu durumlarda uydurmak yerine bilmediğini açıkça söylüyor. Ancak bazı kullanıcılar bundan rahatsız olduklarını bildirdi. Aşırı temkinli ve eksiğini açıklayan YZ da ayrı dertmiş demek.

Çin ise YZ’ya bambaşka bir kullanım alanı buldu: Muhalif avı! “Geedge Networks” adlı bir girişim, sadece muhalifleri değil; ileride rejime muhalif olma tehlikesi taşıyanları tahmin edecek bir algoritma geliştiriyor. Bunun için kişinin izlediği filmler, okuduğu kitaplar, sosyal medyada etkileşime girdiği paylaşımlar gibi pek çok veri analiz ediliyor.

ABD / Los Angeles’taki Monterey Park, halk oylamasıyla veri merkezlerini yasaklayarak bir ilke imza attı. Referandumda bölge sakinlerinin yüzde 86’sı veri merkezlerine “hayır” dedi.

Ek bilgi: Olayın başlangıcı, şehirde yapılması planlanan 23 bin metrekarelik veri merkezi projesiydi. Tamamlandığında 60 bin nüfuslu bölgenin tamamının üç katı elektrik tüketecekti.

Malum deniz canlıları henüz referanduma gidemiyor. Dolayısıyla veri merkezleri için uçsuz bucaksız denizler ve okyanuslar gayet elverişli. Çin / Shanghai açıklarında enerjisini açık denizdeki rüzgar türbinlerinden alarak su altında çalışan ilk veri merkezi hayata geçti. Karadaki örnekleri gibi tatlı su tüketmiyor, arazi kullanımını yüzde 90, elektrik tüketimini yüzde 22,8 oranında azaltıyor, soğutma için denizin serinliğini kullanıyor.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Yıllar boyu oyunseverlerin ve kripto para madencilerinin ekran (grafik) kartlarıyla tanıdığı Nvidia, son dönemde yalnızca veri merkezleriyle anılır hale gelmişti. Şirket bu hafta tanıttığı “RTX Spark” ile ezberi bozmak istiyor. RTX Spark, kişisel yapay zekâ ajanları çağına özel geliştirilmiş bir süper çip. Sonbahar döneminde Lenovo, HP, Dell, Asus ve MSI tarafından, Microsoft Windows işletim sistemi kullanan modelleri satışa sunulacak. Bu gelişmenin gözardı edilen ayrıntılarını ise Mesut Çevik güzelce özetlemiş.

Sadece bayram değil; Mayıs ayı da bitti. Mevsimler kaymış olsa da Haziran ayı zihnimizde hala yaz sezonunun başlangıcını temsil ediyor.

Bu hafta Oksijen gazetesinde Amazon’un kurucusu Jeff Bezos’un bir söyleşisinden ilhamla, Ayn Rand’dan girip Prometheus’tan çıktım. Tekno-liberter camianın ideolojik savruluşuna yönelik bir sorgulama da denebilir.

Blogumda ise insanlık hayrına çalışması için kurulan OpenAI etrafında dönen bir kan davasının geçmişinden geleceğine bir özet çıkardım. Yapay zeka tarihine yönelik genel kültür güncellemesi adına tavsiye ederim.

Ve şimdi, ÖZETLER!

🌍 Genel Gündem

Otomotiv dünyasında “egzotik” adlı gayrıresmi bir kategori var. Yüksek performanslı, az sayıda üretilen, sıradışı tasarımlı ve elbette pahalı araçlara has. Bu hafta, bu kategoriden bir marka daha elendi. Ferrari’den bahsediyorum. İlk gelişmelerini 2024 yılında 155. sayıda paylaştığım, ardından 238. sayıda iç tasarımından görseller aktardığım Ferrari’nin elektrikli modeli Luce bu hafta satışa sunuldu. Böylece dış tasarımı da ilk defa göründü. Görünmez olaydı!

Apple’ın efsanevi tasarımcısı Jony Ive, (kendisinin ilham perisi) Dieter Rams‘a dönüşebilecekken Buckminster Fuller olmayı tercih etmiş. Ferrari tarihinin en merakla beklenen modelini, beş koltuklu bir Tesla’ya çevirmiş. Fiyatı 640 bin dolar. Satar mı, satar. Ama Panamera sonrası Porsche ne olduysa, Luce sonrası Ferrari de o olur. Lansmanın hemen ardından yüzde 16 düşen hisseleri erken bir uyarı gibi. Şirketin eski başkanı Luca di Montezemolo’nun demeci ile toparlayalım:

“Bir efsaneyi yok etme riskiyle karşı karşıyayız ve bunun için gerçekten üzgünüm. Umarım en azından o otomobilin üzerindeki şahlanan at amblemini kaldırırlar.”

Jony Ive’ın tasarımıyla hayata geçen Apple iPhone da merakla beklenen katlanabilir modeliyle gündemde yer tutmayı sürdürüyor. Neyse ki bu sefer ona Ive dokunmayacak. Sızan bilgilere göre bazı aksesuar üreticileri şimdiden kılıf üretimine başlamış. Ellerindeki taslaklar tasarıma yönelik de birçok ipucu veriyor. Katlanabilir “Ultra” iPhone muhtemelen hem iç hem de dış yüzeyinde ekrana sahip olacak.

Apple cephesinden bir diğer söylenti, iPhone’ların “kapkaç” olayları sırasında (cihaz ekranı kilitli değilse) otomatik kitlenmesini sağlayacak sensör tabanlı yeni bir güncelleme.

Ek bilgi: Apple’ın “Çalınan Aygıt Koruması” adlı benzer bir işlevi daha var. Aktif hale getirmediyseniz, getirin.

Samsung, dünyanın ilk 6K oyun monitörü “Odyssey G8” modelini tanıttı. 32 inçlik IPS LCD ekran, 6144 x 3456 piksel çözünürlüğe ve 165 Hz yenileme hızına sahip. Çözünürlük 3K’ya indirilirse yenileme hızı 330 Hz’e kadar çıkıyor. Tam performans için DLSS destekli ekran kartları gerekiyor.

Bir diğer Güney Koreli üretici LG ise “UltraGear 25G590B” ismiyle 1000 Hz yenileme hızına sahip ilk “Tam HD” oyun monitörünü duyurdu. 24,5 inçlik ekran özel yazılım ve donanım desteğiyle hızlı hareketlerdeki bulanıklığı (motion blur) azaltıyor. (İnsan gözünün 240 Hz üstündeki hızları algılaması teorik olarak oldukça güç.)

Birleşik Krallık (İngiltere), Brexit referandumuyla Avrupa Birliği (AB) dışına çıkınca birçok teknoloji şirketi de AB ülkelerine kaymıştı. Ancak “Küresel Teknoloji Ekosistemi Endeksi”ne göre Londra hala Avrupa’da en çok teknoloji girişimine sahip. Yapay zeka (YZ) alanında ise Mistral, AMI Labs ve Mirakl gibi şirketlere ev sahipliği yapan Fransa’nın başkenti Paris öne çıkıyor. İlginç bir ayrıntı daha: “Yükselen Yıldızlar” kategorisinde Hindistan / Mumbai ve Hefei / Çin’den sonra İstanbul yer alıyor.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Meta’nın Facebook, Instagram ve WhatsApp için “Plus” kodlu ücretli abonelik işlevi dünya genelinde kullanıma sunuluyor. Böylece (örneğin) Instagram’da Hikayeler (Story) 24 saatten daha uzun süre yayında kalabilecek (gerçekten çok mühim bir işlev). Plus için Facebook ve Instagram’da aylık 4 dolar, WhatsApp’te 3 dolar isteniyor. Onaylı hesap hizmeti “Meta Verified” ise eski ücretlerle devam edecek.

Avrupa Komisyonu, 2024’te başlattığı soruşturmanın ardından Dijital Piyasalar Yasası’nı ihlal ettiği gerekçesiyle Google’a yüz milyonlarca euro ceza kesmeye hazırlanıyor.

İtalya Emniyet Teşkilatı bu hafta düzenlediği operasyonla Sky, DAZN, Netflix ve Disney+ gibi birçok platformun yayınlarını korsan olarak izleten “CINEMAGOAL” adlı yayın platformunu çökertti. Sektörü yıllık 300 milyon euro zarara uğrattığı tespit edilen yapının İtalya’nın farklı bölgelerine dağılmış ve sahte kimliklerle açılmış abonelikleri kullanan sanal sunucular üzerinden yürüdüğü belirlendi. Savcılık, sistemi kullandığı belirlenen kişilere 154 ile 5 bin euro arasında değişecek para cezası kesileceğini açıkladı.

Facebook ve Instagram’ın çatı şirketi Meta, çocukların ruh sağlığına zarar verdiği iddiasıyla açılan davaların ilkinde uzlaşma yoluna gitti. 60 milyon dolar tazminat talep edilen davada uzlaşma bedeli açıklanmadı.

Rus askeri istihbaratı GRU’ya bağlı çalıştığı belirlenen “APT28” adlı hacker grubunun ABD’nin 23 eyaletinde 5 binin üstünde ağ yönlendirici (router) cihaza sızarak trafiği izlediği ve veri çaldığı ortaya çıktı. Saldırının ele geçirilen yönlendiricilerin DNS ayarlarının, hacker grubuna ait sunucuya çevrilmesiyle gerçekleştiği bildirildi.

“TeamPCP” kodlu bir siber suç örgütü, GitHub platformundaki 4 binden fazla açık kaynaklı yazılıma “VS Code” eklentisinin zararlı bir versiyonunu ekleyerek yüzlerce şirketin sistemine sızmayı başardı.

Google Veri Güvenliği Mühendisi Michele Spagnuolo, eriştiği bilgilerle yılın en çok aranan şarkıcısının “D4vd” olduğunu öğrenmiş. Ardından bu bilgiyle tahmin (bahis) piyasası platformu Polymarket’te 1,2 milyon dolar kazanmış. Elbette yakayı ele vermiş ve şimdi yargılanıyor. Geri zekalı.

Üç aylık kesintinin ardından İran’da internet bu haftadan itibaren normale dönmeye başladı.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Katoliklerin ruhani lideri Papa XIV. Leo, YZ’nın insanlığa etkisiyle ilgili 43 bin sözcükten oluşan kapsamlı bir tebliğ yayımladı. Metin, mevcut yarışın yeni bir “Babil Kulesi” inşasına dönüşebileceği konusunda uyarılar taşıyor. Risk noktaları olarak gücün dar bir çevrede (tekno-feodallerde) toplanması, muhakeme yeteneğinin yitimi, hakikat algısının zayıflaması ve insanların veri noktasına indirgenmesi gösterildi. YZ’nın savaşlardaki artan payına yönelik en düşündürücü alıntı ise şu: “Hiçbir algoritma savaşı ahlaken kabul edilebilir kılamaz”.

Bustle’ın derlediği çok ilginç bir habere denk geldim. Buna göre ChatGPT şimdiden birçok ilişkinin sona ermesinde etkin rol oynuyor. Kimileri eşlerinin ChatGPT ile ilişkisini kıskanıyor, kimisi de bizzat akıl aldığı algoritmanın tavsiyesiyle birlikteliğe son veriyor.

Görüyoruz ki YZ okuryazarlığı hem özel hem de iş yaşamı adına önemli. Onu da Londra merkezli “Aisa” adlı bir girişim çözme iddiasında. Ozan Dağdeviren liderliğindeki ekip tarafından hayata geçirilen girişim, kendi YZ modeli ile, kişiye özel YZ eğitimi veriyor. Üstelik ücretsiz. Çok hoşuma gitti. Deneyin derim.

Nvidia CEO’su Jensen Huang, Mart ayında tanıttıkları “Vera” kodlu yeni işlemcilerinin 200 milyar dolarlık yeni bir pazara erişim sağlayacağını iddia ediyor. Ekstra talebin büyük kısmının vekil (agent) tabanlı YZ uygulamalarından gelmesi bekleniyor.

Çinli YZ girişimi DeepSeek, amiral gemisi “V4-Pro” için API fiyatlandırmasındaki yüzde 75 oranındaki indirimi kalıcı hale getirdiğini açıkladı. Dolayısıyla OpenAI’ın GPT 5.5 ve Anthropic’in Claude Opus 4.7 modellerinde 5 dolar olan 1 milyon giriş (input) token bedeli, DeepSeek’te 0,83 dolar gibi iddialı bir seviyeye inmiş durumda. Bu gelişmenin ardında Çinli Huawei’nin “Ascend 950” çiplerinin arzında yaşanan artış yatıyor.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Britanya merkezli “JCB”, ürettiği hidrojen yakıtlı “Hydromax” ile karbon salımı yapmayan en hızlı araç unvanını hedefliyor. 10 metre uzunluğundaki Hydromax, her biri 800 beygir güç üreten iki motoruyla saatte 563 km hıza ulaşma iddiasında. Aracın ilk deneme sürüşü Ağustos ayında gerçekleştirilecek.

Çin’de insansı robot üreten şirket sayısı 150’yi geçiyor. Hükümet, bu farklı robotların, farklı işlere yönelik özelleştirilebilmesini sağlamak için Şanghay’da bir “robot eğitim merkezi” kurdu. 5 bin metrekarelik tesiste robotlar ev içi işler, fabrika görevleri, hizmet sektörü, sağlık, turizm ve tarım gibi alanlarda çalışmak üzere eğitilecek.

“İnsandan daha işlevsel bir tasarım olabilir mi?” sorusundan yola çıkan ABD / Duke Üniversitesi ise 20 bacaklı ve 20 gözlü “Argus” adlı ilginç bir robot üretmiş. Yürüyor, yuvarlanıyor; hatta tırmanıyor. Basit ve bir o kadar mantıklı.

ABD / San Francisco merkezli “Rotaku” ise “daha ucuza insansı robot olmaz mı?” diyerek “Domo” adlı örneği v. Pekiştirmeli yöntemle öğrenebiliyor, kolayca programlanabiliyor, WiFi ya da VR ile uzaktan da kablosuz kontrol edilebiliyor. 3 bin dolar.

Daha iddialı bir şeyler peşindeyseniz, buyrun size 650 bin dolar fiyat etiketli, Unitree imzalı, “GD01”. Mahalleye şöyle girseniz fena mı olurdu?

🧑‍🚀 Göklerden Gelen Haberler

Japonya Uzay Araştırma Ajansı JAXA, yolcu uçaklarına özel olarak Waseda, Tokyo ve Keio üniversiteleriyle birlikte geliştirdiği Mach 5 (sesten 5 kat hızlı) uçabilecek hipersonik ramjet motor testini başarıyla tamamladı. Böylece 10 saatlik uçuşlar 2 saatte tamamlanabilecek. Motorun 2040 yılında kullanıma sunulması hedefleniyor.

ABD Uzay Ajansı NASA, Ay ve Mars yolculukları için yörüngede yakıt depolayacak ve araçlara aktaracak bir sistemi test ediyor. “LOXSAT” adlı görev, bunun için uzayda yakıt depolama ve aktarımıyla ilgili deneyler yapacak.

Çin / Xidian Üniversitesi, uzayda güneşten enerji toplayan ve havadaki dron sürülerine kablosuz enerji aktararak onları şarj eden “Sun Chasing” projesini başarıyla test etti. Aktarım, mikrodalga antenle yüzde 88 verimlilikle gerçekleşti.

Ek bilgi: NASA ise 2028’de gerçekleştirmeyi hedeflediği ve Ay’a astronot indirmeyi kapsayan “Artemis” görevi üstünde çalışıyor. Bu görev, Ay’ın güney kutbunda “Moon Base” adlı kalıcı bir üs kurulmasını da içeriyor. video

Çin diğer yandan “Shenzhou-23” görevi kapsamında “Long March 2-F” roketiyle üç astronotu kendi geliştirdiği “Tiangong Uzay İstasyonu”na taşıdı. Ekibin 43 yaşındaki kadın üyesi Lai Ka-ying, uzaya çıkan ilk Hong-Konglu astronot unvanını kazandı. Astronotlar görev boyunca yaşam bilimleri, malzeme bilimi, akışkan fiziği ve tıp alanlarında çok sayıda bilimsel deney yürütecek. Bu görevde ismi henüz açıklanmayan bir astronot, bir yıl boyu yörüngede kalarak bir başka ilke imza atacak.

Bu hafta Oksijen gazetesindeki sayfamda Elon Musk ile OpenAI arasındaki tarihi mahkeme sürecini anlattım. Musk’ın kaybettiği davanın kökeni, iddiaları ve sonuçlarına yönelik bir özet.

Blogumda ise tehlikeli bir trendin fitilini ateşleyen yeni bir web sitesine yer verdim. Bir görev belirliyorsunuz, ucuna bir (kripto) para ödülü koyuyorsunuz ve birileri kabul edip, yerine getiriyor. Şimdilik her şey masum. Fakat bir adım sonrası KORKUNÇ ihtimallere gebe. Umarım vakit ayırıp okursunuz.

Haydi başlayalım.

🌍 Genel Gündem

Kadınların makyajı varsa, (kimi) erkeklerin de “tuning”i ve “face-lifting”i var. Elbette kendi yüzlerine değil. Onlar sakalla sıvanıyor. Bu operasyonlar arabalara has (evet; “ARABA!”). Bu derde düşenlerin “lovemark”ı Japon devi Honda, halka arz olduğu 1957 yılından bu yana ilk defa zarar açıkladı. 2,7 milyar dolarlık emsalsiz zararın gerekçesi, markanın elektrikli araç dönüşümüne ayak uydurmakta yetersiz kalması. Honda’nın geçen sene dünya genelinde sattığı elektrikli araç sayısı 15 bine zor ulaşmıştı.

Uluslararası Enerji Kurumu (IEA), bu hafta otomotivdeki elektrik dönüşümünü özetleyen nefis bir rapor yayımladı. İçinden bir ayrıntıyı aktarayım: Dünya genelinde satılan tüm otomobillerin yüzde 25’i, kamyonların yüzde 9’u, motosikletlerin ise yüzde 15’i tamamen elektrikli modellerden oluşuyor. Bu yıl, otomobilde oranın yüzde 30’a varması bekleniyor.

Türkiye’de henüz “statüsü” belirlenmediği için gelgitler yaşayan V şekilli meşhur parmak işareti Britanya’da “zafer” (”Victory”nin V’si) Asya kültüründe ise “barış” anlamına geliyor. Çin devlet televizyonu, özellikle Asya ülkelerinde neredeyse her fotoğraf pozunda kullanılan bu jestin kullanılMAması konusunda halkı uyardı. Sebebi, yüksek çözünürlüklü kareler üzerinden yapay zeka desteğiyle kişilerin parmakizlerinin kopyalanma riski. 3 metre uzaktan çekilenler dahi okunabiliyormuş! (Türkiye’de zaten yapmayın böyle şeyler. Yarın ne olacağı belli değil. ✌️)

Kamerayla bağlantılı bir diğer gelişme: ABD emniyet teşkilatı FBI, ülke genelindeki tüm plaka tanıma kameralarına (ve onlardan toplanan her türlü veriye) anlık erişecek yazılım sistemi için ihale açtı.

ABD Başkanı Donald Trump’ın 2026’nın ilk çeyreğinde borsada yüz milyonlarca dolarlık teknoloji hissesi alım-satımı yaptığı ortaya çıktı. Bu dönemdeki 3 bin 700 işlemde özellikle Nvidia, AMD ve Axon hisselerine yoğunlaşılmış. Dünya “insider trading” tarihine geçecek (ve hiçbir şey olmayacak) türden bir gelişme. Dipten hisse al, demeç ver, roket at, zirveden sat; tekrarla…

Aklım takıldı: “Insider” sözcüğünün Türkçedeki karşılığı “içerlek” değil mi? Bence öyle. Türkçe ne kadar öksüz, yetim, sahipsiz, değil mi? En az ait olduğu topraklar kadar. “Zorluklardayım aklım takıldı“.

İran ve ABD arasındaki gerilimin Hürmüz Boğazı’ndan geçişleri kısıtlaması sebebiyle bilişim sektörünün tedarik sorunu kriz seviyesine ulaştı. En büyük sıkıntı, yarıiletken üretiminde kritik öneme sahip helyum temininde yaşanıyor. Küresel helyumun yüzde 30’unu tek başına karşılayan Katar’ın gönderim yapamaması sebebiyle en ağır hasarı Tayvan merkezli çip üreticisi TSMC aldı. IDC analistleri, bu sebeple yapay zeka (YZ) sektöründe maliyetlerin en az 6 ay daha artamayı sürdüreceğini açıkladı.

İran askeri sözcüsü Ebrahim Zolfaghari, Hürmüz Boğazı’nın tabanından geçen ve bölge ülkelerini internete bağlayan kablolar için “vergi” benzeri bir ücret alacaklarını duyurdu. Aynı kapsamda kabloların bakım ve onarım haklarının da yalnızca İranlı şirketler tarafından gerçekleştirilmesi isteniyor. Bu ihtimali öngören kablo operatörleri bir süre önce altyapılarının büyük kısmını İran karasularından çekip Umman tarafına taşımıştı. Öte yandan ABD’nin ekonomik yaptırımları gereği bölge ülkelerinin İran’a ödeme yapması da yasak.

Meta, 8 bin kişiyi işten çıkarmaya hazırlanırken, sürpriz bir kararla mevcut 7 bin çalışanını YZ odaklı yeni birimlere kaydırma kararı aldı. Kurulan dört yeni organizasyona dağıtılacak ekipler, yeni YZ araç ve uygulamaları geliştirecek. More Perfect Sendikası, kafaların epey karışık olduğu bu dönemde CEO Mark Zuckerberg’in çalışanlarla yaptığı bir iç toplantının ses kaydını sızdırmış. Dinlerken şahit olduğum tavırdan içim cız etti. Özetle “Burası bir şirket değil; burası bir ütopya” diyor Zuckerberg.

Ek bilgi: Meta bu yıl içinde YZ projelerine 135 milyar dolar kaynak ayırmayı planlıyor.

Performansa dayalı prim dağıtan Samsung’da çalışanlar primlerinin faaliyet karının yüzde 15’ine göre hesaplanmasını talep ediyor. Şirket yönetimi ise bunu yüzde 10 üzerinden yapmakta ısrarcı. Görüşmelerin sonuçsuz kalmasıyla sendika 18 günlük grev kararı aldı. En az 665 milyon dolarlık zarara sebep olacağı düşünülen bu eyleme karşı Güney Kore Devlet Başkanı Lee Jae Myung devreye girerek taraflardan bir orta yol bulunmasını talep etti. Görüşmelerin yeniden başlamasıyla sendika grev kararını 18 gün askıya aldı.

Dünyanın birleşmeye meyyal tüm emekçilerine duyurulur.

Ek bilgi: Güney Kore gayrısafi yurtiçi hasılasının yüzde 12,5’unu oluşturan Samsung, ülkenin toplam ihracatının yüzde 22,8’ini gerçekleştiriyor.

Amazon bu haftadan itibaren 2013 yılı öncesinde sattığı Kindle serisinden 12 e-kitap okuyucuya yönelik desteği sonlandırdı. Bu cihazlar ile artık yeni kitap satın alınamayacak ve yalnızca önceden yüklenmiş e-kitaplar okunabilecek.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Belki adını hiç duymadığınız Kanadalı bilgisayar bilimci “Yoshua Bengio”, YZ sektörünün en önemli figürlerinden biri. Bugün gündemde yer eden çözümlerin hepsinin temel aldığı “derin öğrenme” yönteminin kurucularından. Turing Ödülü sahibi. Aynı zamanda YZ alanında makalelerine en çok atıf yapılan akademisyen. “İnsan dilinden ve davranışlarından eğitilen hiperzeki makineler, “kendi varlığını koruma” hedefi geliştirirse 5-10 yıl içinde insanlık için varoluşsal risk yaratabilir” diyor. Güvenlik ve etik araştırmalarının bir avuç kaynağına karşı teknoloji devlerinin yüzlerce milyar dolarlık güçleri olduğunu hatırlatıyor. Önemli tespitler.

OpenAI, Malta hükümetiyle yaptığı anlaşma kapsamında aylık 20 dolar bedelli “ChatGPT Plus” ürününü ülkenin tüm vatandaşlarına bir yıl boyunca ücretsiz kullandıracak. Malta yönetiminin “AI for All” (Herkes için YZ) adlı inisiyatifine bağlı ücretsiz üyeliği kullanmak isteyenler öncelikle Malta Üniversitesi tarafından geliştirilen yine ücretsiz bir YZ kursuna katılacak.

OpenAI ayrıca bu hafta YZ ile üretilen içeriklere Google’ın geliştirdiği “SynthID” başta olmak üzere bir dizi dijital iz ekleyerek tespitini kolaylaştıracağını duyurdu.

Google bu hafta düzenlenen “I/O 2026” toplantısında tabir caizse halkın üstüne kürek kürek YZ attı. Tamamını burada aktarmak mümkün değil fakat en önemli gelişmelerin başını YZ botu Gemini’ın “3.5 Pro” sürümü, vekil (agent) çözümü “Gemini Spark” ve YZ destekli yeni nesil Google Arama hizmeti çekti. Tanıtılan yeniliklerin sayısı 100’ü buluyor.

Google, dünyanın en büyük alternatif varlık yöneticisi Blackstone ile birlikte YZ odaklı yeni bir bulut şirketi kurma kararı aldı. Girişim, Google’ın TPU çiplerini kullanan toplam 500 megavatlık veri merkezi kapasitesi kurmayı hedefliyor. Blackstone’un 5 milyar dolar başlangıç sermayesiyle dahil olduğu ortaklıkta, toplam yatırım kademeli olarak 25 milyar dolar seviyesine ulaşacak.

Google ile ilgili son bir gelişme vereyim. Bence şu ana kadarki hepsinden daha ilginç. Başta DeepMind çalışanları olmak üzere Google’ın YZ ürünlerini geliştiren araştırmacı ve geliştiriciler, bilişim altyapısından faydalanaMAdığı için kazan kaldırdı. Çünkü Google mevcut kaynaklarını öncelikli olarak müşterilerine ve iş ortaklarına kullandırıyor. Bu sebeple Google’dan ayrılıp çeşitli YZ girişimlerine geçenler dahi olmuş.

“Kazan kaldırma” deyince, kökenini de hatırlatayım istedim.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

ABD merkezli “CycloKinetics” şirketi uçak, füze ve roketler için üç yeni yakıt türü geliştirdi. Aromatik bileşik ve kükürt içermeyen bu yakıt, karbon tortusu da bırakmıyor. Dahası, mevcut seçeneklere kıyasla aynı hacimde yüzde 32 daha fazla enerji sağlıyor. Bu da daha uzun menzil ve daha uzun süre havada kalabilme anlamına geliyor.

🩺 Sağlık Olsun

ABD / Nebraska Üniversitesi Tıp Fakültesi’nin çalışması, kanser alanında çığır açan “CAR-T” hücre tedavisinin otoimmün hastalıklarda da olumlu sonuç verdiğini belirledi. Bu yöntem, hastanın bağışıklık hücrelerinin laboratuvarda yeniden programlanıp vücuda tekrar aktarılmasına dayanıyor. Kanserde bu “yeniden kodlanmış” hücreler tümörleri hedef alırken, otoimmün hastalıklarda vücudun yanlışlıkla kendi dokularına saldıran bağışıklık hücrelerini ortadan kaldırıyor. Yöntemin MS başta olmak üzere lupus, Graves hastalığı ve vaskülit gibi birçok hastalığın tedavisinde kullanılma ihtimali var. Klinik deneylerin 2029 yılında tamamlanması hedefleniyor.

Oksijen gazetesindeki sayfamda ise son derece karanlık ve tehlikeli bir yana evrilmesi an meselesi; yeni bir akıma yer verdim. Önce bir görev tanımlıyor, arıdndan ona bir bedel biçiyorsunuz. Birileri yapmaya gönüllü oluyor. Yapıyor ve videoya kaydediyor. Bu ispatla belirlediğiniz para ödülünü alıyor. “Haydi bir takla at da göreyim” gibi masum(!) talepler bir yana; “kırmızı ışıkta bekleyen arabaya arkadan çarp” gibi şeylere evrildi mi, işler fena. Ve eminim ki birileri, işi o noktalara mutlaka vardıracak.

Şimdi gelelim dünyada olup biten diğer gelişmelere.

🌍 Genel Gündem

Google, yıllardır kendisinden beklenen adımı attı ve Android ile ChromeOS platformlarını “Googlebook” adını verdiği yeni bir dizüstü bilgisayar kategorisinde birleştirme kararı aldı. “Aluminium OS” adlı yeni işletim sistemi şirketin “Gemini” adlı yapay zeka (YZ) modelini merkeze alacak. Bu altyapıyı kullanan ilk modellerin (sonbaharda) Asus, Acer, Dell, HP ve Lenovo markalarından çıkması bekleniyor.

Ek bilgi: Google, 15 yıl önce kullanıma sunduğu (Türkiye’de satılmayan ancak satıldığı ülkelerde son derece yaygın kullanıma sahip) “Chromebook” serisinin de 2034 yılına dek destek almaya devam edeceği söyleniyor.

Sony’nin uzun süredir üstünde çalıştığı yeni nesil oyun konsolu PlayStation 6’nın piyasaya çıkış tarihi, bellek tedarikindeki daralma sebebiyle 2028 yılına ertelendi. Konuyla ilgili kaynaklar lansmanın 2029 yılına sarkma ihtimalinin de bulunduğunu belirtiyor. Sızan bilgilere göre PS6, bir önceki seriye kıyasla görüntü işlemede üç kat daha yüksek performansa ve 4K çözünürlükte saniyede 120 kare güncelleme yeteneğine sahip olacak. Hedefler arasında konsolla entegre çalışacak “Canis” kod adlı bir taşınabilir cihaz da var. PS6’nın 800 dolar seviyesinde olması bekleniyor.

Oyun dünyasından sürpriz bir diğer gelişme, Microsoft Xbox oyun konsolunun “Elite 3” serisi kontrol cihazının görüntülerinin sızmasıydı. Yeni cihazda bazı yeni düğmeler ve değiştirilebilir pil haznesi dikkat çekiyor.

Yakın geleceğe yönelik (zam habercisi) bir ipucu daha: Qualcomm’un bir sonraki yongası “Snapdragon 8 Elite Gen 6 Pro”nun çıplak maliyetinin 300 dolar seviyesine çıkabileceği söyleniyor. Üst seviye Android telefonlarda bin 500 dolar seviyesine hazır olun.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Netflix, son 10 yılda film ve diziler için 135 milyar dolardan fazla yatırım yaptığını açıkladı. Resmi açıklamaya göre aynı dönemde platform dünya genelinde 425 binden fazla kişiye istihdam sağladı ve küresel ekonomiye 325 milyar dolar seviyesinde katkı yaptı. 2025 yılı sonu itibarıyla Netflix’in abone sayısı ise 325 milyon olarak duyuruldu.

Ek bilgi: Yayımladığı bir iş ilanından anlaşıldığına göre Netflix diğer yandan “INKubator” adlı deneysel bir YZ destekli animasyon birimi kuruyor.

9 binden fazla eğitim kurumu tarafından kullanılan Canvas adlı dijital öğrenim platformuna sızan “ShinyHunters” adlı hacker grubu, öğrencilere ait 3,5 terabayt boyutunda veri çaldı. Hırsızlar bilgileri herkese açmakla tehdit edince, uygulamanın geliştiricisi Instructure şirketi talep edilen fidyeyi ödemeyi kabul etti. Anlaşmanın bedeli açıklanmadı.

Ek bilgi: Yaşanan benzer vakalarda hacker grupları fidyeyi aldıktan sonra verileri silmeyip pazarlamaya devam etmişti.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

YZ botlarının nasıl arsızca, fütursuzca yalan söylediğini biliyorsunuz. Ama onların bir farkı var. İnsan yapınca “yalancı” oluyor. YZ yapınca “halüsinasyon gördü” deniyor. İmrendirici bir ayrıcalık. Artık üfürdükleri bu zırvalardan oluşan bir ansiklopedileri bile var: Halupedia. İçeriği sonsuz. Sürekli uyduruk başlıklar üretiyor ve içeriğini tıkladığınız anda oluşturuyor.

2025’te çoğu Afrika’da yaşayan ve YZ modellerini eğitmek için köle şartlarında çalışan insanları anlatan “Yapay zekanın efendileri ve köleleri” başlıklı bir yazı yayımlamıştım. Bu hafta “More Perfect” sendikasının hazırladığı bir belgesel, benzer çalışma düzeninin bu şirketlere evsahipliği yapan ABD’de de yaşandığını belgeliyor. YZ şirketleri adına köle şartlarında çalıştırılanların yüzde 86’sı sabit faturalarını ödemekte zorlandığını belirtiyor. Kadronun içindeki baskın bir kesim de ayrıca dikkat çekici: Evsizler! ChatGPT’ye bir sorun bakalım bunları anacak mı?

Google’ın siber güvenlik birimi, bir hacker grubunun yapay zekâ kullanarak hazırladığı büyük ölçekli bir küresel siber saldırıyı engellemeyi başardı. Saldırı yazılımının kodlarında yapılan inceleme, sistemin yapay zeka yardımıyla üretildiğini ortaya koydu.

Siber güvenlik şirketi Calif, Anthropic’in YZ çözümü Mythos’u test ederken Apple’ın macOS platformundaki ileri bellek güvenliği teknolojisini alt eden yeni bir saldırı yöntemi keşfetti.

Ek bilgi: Şu anki seçenekler arasındaki en gelişmiş YZ modeli olduğunu iddia eden Mythos, siber güvenlik (saldırı) alanındaki potansiyeli sebebiyle henüz genel kullanıma açılmadı.

OpenAI, dijital sistemlerdeki güvenlik açıklarını saldırganlardan önce bulup kapatmaya odaklanan yeni yapay zekâ girişimi “Daybreak” adlı yeni çözümünü tanıttı. Bu hamle, Anthropic’in kısa süre önce duyurduğu Claude Mythos ve Project Glasswing girişimine OpenAI cephesinden verilen yanıt olarak değerlendiriliyor.

Elon Musk, kurucuları arasında yer aldığı ve sonradan ayrıldığı OpenAI şirketini kuruluş prensiplerine aykırı davrandığı gerekçesiyle, 150 milyar dolar tazminat talebiyle dava etmişti. Mahkemenin bu haftaki duruşmasında OpenAI CEO’su Sam Altman iddiaları reddetti ve Musk’ın şirkette yüzde 90 pay ve tam kontrol talep etmesi sebebiyle yollarının ayrıldığını savundu. Kasım 2023’te Altman’ın CEO’luk görevinden uzaklaştırılmasını sağlayan ancak Altman’ın yatırımcıların baskısıyla geri dönmesinin ardından istifa etmek zorunda kalan Ilya Sutskever ise Altman’ı sürekli yalan söylemekle ve yöneticileri birbirine düşürmekle suçladı. Taraflar Musk’ı “seçici hafıza kaybı” ile, Altman’ı ise “yalancılıkla” itham ediyor.

Ek bilgi: OpenAI CEO’su Sam Altman’a yönelik en ciddi itham, OpenAI şirketinin iş yaptığı 9 farklı şirkette 2 milyar doları aşan varlığa sahip olması.

YZ şirketlerinin en kritik varlığı olarak altın çağına giren veri merkezlerine yönelik arayış uzaya kadar vardı. Bazı girişimler de gözünü denizlere dikti. Son örnek, yenilenebilir enerji ve okyanus teknolojileri geliştiren “Panthalassa” şirketinden geldi. B serisinde 140 milyon dolar yatırım alan yapı, enerjisini dalgalardan üreten, soğutmasını deniz suyuyla yapan, iletişimi Starlink uyduları aracılığıyla kuran “yüzen veri merkezleri” geliştiriyor. Çözümün ticari olarak 2027’de kullanıma sunulması hedefleniyor.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

İnsansı robotlar bahsinde “Figure” şirketinin “Helix-02” modelini defalarca andım. Bu sayı da onlardan biri. Çünkü bu hafta bir temsilcisi 24 saatlik canlı yayında bir lojistik bandında durmaksızın çalışarak 30 bin 223 paket ayrıştırdı. İzlemeye başlayınca duramıyorsunuz, baştan uyarmış olayım. Marifetleri fabrikalara has değil. Aynı robotun evlere yönelik vaatlerini ise aşağıdan izleyebilirsiniz.

Otonom sürüş desteği sunan araçlarımızdan, evimizi süpüren robotlara kadar birçok kategorideki cihazın çevreyi algılamalarını (yani bir bakıma görmelerini) sağlayan teknoloji “Lidar” adını taşıyor. Fujfilm ile birlikte çalışan “Ouster” adlı girişim, bu geometrik okumaya ilk defa renk getirdi. Üstelik zifiri karanlık sayılan 1 lüks seviyesinden, güneş ışığına denk gelen 2 milyon lüks seviyesindeki aydınlığa kadar çalışabiliyor.

Ek bilgi: Lidar, “Radar” ile aynı mantıkta çalışıyor fakat mesafeyi onun gibi radyo dalgalarıyla değil; lazer (Laser) ışınlarıyla belirliyor. Lidar, mesafe ölçümünde radardan çok daha tutarlı, kameradan çok daha hassas.

ABD merkezli savunma sanayi girişimi AeroVironment, dronlara karşı geliştirdiği “LOCUST” kod adlı lazer silahının denemesinde yüzde 100 seviyesinde başarıya ulaştıklarını açıkladı. İlk denemesi ABD Donanması’na bağlı USS George H. W. Bush nükleer uçak gemisinde gerçekleştirilen silah, her tür kara aracına ya da platforma entegre edilebiliyor.

Honda ise elektrikli motosikletlerdeki eksikliği hissedilen motor titreşimi ve debriyaj meselesini çözmüş. Patent için başvurduğu teknik: SAHTE debriyaj kolu ve SAHTE titreşim üreticisi ekleyerek 🤓 (Esas elektrikli Harley-Davidson serisinden böyle bir hamle bekliyordum.)

NASA’dan ayrılan bir grup mühendis tarafından hayata geçirilen “Sonic Fire Tech” adlı girişim, orman yangınlarını düşük frekanslı ses dalgalarıyla kontrol edebilen bir yöntem geliştirdi. Havadaki oksijen moleküllerini akustik yöntemle titreştirerek alevin kimyasal reaksiyonunu bozan çözüm, bu sayede bölgede bulunan yerleşim yerlerinin yangından etkilenmesini engelleyebiliyor.

🩺 Sağlık Olsun

Biyoteknoloji şirketi Moderna, gündemdeki ağırlığını her geçen gün artıran hantavirüs için Kore Üniversitesi Tıp Fakültesi ile birlikte mRNA tabanlı yeni bir aşı üzerinde çalışıyor. Konuyla ilgili duyurunun en ilginç ayrıntısı, bu konudaki işbirliğinin 2023 yılının Eylül ayında başlamış olması. Hantavirüsün insandan insana bulaşabilen tek türü olan “And” varyantının öldürücülük oranı yüzde 40’a ulaşıyor.

Bu hafta Oksijen gazetesinde devletlerin interneti anonimlikten “kurtarma” gayretine yer verdim. Haftaya da devam etmeyi düşünüyorum.

Hafta boyu olup bitenlere gelirsek…

🌍 Genel Gündem

İsviçre, sağcı Halk Partisi’nin talebiyle ülke nüfusunun 2050 yılına dek 10 milyon kişiyle sınırlandırılması için referanduma gitmeye hazırlanıyor. 14 Haziran’da yapılacak oylama için bu hafta yapılan kamuoyu yoklamasında öneriyi destekleyenlerin oranı yüzde 52 oldu. (Referandum ayrıca İsviçre’nin Avrupa Birliği ile serbest dolaşım anlaşmasından çıkmasını da kapsıyor.)

NASA Başkanı Jared Isaacman, Plüton’un yeniden gezegen kategorisine alınması gerektiğini söyledi.

Ek bilgi: 1930 yılında astronom Clyde Tombaugh tarafından keşfedilen Plüton dokuzuncu gezegen olarak kabul edilmiş, ancak 2006’da Uluslararası Astronomi Birliği tarafından “cüce gezegen” sınıfına alınmıştı. 😢

ABD ile İran arasındaki savaşın yol açtığı enerji darboğazı, temiz ve sürdürülebilir enerji kaynaklarına yönelik talebi hızlandırdı. Enerji düşünce kuruluşu Ember’in verilerine göre bu alandaki en büyük üreticilerden Çin, koşullardan en karlı çıkanların başında geliyor. Ülkenin ihraç ettiği güneş enerjisi teknolojisi kapasitesi yüzde 50 artarak 68 gigavata ulaştı. Batarya ihracatı 10 milyar doları geçti, elektrikli ve hibrit araç ihracatı ise bir önceki yıla kıyasla yüzde 140 arttı.

Belçika hükümeti, enerji arz güvenliğini sağlama gerekçesiyle nükleer santrallerden vazgeçme planını askıya aldı. Başbakan Bart De Wever, (Fransız) Engie şirketi tarafından işletilen nükleer reaktörleri de satın alarak mevcut yedi tesisin tamamını kamulaştıracaklarını açıkladı.

İran’ın Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Bahreyn ve Yemen’e yönelik dron saldırılarıyla hasar gören Amazon’un ortadoğu veri merkezleri iki aydır hizmet veremiyor. Bu hafta yapılan açıklamada BAE ve Bahreyn’deki hasarın onarılmasının 150 milyon dolara mal olacağı ve birkaç ay daha süreceği belirtildi.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Avrupa Komisyonu siber güvenlik gerekçesiyle üye ülkelere Çin menşeli Huawei ve ZTE çözümlerini iletişim altyapılarında kullanMAmaları konusunda tavsiyede bulundu.

Elon Musk, 2022 yılında Twitter’ı satın almaya karar verdiğinde halka açık hisse senetlerini toplamaya başlamıştı. ABD’deki düzenleme gereği hisseler yüzde 5 seviyesine geldiğinde bunu Menkul Kıymetler Kurulu’na bildirmesi gerekiyordu. Yapmadı. Böylece hisseleri ucuza toplamayı başardı. Bu sebeple 2025’te aleyhinde açılan davada uzlaşmaya giden Musk, 1,5 milyon dolar ceza ödemeyi kabul ederek süreçten sıyrıldı.

Instagram ve Facebook’un çatı şirketi Meta, ABD’de görülen davada 18 yaşın altındaki kullanıcıların güvenliğini ihlal etmekle itham edildiği davada jüri tarafından suçlu bulunmuştu. Bu sonuca göre şirket 37 bin 500 mağdur için toplam 375 milyon dolar tazminat ödemek zorunda. Başsavcılık davanın ikinci aşamasında Meta’nın reşit olmayan kullanıcılar için uçtan uca şifrelemeyi yasaklamasını, kullanımı ayda 90 saatle sınırlandırmasını ve cinsel istismar vakalarını yüzde 99 oranında tespit etmesini talep ediyor. Mahkemenin nihai kararı yalnızca Meta’yı değil; dolaylı olarak ABD’den hizmet veren tüm sosyal platformları bağlayacak.

İngiltere’de çocukların internet bağımlılığıyla ilgili çalışan “1001 Critical Days” ve “iAddict” gruplarının araştırması, ülkedeki iki yaş altı bebeklerin üçte ikisinden fazlasının düşünülenden çok daha uzun süre ekranlara maruz kaldığını belirledi. Bazı bebeklerin günde 8 saate varan süre ekrana baktığı belirlenen araştırmada yeni doğanların üçte birinin günde en az 3 saat telefon, tablet ya da televizyon karşısınıda kaldığı tespit edildi.

30 yıldır hizmet veren web’in en eski bilgi kaynaklarından Ask.com kapandı. Bende emeği büyüktür.

“Vine” diye bir şey vardı; hatırlıyorsunuz değil mi? Bu hafta “diVine” adıyla yeniden hayata geçti. Üstelik vaktiyle onu kuran ve kapatan Jack Dorsey eliyle.

Yalnızca bağımsız sanatçılara odaklanan Vocana adlı yeni bir dijital müzik platformu hizmete girdi. Hizmet, Spotify ve benzeri alternatiflerden gelir paylaşım modeliyle ayrışıyor. Mevcut yapılarda gelir ortak bir havuzda toplanarak toplam dinlenme payına göre dağıtılıyor. Bu da popüler isimlerin daha fazla pay almasına sebep oluyor. Vocana ise abonelik gelirini doğrudan dinlenen şarkıların hak sahipleriyle paylaşarak daha eşitlikçi bir yapı sunuyor. Platformda şimdiden 2 milyon sanatçı ve 40 milyon şarkı yer alıyor.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Sıradışı bir gelişmeyle başlayalım: Apple, 2024 yılındaki WWDC etkinliğinde iPhone 15 ve iPhone 16 serisinde “Apple Intelligence” (AI) adlı gelişmiş YZ özelliklerinin yer alacağını duyurmuştu. Ama bu vaat uzun süre gerçekleşmedi. Ve o dönem (o hevesle) bu cihazları alan kullanıcılar, “kandırıldık” diyerek soluğu mahkemede aldı. Apple, mağdurlarla cihaz başına 25 dolar tazminat üzerinden uzlaştı. Böylece olay 250 milyon dolara kapandı.

ABD merkezli kripto varlık borsası Coinbase, YZ destekli yeniden yapılanma gerekçesiyle personelinin yüzde 14’ünü işten çıkaracağını duyurdu.

Aynı gerekçe Çin’de sökmedi. YZ tarafından üretilen içerikleri denetlemekle görevli bir çalışan, artık işinin YZ tarafından yürütüleceği söylenerek bir alt seviyede çalışmaya zorlanması üzerine şirketini Halk Mahkemesi’nde dava etti. Mağduru haklı bulan mahkeme heyeti, YZ gerekçesiyle çalışanların işten çıkaramayacağına hükmetti.

OpenAI şirketinin kurucusu ve baş sermayedarı Elon Musk’ın ayrıldıktan seneler sonra şirket aleyhine açtığı davanın gerekçesi ve sürecine geçen hafta değinmiştim. Bu haftaki duruşmada ifade veren eski OpenAI CTO’su Mira Murati, şirketin CEO’su Sam Altman’ı ekibine yalan söylemekle ve bilgi gizlemekle itham etti.

YZ destekli sentetik karakterler yaratan ve üyelerin onlarla etkileşime geçmesini sağlayan “CharacterAI” hizmeti, lisanslı doktor gibi davranan botlar içerdiği gerekçesiyle mahkemelik oldu. Davaya konu olan “Emilie” adlı bot, üyeye kendini psikiyatrist doktor olarak tanıtmış ve sahte bir diploma numarası paylaşmış.

Ek bilgi: Bu olayın ardından Pennsylvania eyaleti bir “chatbot şikayet hattı” kurmuş. Ne ilginç zamanlar…

8 Nisan’da Güney Kore’nin Daejeon şehrindeki hayvanat bahçesinden kaçan Neukgu adlı kurt için yürütülen arama çalışmaları ülke gündeminde geniş yer bulmuştu. O günlerde yapay zeka kullanarak şehirde dolaşan kurt görseli üreten ve sosyal medya hesabında paylaşan 40 yaşındaki Güney Koreli, güvenlik güçlerini yanıltmak ve paniğe yol açmak suçlamasıyla 5 yıla kadar hapis ve 6 bin 700 dolar para cezası talebiyle yargılanıyor. (Kurt bir telefon ihbarıyla yakalanıp hayvanat bahçesine iade edilmişti.)

BAE / Dubai Veliaht Prensi Şeyh Hamdan, tüm özel sektör şirketlerinin iki yıl içinde YZ vekili (agent) kullanımına geçmesini hedefleyen bir girişim başlattı. Bu kapsamda Dubai Ticaret Odası eğitimler verecek, kuluçka merkezleri ve özel fonlar destek sunacak. Emirlik ayrıca 2028’e kadar kamu hizmetlerinin yarısını otonom YZ vekilleriyle yürütmeyi hedefliyor.

Prens Hamdan’ı yüreklendirecek bir gelişmeyle devam edelim. PocketOS adlı yazılım şirketi, iş süreçlerini “Cursor” adlı bir YZ asistanına devretti. O da verdiği yanlış komutla 9 saniye içinde şirketin tüm üretim veritabanını ve yedeklerini sildi!

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Morgan Stanley’nin raporuna göre Çin’in 10 yıl önce elektrikli araçlara yönelik hamlesinin benzeri bugün insansı (humanoid) robot alanında pişiyor. Bu alandaki bariz üstünlüğün ülkenin küresel imalat payını yüzde 15’ten yüzde 16,5 seviyesine taşıması bekleniyor.

1X şirketine ait ABD’nin ilk entegre insansı robot fabrikası, 2027 yılına dek 100 bin NEO robot üretmeyi amaçlıyor.

Meta, insansı robotlar için yapay zeka modelleri geliştiren “Assured Robot Intelligence” şirketini satın aldı.

Robot süpürgenin mucidi (ve Roomba’nın kurucusu) Colin Angle, şirketteki 30 yıllık görevinden 2024’te ayrılmıştı. Kendini “fiziksel YZ” üreticisi olarak tanımlayan “Familiar Machines & Magic” adlı yeni girişiminin ilk ürünü, 4 ayaklı bir “hayvansı” evcil robot oldu. The Wall Street Journal kendisiyle görüşmüş, uzun bir izlenim aktarmış. Aklıma (merhum) “Sony Aibo” geldi.

Bu kadar robot muhabbeti yapmışken kayda geçirelim. Hugging Face, 300 dolar fiyatlı mini robot “Reachy Mini“ için bir uygulama mağazası açtı. 200’den fazla seçenek içeriyor. (Şu ana dek 10 binden fazla Reachy Mini satılmış.)

Ticari taşımacılığın yüzde 90’ına yakını gemilerle yapılıyor. Ve bu araçlar yüksek miktarda karbon salımıyla meşhur. Elektrikli seçenekler belirmeye başladı fakat karadaki endişeler denizde de aynı: menzil derdi ve şarj endişesi. Norveçli “Poseidon” adlı girişim buna basit bir çözüm geliştirmiş: Denizlerde ve okyanuslarda hizmet verecek (kablosuz) şarj istasyonları.

Kickstarter’da fonlamaya açılan “Solly” adlı güzel bir fikre (ürüne) denk geldim. Güneş enerjisiyle şarj olan bir powerbank ve seyahat adaptörü. Priz olan yerde adaptör, olmayan yerde powerbank olarak hizmet veriyor. Varsa priz üzerinden, yoksa güneş enerjisi ile şarj oluyor. (90 dolar)

“Neurable” adlı girişim, beyin sinyallerini okuyabilen bir kulaklık geliştirmiş. Kullanıcının odaklanma kabiliyetini ve bilişsel kapasitesini ölçüyor. (500 dolar)

Elektronik direksiyonlar araçlarda hızla yaygınlaşıyor. Brembo şirketiyse frenlerde hidrolik sıvısını tamamen ortadan kaldıran bir “elektronik fren” sistemi geliştirmiş. Özel yazılımı frenleme esnasında her tekerleğe uygulanacak gücü ayrı ayrı hesaplayabiliyor. Bu, en az ABS kadar önemli bir gelişme.

Bu sebeple bu hafta Oksijen gazetesindeki sayfamı hazırlayamadım. Fakat blogumda Palantir CEO’su Alex Karp’ın “The Technological Republic” kitabının Twitter’da paylaşılan 22 maddelik özeti ile gündeme gelen ürpertici gelecek senaryosuna yer verdim.

Bu hafta çok çetrefil konulara yer verdiğimden metinler uzadı. Bu sebeple bazı geleneksel başlıkları pas geçmek zorunda kaldım.

Haydi başlayalım.

🌍 Genel Gündem

15 yılın ardından görevini John Ternus’a devretmek için gün sayan Apple CEO’su Tim Cook, yatırımcıların kendini hayırla anmasını sağlamak için elinden geleni yapıyor. Bu senenin ilk üç ayını kapsayan Z raporuna göre Apple gelirini yıl bazında yüzde 17 artırarak 111,18 milyar dolar seviyesine taşıdı ve 29,58 milyar dolar kar açıkladı. Bunda iPhone 17’nin ve yeni “MacBook Neo” bilgisayar serisinin umulmadık başarısının payı büyük. Epey geride kaldıkları yapay zeka (YZ) alanındaki hamleler ile bu çıtanın daha da yükselmesi mümkün.

Apple’a yönelik esas beklenti, bu yıl tanıtması beklenen katlanabilir telefon. “iPhone Ultra” adını taşıyacağı düşünülen modelin 2027 yılına sarkması da ihtimaller arasında. Önemli de bir ayrıntı: Ultra, geleneksel iPhone serisinin yerini almayacak. Yani “iPhone 18” de sıradaki modeller arasında yerini koruyor.

Mobil operatörlerin ve cihaz üreticilerinin hakimiyetindeki sektöre Apple’ın bir cep telefonuyla gireceğine ihtimal veren çok azdı. Bugün sektörün en önemli belirleyicisi. Bugün sadece iki şirketin iOS ve Android platformlarıyla çok daha güçlü bir hakimiyete sahip olduğu bu dünyaya yepyeni bir “harici oyuncu” daha girmeye hazırlanıyor: OpenAI. Analist Ming-Chi Kuo, şirketin YZ odaklı bir akıllı telefon üstünde çalıştığını, en geç 2027’nin ilk çeyreğinde tanıtacağını ve 2028’de üretime geçeceğini iddia ediyor. Aşağıdaki grafik, ipuçları adına gayet besleyici.

İşlerin pek istendiği gibi gitmediği tekno-devlerin başında Meta geliyor. Instagram, WhatsApp, Threads ve Facebook gibi güçlü markaların çatı şirketinin hisse değeri bir türlü dikiş tutturamıyor. CEO Mark Zuckerberg, şirket içi bir toplantıda bunun sebebini artan YZ harcamalarına ve İran savaşına bağladı. Meta, önümüzdeki günlerde 8 bin kişiyi işten çıkarmaya hazırlanıyor. Belki de her şeyin sorumlusu onlardan biriydi. Zuckerberg olacak değil ya?

İşleri iyi olsun - olmasın; her durumda kazanan tek bir isim var: Elon Musk! 2018 yılında CEO’su olduğu Tesla’dan 56 milyar dolar prim almak isteyen Musk’a bir hissedar itiraz etmiş, şirketin merkezinin bulunduğu Delaware Mahkemesi de şikayeti haklı bularak primin ödenmesini engellemişti (ayrıntılarına 143. sayıda değinmiştim). Musk bunun üzerine Tesla’nın merkezini Texas / Austin’e taşımış ve “bunu ödemezseniz çekip giderim, kurda kuşa yem olursunuz ha!” restini çekmişti. “Yapma ağam, biz sensiz n’ederiz?” diyen marabalar ise konuyu yeniden düşünüp, 304 milyona yakın hisseyi Musk adına kaydederek işi tatlıya bağladı. Küçük bir ayrıntı: O dönem 56 milyar dolar değerindeki bu paketin güncel karşılığı 114 milyar dolar!

Elon Musk’ın CEO’su olduğu bir diğer girişim SpaceX de altta kalmamak için hemen harekete geçti ve Musk’a süper oy hakkına sahip 200 milyon adet hisse verecek bir paket hazırladı. Bunun için Musk’ın şirketi 7,5 TRİLYON dolar değere ulaştırması, Mars’ta 1 milyon insanın yaşayacağı yerleşim birimi inşa etmesi ve uzayda en az 100 teravat işlem gücünde veri merkez(ler)i kurması gerekiyor. Bu iş nihayetinde Holosko artı bir miktar nakde bağlanır; söylemiş olayım. (Elon Musk gelişmelerine Yapay Zeka başlığı altında devam edeceğiz.)

Yüreğiniz yeterince hasetle dolduysa, “pis fakirler” ile ilgili gelişmelere bakalım. Tam olarak hangi ihtiyacı giderecek kestiremedim fakat Microsoft, Windows 11 kullanan cihazlar için “Xbox Mode” adlı bir özellik tanıttı. Tahmin ettiğiniz gibi PC’nizi Xbox konsolu arayüzüyle kullanmanızı sağlıyor.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Dijital müzik platformu Spotify, artık sanatçı profillerinde “onay rozeti” kullanacak. Fakat ilk bakışta kulağa gayet sıradan gelen bu gelişme esasında bir ilk. Çünkü bu rozetler (yeşil tikler) sanatçının gerçekten o kişi olup olmadığını değil; İNSAN olup olmadığını gösterecek.

Ek bilgi: Spotify’ın Fransız rakibi Deezer’ın bir önceki sayıda paylaştığım verisine göre yeni şarkıların yüzde 44’ü YZ üretimi ve dinleyicilerin yüzde 97’si bunu ayırt edemiyor.

Video platformu Netflix ise “Clips” sekmesini duyurdu. Özeti, TikTok ve Instagram Reels benzeri dikey videolar. Platformun kataloğundan oluşacak içerikleri kaydırıp, beğendiğinize tıklayıp, “yatay” formatta izlemeye başlayabileceksiniz (Henüz Türkiye’de aktif değil).

ABD emniyet teşkilatı FBI, geçtiğimiz ay ele geçirdiği bir iPhone cihazındaki mesajlaşma uygulaması Signal’daki “silinmiş” mesajlarını okumayı başarmıştı. Uçtan uca şifreli hizmet veren ve güvenliği önceleyen bu uygulamada (ve mahremiyeti bir özellik kapsamında sahiplenen Apple’da) bu normalde mümkün değildi. Sonrasında FBI’ın bu mesajlara ulaşmak için uygulamayı değil; uygulamanın yolladığı bildirimlerin (notification) loglarını kullandığı anlaşıldı (Yani bu açık, teorik olarak HER uygulama için geçerliydi). Apple bu haftaki iOS güncellemesi ile bu açığı kapattı. Signal da benzer şekilde bir güncelleme ile bu ve benzer ihtimalleri yok edeceğini açıkladı.

Avrupa Komisyonu, iki yıl süren incelemenin ardından Meta’nın Facebook ve Instagram’da 13 yaş altı çocukları platformlardan uzak tutmak için yeterli önlem almadığı yönünde ön bulguya ulaştı. Karar kesinleşirse Meta, Dijital Hizmetler Yasası kapsamında küresel yıllık cirosunun yüzde 6’sına kadar para cezasıyla karşılaşabilir.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Bu başlığa, tarihin akışını değiştirecek bir gelişmeyle başlayacağım fakat öncesinde uzun bir zaman dilimini özetlemem gerekiyor:

Elon Musk, kuruluş sözleşmesine aykırı olarak “kapalı kaynaklı” ve “kar amacı güden” bir yapıya dönüştüğü gerekçesiyle 2024’te Open AI şirketini 150 milyar dolar tazminat talebiyle dava etmişti. Bu hafta görülen duruşmanın 3 güne yayılan ve toplam 7 saat süren ifade sürecinde iddiasını yineledi ve “Ben olmasaydım OpenAI da olmazdı.” dedi. OpenAI avukatlarıysa Musk’ın asıl derdinin şirketin kontrolünü tek başına ele geçirmek olduğunu iddia etti. Musk ayrıca OpenAI’ın ChatGPT ürününe rakip olarak geliştirdiği YZ botu “Grok”u OpenAI modellerini damıtarak (distilling) eğitmekle suçlandı. Musk bunun “kısmen doğru olabileceğini” ima etti (ABD yönetimi aynı suçla Çinli şirketleri itham ediyor). Elon Musk’ın davadaki en büyük derdi, ishal olmuşçasına yazdığı ve davadaki iddialarıyla çelişen eski Twitter mesajları oldu.

Bu davayı neden “tarihin akışını değiştirecek” diye nitelediğime gelelim. Hakimin kararı, en başta Silikon Vadisi’nin şirket prensiplerini şekillendirecek. Musk’ın kazanması halinde benzer girişimler için de geriye dönük defterler yeniden açılabilir hale gelecek. Diğer yandan Musk kazanırsa bu OpenAI’ın sonu olabilir. Çünkü tüm mevcut ve potansiyel yatırımcıları ile imzalanan anlaşmalarının suya düşme riski var (OpenAI bir yandan halka arza hazırlanıyor). Musk’ın davayı kaybetmesi durumunda ise YZ etiği ve açık kaynaklı girişimler adına büyük bir gedik açılmış olacak. Şahsen bu davanın iki tarafının da eşit derecede şeytani olduğunu düşünüyorum.

Ek bilgi: Bu fırtınanın ortasında OpenAI, Musk’ın çıkışının ardından yaptığı yatırımla kendisini yok olmaktan kurtaran Microsoft’a da bir çelme taktı ve aralarındaki münhasırlık (exclusivity) anlaşmasını kaldırdı. Buna göre OpenAI artık Amazon ve Google gibi (Microsoft’un rakipleriyle) de çalışabilecek. Ancak Microsoft 2030’a kadar şirketin tüm gelirlerinden yüzde 20 pay almaya devam edecek.

YZ sektörünü şekillendirecek bir diğer gelişme Çin ve ABD arasında yaşanıyor. Meta, geçtiğimiz Aralık ayında Çin kökenli YZ girişimi Manus’u 2 milyar dolara satın almak için teklif vermişti (Manus’u 190. sayımızda tanıtmıştım). Manus buna olumlu yaklaştı ancak Çin yönetimi bu hafta sürece dahil oldu ve bu satışı “ulusal güvenliğe aykırı” bularak durdurulmasını istedi. İşin ilginç yanı; şirket Çin’in yaptırımlarından uzak kalabilmek için Singapur’da kurulmuştu. Yine de fayda etmedi. Bu hamle tüm Çin merkezli YZ girişimlerini belirsizliğe sürükledi. Çinli şirketlere yatırım yapmış mevcut yabancı fonların geleceği artık epey muğlak. Yatırım arayan Çinli girişimlerin ise boynu bükük.

Alphabet, Amazon, Meta ve Microsoft’un veri merkezleri, çipler ve yapay zeka altyapısı için yalnızca bu yıl 700 milyar dolara yakın yatırım yapması bekleniyor. Bunun 200 milyar dolarını tek başına Amazon (AWS) üstlenecek. Herkesin dilinin ucunda aynı (ve bir türlü soramadığı) soru var: “Bu paralar ne zaman ve nasıl geri dönecek?”.

Anthropic’in en yaratıcı YZ uygulamalarını seçtiği “Claude Code Hackathon” yarışmasında altın madalya, geliştirdiği “MedKit” adlı platform ile tıp öğrencisi Bedirhan Keskin’in oldu.

“Google Photos” YZ destekli ilginç bir özellik üstünde çalışıyor. Gardırobunuzun fotoğrafını çekiyorsunuz. O kıyafetlerinizi sınıflandırıyor. “Ne giyeyim?” diye sorduğunuzda, mevcut giysilerinizden uygun kombinler tavsiye ediyor. Basit ve güzel!

Internet Archive sitesinin Wayback Machine hizmeti kullanılarak yapılan bir araştırmaya göre Web’de yayımlanan yeni içeriklerin yüzde 35,3’ü YZ desteğiyle üretiliyor. “Ölü İnternet Teorisi” üstüne bir avuç toprak daha.

ABD / Stanford Üniversitesi’nin araştırması YZ’nin yalnızca hastalık teşhisinde değil, tanı konduktan sonra “ne yapılmalı?” sorusuna verilen karmaşık klinik kararlarda da doktorlara destek olabileceğini gösterdi. Dahası, deneyde tek başına çalışan YZ, yalnızca internet araması ve tıbbi kaynaklarla çalışan doktorlardan daha yüksek puan almış.

Daha da ilginç ve düşündürücü bir başka araştırma: Bulut altyapısı, token giderleri, abonelik ücretleri, hesaplama bedeli gibi YZ maliyetleri, bazı konularda insan çalışanların maliyetini geçmiş.

Faaliyet raporuna geçersek: Oksijen gazetesinde haftaya damgasını vuran meşhur manifestosundan yola çıkarak Palantir şirketinin tarihçesini aktardım ve CEO’sunun yazdığı “The Technological Republic” adlı kitabın ütopyasını inceledim. Blogumda ise her şeyimizi devretme telaşına düştüğümüz yapay zeka modellerini dolandıran uyanıkların hikayelerini paylaştım.

Diğer gelişmelere gelirsek...

🌍 Genel Gündem

ABD odaklı üç ibretlik haber ile başlayacağım. İlki sadece haftanın değil; belki de son yılların EN düşündürücü olanı:

ABD Özel Kuvvetleri’ne bağlı “Gannon Ken Van Dyke” adlı asker, bu hafta tutuklandı. Sebebi, bahis sitesi Polymarket’te bizzat katılacağı operasyondan bir gün önce Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro’nun koltuğundan indirileceğine yönelik 33 bin dolarlık bahis oynaması ve 400 bin dolar kazanması!

ABD Başkanı Donald Trump, kendi adını taşıyan “$TRUMP” adlı kripto akçeye en çok yatırım yapan 297 kişiye özel konutu “Mar-a-Lago”da bir davet verdi.

Ek bilgi: Esasen bu bir “gaz alma” hamlesiydi. Zira $TRUMP, Ocak 2025’teki zirvesinden bu yana değerinin yüzde 90’ını kaybetmiş durumda. 600 bin yatırımcının 3,9 milyar dolar zarar ettiği varlıkta, 60 yatırımcı 1,5 milyar dolar kara geçti. (Birisinin ismi dilimin ucunda.)

Kripto milyarderi Justin Sun, Donald Trump ve oğullarının kurduğu “World Liberty Financial” adlı kripto varlık araçlarına 75 milyon dolar yatırım yapmıştı. Sun, bu hafta hesabını gizlice dondurup satış yapmasını engelledikleri ve jetonlarını “yakmakla” tehdit ettikleri gerekçesiyle Trump ailesine dava açtı.

Mercedes, yeni EQS serisi ile elektrikli ve içten yanmalı araçlardaki menzil endişesini bir parça daha kapatmış gibi görünüyor. 2027 model EQS 450+, tek şarjla 926 kilometre menzile ulaşıyor. Bu sıçramanın arkasında 800 volt mimari, 122 kilovatsaatlik yeni batarya ve daha verimli aktarma sistemi var. Şirket ayrıca 10 dakikalık hızlı şarjla yaklaşık 320 kilometrelik menzil eklenebildiğini söylüyor.

Apple’ın CEO’luk görevini kurucu ortağı Steve Jobs’tan devralan Tim Cook, geçen sene 220. sayıda değindiğim gibi yerini 1 Eylül 2026’da John Ternus’a bırakacağını açıkladı. 15 yıllık CEO’luk görevi boyunca şirketi 350 milyar dolardan, 4 trilyon doların üstünde değere taşıyan Cook, görevini Yönetim Kurulu Başkanı olarak sürdürecek. Ternus’un işi hiç kolay değil. Öncelikli olarak epey geride kaldıkları yapay zeka (YZ) alanındaki arayı kapatması, karlılığı artırması ve jeopolitik ve ticari savaşlar sebebiyle bozulan tedarik zinciri süreçlerini iyileştirmesi gerekiyor.

Ek bilgi: 2001’de Apple’a katılan John Ternus, Mac ve iPad başta olmak üzere hemen her donanımı yönetmiş, mühendis kökenli, temkinli ve yaratıcı bir isim olarak tanınıyor.

Bu hafta bir de “sürpriz” CEO ayrılığı yaşandı. Netflix’in kurucusu ve Yönetim Kurulu Başkanı Reed Hastings, 29 yılın ardından önümüzdeki Haziran ayında görevinden ayrılacağını duyurdu. Muhtemel gerekçe, Warner Bros. Discovery satın almasında yaşanan başarısızlık ve büyüme hızındaki yavaşlama.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

WhatsApp ücretsiz temel sürümü olduğu gibi bırakırken, özelleştirme meraklıları için “WhatsApp Plus” adlı ücretli bir abonelik hazırlıyor. Android platformunda beta olarak görünen bu paket yeni tema ve renk seçenekleri, alternatif uygulama ikonları, ekstra zil sesleri ve daha fazla sohbeti üste sabitleme gibi daha çok “kozmetik” ayrıcalıklar sunacak.

Norveç de 16 yaşından küçüklere sosyal medyayı yasaklayan ülkeler arasına katılma kararı aldı. Yasa, bu yılın sonunda mecliste oylanacak.

Birleşik Krallık’ın dijital denetim kurumu Ofcom, çocuk istismarı içeren paylaşımlar tespit ettiği Telegram hakkında soruşturma başlattı. Bu kapsamda platformun yasadışı içeriği engelleme yükümlülüğünü yerine getirip getirmediğini inceleyecek. Karara itiraz eden Telegram yönetimi, 2018’den bu yana bu tür içeriklerin yayılımını neredeyse tamamen ortadan kaldırdıklarını iddia etti.

Fransa ise YZ botu Grok ile çocuk istismarı görüntüleri, cinsel içerikli sahte içerikler ve soykırım inkarı gibi yasadışı içeriklerin yayılmasına olanak sağladığı gerekçesiyle Elon Musk’ı (gönüllü) ifade vermeye çağırdı. ABD Adalet Bakanlığı, Fransız makamlarının talebini ifade özgürlüğünü kısıtlamaya yönelik siyasi bir girişim şeklinde niteleyerek reddetti.

Hindistan hükümeti, sektörden gelen baskılar sonucunda akıllı telefonlara Aadhaar uygulamasının yüklenmesini zorunlu tutma kararından vazgeçti. Anonimliği engellemek adına tasarlanan bu uygulama, her kullanıcının biyometrik ve kimlik bilgilerinin tek bir kayıt altında saklanmasını temel alıyordu. Üreticiler ise bu fikre güvenlik, uyumluluk ve maliyet gerekçesiyle karşı çıkıyordu. Mahremiyeti de düşünen var mıydı acaba?

OpenAI CEO’su Sam Altman’ın “Worldcoin” adıyla başlayan ve sonradan “World” ismini alan (hayli tartışmalı) girişimi, göz taraması yaparak kaydettiği herkese bir miktar kripto para veriyor. Şu ana dek dünya genelinde 18 milyondan fazla kişiyi “fişleyen” uygulama, şimdiden ilginç kesişimlere vesile oluyor. Son duyuruya göre sahte profil ve dolandırıcılık endişeleri nedeniyle, kullanıcıların “insan olduklarını” kanıtlayabilmeleri için eşleşme uygulaması Tinder, retina taramasına dayalı yeni bir doğrulama seçeneği sunmaya hazırlanıyor. Zoom da toplantı katılımcılarına “doğrulanmış kişi” rozeti verecek bir sistem için World ile entegre olacağını açıkladı.

Paylaştığı verilere göre sadece Fransa merkezli dijital müzik hizmeti Deezer’a yüklenen YZ üretimi şarkı sayısı günlük 75 bini buldu. Bir başka deyişle yeni şarkıların yüzde 44’ünün arkasında YZ var. İlginç bir ayrıntı daha: (Tavsiye algoritması tarafından kara listeye alınan) bu sentetik şarkıların toplam dinleme içindeki payı yüzde 1 ile 3 arasında ve bunun da yüzde 85’i sahte (bot) tıklamalarından oluşuyor. YZ kendi başına çalıp oynuyor da denebilir.

Ek bilgi: Deezer’ın geçtiğimiz yıl yaptığı ankette kullanıcıların yüzde 97’sinin sentetik ve organik şarkıları ayırt edemediği ortaya çıkmıştı.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

OpenAI, ChatGPT adlı ürünü süper uygulamaya (super app) dönüştürecek GPT-5.5 dil modelini tanıttı. İddiası mesajlaşma, alışveriş, içerik üretimi ve görev yönetimi gibi farklı ihtiyaçları tek bir platformda karşılayacak bir ekosistem oluşturmak.

Çinli DeepSeek, çok daha düşük işlem maliyetli ve yüksek performanslı yeni YZ modelini kulanıma sundu. “DeepSeek-V4” ayrıca açık ve esnek kullanım yaklaşımıyla geliştiricilerin farklı senaryolarına daha kolay uyum sağlıyor.

Gemini modelinin geliştiricisi Google, rakibi Anthropic’e 40 milyar dolar yatırım yapma kararı aldı.

ABD / Northwestern Üniversitesi’nden araştırmacılar, yaşayan beyin hücrelerinin elektriksel davranışını taklit eden ve onlarla doğrudan iletişim kurabilen yapay nöronlar geliştirdi. Bu yapı, fare beyninden alınan canlı doku dilimleriyle bir araya getirildiğinde, gerçek nöronlara sinyal gönderip karşılık almayı başardı. Buluşun çok daha az enerji tüketen yapay zeka donanımları için temel oluşturabileceği düşünülüyor.

Ek bilgi: Bahsi geçmişken; yeşil enerji kaynaklarındaki kurulum ve kullanımın artmasıyla Avrupa’da enerji fiyatları savaş öncesi seviyelere geriledi.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Çin’in başkenti Pekin’de düzenlenen yarı maratona 100’den fazla insansı ve otonom robot katıldı. Çinli akıllı telefon üreticisi Honor’un geliştirdiği “Lightning”, 21 kilometrelik parkuru 50 dakika 26 saniyede tamamladı. Böylece yalnızca 12 bin insan koşucuyu geçmekle kalmadı, yarı maratonlardaki dünya rekorunu da kırmış oldu. Geçen yıl sadece 6 robot finişi görebilmişken bu yıl en az dört robot bir saatin altında bitirdi.

Ek bilgi: Çin’de insansı robot geliştiren 150’den fazla şirket ve laboratuvar bulunuyor.

Robotların el attığı yeni bir alan daha var: Masa tenisi. Önüne geleni de deviriyor. Sony tarafından geliştirilen “Ace” ile tanışın.

Bizim kültürümüzde tam bir karşılığı yoksa da “kıyamet benzeri olaylara hazırlananlar” için kullanılan “doomprepper” diye bir tabir var. Çok mu kaderciyim bilemiyorum fakat yerle bir olmuş, altı üstüne gelmiş bir dünyada hayatta kalmak bana hiç cazip gelmiyor. Cazip bulanların da hoşuna gidecek yönelik üç ilginç gelişme paylaşayım:

Avustralyalı ev tipi enerji depolama üreticisi Bluetti, buzdolabı ve birkaç temel cihazı elektrik kesintilerinde çalışır tutmak için tasarlanmış ultra ince bir yedek güç ünitesi tanıttı. FridgePower adı verilen sistem, 2 kilovatsaatlik bataryasıyla ortalama bir buzdolabını kabaca bir gün boyunca besleyebiliyor. Eklenecek BlueCell paketleriyle bu süreyi birkaç güne kadar uzatmak mümkün.

Hindistan merkezli temiz enerji girişimi “Greenvize”, yalnızca su ve elektrik kullanarak kendi hidrojen yakıtını üreten bir ocak geliştirdi. Cihaz bir tüp ya da hidrojen tankına ihtiyaç duymadan, düğmeyi çevirdiğiniz anda sudan hidrojen gazı üretip bunu anında alev olarak yakıyor. Yanma sonrasında geriye sadece su buharı ve ortama salınan oksijen kalıyor. Resmi verilere göre 100 ml damıtılmış su ve 1 kilovatsaat elektrikle 4–6 saat yemek pişirilebiliyor. Yani klasik bir indüksiyon ocağının altıda biri elektrik tüketiyor.

ABD merkezli “Vital Lyfe”, deniz suyu da dahil olmak üzere neredeyse her doğal kaynaktan içilebilir su üretebilen taşınabilir bir ters ozmos sistemi geliştirdi. “Access” adlı cihaz, soğutucu büyüklüğündeki gövdesiyle saatte 45 litre tatlı su veya 23 litre deniz suyunu arıtabiliyor. (750 dolar)

Bu kadar enerjiden dem vurmuşken ekleyeyim. Çin, inşasına 2023 yılında başladığı yapay (ve teorik olarak sonsuz) güneş enerjisi üretecek “BEST” (Burning Plasma Experimental Superconducting Tokamak) reaktörünü 2027 sonunda tamamlayacağını açıkladı. Ülkede ayrıca bu sene içinde 7 nükleer reaktör faaliyete geçecek.

Dünyanın en büyük pil üreticisi (yine Çinli) CATL, elektrikli otomobillere yönelik “lityum-demir-fosfat” alaşımlı yeni pilini tanıttı. Yüzde 10’dan 98’e yalnızca 6 dakika 27 saniyede şarj olabiliyor.

Kendi özetime gelirsek; Oksijen gazetesinde daha çok dolandırıcıların hizmetinde karşımıza çıkan yapay zeka araçlarının, bizzat dolandırıcıların hedefi haline geldiği durumlara baktım. Blogumda ise “Artemis II” görevinin bahanesiyle insanlığın uzaydaki arayışına ve bunun potansiyel tehlikelerine göz attım.

Bülten çok uzadığı için e-postanız yarıda kesilebilir. Bu sayıda özellikle “Sağlık Olsun” başlığını okumanızı tavsiye ediyorum. Son derece düşündürücü gelişmeler bulacaksınız.

Haydi başlayalım.

🌍 Genel Gündem

ABD’li müzisyen Garrett Dutton (G. Love), kripto paralarını yönetmek için Apple App Store’dan “Ledger Live” adlı popüler bir cüzdan yönetim uygulaması yükledi. Ardından 10 yıllık emeğiyle biriktirdiği 5,9 Bitcoin’i bu uygulamaya bağladı. Bu adım, onun birikimiyle ilgili son anısı oldu. Çünkü yüklediği, aslında hacker’lar tarafından yazılan sahte bir uygulamaydı ve ele geçirdiği şifresiyle Dutton’un tüm varlığını kendi hesaplarına aktardılar. Aynı risk donanım olarak satılan emsallerinde de var.

Finlandiya / Aalto ve Almanya / Leipzig üniversitelerinden araştırmacılar, geliştirdikleri “Log2Motion” adlı yapay zeka modeli ile akıllı telefon kullanımının parmak hareketleri üzerindeki fiziksel etkilerini ölçmüş. Buna göre yukarı-aşağı yöndeki (dikey) kaydırmalar parmakları daha çok yoruyormuş. Küçük ikonlar ve ekran köşelerine ulaşmak da bu yorgunluğu artırıyormuş. KIYAMAM!

“Grand Theft Auto” (GTA), video oyun tarihinin en ses getiren başlıklarından biri olarak kabul ediliyor. Serinin beşinci ve son sürümü 2013 yılında satışa sunulmuştu. Oyunseverlerin 13 yıldır beklediği “GTA VI”nın son ertelemeyle bu yılın Kasım ayında satışa sunulacağı açıklandı. GTA’nın lansmanının önemi, oyun sektörünün diğer oyuncularını da belirliyor olması. Zira başta Microsoft olmak üzere pek çok oyun stüdyosu, GTA ile aynı zamana denk gelip şansını kaybetmemek için kendi oyunlarının lansmanını öteliyor.

Barclays analizine göre dronlar ve otonom robotlar, yemek teslimat maliyetini paket başına 1 dolar seviyesine indirecek. Bu bedel şu an 5-7 dolar aralığında. Türkiye’de durum daha da beter. Bizdeki son çözüm arayışı, “ifşa etmek”!

Meta’nın Ray-Ban ile ortak geliştirdiği yapay zeka (YZ) destekli akıllı gözlüğün gördüğü umulmadık ilgi ve yarattığı pazara gözünü diken rakiplerin başında Apple geliyor. Kaynakların aktardığına göre şirket şimdiden 4 farklı geometrideki çerçeve tasarımıyla kendi gözlüğünü test ediyor. Teyit edilmeyen bilgilere göre, 2027’de satışa sunulması hedeflenen ürün plastik yerine asetat bir çerçeveye sahip olacak. Ayrıca kamerasının çekim yaptığını karşı tarafa belli edecek bir gösterge içerecek.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Apple, kendi cihazlarında acil mesajlaşma, konum paylaşma, yol yardımı ve temel iletişim için kullanacağı uydu altyapısı için 10 binden fazla uyduya sahip Starlink’i reddetti ve yaklaşık 200 uyduyla hizmet veren Amazon ile anlaştı. O esnada Amazon, aynı sektörde 24 uyduya sahip Globalstar şirketini 11,57 milyar dolara satın aldı. (Starlink CEO’su Elon Musk, bu anlaşma uğruna Apple’ı tehdit etmişti.)

2024 yılında kabul edip, 2025 yılında yürürlüğe soktuğu kanunla 16 yaş altındakilerin sosyal medya kullanımını yasaklayan Avustralya, devamında birçok ülkede benzer kararların çıkmasına sebep olmuştu. Ancak bulgulara göre Avustralyalı çocuk ve gençler, yaşlarını daha büyük gösterdiği farklı hesaplarla ya da ebeveynlerinin profilleriyle bu yasağı kısmi de olsa delmeyi başarıyor.

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, dijital hizmetlerde yaş doğrulaması yapacak altyapının tamamlandığını duyurdu. Böylece belirli içerik ve hizmetlere erişmek için önce bu uygulamaya kimlik ya da pasaport tanımlanarak yaş tespiti yapmış olmak gerekiyor. Bu, özünde apaçık bir “fişleme” faaliyeti. Akılçelen kararlar eşliğinde zor kararlar verdiriyor. Ancak von der Leyen, sürecin tamamen anonim çalışacağını savunuyor. Ben derhal ikna oldum. Çünkü uygulama yayımlandıktan 2 dakika sonra kırıldı!

Ek bilgi: Mahremiyet konusundaki (görece) hassasiyetiyle tanınan YZ girişimi Anthropic, bu hafta kimlik doğrulama hizmetini devreye soktu. Bundan sonra üyeler bazı özelliklere erişebilmek için (LinkedIn’in de tercih ettiği) “Persona” sistemine kimlik ve fotoğraf yüklenerek kayıt yaptırılacak. (Persona, Peter Thiel bağlantılı ve epey karanlık bir hizmet.)

Roblox, sıranın kendisine gelmesini beklemeden yaşa dayalı abonelik sistemine geçti. Buna göre 5 - 8 yaş arası kullanıcılar “Roblox Kids” hesabına, 9 - 15 yaş arası kullanıcılar ise “Roblox Select” hesabına atanacak. Tahmin edeceğiniz gibi bu kategoriler bazı kısıtlamalara ve ebeveyn kontrolüne tabi olacak.

Dijital hak savunucusu “Electronic Frontier Foundation”, yaş onayı için profilleme yapacak uygulamaları halihazırda veri ihlalleriyle dolu internette daha fazla gedik açma çabası olarak görüyor. Santa Clara Üniversitesi’nden hukuk profesörü Eric Goldman’ın güzel bir tespiti var: ”Her yeni doğrulama zorunluluğu, internetin biraz daha küçülmesi anlamına geliyor”.

Pew Araştırma Merkezi’nin anketine göre ABD’deki 13 - 17 yaş arasındaki kullanıcıların büyük çoğunluğu Instagram, TikTok ve Snap kullanımının ruh sağlıklarına zarar verMEdiğini düşünüyor. Bunun aksini iddia edenlerin oranı yalnızca yüzde 11. Ancak aynı (memnun) grupta uykusuzluk şikayeti yüzde 37’ye, üretkenlikte azalma şikayetiyse yüzde 29 seviyesine çıkıyor.

Meta ve YouTube, 17 yaşındaki ABD vatandaşı Kaley G. M.’nin kendini ürünlerine bağımlı hale getirdikleri suçlamasıyla açtığı davada geçtiğimiz hafta suçlu bulunarak 6 milyon dolar tazminata mahkum edilmişti. Meta, manidar bir kararla Facebook ve Instagram gibi kendine ait platformlarda kullanıcıları bu tür davalara yönlendiren reklamları yasakladı. Gerekçesi şöyle: “Ey avukatlar; madem bu platformlar zararlı, siz de buradan para kazanmaya çalışmayın”. Allah’tan korkmaz, kuldan utanmaz diye bir tabir var ya hani; tam o hesap.

Ek bilgi: Yıllık reklam geliri 243 milyar doları geçmesi beklenen Meta, Google’ı geride bırakarak liderlik koltuğuna oturmak üzere.

Maruz kaldığı saldırıların gölgesinde kaldı fakat İran’da internet devlet eliyle kimi zaman tamamen, kimi zaman kısmi şekilde kesilmeye devam ediyor. Bunu aşmak için kullanılan en ilginç yöntemlerden biri, uydu TV yayınlarının sinyallerine veri paketleri yerleştirerek içerikleri yaymak. Bunun için (sponsorları biraz şaibeli görünen) “NetFreedom Pioneers” tarafından geliştirilen “Toosheh” (Farsça sırt çantası) adlı uygulamayı kullanıyorlarmış. (Steganografinin bir türevi denebilir.)

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Çin’de faaliyet gösteren “Shanghai Yapay Zeka Laboratuvarı”nda mühendis olarak çalışan 24 yaşındaki Zhou Tianyi’nin 4 saatte geliştirdiği “Colleague Skill” projesi, kendi alanında bir fenomene dönüştü. Modelin amacı, insanların kendine has yeteneklerini dijitalleştirip, herkesin faydalanabileceği “taşınabilir” becerilere dönüştürmek. Böylece şirketlerde işten ayrılacaklar sebebiyle oluşacak bilgi boşluğunun doldurulması bekleniyor. Üretilen örnekler arasında Apple’ın kurucusu Steve Jobs’un yeni ürün sezgisi; hatta ruhani lider Gautama Buddha’nın bilgeliği gibi iddialı örnekler bulunuyor.

Elon Musk, 2015’te faaliyete geçen OpenAI’ın kurucu ortaklarındandı. Ancak Tesla’daki görevinin çıkar çatışması yarattığına kanaat getiren yönetim kurulunun talebiyle 2018’de şirketten ayrılmıştı. Bu olayla başlayan ve 2024’te mahkemeye taşınan gerginlik, bu ay görülecek ilk duruşmayla YZ sektörünün en kritik hukuki mücadelesine sahne olacak. Musk, Sam Altman’ın CEO ve yönetim kurulu üyeliği unvanlarının alınmasını ve kendine 134 milyar dolar tazminat ödenmesini istiyor.

ChatGPT’nin geliştiricisi OpenAI’ın CEO’su Sam Altman’ın ABD’nin San Francisco şehrindeki evi ikinci kez saldırıya uğradı. Geçtiğimiz hafta 20 yaşındaki bir saldırgan, Altman’ın konutuna molotof kokteyli atmıştı. Bu olaydan iki gün sonra 23 ve 25 yaşında iki kişi Sam Altman’ın evine silahlı saldırı düzenledi. Olayda yaralanan olmazken, failler yakalanarak tutuklandı. Altman, bu saldırıların The New Yorker dergisinin “Sam Altman May Control Our Future—Can He Be Trusted?” başlıklı makalesi yüzünden yapıldığını iddia ediyor.

Ek bilgi: OpenAI da aynen rakibi Anthropic gibi en ileri teknolojik ürünlerini sadece güvenilir şirketlerle (ve ülkelerle) paylaşma kararı aldı.

Facebook, Instagram ve WhatsApp’ın çatı şirketi Meta, CEO’su Mark Zuckerberg’in 3 boyutlu ve YZ destekli bir avatarını üretti. Zuckerberg’in fiziksel özelliklerine ve düşünsel tarzına sahip dijital ikiz, karar destek ve yönlendirme alanındaki görevleri onun yerine yürütüyor. Böylece 70 bin çalışanın tamamı doğrudan CEO’ya ulaşabilecek (Elbette tam tersi de geçerli!).

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Mobil oyun konsollarıyla tanınan Anbernic’in son ürünü “RG Rotate”, bu alandaki en sıradışı tasarıma sahip.

Güneş enerji panelleri, ışığın ortalama yüzde 20’sini elektriğe dönüştürebiliyor. Shockley–Queisser limitine göre teorik üst limit ise yüzde 33. Ancak Japonya / Kyushu Üniversitesi araştırmacıları, mevcut alandaki verimi yüzde 130 artıran bir yöntem geliştirdi. Bu çözüm ile panellerdeki enerji dönüşüm oranının yüzde 45’e ulaşması hedefleniyor.

🩺 Sağlık Olsun

Şu cümleyi dikkatle okuyup, bir düşünün lütfen: ABD / Purdue Üniversitesi’nden bir grup, vücuta enjekte edildiğinde kandaki hemoglobin yardımıyla kendiliğinden birleşerek beyinde işlevsel hale gelen yumuşak elektrotlar geliştirdi. Oluşan elektrot ağı, beyin aktivitelerini uzaktan kablosuz kontrol edebilmeyi sağlıyor. İcadın epilepsi, Parkinson ve felç hastalarında kullanılması hedefleniyor.

Beyne çip yerleştirmeyi başaran ilk girişim Neuralink’in kurucu ortağı ve eski başkanı Max Hodak, yeni şirketi altında geliştirdiği ilk çipi insan beynine yerleştirmeye hazırlanıyor. Projeyi Mart ayında ekibe katılan ABD / Yale Tıp Fakültesi’nden Dr. Murat Günel yönetiyor.

Harvard Üniversitesi’nden çıkan YZ girişimi “Engramme”, insan hafızasını dijital olarak genişletmeyi vaat eden çözümü için 100 milyon dolar yatırım arıyor. “LMM” (Large Memory Model / Geniş Bellek Modeli) adını verdiği yapı, kullanıcının tüm dijital izlerini depoluyor ve “hatırlama” işlevini üstlenerek (kişinin bir komutla sormasına gerek kalmadan) sunuyor. Önce düşünmeyi YZ’ya devrettik. Şimdi sıra hatırlamakta. Devamını hayal edemiyorum. Belki de sırada hayal etmek var.

Son zamanlarda karşıma çıkan EN ilginç gelişmeyle bitirelim: ABD’li bir grup araştırmacı, genetiği değiştirilmiş hücreleri korumak için DNA seviyesinde çalışan bir “biyolojik şifre sistemi” geliştirdi. Kullanılan yöntem hücrenin DNA’sını parçalayıp karıştırıyor ve yalnızca doğru sırayla verilen kimyasallarla (parolayla) doğru dizilime dönüyor. Yanlış parola uygulandığında hücre toksin (zehir) üretiyor. Nasıl ama?

Sosyal medyayı eskiden daha çok önemsiyordum. Şimdilerde sigara benzeri bir kötü alışkanlık gibi. Önce keyif, sonra pişmanlık veriyor.

Bu hafta Oksijen gazetesinde “Artemis II” görevinin bahanesiyle insanlığın göklerdeki hevesine ve arayışına değindim. Blogumda ise 17 yaşındaki bir kullanıcının kendini bağımlı yaptıkları suçlamasıyla dava ettiği YouTube ve Meta’ya karşı zaferini ele aldım. 7 milyon dolar tazminata hak kazandığını düşününce, kararın üst mahkede tarafından onaylanması durumunda oluşacak küresel talepleri hayal bile edemedim.

Geçelim dünyanın hallerine.

🌍 Genel Gündem

Ayrıntılar vesilesiyle bir defa daha analım, kayda geçirelim; NASA’nın 1 Nisan’da Ay’a yönelik yola çıkan “Artemis II” seferi, 10 Nisan’da başarıyla tamamlanarak gezegenimize döndü. “Orion” aracıyla gerçekleştirilen görev kapsamında astronotlar 9 gün, 1 saat ve 32 dakikalık sürede 400 bin 171 kilometre yol alarak 1970’teki “Apollo 13” görevinin mesafe rekorunu kırdı ve uzayda en uzun insanlı seyahat olarak kayda geçti.

Ay ile ilgili ilginç bir başka proje, Japonya merkezli “Shimizu Corporation” şirketi tarafından yürütülüyor. “Luna Ring” (Ay Halkası) adlı bu konsept, Ay’ın etrafında 11 bin kilometre uzunluğunda bir güneş paneli kuşağı inşa etmeyi hedefliyor (PDF). Amacı, bulut ve gündüz-gece döngüsü olmayan bu ortamda, dünyadan 20 kat daha verimli şekilde, güneşten 24 saat kesintisiz enerji üretmek. Üretiminde Ay toprağı ve uzaktan kumandalı robotlar kullanılacak. (Şirketin diğer hayallerini incelerken aklıma Contact filminin sonunda beliren sürpriz geldi.)

Basın fotoğrafçılığının en saygın ödüllerinden “World Press Photo”, 2026’ya damga vuran (kazanan) karelerini seçti. Basının varlığının ne anlama geldiğini, fotoğrafın ne kadar güçlü bir iletişim yöntemi olduğunu ve dünyanın ne korkunç sınavlardan geçtiğini hatırlatan, ibretlik bir seçki. Mutlaka göz atın derim.

Apple, bu yıl satışa sunmayı hedeflediği “katlanabilir iPhone” modelinin prototip üretimine başladı. Markanın yeni modellerine yönelik sızdırma haberleriyle tanınan Majin Bu, Twitter hesabından ürüne ait olduğunu iddia ettiği bazı görseller paylaştı. Ancak Nikkei Asia’nın haberine göre test aşamasında ürünün lansmanını birkaç ay öteleyebilecek bir dizi teknik sorunla karşılaşıldı.

Ek bilgi: Uçuk fiyatlarıyla hayatımıza giren katlanabilir telefonlara alternatif bir yaklaşım, bu hafta Hindistanlı “Ai+” markasından geldi. “Nova Flip” kodlu model her ikisi de AMOLED olmak üzere 6,9 inçlik iç ekrana, 3,1 inçlik dış ekrana, 256GB kapasiteye, 50 megapiksel kameraya ve yalnızca 30 bin rupi fiyata sahip.

Güney Koreli Samsung, yapay zeka (YZ) kaynaklı yatırımlarla patlayan çip talebinin etkisiyle yılın ilk çeyreğinde 37,9 milyar dolarlık rekor faaliyet karı açıklamaya hazırlanıyor. Bu tutar, bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla 8 kat artışa denk. İran savaşı kaynaklı hammadde sıkıntısının çip fiyatlarını ikinci çeyrekte en az yüzde 50 artırması bekleniyor.

Intel, Elon Musk’ın YZ ve robotik odaklı çip üretimi için kuracağı “Terafab” adlı üretim tesisine ortak olacağını açıkladı. ABD’nin Texas eyaletinde kurulacak fabrika elektrikli araçlar, insansı robotlar ve uzay tabanlı veri merkezleri için üretim yapacak.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Kuzey Kore devletine bağlı çalışan bir hacker grubu, dünya genelinde milyonlarca geliştirici tarafından kullanılan açık kaynaklı “Axios” yazılım kütüphanesine sosyal mühendislik yöntemiyle sızmayı başardı. Sahte bir sanal şirket kuran hackerlar, haftalarca iletişimde kaldığı Axios ekibinden bir geliştiriciyi çevrimiçi toplantıya davet etti. Bu toplantıda yüklettiği dosyalarla yöneticinin bilgisayarına sızan grup, yazılıma kripto anahtarları çalan ve şifreleri ele geçiren zararlı kodlar ekledi. Güncelleme olarak binlerce sisteme yayılan kod 3 saat içinde fark edilerek kaldırıldı.

Son 4 yılda siber dolandırıcılık vakalarının 10 kat ve buna bağlı kayıpların 40 kat arttığı Hindistan’da Merkez Bankası, yüksek tutarlı para transferlerine 1 saat gecikme uygulayacak. Yeni düzenleme kapsamında bu süre içinde işlem incelenecek ve şüpheli görülmesi halinde tasarruf sahibine uyarı yapılarak ek onay istenecek. 70 yaşından büyükler içinse ek bir güvenilir kişi onayı şart koşulacak.

Kripto parayı kitleselleştiren Bitcoin’in yaratıcısı “Satoshi Nakamoto” 2008 yılında ortaya çıktı, tebliğini yaptı ve 2011’de sırra kadem bastı. Gerçek kimliği hala gizemini koruyor ve birileri hala onu bulabilmek için çabalıyor. Son girişim, The New York Times muhabirleri John Carreyrou ve Dylan Freedman’dan geldi. Ortaya çıkan dosya gayet uzun (okumak neredeyse iki saatimi aldı). Dayanakları ve ulaştığı ipuçları da gayet ilginç. 562 olağan şüphelinin araştırıldığı çalışmanın sonucuna göre Nakamoto aslında bu camianın en öncü üyelerinden Britanyalı girişimci “Adam Back”. Tahmin edileceği gibi Back iddiayı reddetti.

YouTube, videoları hızlandırarak izleme hastalığının pençesine düşenler için “AutoSpeed” adlı bir özellik duyurdu. Videoları gerektiği anda, talep edildiği oranda otomatik olarak hızlandırıp yavaşlatıyor. Böylece hayatınızdaki ÇOK önemli diğer konular için vakit kazanıyorsunuz. Bu özellik elbette ki yalnızca Premium üyeler için.

İtalya’daki bir tüketici mahkemesi, Netflix’in ülkede son yedi yılda yaptığı zamların hukuka aykırı olduğuna hükmetti. Karar doğrultusunda platform haksız bulunan miktarı abonelerine geriye dönük olarak iade etmek zorunda. Avukatlar bu tutarı premium paket üyeleri için 500 euro, standart paket üyeleri içinse 250 euro olarak belirledi. İtalya’da 5,4 milyon aboneye sahip Netflix, karara itiraz edeceğini açıkladı.

Yunanistan, önümüzdeki yıldan itibaren 15 yaşından küçüklere sosyal medya kullanımını yasaklama kararı aldı. Başbakan Kyriakos Mitsotakis, yeni düzenlemeyi TikTok hesabından yaptı :)

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Çin Siberuzay Yönetimi, YZ destekli “dijital insan” projelerine yönelik bir düzenleme hazırladı. Buna göre bu tür uygulamalarla üretilen içerikler açık ve görünür şekilde etiketlenecek, 18 yaşından küçük kullanıcılara duygusal ya da romantik ilişki kuran hizmetler yasaklanacak ve dijital insanların kimlik doğrulama sistemlerini aşmak için kullanılması engellenecek. Yeni düzenleme ayrıca ulusal güvenliği tehdit eden, devlet karşıtı ve ayrılıkçı içeriklerin üretimini de yasaklıyor.

Çinli YZ girişimleri ise doymak bilmez yeni yetenek açlığını gidermek için lise çağındaki parlak öğrencilere gözünü dikti. Kimileri özel yaz kampları düzenliyor, kimileriyse vakıfları üstünden eğitim desteği sunuyor.

“Claude” ile tanınan YZ şirketi Anthropic, ABD Savaş Bakanlığı’nın ürünlerini Gazze ve İran’da sivillere yönelik kullanılmasını reddetmiş, karşılığında Pentagon’da kara listeye alınmış ve tüm ABD kamu kurumlarında mimli hale gelmişti. Şirket karara itiraz ederek kararı erteleme talebiyle temyize gitti ancak mahkeme bunu reddetti.

“Süper zeka” geliştirmek için 200 milyar dolara yakın yatırım yapan Meta, bu çabanın ilk adımını oluşturan “Muse” adlı modeli ve “Spark” adlı ürünü tanıttı.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Avustralya’nın RMIT ve Melbourne üniversitelerinden bir grup bilimci, kuantum mekaniği prensibiyle çalışan ve lazerle kablosuz olarak şarj edilebilen dünyanın ilk kuantum pili prototipini geliştirdi. Saniyenin katrilyonda biri (femtosaniye) süresinde şarj olan pil, enerjiyi mevcut çözümlere kıyasla 1 milyon kat daha uzun süre depolayabiliyor. Bir başka deyişle 30 dakikalık şarj ile 100 yıl çalışabilen telefonlar artık bir hayal değil.

Nankai ve Shanghai üniversiteleri, elektrikli araçların soğuk havada performans ve menzil kaybına çözüm getiren yeni bir pil teknolojisi keşfetti. Hidroflorokarbon tabanlı yapı, mevcut lityum pillere kıyasla enerjiyi 2 kat daha yoğunlaştırıyor ve -70 derece santigrat seviyesine dek yüksek performansta çalışabiliyor. Türkçesiyle: Elektrikli araçların menzili pek yakında 3 kata kadar artabilir.

Çinli robotik girişimi Unitree, “R1” kodlu kendi alanının en ucuz ve en yetenekli insansı robotunu önümüzdeki hafta uluslararası satışa sunacak. Fiyatının 30 bin yuan olması bekleniyor.

Tesla’nın yeni ve ucuz bir SUV üstünde çalıştığı söyleniyor. 34 bin ile 37 bin dolar arası fiyata sahip olması beklenen model kendine has; tamamen yeni bir seri olarak geliştiriliyor.

Alman üretici Volkswagen ise ABD fabrikasında elektrikli araç üretimini durdurup, benzinli SUV modellere döneceğini açıkladı. (Şirket bu fabrikada ürettiği iD.4 modelinden son 3 ayda yalnızca 250 adet satabilmiş.)

Nasıl bir ihtiyaçtır bilemedim fakat Dyson bir el vantilatörü tanıttı. “HushJet Mini Cool” adlı ürünün pervanesi dakikada 65 bin devirle ve saatte 25 km hızla hava üflüyor.

Bu hafta Oksijen gazetesinde saatler boyu ekran kaydırarak geçen pişmanlıkla bezeli keyfin mahkeme kararıyla son bulma ihtimaline yer verdim.

Podcast yayınım “Haddini Aşan Yaşam Rehberi”nde ise Türkiye’nin en önemli kanser merkezlerinden birini yöneten Prof. Dr. Mustafa Özdoğan ile sağlığın dönüşümünü ve teknolojinin rolünü ele aldık. Dinleyebilir ya da izleyebilirsiniz.

Bültenin bu sayısı ismini hak edecek kadar renkli ve geniş çeperli. Başlayalım.

🌍 Genel Gündem

Avustralya / Flinders Üniversitesi, dünya nüfusu ve kaynaklar üzerine dikkat çekici bir çalışma yapmış. Önce malumun ilamı: “Nüfusumuz gıda güvenliği, iklim dengesi ve yaşam koşulları ekseninde sürdürülebilir eşiği aşmış durumda”. İlginç olansa şu: 1950’ye dek nüfusun sayısal artışı ile oransal artışı birbirine paralel seyretmiş. 1960’lardaysa nüfus artmasına rağmen büyüme hızı ilk defa düşmüş. EN dikkatimi çeken detay ise dünyanın ideal nüfusunun 2,5 milyar insana denk gelmesi. (2060’ta 12,4 milyar olacak.)

1 Nisan 1976’da kurulan Apple, 50 yılı geride bıraktı. Kurucusunu kovacak derecede ayak oyunlu tarihinde batmanın eşiğine dahi geldi. Ezeli rakibi Microsoft (Bill Gates) tarafından kurtarıldı. Bugün teknolojinin en yenilikçi, en değerli ve en kendine özgü markalarından biri olmayı sürdürüyor.

Herkesin aklında aynı soru: “Bir 50 yıl daha ayakta kalabilir mi?”. Trilyon dolarlık bu sorunun yanıtı, emekliliğe hazırlanan CEO Tim Cook’un yerini alacak kişide.

“Tekno-feodaller” olarak anılan ABD merkezli efendilerimizden iki ibretlik gelişme:

• Yeniden kullanılabilir roketleri ve uydu tabanlı internet erişimi sunan Starlink hizmetiyle tanınan; yakın geçmişte xAI ile birleşen SpaceX, şu an dünyanın “borsaya açılmamış en kıymetli şirketi”. Bu unvan yakında değişecek çünkü SpaceX, 1,75 trilyon dolar değerleme üzerinden halka arza hazırlanıyor. Bu gerçekleşirse ana hissedarı, CEO’su (ve dünyanın en zengin insanı) Elon Musk, aynı zamanda dünyanın ilk “dolar trilyoneri” olacak.

• Dünyanın en zengin altıncı insanı Larry Ellison ise kurucusu olduğu Oracle şirketinden 30 BİN kişiyi ortak bir E-POSTA mesajıyla işten çıkardı. Yılbaşından bu yana hisseleri yüzde 25 değer kaybeden Oracle, kararın gerekçesini “kaynakları YZ alanına kaydırmak” şeklinde özetledi. İşten çıkarılanlara yollanan e-posta mesajı, çoğumuzun ortak geleceğinden bir kesit gibi (Google çevirisi şurada). Ellison’a “Ayıp değil mi insanları böyle kovmak?” diye sormuşlar. “Bu artık yeni normal” demiş. Boyu posu devrilesice…

Dünya Ticaret Örgütü’nün 1998 yılındaki Cenevre toplantısında kabul edilen “E-ticaret Moratoryumu” yazılım, e-kitap, oyun, şarkı ve video gibi dijital içeriklerin gümrük vergisinden muaf olmasını sağlamıştı. O tarihten bu yana 2 yılda bir yenilenen düzenleme, Hindistan, Brezilya ve Türkiye’nin itirazıyla askıya alındı. İtirazın gerekçesi olarak mevcut düzenin vergi gelir kaybı yaratması ve ABD’li büyük teknoloji şirketlerinin hakim konumunu pekiştirmesi gösterildi. Yeni koşulların bahse konu dijital içerik ve hizmetlerin maliyetlerinde artışa yol açması bekleniyor.

İsviçre / Lozan Üniversitesi’nin araştırması, her telefon bildiriminin bireylerin dikkatini ortalama 7 saniye kesintiye uğrattığını belirledi. Bildirim sayısı arttıkça, dikkat dağınıklığının süresi de uzuyor. Bulgulara göre asıl sorun kullanım süresi değil; alınan bildirim sayısı ve sıklığı.

Kaçınılmaz savaş gündeminin teknoloji ile kesişen kısımlarına gelirsek:

• İsrail’in İran lideri Ayetullah Ali Hamaney’i bombalayarak öldür(t)mesi epey konuşulmuştu. The Washington Post gazetesi, bunu mümkün kılan YZ destekli istihbarat yapısına yönelik muazzam bir dosya hazırlamış. Devşirilen ajanlar, sızılan güvenlik kameraları, ödeme sistemleri ve iletişim altyapısı, büyük veri analizi ve daha neler…

• İran’a yönelik bu savaş, dünyanın en zenginlerinin servetlerinden 255 milyar doları silmiş. Acısı bizden çıkarılacak.

• Askeri müdahale, teknoloji şirketlerinin işlem gördüğü NASDAQ endeksinde yüzde 3,23 kayıp yaşattı. Alphabet (Google) yüzde 9, Microsoft ise yüzde 7 düşüşle en büyük hasarı alan hisseler oldu.

• Askeri - sivil hedef ayrımının ortadan kalktığı bu savaşta İran yönetimi, başta Nvidia, Apple, Microsoft ve Google olmak üzere Ortadoğu’da faaliyet gösteren 18 ABD merkezli teknoloji şirketinin hedef alınacağını duyurdu.

• İran’ın Hürmüz Boğazı’nı geçişe kapatması dolaylı olarak elektrikli otomobil üretimini de sekteye uğrattı. Bu araçlarda kullanılan alüminyumun dünyadaki en büyük üreticisi Bahreyn merkezli Alba şirketi, sevkiyat yapamadığı için üretimini yüzde 19 azaltma kararı aldı. (Elektrikli araçlarda, fosil yakıtlı araçlara kıyasla yüzde 40 daha fazla alüminyum kullanılıyor.)

• Aynı süreçten etkilenen bir diğer unsur ise çip üretiminde kritik öneme sahip helyum. Katar’daki tesisin hasar görmesi sebebiyle sekteye uğrayan üretim, çip üretimini sıkıntıya soktu. Bu alandaki en önemli oyunculardan Güney Kore’nin Sanayi Bakanlığı, stoklarının Haziran ayına kadar yeteceğini açıkladı. (Helyum, doğalgaz üretimi sırasında yan ürün olarak elde ediliyor.)

• Ortalama yüzde 30 artan enerji maliyetleri, bu yıl 635 milyar dolarlık veri merkezi yatırımı yapmayı hedefleyen Microsoft, Amazon, Google ve Meta’nın da planlarını bozdu.

• İran’ın misilleme saldırıları sırasında İsrail vatandaşlarına yollanan ve en yakın sığınağın yerini bildirme iddiasındaki mesajlardaki bağlantıların, İranlı hackerlar tarafından geliştirilen bir casus uygulamasını yüklediği tespit edildi. Durumu fark eden İsrailli siber güvenlik uzmanları, kullanıcıların kamera, mikrofon ve konum bilgilerine erişen Android uygulaması üzerinden 5 bin 800 siber saldırı gerçekleştirildiğini bildirdi.

Savaşla dolaylı ilgili bir konu ise “rezerv para birimi” bağlamında sorgulanan ABD dolarına karşı Çin yuanının güçlenmesi. Çin aynı zamanda dijital merkez bankası parasının da öncülerinden. Ve “dijital yuan” bu haftadan itibaren 12 bankada daha kullanıma geçti.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Rusya, yerli ve milli (ve dışa kapalı) internet projesinde emin adımlarla ilerliyor. Bu hafta ülkenin bazı bölgelerinde mobil internet erişimi tamamen kesildi. Dijital ödeme sistemleri ve ulaşım uygulamaları da çalışmadı. Bunun olası bir ihtiyaç anında uygulanacak “genel kesinti” için bir tatbikat olduğu düşünülüyor.

Instagram’ın çatı şirketi Meta; Meksika, Japonya ve Filipinler’de ücretli “Instagram Plus” abonelik modelini denemeye başladı. Bu paket, hikayeleri (story) 24 saatten daha uzun süre paylaşabilme, karşı tarafın hikayelerini onun fark edemeyeceği şekilde görüntüleme ve paylaşılan hikayeye bakanlar arasında arama yapabilme gibi “kritik” özellikler içeriyor.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Yıllar önce izlediğim ve hayran kaldığım “My Dead Dad’s Porno Tapes” (Ölü Babamın Porno Kasetleri) adlı bir belgesel vardı (düşündüğünüz türden bir şey değil). O zamandan beri yönetmeni Charlie Tyrell’i takipteyim. Daniel Roher ile çektikleri ve bu hafta vizyona giren “The AI Doc: Or How I Became an Apocaloptimist” adlı belgesel de doğal olarak radarıma girdi. YZ’nın mevcut durumu ve olası geleceğine yönelik Sam Altman, Dario Amodei, Demis Hassabis ve daha pek çok parlak zihin ile 104 dakikalık bir fikir jimnastiği. (Mark Zuckerberg ve Elon Musk katılmayı reddetmiş). Fragmanı bile heyecanlandırıcı.

Halka arza hazırlanan OpenAI, bu haftaki son fonlama turunu 852 milyar dolar değerleme üzerinden 122 milyar dolarlık rekor yatırım ile kapattı. Amazon’un 50 milyar dolarla yer aldığı süreçte Nvidia ve SoftBank de 30’ar milyar dolar payla öne çıktı.

YZ ile ilaç geliştiren Hong Kong merkezli girişim “Insilico Medicine”, ABD’li ilaç devi Eli Lilly ile 2,75 milyar dolarlık küresel lisans ve Ar-Ge anlaşması imzaladı.

Hollanda merkezli Nebius, Finlandiya’da Avrupa’nın en büyük veri merkezlerinden birini kuracaklarını açıkladı. 310 megavatlık tesis 2027 yılında hizmete geçecek.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

“Sceye” adlı girişim, göğün 20 kilometre yükseğinde, stratosferde süzülen bir zeplinden hizmet verecek baz istasyonu üstünde çalışıyor.

“R3 Bio” adlı girişim ise yedek organ için üretilecek “beyinsiz insan bedenleri” geliştiriyor. Bir nevi “yedek beden”. İleride mümkün olursa siz ölürken beyninizi aktarabileceklermiş. Hafta boyu bu meseleyi düşünüp durdum.

Reklam ajansı TBWA’in Japonya ekibi, Kitasato Üniversitesi ile huzurevindeki demans adayı yaşlı misafirler için YZ destekli radyo üretmiş. Eski şarkıları çalıyor, eski sunucuların sesinden eski haberleri ve tarihi olayları aktarıyor. Böylece yaşlıların zihnini diri tutmaya yardımcı oluyor. Radyo istasyonu (frekansı) yerine “yıl” seçiliyor. ÇOK hoşuma gitti.

NASA’nın bültende sıkça andığım “Artemis II” seferi bu hafta başladı. Çarşamba günü 4 astronotla fırlatılan roket, ABD’nin Ay’da kurmayı hedeflediği (uluslararası hukuk açısından tartışmalı) üs için de ilk adımı oluşturacak. 54 yıl sonra Ay’a yönelik bu ilk “insanlı” yolculuk 10 gün sürecek (Canlı yayını da var).

Beni Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.

Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋‍♂️

Bu hafta Oksijen gazetesindeki sayfamı yapamadım fakat blogumda birbirinden ilginç üç farklı olayla bağladığım bir konuya yer verdim. Yapay zeka araçlarının fikir ve kararlarımızda sandığımızdan çok daha etkili olduğu; dolayısıyla bir avuç şirketin, milyarlarca insanın zihnini programladığı bir garip düzenden kesitler.

Gelelim dünyadan kesitlere…

🌍 Genel Gündem

2023 yılına denk gelen 79. sayıda, Sony’nin Consumer Electronics Show kapsamında tanıttığı otomobilden bahsetmiştim. Honda ile ortak geliştirilen “Afeela” kodlu elektrikli sedan ve SUV, üçüncü seviye otonom sürüş desteğine ve Sony’nin görsel ve işitsel teknolojilerine sahipti. 90 bin dolar bedelle ön sipariş toplayan ve normalde bu yıl satışa sunulması planlanan aracın fişi (Sony’nin açıklamasına göre) Honda tarafından çekildi. Gerekçesi ise mevcut alternatiflerle rekabetin zorluğu.

Apple ise en son 2023 yılında “M2 Ultra” çipiyle güncelleyerek kaderine terk ettiği 20 yıllık masaüstü bilgisayar serisi “Mac Pro”yu toprağa gömdü. Böylece masaüstü seçenekleri Mac mini, Mac Studio ve iMac’ten ibaret hale geldi.

Ek bilgi: ABD’de bile 7 bin dolardan başlayan fiyatlarla satılan Mac Pro, vaktiyle kasasının altına takılan 300 dolarlık ayak ve 700 dolarlık tekerlek opsiyonları ile gündemde epey ses getirmişti. Bu satırları yazarken baktım; 2026 üretimi, 165/70 ölçülerinde, 4 adet yeni gerçek otomobil lastiğinin en pahalısı 23 bin liraydı (Yani 532 dolar) 🤔.

Geçtiğimiz hafta her türlü engeli aşarak kapıya teslimat yapabilen otonom kurye robot girişimi Rivr’ı satın alan Amazon, bu hafta da insansı robot üreten “Fauna Robotics” adlı girişimi bünyesine kattı. Google ve Meta’dan ayrılan bir grup mühendis tarafından 2024”te kurulan şirket, 50 bin dolar fiyatlı “Sprout” adlı modeliyle tanınıyordu.

“Q-Day” diye bir kavram var. Türkçeye “K-Günü” olarak çevrilebilir. Kuantum çip ve bilgisayarlarının şu an kullandığımız tüm kripto algoritmalarını (şifreleri, kripto paraları, vs) çözebilecek aşamaya geldiği günü; yani bir bakıma “dijital kıyameti” temsil ediyor. Bu seviyeye ulaşıldığı andan itibaren Kuantum Sonrası Kriptolama (Post-Quantum Cryptography / PQC) altyapısına geçmeyen en yüksek güvenli yapı dahi 1 haftadan kısa sürede aşılabilecek (PDF). Niye bundan bahsettiğime gelirsek: “Willow” projesiyle bu alanda çalışan Google, K-Günü için öngörüsünü daha da yakına çekerek 2029 yılını işaret etti.

Bence dünyanın EN akılalmaz askeri olayı Birinci Afyon Savaşı sonrası Britanya 1842’de Hong-Kong’u Çin’den koparıp sömürgesi haline getirmişti. 1997’de tekrar Çin’e devredildi. Şu an varlığını “özel idari bölge” olarak sürdürüyor. Öte yandan (yavaş yavaş, ürkütmeden) Çin otoriterliği ile de tanışıyor. Ülkede kapsamı genişletilen son güvenlik yasası ile milli güvenliğe yönelik “şüphe” uyandıran kişiler polise telefon ve bilgisayar şifrelerini vermek zorunda. Reddedenler 100 bin HK doları para cezası alacak. Yanlış şifre verenler ise 500 bin HK doları para ve 3 yıla kadar hapis cezasına çarptırılacak. Görünen o ki Hong-Kong da nihayet ileri demokrasi ile tanışıyor ve hukuk devleti olmanın faziletlerine kavuşuyor.

Siyasi konulara el atmışken ticari ve fiziki savaşların yansımalarına bakarak bu başlığı kapatalım:

• ABD iletişimini düzenleyen kurum FCC, ABD dışında üretilen tüm yönlendiricileri (Türkler “router” diyor) ulusal güvenlik riski kapsamına aldı. Buna göre bu kategoriye giren (ve yüzde 99,9’u Çin kökenli) cihazların ithali ve satışı yasaklanacak. İşin garibi, TP-Link ve Netgear gibi ABD’li markalar dahi cihazlarını Çin’de üretiyor. ABD’de iç pazara yetecek üretim tesisi ve seçenek yok. (FCC’nin gerekçesi, 2024’te fark edilen ve ABD’deki yüz binlerce yönlendiricinin ve ona bağlı cihazların ele geçirildiği “Salt Typhoon” kodlu hacker faaliyeti. ABD, Çinli markaların gerektiğinde ağlara uzaktan sızabilmek, takip edebilmek ve durdurabilmek için arka kapılar yerleştirdiği iddia ediliyor.)

• ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırısının ardından, İran tarafından kapatılan Hürmüz Boğazı, petrolün yanısıra helyum gazında da kıtlık yarattı. Fiyatı hızla artan helyum, özellikle fiberoptik kablo ve yarıiletken üretiminde hayati öneme sahip. (Hatırlarsanız Türkiye’de de son derece kritik bir kullanım alanı vardı.)

• Petrol demişken; Uluslararası Enerji Kurumu IEA’nın 12 Mart tarihli en güncel verisine göre hiçbir ülkenin 1 yılı çıkaracak miktarda stoğu bulunmuyor. Evden çalışmanın geri döndüğü, market poşetlerinin 20 lira olduğu, yemek teslimatının yemekten pahalıya patlayacağı bir dönem gayet mümkün.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

242. sayıda ABD’de görülen ve sosyal ağların akışını değiştirecek bir davadan söz etmiştim. Kaley G. M. adlı 20 yaşındaki bir kullanıcı tarafından açılan dava, Meta’nın sahibi olduğu Instagram ile Google’ın sahibi olduğu YouTube’un, bu platformları gençleri bağımlı hâle getirecek ve onlara zarar verecek şekilde tasarladıklarını iddia ederek tazminat talep ediyordu. Mahkeme bu hafta sonuçlandı ve jüri, davacıyı haklı bularak tazminat ödenmesine karar verdi. 6 milyon dolarlık tazminatın yüzde 70’ini Meta, yüzde 30’unu YouTube ödeyecek. Meta ve Google, tahmin edileceği gibi karara itiraz edeceklerini açıkladı. (Kararın kesinleşmesi halinde tazminat tutarını bu platformların kullanıcı sayısıyla çarpmayı dener misiniz?)

Ukrayna doğumlu ABD vatandaşı Leonid Radvinsky, 2018 yılında OnlyFans sitesini Britanyalı kurucusu Tim Stokely’den satın almıştı. Bu hafta, 43 yaşında kanserden öldü. Kendisi internet aleminin en tartışılan platformunun, en gizemli üyesiydi. Öyle ki tam olarak nerede yaşadığı dahi bilinmiyordu. Radvinsky’nin 5,5 milyar dolar değer biçilen OnlyFans’teki hissesi 4,7 milyar dolarlık bir mirasa denk geliyor.

Elon Musk, aleyhinde açılan davada 2022’de Twitter’ı satın alma sürecinde platform hakkında yanlış bilgiler yayarak hisse değerini düşürmekten; dolayısıyla yatırımcıları zarara uğratmaktan suçlu bulundu. Musk’ın bu sebeple 2,5 milyar dolar tazminat ödemesi sözkonusu. (O zaman, “Let that sink in!“)

Facebook, Instagram ve WhatsApp’ın çatı şirketi Meta, yüzlerce kişiyi işten çıkardı.

Oyun sektörünün en güçlü oyuncularından “Epic Games” de bin çalışanıyla yollarını ayırdı. Gerekçesi Fortnite oyununa yönelik ilginin düşmesi.

Bu kadar işten çıkarma haberi vermişken bu başlığı, bir sonraki kategoriye yumuşak bir geçişle bitirelim: “AI Commons Project” ve “What We Will” adlı kar amacı gütmeyen iki yapı, hayata geçirdiği “AI Dividend” (Yapay Zeka Temettüsü) adlı fon ile yapay zeka (YZ) sebebiyle işini kaybedenlere ayda bin dolar maaş veriyor. Şu ana kadar 25 milyon doların üstünde ödeme yapılmış.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Meta CEO’su Mark Zuckerberg, bu görevinde kendisine yardımcı olacak bir YZ vekili (agent) üstünde çalıştığını açıkladı. Kendisi eğitmiyorsa iyi haber. Yoksa tek bir Zuckerberg hepimiz için fazlasıyla kafi.

2,1 trilyon dolarlık portföyüyle dünyanın en büyüğü olan Norveç Varlık Fonu, karar süreçlerinde destek olması için özel bir YZ modeli geliştirdiğini duyurdu. Fonun yatırımcısı olduğu şirket sayısı 7 bini aşkın.

Halka arza hazırlanan (ve tam bir Ponzi şeması izlenimi veren) OpenAI, bu hafta iki radikal karar birden aldı. Önce video üretim hizmeti Sora’yı kapattı, ardından ChatGPT’nin erotik etkileşim sunacak modelini rafa kaldırdı. Ayrıca “Library” (Kütüphane) adlı bir özellik ile Plus abonelerine dosya saklama hizmeti sunmaya başladı.

YZ sektörünün ilk donanım ürünlerinden “Rabbit R1”i 129 sayıda tanıtmıştım. Çıktığında epey ses getiren fakat devamını getiremeyen cihaz, şu günlerin en çok ses getiren açık kaynaklı YZ uygulaması “OpenClaw” ile gücünü birleştirerek şansını yeniden deniyor.

Donanım demişken; ne zamandır fırsat bulamadığım bir başka keşfimi paylaşayım: “Mark”. Basılı kitaplar için YZ destekli bir ayraç.

Sızan haberlere göre Amazon, YZ temelli bir cep telefonu üzerinde çalışıyor. (Şirket, 2014 yılında “Fire” adlı bir telefon ve tablet serisi piyasaya sürmüş fakat satışlar düşük seyredince vazgeçmişti.)

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Bu hafta ABD / Northwestern Üniversitesi tarafından geliştirilen YZ destekli bir robota denk geldim. Özelliği, hiçbir şeye benzememesi. Gözü, kulağı, sensörü; hiçbir şeyi yok. Ne insansı, ne hayvansı. Teknik olarak yok edilemez olduğu iddiasında. Tek bir parçası kalsa dahi görevini sürdürebiliyor. Anlatması zor. İzleyin.

Savaş gündeminde sıkça duymaya başladığımız füzelerle ilgili enteresan bir gelişmeyle devam edelim. ABD’li Lockheed Martin, Hellfire ve JAGM füzelerini ateşleyebilen “GRIZZLY” isimli yeni bir platform geliştirdi. Özelliği, standart bir konteyner içinde çalışması. Yani herhangi bir kamyonda, herhangi bir yük gibi taşınabiliyor (daha doğrusu gizlenebiliyor).

Lazer teknolojileri üzerine çalışan “Nuburu” şirketi ise piyade tüfeklerine takılabilen ve dronları etkisiz hale getiren bir lazer silahı tanıttı. Lityum-iyon pille çalışan cihaz, 500 metre mesafeden mavi lazer ile dronların sensörlerini etkisiz hale getiriyor.

“ViewDock Gen2” adlı ilginç bir mini PC ürünü Kickstarter’da fonlanmaya açıldı. Dahili bir dikey ekranı ve kablosuz şarj ünitesi var. 4.9 GHz AMD Ryzen ve Radeon 680M grafik işlemcisiyle masaüstü PC’lere yakın performans vaat ediyor. (639 dolar)

Fonlamaya açılan bir başka enteresan cihaz ise “open_slate”. Android tabanlı, modüler bir tablet. Pilini ve depolama ünitesini değiştirebiliyorsunuz. Dolayısıyla senelerce kullanabileceğiniz bir platform vaat ediyor. Bir diğer iddiası ise mahremiyet.

Retro-fütürist bir kapanış yapalım. Bu satırları okuyan ve yaşı, seksenli yıllara damgasını vuran “boombox” adlı ürünü bilmeye yeten kaç kişi var bilemiyorum (Bana hep Spike Lee’nin “Do the Right Thing” filmini hatırlatıyor). Bumpboxx, “BB-777” kodlu ürünüyle klasik boombox tasarımını kaset ve CD oynatabilen; hatta bluetooth ile telefonunuzdan şarkı yansıtabileceğiniz bir modeli fonlamaya açtı. (649 dolar)

Beni Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.

Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋‍♂️

Bu hafta Oksijen gazetesinde yapay zeka araç ve hizmetlerinin insan zekasına ve bilişsel yeteneklerine etkilerini ele aldım. Blogumda ise hem ABD (+İsrail) - İran Savaşı sürecinde yepyeni örneklerle yeniden gündeme gelen “asimetrik savaş” konusuna baktım hem de Avustralya’nın çocuklara sosyal ağları ve porno siteleri yasaklayan düzenlemesinin “maske satışlarını” nasıl patlattığına yer verdim. Evet. Maske.

Bayram sayısını kısa tutayım dedim, olmadı. Gmail abonelerinde yarıda kesilecek. Kalan kısmını okumak için yapmanız gerekeni biliyorsunuz.

🌍 Genel Gündem

Britanya / Oxford Üniversitesi’ne bağlı (“Esenlik Araştırmaları Merkezi” şeklinde çevirebileceğimiz) “Wellbeing Research Centre” her sene bir küresel mutluluk endeksi raporu yayımlıyor. Bu seneki sonuçlarda da liderlik 9 yıldır olduğu gibi Finlandiya’da kaldı. Devamında İzlanda, Danimarka, İsveç ve Norveç var. Soğuk iklimin mutlulukla bir ilgisi var mı dersiniz? İlginç ayrıntılara gelirsek: Sıralamanın ilk 10 satırda anadili İngilizce olan hiçbir ülke yok. 4 sıra birden yükselerek ilk 10’a giren Costa Rica da dikkat çekici. En mutsuz ülke ise Afganistan. Merakınızı gidereyim; Türkiye 94. sırada.

Ek bilgi: Mutluluk hakkında benden iki içerik: Zihnimin Kıvrımları 5. bölüm ve Haddini Aşan Yaşam Rehberi 94. bölüm.

Veri görselleştirme konusunda birbirinden ilginç çalışmalar yapan “Information is Beautiful” grubu, dünyanın meseleleri için harcanan ya da ihtiyaç duyulan bütçeleri bir infografiğe dönüştürmüş. Örneğin video oyunları 300 milyar dolarlık bir pazar oluştururken, 1 milyar insanı aşırı sefaletten kurtarmanın yıllık bedeli yalnızca 175 milyar dolar. Yani 641 milyar dolarlık kişisel servetiyle Elon Musk, 3 milyar 780 milyon kişiyi kurtarabilecek güçte. Gerçi o da boş durmuyor.

Pandeminin sonlarına doğru gündeme gelen metaverse diye bir şey vardı. Hatırlıyorsunuz, değil mi? Göcek Koyu’nu 6 bin dolara satın alan arkadaşlarım olmuştu (NFT tayfasını da unutmadık). O dönem Mark Zuckerberg de heyecana gelip Facebook’un çatı şirketinin adını Meta olarak değiştirmişti. Bu hafta önce bu yapının temelini oluşturan “VR Horizon Worlds” hizmetini Haziran ayında kapatacağını açıkladı. Ardından fikir değiştirerek “VR cihaz sahipleri için devam edecek” şeklinde bir duyuru yaptı. Kaç kişi üzüldü ya da sevindi, bilemedim. Lansman videosunu hatırlayalım:

Silikon Vadisi’nin en gizemli girişimcilerinden Peter Thiel, bu hafta İtalya’nın başkenti Roma’da “Deccal” (Antichrist) kavramının ele alındığı dört günlük bir kapalı konferans düzenledi. Açıklanmayan bir lokasyonda, sadece davetlilerin katılabildiği, medyanın içeri alınmadığı ve Katolik Kilisesi’nin sert şekilde eleştirdiği toplantıda konuşulanların içeriği açıklanmadı. Son dönemde daha çok Palantir adlı veri toplama hizmetiyle gündeme gelen Thiel, 2025’te aynı temayla ABD’nin San Francisco şehrinde de bir zirve organize etmişti.

Avrupa Birliği teknoloji girişimleri için “EU Inc.” adlı yeni bir model üstünde çalışıyor. Bu düzenleme, 27 üyeli birliğin 27 farklı hukuk sistemini ve 60’tan fazla şirket türünü basitleştirerek AB kapsamında geçerli olacak tek bir standartta şirket kurulumunu mümkün kılacak. Minimum sermaye şartı bulunmayacak ve tüm süreç dijital olarak 48 saat içinde tamamlanacak. En önemlisi, bu yapıdaki girişimler sadece kazanç elde ettiğinde vergi ödeyecek.

Ticaret savaşlarına yönelik iki sıradışı gelişme ile bu bölümü kapatalım:

• Yapay zeka (YZ) sunucu üreticisi Super Micro’nun kurucu ortağı Wally Liaw, yaptırımları ihlal ederek Çin’e 2,5 milyar dolar tutarındaki yüksek teknoloji Nvidia çiplerini yasadışı yollarla satmaktan tutuklandı.

• 190. sayıda tanıttığım Singapur merkezli “Manus” adlı YZ girişimini Meta 2 milyar dolara satın almıştı. Çin hükümeti, bu satış ile ilgili kişi ve şirketlere yönelik yaptırımlara hazırlanıyor. Konuyla ilgili inceleme başlatan Çin Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonu, bu satışın YZ teknoloji ihracına ilişkin kurulları ihlal edip etmediğini araştırıyor. Amaç, bundan sonraki benzer satışlar için göz korkutmak.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Ortadoğu ve Arap Körfezi çeperinin veri iletişiminin büyük bölümü Hürmüz Boğazı ve Kızıldeniz’in altından geçen fiberoptik hatlar ile gerçekleşiyor. Dolayısıyla İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma kararı sadece petrol tankerlerini değil, veri hatları için de alternatif arayışına yol açtı. Bölgede kurulan ve kurulması planlanan veri merkezlerine trilyon dolar seviyesinde yatırım yapan Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar yönetimleri bugünlerde Suriye, Irak ve Doğu Afrika üzerinden yedek veri hatları kurarak altyapıyı işler tutmaya çalışıyor.

Web tarayıcısı Firefox, 149 sürümü ile birlikte ücretsiz (ancak aylık 50 GB kotalı) VPN hizmeti vereceğini duyurdu. Deneme sürecinde bu ayrıcalıktan yalnızca ABD, Birleşik Krallık, Almanya ve Fransa’daki kullanıcılar faydalanacak. Amaç, birçok sebeple mecburiyete dönüşen VPN hizmetine güvenilir bir seçenek sunabilmek. (Evet biliyorum, Opera’da zaten vardı. Üstelik sınırsız.)

Twitter’ın para karşılığı herkese onaylı hesap (mavi rozet) verme kararı Avrupa Komisyonu tarafından istismara açık ve yanıltıcı bulunmuş ve şirkete 120 milyon euro ceza kesilmişti. Bunun üzerine Twitter, Avrupa Birliği özelinde bu uygulamayı değiştirmeyi kabul etti. Yeni düzenleme kapsamında onaylı hesaplar (eskiden olduğu gibi) yalnızca kimlik bilgileriyle eşleşen gerçek isimlere verilecek.

Rusya’nın BTK’sı olarak niteleyebileceğimiz “Roskomnadzor”, ülkede erişime engellenen mesajlaşma uygulaması Telegram’ın hala yasalara uygun hale gelmediğini belirtti. (Bu arada Rusya’da gündelik hayattan askeri iletişime kadar HER ŞEY Telegram üstünden ilerliyor. Bizdeki WhatsApp gibi. Böyle bir güvenlik zaafiyetine nasıl izin veriliyor, aklım almıyor.)

Ek bilgi: Rusya’da hükümetin “egemen internet” hedefi YZ sektörüne doğru ilerliyor. Üzerinde çalışılan yeni yasa tasarısı, yönetime yabancı YZ araçlarına erişimi engelleme yetkisi getiriyor.

2004 yılında hayata geçen ve Web2.0 döneminin en popüler içerik ağına dönüşen Digg, azalan ilgi sonucunda 2012 yılında satılmış ve ölüme terk edilmişti. Kurucuları tarafından satın alınıp 2026’da yeniden hayata geçen platform, bu hafta blogunda yaptığı açıklamayla YZ botlarının işgali sebebiyle yayına ara verdiğini duyurdu.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik açtığı savaşın ilk günlerinde çoğu kız öğrencilerden oluşan 150’den fazla kişinin ölümüne yol açan ilkokul bombalaması gizemini koruyor. Kimileri bunun evanjelist bir kehanet sebebiyle kasten yapıldığını savunuyor, bazıları kasten bombalandığını, kimileriyse (YZ kaynaklı) bir hata sonucu gerçekleştiğini iddia ediyor. Semafor sitesinin bu haftaki özel haberi ise bunun tamamen insan odaklı bir karar olduğunda ısrarcı. Çünkü YZ tarafından belirlenen hedeflere yönelik son onayı mutlaka insanlar veriyor. Uydu görüntüleri yanlış okundu, okul olduğu bilgisi görmezden gelindi ve eksik verilerle hedef belirlendi. Bunu o günahsız çocuklara kim açıklayacak acaba?

Aynı bağlamda bir gelişme de ABD’den. Kuzey Dakota eyaletinde yüz tanıma destekli bir YZ sistemi, Angela Lipps adlı 50 yaşındaki bir kadını Fargo’da gerçekleşen bir banka dolandırıcılığından aranan şüpheliye benzeterek tutuklattırdı. Kadının soygun sırasında 2 bin kilometre uzakta olduğu ancak 6 ay sonra anlaşıldı. Lipps bu süreçte kirasını ödeyemediği için evini, taksitini ödeyemediği için arabasını kaybetti. Köpeği de öldü.

Bu iki gelişmenin üstüne, ABD merkezli robotik girişimi “Foundation”ın Ukrayna’da cepheye YZ destekli insansı otonom robot askerleri sürdüğünü söylesem? Şu an sadece iki örneği görevde ve sadece Ocak ayında 7 bin 500’e yakın keşif ve lojistik amaçlı operasyona katılmış. “Phantom Mk-1” kodlu bu robot serisi tabanca ve M-16 tüfek kullanma yeteneğine de sahip. Bir gün onlara da sıra gelecektir eminim.

5 trilyon dolara yaklaşan pazar değeriyle dünyanın en kıymetli markası haline gelen Nvidia’nın CEO’su Jensen Huang, bu hafta gerçekleşen “GTC Geliştiriciler Konferansı”nda sahne aldı. Huang konuşmasında YZ çip satış gelirinin 2027 yılına kadar 1 trilyon dolara ulaşacağını iddia etti. Huang ayrıca YZ hizmetlerinin kullanımındaki artışın ilk kez sektörün gelişme hızını geçmek üzere olduğuna dikkat çekti.

Çip sektöründen beklenmedik bir gelişme de Intel’den geldi. YZ ve bulut hizmetlerinin güvenlik odaklı kriptolu veri işleme yeteneğine özel geliştirilen “Heracles” kodlu yeni seri, “tam homomorfik kriptolama” (fully homomorphic encryption) desteğine sahip. Türkçesiyle kriptolu verileri, kriptoyu çözmeden (olduğu gibi) işliyor. Ve böylece bin ile 5 bin kat hız artışı ve bazı senaryolarda 5 bin kat daha iyi performans vaat ediyor. Geleneksel işlemciler 100 milyon veri doğrulamayı en az 17 günde tamamlarken, Heracles bunu 23 dakikada bitiriyor.

Nvidia CEO’su Jensen Huang, yukarıda bahsettiğim etkinlikte açık kaynaklı vekil (agentic) YZ projesi (kendi deyimiyle kişisel YZ asistanı) “OpenClaw”u insanlık tarihinin en başarılı açık kaynak projesi olarak niteleyerek “yeni ChatGPT” olarak tanımladı (Şubat ayında hikayesine değinmiştim). Hatta ondan ilhamla kurumsal bir emsalini “NemoClaw” adıyla kullanıma sundu.

Ek bilgi: OpenClaw’un resmen çılgınlığa dönüştüğü yer ise Çin. Yerel yönetimler ve teknoloji devleri halkı bu platform hakkında eğitmek için adeta seferberlik başlattı. Amaç, OpenClaw destekli binlerce tek kişilik şirketi hayata geçirmek. Çin hükümetinin 2030’a kadar YZ’yı endüstrilerin yüzde 90’ına yayma hedefi var ve OpenClaw şimdiden bu stratejinin merkezine oturmuş halde. (Bence önce OpenClaw’un güvenlik ile ilgili sicilini temizlemesi gerekiyor.)

Britannica Ansiklopedisi ve Merriam-Webster sözlüğü, telif hakları ihlali suçlamasıyla OpenAI şirketini mahkemeye verdi. Grup, OpenAI’ın dil modelini eğitmek için kendisine ait 100 binden fazla makaleyi izinsiz kullandığını iddia ediyor. Grup aynı ithamla bir diğer YZ girişimi Perplexity’ye karşı da dava açmaya hazırlanıyor.

Gırtlak kanseri sebebiyle konuşma yeteneğini 2014’te kaybeden ABD’li oyuncu Val Kilmer, 2020’de “As Deep as the Grave” adlı bir filmde rol almak üzere anlaşmış ancak araya giren pandemi sebebiyle çekimlere geçilememişti. 2025 yılında zatürreden (Bu arada: Zaatüre değil; ZATÜRRE) ölen Kilmer, ailesinin de onayıyla bu filmde YZ klonuyla (sesi ve görüntüsüyle) oynayacak. Merakla bekliyorum.

YZ oyunculuğu demişken bahsetmiş olayım: “Runway”, tek kare fotoğraftan yola çıkarak verdiğiniz talimata uygun şekilde ve saniyenin onda birinde video üretebilir hale geldi. ÇOK acayip.

Meta CEO’su Mark Zuckerberg, YZ çalışmalarına hız kazandırmak için geçtiğimiz sene astronomik bedellerle birçok sektör uzmanını transfer etmişti. Sızan bilgilere göre şirket önümüzdeki günlerde 15 bin kişiyi işten çıkarmaya hazırlanıyor. Toplam çalışan sayısının yüzde 20’sine denk gelen bu hamlenin gerekçesi ise süreçlerin YZ ile yürütülebilir hale gelmiş olması (Meta 2022’den bu yana 21 bin kişiyi işten çıkarmıştı). Zuckerberg önümüzdeki dönemde flaş transferlere rağmen rakiplerinin gerisinde kalan “Avocado” kodlu YZ modeline odaklanmayı planlıyor.

Elon Musk, kurucu ekibinin büyük bölümünün artarda istifa ettiği YZ girişimi xAI’da kapsamlı bir yeniden yapılanmaya gidileceğini açıkladı. Musk’ın bir uzay girişimi SpaceX ile birleşerek 250 milyar dolar değerinde bir yapı oluşturan xAI’da ilk etapta organizasyon yapısı yeniden düzenlenecek, işe alım süreçleri yenilenecek ve transferlerle odaklanılacak.

OpenAI söylentilere göre ChatGPT, Codex ve (web tarayıcısı) Atlas ürünlerini tek çatıda birleştirecek yeni bir süper uygulama üstünde çalışıyor.

🧑‍🚀 Göklerden Gelen Haberler

ABD Senatosu, NASA’ya Ay’da kalıcı üs kurma çalışmasının mümkün olan en kısa sürede başlama talimatı verdi. Hazırlanan yeni yasa tasarısı, aynı hedef için çalışan Çin’den önce Ay’a ulaşmak ve doğal rezervler açısından daha uygun konumda yer alabilmeyi hedefliyor.

🩺 Sağlık Olsun

Çin yönetimi, ağır felçli hastaların hareket yeteneğini yeniden kazandıracak beyin çiplerinin kullanımına izin verdi. İlk uygulama, Shanghai’da tıp teknolojileri geliştiren “Neuracle” şirketinin geliştirdiği “NEO” kodlu çip ile yapılacak. 8 elektrot ile beyne bağlanan çip, düşünce gücüyle kontrol ettiği robotik eldiven sayesinde hastaların tutma ve yeme-içme gibi temel faaliyetleri gerçekleştirebilmesine imkan veriyor.

Beni Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.

Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋‍♂️

Arşiv demişken; vaktiyle bana destek olsun diye bülten içeriğine özel bir arama motoru oluşturmuştum. Gayet de iş görüyor. Sizin de aklınızda olsun.

Bu hafta Oksijen gazetesinde ABD ve İsrail’in İran’a karşı başlattığı savaşın teknoloji ile kesişen; savaşın ve savunmanın kurallarını değiştiren yanlarını ele aldım. Aynı konunun bir diğer derlemesi ise blogumda yayında. (Blogumda ayrıca Mobile World Congress etkinliği kapsamında tanıtılan bazı sıradışı cihazları da aktardım.)

Podcast yayınım “Haddini Aşan Yaşam Rehberi” bu hafta (Çalışan) Kadınlar Haftası vesilesiyle bir erkeğin gözünden ve merakından yola çıkarak iş dünyasındaki kadın kavramına baktı.

Şimdi gelelim o sırada memleket sınırları dışında olup bitenlere.

🚀 Savaş Günlüğü

İran yönetiminin internet kısıtlamalarını aşmak için kullanılan Starlink uyduları ile yürüttüğü mücadelenin ayrıntılarına 23 Ocak tarihli yazımda değinmiştim. Buldukları GPS sinyal karıştırıcı yöntemiyle, Ukrayna işgalinde ordusuna büyük kayıp yaşatan SİHA’lara karşı Rusya’nın dahi beceremediğini İran başarmış ve Starlink altyapısını yüzde 80’e varan oranda engellemişti. Bu yöntem şu günlerde ABD ile İsrail’in saldırısı sonrası geçişe kapatılan Hürmüz Boğazı’nda (dolayısıyla Basra Körfezi’nde de) kullanılıyor. Ve aynı sebeple bölgedeki tüm gemi seferleri felce uğramış durumda.

Gemilerin yollarını bulamaması bir yana, GPS tabanlı trafik takip sistemleri de çalışmıyor. Bunların çoğunun 300 metreye varan uzunluktaki petrol yüklü tankerler olduğu hatırlayınca, risk daha da iyi anlaşılıyor. Bu beklenmedik gelişme, bir dizi girişimin GPS’e alternatif konumlama teknolojilerini gündeme getirdi. Bunların arasında sinyal karıştırıcıları aşmayı başaran çoklu sinyal antenleri, jiroskop ve ivmeölçer ile konum bulan mekanizmalar ve canlı kamera görüntüleriyle uydu fotoğraf arşivlerini eşleştirip tam konumu bulan son derece ilginç çözümler var.

Bu savaşın en umulmadık mağduru, ABD merkezli yapay zeka (YZ) şirketi Anthropic oldu. ABD Savaş Bakanlığı Pentagon, (240. sayıda değindiğim gibi) şirketin çözümlerini hedef belirleme ve istihbarat amaçlı kullanmak istemiş ancak Anthropic bunu reddederek hem milyarlarca dolarlık gelirden olmuş hem de kara listeye alınarak tüm kamu kurumlarında yasaklı hale gelmişti. Neyse ki Pentagon’un imdadına (şirketin baş rakibi) OpenAI yetişmiş ve “Bizim çözümlerimizle herkesi çekinmeden öldürebilirsiniz” demişti. Anthropic kara listeye alınma kararına karşı bu hafta Pentagon’u mahkemeye verdi.

Bu davaya bağlı olarak normalde beklenmesi gereken ama bu anormal günlerde kimsenin beklemediği bir gelişme daha oldu ve OpenAI ve Google’dan 37 mühendis Anthropic’i destekleyen bir ortak bildiri yayımladı. Metinde Anthropic’in duruşunun haklı olduğuna, hükümetin yetkilerini keyfi kullandığına ve Pentagon’un kararının tüm YZ sektörünü baltalayacağına dikkat çekiliyor. (OpenAI CEO’su Sam Altman dahi timsah gözyaşlarını gizleyemedi.)

Ek bilgi: OpenAI’ın robotik ekibinin lideri Caitlin Kalinowski, yaşanan son gelişmeleri gerekçe göstererek şirketten istifa etti.

Dünyanın en büyük ticari uydu görüntüleme şirketi “Planet Labs”, hizmetlerinin İran tarafından kullanıldığı gerekçesiyle çatışma bölgesine ait verileri (ABD dışındaki müşterileri için) 96 saat gecikmeli verme kararı aldı.

İran Savaşı diğer yandan üretken YZ hizmetlerinin de yoğun mücadelesine sahne oluyor. Sahte görsel ve videoların balistik füze misali yağdığı bu dönemde bu tür haberlerin en fazla yayıldığı sosyal ağ olarak ise Twitter öne çıkıyor. Site yönetimi bu hafta YZ üretimi olduğunu belirtmeden savaşla ilgili içerik paylaşanların hesaplarının askıya alınacağını duyurdu.

Ek bilgi: Meta’nın konuyla ilgili birimi “Oversight Board”, 2025’teki İsrail-İran Savaşı sırasında YZ ile üretilen sahte videoları tespit etmeyi “başaramadıklarını” itiraf etti.

Savaşla dolaylı bağlantıya sahip bir gelişmeyle başlığı kapatalım. Otonom (YZ destekli ve insansız) savaş (pardon, savunma) teknolojileri geliştiren “Anduril”, uzay gözetleme alanında 20 yıldır hizmet veren “ExoAnalytic” şirketini satın aldı.

Ek bilgi: Anduril’in 1992 doğumlu kurucusu Palmer Luckey, teknoloji dünyasında ismini 2012 yılında piyasaya sunduğu ve 2014’te 2 milyar dolara Facebook’a sattığı sanal gerçeklik gözlüğü “Oculus” ile duyurmuştu. Facebook önce Oculus’un ismini “Reality Labs” olarak değiştirdi, ardından Luckey’i kapının önüne koydu. O da aynı yıl Andurill adlı savunma teknolojileri şirketini kurdu. Palmer Luckey, ailesinin talebiyle eğitimini evden yürütmüş. Çocukluğunda merak saldığı elektronik dünyası sonucu buralara kadar gelmiş. Gerçekten ilginç (ve hayli Amerikan) bir yaşam öyküsü var. Kişisel blogunda hedefini “askerleri süper kahramanlara çevirmek” şeklinde özetliyor. Kimin kahramanı olacağını, kimin askeri olduğu belirleyecek elbette.

🌍 Genel Gündem

Pis fakirler; müjdemi isterim: Forbes dergisi “Dünyanın En Zenginleri” listesini güncelledi. Fakat değişen pek bir şey yok. Küresel teknolojilerin inşa ettiği tekno-feodalizmin erkek evlatları olarak da okuyabiliriz. Bu yıl küresel milyarder sayısı 3 bin 428 kişiyle rekor kırmış. Toplam servetleri geçtiğimiz yıla kıyasla 4 trilyon dolar daha artarak (bir başka rekoru temsil eden) 20 trilyon dolar seviyesine ulaşmış.

Ek bilgi: Forbes’un bir de “gerçek zamanlı” milyarder listesi var. Gün bazında kazanan ve kaybedenleri gösteriyor. Örneğin ben bu satırları yazarken Chu Mang Yee servetine bir günde 635 milyon dolar eklerken, Julio Bozano 273 milyon dolar kaybetmişti. Büyük başın neşesi de kederi de büyük oluyor. Bunlara takılıp odağımızı kaybetmeyelim.

“Telefon” adlı icat bu ay 150 yaşına bastı. Yıllar boyu yayılımı ev ve işyerleri gibi sabit noktalarda ilerledi. 1,26 milyar kullanıcıyla karasal abone sayısı 2006 yılında son zirvesini gördü ve düzenli gerileme başladı. Yerini alan cep telefonlarıysa 1996’da başlayan yükselişini hala sürdürüyor. İlginç de bir bilgi: Cep telefonları şu an sabit telefonların tarihi boyunca hizmet verdiğinden daha fazla kişiyi birbirine bağlıyor. Aşağıdaki mini belgesel ise mucidi Alexander Graham Bell’in ilk telefon görüşmesine dair.

Apple’ın merakla beklenen “katlanabilir iPhone” ürünüyle birlikte iOS işletim sisteminin de değişeceği söyleniyor. Açıldığı zaman iPad mini boyutunda olacak ve arayüzünün de yine iPad şekline bürünecekmiş. Fiyatı ise 2 bin dolar seviyesinde olacakmış. (Türkiye’deki etiketini varın siz hayal edin.)

Apple demişken; geçtiğimiz hafta tanıtılan “MacBook Pro M5 Max” modeli taşınabilir bilgisayarlar arasındaki en yüksek performanslı platform olarak tescillendi. Bu başarının ardında şirketin kendi tasarımı 18 çekirdekli M5 Max çipi var.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Kesinleşen raporlara göre YouTube, 2025 yılında 62 milyar dolar gelir elde ederek dünyanın en büyük medya şirketi oldu. İkinci sırada 60,9 milyar dolar ile Disney var.

Çocukların sosyal medya kullanımını yasaklayarak yeni bir dönemi başlatan Avustralya hükümeti bu hafta da 18 yaşından küçüklerin porno sitelere erişimini engelledi. Kararın ardından ülkedeki VPN satışları zirve yaptı.

ABD’de sosyal medya sektörünü derinden etkileyecek bir dava görülüyor. Los Angeles mahkemesi, sosyal ağ platformlarının “tasarımından kaynaklı işleyiş yapısının” doğurduğu zararlardan sorumlu tutulup tutulamayacağını belirleyecek. Davayı açan kişi 6 yaşında YouTube, 9 yaşında Instagram hesabı açan ve sosyal medya bağımlısı haline geldiğini belirten 20 yaşındaki “K. G. M.” adlı bir ABD vatandaşı. Davalı kazanırsa hem büyük bir tazminat alacak hem de bu ağların işleyiş şeklini tamamen değiştirecek bir gerekçeyi dayatmış olacak.

Son dönemin en popüler siyasetçilerinden İspanya Başbakanı Pedro Sanchez, sosyal ağlarda yayılan nefret söylemini önlemek için “HODIO” adlı bir dijital araç üstünde çalıştıklarını açıkladı.

Hollanda İstihbarat Teşkilatı, Rusya devletine bağlı hacker gruplarının Signal ve WhatsApp kullanıcılarını hedefleyen küresel bir saldırı operasyonu yürüttüğü konusunda uyarı yayımladı. Devlet yetkilileri, askerler ve gazetecileri hedef alan ve resmi destek birimi görünümlü sahte hesaplarla yürütülen eylemin amacı hesaplara ve üye olunan gruplara sızabilmek.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Yale Üniversitesi tarafından yürütülen bir akademik çalışma, YZ sohbet botlarının insanların görüşlerini etkileme konusunda sanılandan çok daha becerikli olduğunu ortaya koydu. Buna göre bu araçların en çok kullanıldığı “özetleme” tekniği dahi, algoritmanın seçiciliğiyle kişilerin değerlendirmesini değiştirebiliyor.

Google’ın YZ aracı Gemini’ın trafiği bir önceki yıla kıyasla yüzde 643 arttı. Aynı dönemde OpenAI’ın ChatGPT ürününün büyüme oranı yüzde 37 seviyesinde kaldı.

Facebook, Instagram, WhatsApp ve Threads gibi bir dizi markanın çatı şirketi Meta, YZ botlarının sosyal ağı olarak gündemde epey yer tutan Moltbook’u açıklanmayan bir bedelle satın aldı. Ağın kurucuları Matt Schlicht ve Ben Parr da artık Meta çatısı altında çalışacak.

Çinli donanım üreticisi “Beelink”, Moltbook’un da kalbindeki YZ vekili “OpenClaw” yüklü bir bilgisayar serisini satışa sundu.

Alibaba tarafından geliştirilen “ROME” adlı bir yapay zeka vekili (agent), hiçbir talimat almadan kendi kendine kripto para madenciliği yapmaya başladı. Model bunu yapabilmek için sistem dışına erişebileceği bir ters SSH tüneli açmış!

Ek bilgi: Bu hafta kripto para tarihinde önemli bir eşik daha aşıldı. 20 milyonuncu Bitcoin üretildi. Yazılımı gereği sadece 21 milyon adet üretilebilecek Bitcoin’in böylece yüzde 95,24’ü gerçekleşmiş oldu. Ancak yine (sürekli zorlaşan) algoritması gereği, kalan kısmının üretilebilmesinin 114 yıl sürmesi bekleniyor.

Elon Musk, sahibi olduğu Tesla ve YZ girişimi xAI ile ortak ilerleyecek yeni projesini duyurdu: “Macrohard”. Tesla’nın geliştirdiği AI4 çipi ve Nvidia tabanlı sunucu altyapısı kullanacak sistem bir yazılım şirketinin tüm süreçlerini tek başına yönetme iddiasında.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Dünya Halleri okurlarının 2023 yılına denk gelen 108. sayıda tanıştığı Avustralyalı girişim “Cortical Labs”, bu hafta neredeyse her platformda gündem oldu. Fare ve insan beyin hücrelerinden çip üreten (ve hatta onlara bilgisayar oyunu oynatan) şirketin yeni hedefi yine insan beyin hücreleriyle çalışan ilk “biyolojik veri merkezi”ni kurmak. Biyolojik bileşenlerin en büyük avantajı düşük enerji tüketimi. Geleneksel bir YZ çipi binlerce vat enerjiye ihtiyaç duyarken “CL1” kodlu biyolojik çipler sadece 30 vat seviyesinde çalışabiliyor. En büyük sorun ise “hücre ömrü”. Biyolojik yaşam sona erince, veri de kayboluyor.

BMW, geçen yıl ABD’deki fabrikasında “Figure 02” kodlu YZ destekli insansı robotlarını denemiş ve onlarla 30 binden fazla araç üretmişti. Ulaşılan başarının ardından şimdi de Almanya’daki fabrikasında Hexagon tarafından üretilen “AEON” robotlarını test ediyor. İzliyoruz.

Robotlar sadece fabrikalarda rol üstlenmiyor. Yukarıda andığım Figure şirketinin ev kullanımına yönelik insansı robotu “Helix 02” siz yokken ortalığı bile toparlayabiliyor.

BYD’nin üst segment markası Denza, dünyanın en uzun menzilli elektrikli aracı unvanını alan “Z9 GT” modelini tanıttı. Tek şarjla bin 36 kilometre yol alabilen otomobil 9 dakikada tamamen doldurulabiliyor. Çin’deki satış fiyatı yaklaşık 53 bin 600 dolar.

Beni Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.

Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋‍♂️

Podcast yayınım Haddini Aşan Yaşam Rehberi’nde ise konuğum Emre Danacı ile insanlığın küresel çapta üstünde anlaşabildiği tek (soyut) kavram olan paraya ve onu var eden liderlik becerilerinin dönüşümüne değindik.

Bu haftaki bülten, yapısı itibarıyla geleneksel sayılarımızdan farklı. Fakat içeriği her zamanki gibi dopdolu. Gelin birlikte bakalım; biz yaşam telaşındayken öte diyarlarda neler olup bitmiş.

🚀 İran savaşından teknolojik kesitler

ABD ve İsrail’in İran’a savaş açması kimse için sürpriz değildi. Fakat özellikle teknolojinin payı ve üstlendiği rol açısından gerçekten sürpriz gelişmelere sahne oldu.

Düşmanın dikkatini dağıtmak için okul bombalayarak 168 kız çocuğunu öldürmenin bile göze alındığı bu savaşta İsrail ve ABD istihbaratının uzun bir ön hazırlık yaptığı anlaşıldı. Örneğin dini lider Ali Hamaney’e yönelik bombardıman için konutunun ve ofisinin bulunduğu bölgelerdeki trafik kameralarına dahi sızılarak anlık hareketleri sürekli izlenmiş. (Bu, her tarafı MOBESE kameralarıyla bezeli Türkiye için tarihi bir uyarı olmalı.)

İran’ın misillemelerindeki en ilginç gelişme ise yapay zeka çağının beyni olarak kabul edilen veri merkezlerine yönelik (”Şehid” kodlu) dron saldırısı oldu. Bu kapsamda dünyanın en büyük veri merkezi çözümü Amazon Web Services (AWS) şirketine ait Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki iki ve Bahreyn’de bir tesisi kullanılmaz hale geldi. Dolayısıyla birçok dijital hizmette aksamalar yaşandı (AWS olayı “bilinmeyen bir şey çarptı” şeklinde açıkladı). Bu olayın hem yeni veri merkezlerinin lokasyonunun seçiminde yeni hesaplar yapılmasına hem de şirketlerin kendi veri merkezlerini kurmaya yönelmesine yol açması bekleniyor. (Demek ki İsveç ve İsviçre’nin savaş sığınaklarını veri merkezlerine çevirme stratejisi gayet akıllıcaymış.)

ABD ve İsrail’in İran saldırılarında hedefleri belirleme ve takip etme konusunda kullandığı teknolojik çözümün (her şaibeli olayın altından çıkan) veri şirketi “Palantir” olduğu anlaşıldı. “Karanlıklar Lordu” Peter Thiel’ın sahibi olduğu bu girişim özünde her tür veri setini birleştirerek içgörü ve strateji üretiyor.

ABD Savaş Bakanlığı Pentagon’un tercih ettiği bir diğer çözüm ise yapay zeka şirketi Anthropic’in “Claude” adlı ürünüydü. Fakat Anthropic bu işbirliğinde Palantir kadar hevesli olmadı. Bunun kullanım sözleşmesine aykırı olduğu gerekçesiyle Pentagon’u engelleyen Anthropic, geç de olsa bu uygulamaya son verdi. Böylece şirket ABD’deki tüm kamu kurumlarından men edildi.

Pentagon’un imdadına pek de sürpriz olmayan bir şirket yetişti: Anthropic CEO’su Dario Amodei’nin can düşmanı Sam Altman. Yani (ChatGPT’nin geliştiricisi) “OpenAI”. Üyelerin isyanına (ve kitlesel olarak Claude’a göç etmesine) yol açan bu kararın ardından Altman, anlaşmanın “riskli ve gizli olmayan konularda” geçerli olacağını açıklamak zorunda kaldı. Ben gayet ikna oldum.

🕵 Mahremiyet Dosyası

Şimdiye dek bu bültende Meta’nın yapay zeka destekli akıllı gözlüklerine yönelik pek çok gelişmeye yer verdim. Counterpoint Research verilerine göre bu pazar küresel çapta yıllık yüzde 139 büyüyor. Yüzde 82 ile aslan payı Meta’nın. Sektörün daha da büyümesinin önündeki tek engel ise 360 dolara kadar yükselen fiyatları. Mevcut çip kriziyle daha da yükselmesi bekleniyor.

Ne var ki bu gözlüklerin hiç bahsedilmeyen bir başka sorunu da var: Mahremiyet. “Hedgie” adlı Twitter hesabının paylaştığı bilgiye göre Meta, 7 milyon kişinin kullandığı gözlüklerinin kaydettiği görüntüleri Kenya’da bir şirkete izleterek denetletiyor. Kullanıcıların çoğu bu gözlüklerin takılmadığı zaman dahi görüntü kaydını sürdürdüğünü unutarak birçok mahrem görüntüsünü de Meta ve iş ortaklarıyla paylaşmış oluyor. Görüntüleri izleyen denetmenlerden biri şöyle diyor: “Toplanan verinin boyutunu bilse, kimse bu gözlükleri takmaya cesaret edemez”.

Akıllı gözlüklerin esas sorunu, takan kişi kadar etrafındakilerin mahremiyetini de rızası olmadan ihlal etmesi. Bir Alman geliştirici, etrafınızda bu gözlükleri takanları tespit eden “Nearby Glasses” adlı bir mobil uygulama geliştirerek sorunu aşmayı deniyor. Akmasa da damlar hesabı…

ETH Zürich, MATS ve Anthropic uzmanlarının ortak araştırması, yapay zeka modelleri kullanarak anonim hesapların gerçek kimliklerinin tespit edilebildiğini ortaya koydu. Yüzde 90 doğruluk payıyla çalışan model, temel olarak internetteki yorum, paylaşım ve sosyal ağlardaki etkileşimlerden yola çıkıp, anonim hesapların kullandığı sözcük, cümle yapısı ve yaklaşımları eşleştirerek gerçek kimliğe ulaşıyor.

ABD’de ICE adlı güvenlik birimiyle adeta terör estiren Gümrük ve Sınır Koruma Birimi’nin şeytani bir teknolojik yöntem kullandığı ortaya çıktı. Bulgulara göre kurumun istihbarat birimi, yakalanacak kişilerin konumunu onların kullandığı mobil uygulamalardaki reklam verilerini baz alarak belirliyormuş. (Dijital reklam kampanyaları konum hedefli gösterim yapabiliyor. Bunun için de sizden sürekli anlık lokasyon bilgisi topluyor.)

TikTok, üyeleri arasındaki doğrudan mesajlaşmayı uçtan uca kriptolu yapMAyacağını açıkladı. Gerekçesi nefis: “Kullanıcı güvenliği”! Kararın ayrıntısında bu sayede zararlı içeriği tespit etmelerinin mümkün olacağı savunuldu. Tercüme edeyim: “Tüm mesajlarınızı okuyacağız. Bu bazen sizin de işinize yarayabilir”. Bizi bu kadar düşünmeleri ne kadar güzel, değil mi?

Microsoft, protestoların ardından Nisan ayında Teams uygulamasında hizmete sunmayı planladığı konum takip işlevini “isteğe bağlı” halde getireceğini açıkladı. Kişi kullanmayı kabul etse dahi konum bilgisi sadece çalışma saatleri içinde kaydedilecek ve mesai saati sonunda otomatik olarak silinecek. Geriye dönük sorgulama yapılamayacak.

🌍 Genel Gündem

The New York Times gazetesi, dünyanın en zengin insanı Elon Musk ile ilgili çok ilgi çekici bir araştırma dosyası yayımladı. Musk 2020’de (143. sayıda değindiğim gerekçelerle) California’dan Texas eyaletine taşınmış ve tüm fiziksel varlıklarını satacağını açıklamıştı. Gazetenin ulaştığı bulgulara göre işler pek öyle ilerlememiş. Musk bu eyalette 90’dan fazla şirketi kapsayan gizli bir ağ kurarak tüm varlığını bu yapı üzerinden kontrol eder hale gelmiş. Kurulan paravan şirketlerin 50’si Musk’a ait Tesla, SpaceX gibi şirketlere bağlı. 37 tanesi ise bizzat kendi özel jetleri, evleri ve arazileri kontrol ediyor. Bu şirketlerin bir kısmı 2024’teki ABD başkanlık seçimleri kapsamında Donald Trump’a 80 milyon dolar fon aktarmış. Haberde Elon Musk’ın California, Delaware ve Nevada eyaletlerinde de benzer yapılanmaları olduğuna dikkat çekiliyor. “Zenginlik”, seçenekler konusunda da gayet zengin.

5G diye bir şey vardı; hatırlıyorsunuz değil mi? Teoride 10 Gbps (bir başka deyişle saniyede 1,2 gigabayt) veri transferi vaat ediyor. bu mobil standardın en kritik kabiliyeti 1 kilometrekare alanda 1 milyon cihaza hizmet verebilmesi. Hepsi iyi hoş fakat dünyanın yarısını kapsama alanına almasına rağmen 5G, uğruna ödedikleri lisans bedelleri sebebiyle şimdiden birçok operatörün kara deliğine dönüşmek üzere. Zira birçok kullanıcı için 4G’den daha fazla hız ve bant genişliği bir şey ifade etmiyor. Tüm bu gelişmelere rağmen sektör yine de durmuyor. Sırada 2030 yılında hayata geçmesi beklenen “6G” var. “Ne işe yarayacak?” derseniz, uydu ve baz istasyonu erişimini birleştirerek cihazların hangisi uygunsa ona bağlanmasını sağlayacak. Böylece havada, karada her yer kapsama alanına dahil olacak. 5G’nin kaymağını Çin yemişti. Avrupa ve ABD 6G’de aynı hataya düşmek istemiyor. Ericsson şimdiden ABD / Texas’ta denemelere başladı bile.

Mobil dünyanın sorunu operatörlerle sınırlı değil. Sektörün nabzını tutan akıllı telefon sektörü de bu yılı tarihin en büyük düşüşü ile kapamaya hazırlanıyor. IDC raporuna göre, (yapay zeka sektörünün talebi yüzünden) bellek çipleri ve RAM fiyatlarındaki artış, doğrudan fiyatlara yansıyacak. Dolayısıyla yeni cihaz alımları ötelenecek ve ikinci el pazarı canlanacak. Bu gelişmenin PC pazarını yüzde 11, akıllı telefon pazarını ise yüzde 13 küçültmesi bekleniyor. Toparlanmanın ise 2027 sonlarını bulacağı düşünülüyor.

Neyse ki bu endişe verici gelişmeler kimse için bir engel oluşturmuyor. Cihaz üreticileri hız kesmeden yeni ürünlerini tanıtmaya devam ediyor. İki hafta önce Samsung Galaxy S26 Ultra’nın tek tıklamayla mahremiyet (Privacy Display) özelliği uzun zaman sonra rastladığım ilk “yenilikçi” yaklaşımdı. Bu hafta en ilgimi çeken yaklaşım ise Xiaomi’nin Leica ile ortak geliştirdiği “Leitzphone” oldu. Analog kameralardan bu yana var olan en geleneksel işlevi, güncel standartlarla birleştirerek akıllı telefona taşımış. (”Photography Kit Pro” da ayrıca iyi bir fikir)

Mobil sektöre bir can suyu da Google’dan geldi. Şirket uygulama geliştiricilerden aldığı yüzde 30’luk komisyon oranını yüzde 10 ile 20 aralığına indirdi. Ayrıca PlayStore platformunu diğer ödeme / abonelik çözümlerinde de açtı. (Google bunu alemde namı yürüsün diye yapmadı elbette. Hepsi Epic Games’in aleyhinde açtığı ve kazandığı dava sayesinde oldu.)

Taşınabilir cihazlara birkaç yeni seçenek de Apple’dan geldi. Henüz bir söylenti aşamasındayken 224. sayıda paylaştığım ucuz MacBook, “MacBook Neo” adıyla tanıtıldı (Ucuz dediysem de çok heyecanlanmayın: 38 bin TL’den başlıyor, 43 bin TL’ye kadar yolu var). İşlemci olarak 2024 çıkışlı iPhone 16 Pro’da kullanılan “A18 Pro” çipini kullanıyor. Renk seçenekleri de gayet cazip.

Mobil cihaz demişken telefon öncesi dönemi de ihmal etmeyelim. Nintendo, 30 yaşına basan efsane el oyun konsolu Game Boy anısına “Game Boy Jukebox” bir ürün tanıttı. Orijinal cihazla aynı görünümde ancak daha küçük boyutta bir dijital müzikçalar. 45 şarkılık (8-bit) arşivi de Game Boy kartuşlarında! (70 dolar)

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Google’ın geliştirdiği “Taara” teknolojisinden ilk kez 190. sayımızda bahsetmiştim. Bu yapı, baz istasyonları arasında ışık huzmeleri üzerinden (dolayısıyla kablosuz) yüksek hızlı internet verisi taşımayı hedefliyordu. Sonra Google’ın hevesi kaçtı, fakat geliştirici ekip aynı isimle bağımsız bir girişim olarak çalışmaya devam ediyor. Şirketin bu hafta tanıttığı “Beam” adlı ayakkabı kutusu büyüklüğünde ve 8 kg ağırlığındaki cihaz, 10 kilometre menzille yüksek hızlı erişim sağlayabiliyor.

Sponsorlu paylaşım içeren içeriklere “Ücretli İşbirliği” ibaresi ekleme özelliği nihayet Twitter’a da geldi. Yönetici Nikita Bier bunun güven artırmayı ve düzenleyici yasalara uymayı sağlayacağını belirtti. (Bu ibare için paylaşım sırasında ilgili kutuyu hesap yöneticisinin işaretlemesi gerekiyor.)

Kanadalı “Media Ecosystem Observatory” grubu düşündürücü bir araştırma yayımladı. Komplo teorileri içeren 14 milyondan fazla sosyal medya paylaşımının incelendiği çalışmada sadece 100 hesabın içeriğin yüzde 70’ini ürettiği belirlendi. Yüzde 70’lik pay ile bu tür içeriğin yayılmasında en büyük rolü üstlenen platform ise Twitter.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Mobile World Congress etkinliğinde tanıtılan ilginç ürünlere bu hafta Oksijen gazetesindeki sayfamda yer verdiğimden bahsetmiştim. Yer kalmadığı için paylaşamadığım ilginç bir ürünü de buraya sakladım: Dünyanın ilk katlanabilir bilgisayar ekranı. Katlanmış haliyle 16 inç boyutundaki TCL markalı (IJP OLED) monitör, üç kanadı tam olarak açıldığında 28 inç boyutuna ulaşıyor. Böylece bir dizüstü bilgisayar çantasında 28 inç monitör taşımak mümkün hale geliyor. (Fiyatı henüz açıklanmadı.)

Fransız “Furio⁠n” girişimi ise “M2” kodlu dünyanın ilk çift çeker motosikletiyle gündeme oturdu. Yamaha’nın “MT-07” platformu üzerine geliştirilen model, 689 cc hacmindeki 73 beygirlik içten yanmalı motorunun gücünü geleneksel zincir kayış ile arka tekerleğe aktarırken, elektrikli motoruyla da ön tekerleğe güç veriyor. Frenleme esnasında kinetik enerjinin yüzde 27’si elektriğe çevrilerek pilleri şarj ediyor. Tekerlekler arasındaki güç dağılımı ise yine Furion tarafından geliştirilen “Eversor” adlı bir elektronik kontrol ünitesiyle sağlanıyor.

🧑‍🚀 Göklerden Gelen Haberler

Avustralyalı “Hypersonix Launch Systems” tarafından geliştirilen “DART AE” kodlu süpersonik (sesten hızlı) uçak ABD’deki ilk test uçuşunu başarıyla tamamladı. Saatte 9 bin 800 km hızını aşarak sesten 8 kat daha hızlı seyreden uçak, 3D baskı tekniğiyle üretiliyor ve gerekirse otonom olarak hizmet verebiliyor.

ABD Hava Kuvvetleri’nin Soğuk Savaş dönemine damga vuran “SR-71 Blackbird” adlı süpersonik uçağının yerini almak zere “Hermeus” tarafından geliştirilen “Quarterhorse Mk 2.1” bu hafta ilk uçuşunu gerçekleştirdi. Deneme seferinde Mach 3,32 seviyesine ulaşıldı.

ABD’nin üstünde çalıştığı bir diğer (6. nesil) savaş uçağı ise (192. sayıda değindiğim) “F-47”. Hakkında neredeyse hiçbir bilgi bulunmayan bu model, ilk kez bu hafta Pratt & Whitney tarafından paylaşılan bir videoda göründü. Gerçek olup olmadığı tartışılan süpersonik ve hayalet (radara yakalanmayan) model, tamamlandığında F-22 serisinin yerini alacak. Prototip uçuşun 2028 yılında gerçekleşmesi hedefleniyor.

Uydumuz Ay son derece zengin “Helyum-3” yataklarına sahip (bu maden Dünya’da doğal halde bulunmuyor ve yalnızca nükleer reaktörlerin atığı olarak ortaya çıkıyor). Ve şimdiden birçoklarının iştahını kabartıyor. “Astrolab” ve “Interlune” adlı iki özel uzay girişimi, bu hafta Ay yüzeyinde madencilik yapacak bir araç geliştirmek için ortaklık kurduğunu açıkladı.

Bu çabamı Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.

Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋‍♂️

Bu hafta Oksijen gazetesinde porno film yıldızlarının dahi hayatını altüst eden yapay zeka “hizmetlerinden” yola çıkarak mahremiyetin ölümüne baktım. Podcast yayınım “Haddini Aşam Yaşam Rehberi” de bir aylık molanın ardından yeniden yayına başladı. Meselemiz: “Ayrıcalıklar”.

Benden haberler böyleydi. Şimdi sırada dünyadan haberler var.

🌍 Genel Gündem

Bültenin isminden de anlaşıldığı üzere hepimizin bir şekilde denk geldiği Türkiye gündeminden gelişmelere yer vermiyorum. Nadiren yaptığım istisnalardan biriyle başlayalım. Kayıtlarımızda bulunsun. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı verilerine göre Ocak ayı itibarıyla Türkiye’nin rüzgar ve güneş enerjisi kurulu gücü 40 gigavat eşiğini geçti. Böylece toplam kurulu kapasitenin yüzde 62,5’i yenilenebilir enerji kaynaklarından sağlanır hale geldi. Hedef, her yıl 8 ile 10 gigavatlık yeni kurulumlarla 2035 yılında 120 gigavat seviyesine ulaşmak.

ABD Başkanı Donald Trump, ikinci döneminin ilk günlerinde yeşil enerji çabalarına sırt çevirerek fosil yakıtlara ağırlık vereceklerini açıklayarak herkesi şaşırtmıştı. Ancak ülkenin bu alandaki yatırımları buna rağmen hız kesmeden ilerliyor. Güneş Enerjisi Endüstrileri Birliği’nin son raporuna göre 2025 yılında altyapıya ülke genelinde 57 gigavatsaat enerji depolama kapasitesi (pil) eklenerek rekor kırıldı. Bu yıl 70 GVs ek yatırımla pazarın yüzde 21 büyümesi bekleniyor.

Türkiye’yi de kapsayan ilginç bir rapora denk geldim. OECD tarafından hazırlanan “Ticari Kısıtlayıcılık Endeksi”. 51 ülkenin, 22 sektördeki ticari düzenlemelerini inceliyor. Türkiye özellikle son e-ticaret ithalat düzenlemesinin ardından OECD ortalamasının üstüne çıkmış durumda. Sıralama şöyle:

Samsung, bu haftaki “Unpacked” etkinliğinde “Galaxy S26 Ultra” akıllı telefon ve “Galaxy Buds” adlı kablosuz kulaklık serilerini tanıttı. Galaxy S26 Ultra’nın Türkiye satış fiyatı 122 bin TL’den, kulaklıklar ise 9 bin TL’den başlıyor. Galaxy S26 Ultra’nın ilginç bir özelliği var. Ekranı tek dokunuşla sadece sizin görebileceğiniz şekle geliyor (bunun hoparlör versiyonunu yapan tam cennetlik olacak).

Bir dönem ismi plazma ekranlar ile özdeşleşen ve sektör lideri haline gelen Japonya’nın öncü elektronik markalarından Panasonic, televizyon üretimine son verdiğini açıkladı. Şirketin bu alandaki operasyonunu bundan böyle Çinli “Skyworth” yürütecek. Geçtiğimiz ay Sony de televizyon operasyonunun çoğunluk hisselerini Çinli TCL’ye satma kararı almıştı. Panasonic ile birlikte Japonya’da televizyon üretimi tamamen sona ermiş oldu.

(Daha çok) Twitter’ın kurucu ortağı olarak tanınan Jack Dorsey, bu hafta (bir Twitter mesajıyla) “Block” adlı ödeme çözümü girişiminden 4 bin kişiyi işten çıkaracaklarını açıkladı. Bu, toplam çalışan sayısının yüzde 40’ına denk. Dorsey, kararın gerekçesini yapay zeka (YZ) araçlarının gelişimiyle açıkladı.

Bitcoin bu haftaki değer kaybında 62 bin dolar aralığına kadar geriledi. Üst üste beşinci ayını kayıpla geçiren para birimi geçtiğimiz yılın Ekim ayında 126 bin dolar seviyesinden işlem görüyordu.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

İş odaklı sosyal ağ LinkedIn’in üye doğrulama (mavi tik) için hizmet aldığı “Persona” adlı şirket, hararetli bir tartışmanın odağına dönüştü. İşlem süreçlerini inceleyen “rogi” takma adlı bir kullanıcı, doğrulama sürecinde kimlik ve biyometrik bilgilere ek olarak 18 farklı veri toplandığını belirledi. Bu işlem sırasında “tereddüt tespiti” adlı bir algoritmayla kişinin hangi bilgileri girerken duraksadığı dahi kayda alınıyor. Rogi’nin araştırması bu verilerin “küresel veri ortakları” adı altında, aralarında OpenAI ve Anthropic gibi YZ şirketlerinin yanısıra Amazon ve Google gibi platformlarla da paylaşıldığına dikkat çekiyor (şirketin yatırımcıları arasında bu alanda en kötü şöhrete sahip Palantir’in kurucusu Peter Thiel da var). Persona şirketinin CEO’su yaptığı açıklamada, verilerin onay sürecinden 30 gün sonra silindiğini belirtti.

ABD ve Birleşik Krallık’ta pornografik sitelere yönelik kısıtlamalarla başlayan ve ardından çocukların sosyal medya kullanımına yönelik düzenlemelerle gündemdeki yerini büyüten “yaş kontrolü” uygulaması, şimdiden veri güvenliği ve mahremiyet adına büyük bir sorun yumağını işaret ediyor. Bu çabanın özellikle az gelişmiş ya da baskıcı ülkelerde devlet takibini artırmasına kesin gözüyle bakılıyor.

Ek bilgi: Apple, bu konuda bazı ülkelerde işletim sistemi seviyesinde bir düzenlemeye giderek uygulama geliştiricilere bildirim yaptı.

Rusya, Telegram’ın kurucusu Pavel Durov hakkında “terör faaliyetlerine yardım” suçlamasıyla soruşturma başlattı. Rus istihbarat kurumu FSB, Rusya’da 105 milyon kullanıcıya sahip Telegram’ı Avrupalı istihbarat servislerine bilgi sızdırmakla itham ediyor. İddialar arasında Rusya içinde düzenlenen 13 suikast girişiminde ve Ukrayna savaşının başlangıcından bu yana gerçekleşen 33 bin bombalama, kundaklama ve cinayet eyleminde uygulamanın etkin rol oynadığı da yer alıyor. (Telegram’ın kurucusu Pavel Durov, baskılara maruz kaldığı iddiasıyla 2014’te Rusya’yı terk etmişti.)

Ek bilgi: Türkiye’de ise Kişisel Verileri Koruma Kurumu, Aile Bakanlığı’nın talebi üzerine TikTok, Instagram, Facebook, YouTube, X ve Discord hakkında resen inceleme başlattı. Yapılan açıklamada incelemenin amacının çocukları dijital ortamların tehlikelerinden korumak ve veri işleme yöntemlerini denetlemek olduğu belirtildi.

“Warner Bros. Discovery” grubunun satışı için Paramount Skydance grubu ile girdiği rekabette, Netflix teklifini yükseltmeyeceğini açıkladı. Bu, teknik olarak Paramount Skydance tarafının zaferi anlamına geliyor.

Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) bu hafta tarihinin en büyük siber saldırısını bertaraf etti. Ülkenin altyapısına ve kritik sektörlerine yönelik koordine ataklarda ağa sızma, fidye yazılımı yükleme ve oltalama mesajları yollama teknikleri kullanıldı. BAE Siber Güvenlik Konseyi konuyla ilgili açıklamada eylemin yabancı bir devlet güdümünde ve tamamen YZ araçları kullanılarak gerçekleştirildiğini belirtti.

WhatsApp’ın iOS için yayımlanan beta sürümünü inceleyen “WABetaInfo” ekibi, uygulamanın yakında “zamanlanmış mesaj” hizmetini yürürlüğe alacağını tespit etti. Bu güncellemeyle yazılan mesajlara, iletilmesi istenen tarih ve saat eklenebilecek ve gönderim otomatik gerçekleşecek.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Öğrencilerin ödevlerini YZ’ye yaptırması konusunu çözememişken, yeni bir sorun daha ortaya çıktı: YZ tarafından yazılan vaazlar (hutbeler). Katolik Hristiyanların ruhani lideri Papa 14. Leo “lütfen yapmayın böyle şeyler arkadaşlar” şeklinde muhataplarını uyardı. Gerekçesi de şu: “Bedenimizde hareket ettirmediğimizde ölen her kas gibi, beynimiz de kullanılmazsa kapasitesini kaybeder.”

Çin’in öncülüğünde yaşanan gelişmelerle YZ destekli insansı (humanoid) robot seçenekleri artarken, fiyatları da hızla düşüyor. Sektörün en iddialı markalarından Unitree’nin “G1” modeli 13 bin 500 dolar bedele sahip. Citigroup’un inovasyon ve teknoloji araştırmalarını yöneten Rob Garlick, bu verilerden yola çıkarak hazırladığı son raporda (saatlik 7,25 dolar seviyesindeki ABD asgari maaşları ile kıyaslandığında) insansı robotların 10 haftadan kısa sürede parasını çıkardığını iddia etti. Mevcut durumda her bir robot, 3,3 insana denk üretkenliğe sahip. Citi GPS öngörüsüne göre dünya genelindeki YZ donanımlı insansı robot sayısı 1,3 milyara ulaşacak ve 2050 yılında 4 milyarı geçecek.

Meta’nın YZ güvenlik uzmanlarından Summer Yue, “OpenClaw” adlı YZ vekiline verdiği yanlış yetki sonucu tüm e-posta arşivini kaybetti. O seviyede bir uzmanın başına bunlar gelebiliyorsa, varın siz kendi derdinize yanın.

Bir OpenAI çalışanı tarafından geliştirilen otonom kripto alım-satım botu, sosyal medyada yapılan bir “trolleme” mesajına yanıt verirken yüz binlerce dolarlık bir hataya sebep oldu. Yazılım, 4 dolarlık bir yardım göndermesi gerekirken neredeyse tüm varlığını karşı tarafa aktardı. Hatanın bedeli kayıtlara 441 bin dolar olarak yansıdı.

ABD Savunma Bakanlığı ile YZ şirketi Anthropic arasında ürünün kullanımına yönelik büyük ve sektörün genelini şekillendirecek bir gerilim yaşanıyor. Bakanlık (Claude adlı ürünüyle tanınan) Anthropic’i otonom silahlar ve toplu istihbarat gözetimi için kullanmak istiyor ancak şirket iç politikası nedeniyle buna izin vermiyor. Pentagon Anthropic’e Cuma gününe dek süre tanımış ve kabul etmemesi durumunda sözleşmesini iptal edip şirketi “riskli” kategorisine sokacağını belirtmişti. Anthropic CEO’su Daria Amodei buna rağmen duruşunu korudu ve böyle bir kullanıma izin vermeyeceklerini açıkladı.

Anthropic diğer yandan Çinli rakiplerini “Clade” adlı modelini sömürerek veri hırsızlığı yapmakla suçluyor. Şirket bu amaçla açılan 24 binden fazla hesabın DeepSeek, Moonshot AI ve MiniMax adlı ürünlere bağlı çalışmalarda 16 milyondan fazla kez kullanıldığını iddia ediyor. (Bu konuda ironik bir yoruma denk geldim: “Utanmazlar herkesin verisini çalıp sonra başkalarının onlardan çalmasından dert yanıyor” diyor.)

Bu hafta ABD dışındaki en büyük araştırma merkezini Birleşik Krallık’ın başkenti Londra’da açan OpenAI, 2030 yılına dek 600 milyar dolarlık hesaplama harcaması yapmayı hedeflediğini açıkladı. Şirketin bu yıl 1 trilyon dolar değerlemeyle halka arzı hedefleniyor.

YZ sektörünün doymak bilmez talebinin etkisiyle Nvidia’nın karı 3 yılda 5 milyardan, 120 milyar dolara yükseldi.

Google, üretken görsel YZ aracı Nano Banana’nın yeni sürümünü yayımladı. Daha hızlı, daha becerikli.

🩺 Sağlık Olsun

30 yaşındaki Birleşik Krallık vatandaşı Grace Bell, geçtiğimiz Aralık ayında 3,2 kg ağırlığında bir bebek doğurdu. Bu haberi ayrıcalıklı kılan ayrıntı, Bell’in “Hugo” adını verdiği bebeğini kendisine 2024 yılında ölü bir kadından nakledilen rahimle gerçekleştirmiş olması. (Süreci yürüten Prof. Dr. Richard Smith 25 yılı aşkın süredir bu teknik üstünde çalışıyormuş.)

Ek bilgi: Dünya genelinde şimdiye dek 100’den fazla rahim nakli yapılmış ve 70’ten fazla vakada sağlıklı doğum gerçekleşmiş. En ilginç ayrıntı: Doğum sonrası rahim bedenden çıkarılıyormuş.

Japonya’da süregiden “dış çıkarma” çalışmalarına mümkün olduğunca yer veriyorum. “USAG-1” adlı genin sentezlediği bir proteinin insandaki diş gelişimini sınırladığı 2021’de belirlenmişti. Fareler üstündeki deneylerde ise, serbest bırakıldığında dişlerin (aynen köpekbalıklarındaki gibi) yeniden oluşmaya devam ettiği gözlendi. Bu konudaki klinik çalışmalara 2024 yılında başlayan Osaka / Kitano Tıp Araştırmaları Enstitüsü, olumlu sonuçlar alınması durumunda kaybedilen dişlerin yerine yenisini çıkarmanın 2030 yılında mümkün olacağını iddia ediyor.

Bu çabayı Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.

Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋‍♂️

Haydi başlayalım.

🌍 Genel Gündem

Bir parola yöneticisi kullanıyor musunuz bilemiyorum. Mutlaka kullanın. Ben çok uzun zamandır ücretli bir çözüm ile ilerliyorum fakat dilerseniz ücretsiz birçok seçenek de var (Şahsi tavsiyem ücretsiz Proton Pass fakat sanıyorum web sitesi Türkiye’den engelli. Siz bir yolunu bulursunuz.)

Ek bilgi: En basit tanımıyla bu uygulamalar sizden bir ana parola belirlemenizi istiyor. Ardından mevcut ve sonradan eklenecek tüm parolaları kendisi saklıyor. Gerektiğinde size ana parolayı sorup onayladıktan sonra, site ya da uygulamada kendisi dolduruyor. Tüm diğer cihazlarınızla eşzamanlı (Türklerin daha sevdiği bir tabirle “senkronize”) hale getiriyor. Yeni bir tanesini oluşturmanız gerektiğinde son derece güçlü parolalar üretiyor. Dolayısıyla bir daha hiçbir parolayı hatırlamak zorunda kalmıyorsunuz. Her yerde aynı parolayı kullanma tehlikesinden de kurtuluyorsunuz. Bu uygulamaların tek marifeti parola saklamak da değil. Kredi kart bilgilerinizi ve benzeri tüm dijital dosyalarınızı da benzer şekilde koruyor ve her cihazınızdan erişilebilir hale getiriyor.

Bu uzun girizgahın sebebine gelince: Şimdiye dek parola yöneticilerinin hepsi “bizim hiçbirinizin bilgilerine erişimimiz yok” diye kendini pazarlıyordu. Ancak ETH Zürich ve USI Lugano üniversitelerinin konuyla ilgili araştırması, durumun her zaman öyle olmayabileceğini ortaya koydu. Örneğin Bitwarden uygulamasında “hesap kurtarma” ya da “grup paylaşımı” açıkken sahte anahtarlarla tüm verilere erişilme ihtimali var. LastPass’te kullanıcı parolası sıfırladığı zaman saldırgan tarafı süper yöneticinin anahtarlarını doğrulama gerektirmeden alabiliyor. Dashlane ve 1Password de benzer açıklara sahip. Özetle; uygulama ayarlarınıza dikkat edin ve güçlü bir ana parola kullanın. Hiçbir şeyin asla güvencede olmadığı, garip bir dönemdeyiz. Uzun süre hayatta kalmanın sırrı malum 👇

2025 yılını 1,15 trilyon dolar büyüklüğe ulaşan Suudi Arabistan Varlık Fonu’nun oyun sektörüne yönelik yatırımlarından önceki sayılarda sıkça bahsetmiştim. Fon yönetimi bu hafta sürpriz bir kararla ikinci büyük ortağı olduğu ve Grand Theft Auto, NBA 2K, Red Dead Redemption ve Civilization gibi birçok başarılı oyunun geliştiricisi “Take-Two Interactive” şirketindeki payını “Savvy Games Group”a devretme kararı aldı.

Meta CEO’su Mark Zuckerberg ve Apple CEO’su Tim Cook, bu hafta ABD’de çocuk yaştaki kullanıcıların güvenliğine yönelik üç eyalette açılan davalarla bağlantılı ifade verdi. Los Angeles’ta görülen (YouTube ile birlikte yargılandığı) davada hakim karşısına çıkan Zuckerberg’e Instagram’daki güzellik filtreleri ve şirketin büyüme hedeflerinin gençlerin ruh sağlığının önüne geçip geçmediği soruldu. Zuckerberg ithama “Hiç olur mu, ben çocukları çok önemserim” mealinde bir yanıt verdi. West Virginia’da yargılanan Apple ise uçtan uca kriptolu altyapısı yüzünden çocuk pornografisini kolaylaştırmakla suçlanıyor (Biz de abarttık ama kremasını abarttık). Bu davaların sonucu, dünya genelinde milyarlarca kullanıcıyı etkileyecek.

Adlarını anmışken atlamayalım; Meta bu yıl ilk akıllı saatini piyasaya sürmeye hazırlanıyor. “Malibu 2” kod adıyla geliştirilen ürün tahmin edeceğiniz yeteneklerin yanısıra “Meta AI” adlı yapay zeka (YZ) asistanını kullanacak. En büyük avantajlarından biriyse, hem Apple hem de Android ekosisteminde çalışabilmesi olacak.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

2,5 milyarı aşkın kullanıcısıyla internetin en büyük video platformu YouTube’un reklam engelleyicilerle amansız mücadelesi sürüyor. 2026’da 18 milyar dolar abonelik geliri hedefleyen mecranın bu haftaki güncellemesinde reklam engelleyici kullananlar yorumları göremez (ve yazamaz) hale geldi.

SpaceX’in uydulardan internet erişimi sunan iştiraki Starlink, Vietnam’da faaliyet izni aldı.

Türkiye’de Getir şirketinin yemek teslimat operasyonunu 325 milyon dolara satın alarak gündeme gelen Uber, Avrupa’da da hizmet ağını genişletiyor. Şirket sözcüsü Çekya, Yunanistan, Romanya, Avusturya, Danimarka, Finlandiya ve Norveç’te de benzer bir süreçte olduklarını açıkladı.

Avrupa Birliği, Çin merkezli e-ticaret platformu “Shein” hakkında soruşturma başlattı. Şirket puan ve ödül sistemi ve bildirim bombardımanı ile bağımlılık yaratan tasarıma sahip olmakla ve yasa dışı ürünlerin satışına aracılık etmekle suçlanıyor.

Yukarıdaki gelişmedeki en ilginç ayrıntı, “bağımlılık yaratan tasarım” meselesi. Instagram, TikTok gibi mecralardan aşina olduğunuz “sonsuz / ölümüne kaydırma” (doom scrolling) olarak anılan ve saatlerce ekran başında kalmanıza sebep olan bu yöntem, Avrupa Birliği’nin mücadele listesinin başına yerleşmiş halde. Avrupa Komisyonu bunu “Dijital Hizmetler Yasası”nın tasarım mimarisini düzenleyen bölümünün ihlali olarak tanımlıyor. “Kesinlikle haksız” diyemeyeceğim fakat devletlerin arayüz tasarımına müdahale edeceğini hayal bile edemezdim.

Avrupa’dan devam edelim. Çocukların sosyal medya kullanımını yasaklamaya hazırlanan ülkelere Almanya da ekleniyor. Taslak metinde 14 yaşından küçüklere sosyal medya tamamen yasaklanırken, 14 - 16 arasındakilere seçici içerik gösterimi şartı yer alıyor.

Ek bilgi: Çocukların ruh sağlığını ve zihinsel gelişimini korumayı hedefleyen bu düzenlemelerin en umulmadık sonucu, geçtiğimiz Aralık ayında çocuklara sosyal medya kullanım yasağı getiren Hindistan’da kendini gösterdi. 12, 14 ve 16 yaşındaki (sosyal medya bağımlısı) üç kızkardeş, babalarının sosyal hesaplarına erişimi engellemesi sebebiyle 4 Şubat’ta dokuzuncu kattaki evlerinin balkonundan atlayarak yaşamlarına son verdi.

Tuhaf bir gelişmeyle bu başlığı kapatalım. ABD Başkanı Donald Trump, ifade ve bilgi alma / yayma özgürlüğü adına internette yasaklanan her tür içeriği yayımlayacak “Freedom” adlı bir web sitesi kurdu. Henüz hizmete geçmedi fakat takipte olacağım. Sansürlü Epstein belgelerinin, Gazze katliamı bulgularının da yer alacağından kesinlikle şüphe etmiyorum 🤐. Make Internet Free Again!

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Hindistan, küresel çapta beklenmedik katılıma sahne olan bir YZ zirvesi gerçekleştirdi. “AI Impact Summit” (YZ Etki Zirvesi) adlı etkinlikle sektörün liderleri ve çok sayıda devlet yöneticisi yer aldı. Katılımcılar arasında yer alan Google, Microsoft ve Amazon, ülkeye toplamda 68 milyar dolar yatırım taahhüdünde bulundu. 300’den fazla şirketin ve 250 bin ziyaretçinin buluştuğu zirvede Başbakan Narendra Modi, YZ’nin “herkes için refah ve mutluluk” getireceğini belirtti.

Ek bilgi: Zirvede en dikkat çeken anlardan biri, Başbakan Modi’nin 13 teknoloji liderini sahneye davet ederek el ele tutuşmasını istemesiyle yaşandı. OpenAI CEO’su Sam Altman, hemen yanına düşen en büyük rakiplerinden Anthropic’in CEO’su Dario Amodei’nin elini tutmamak için epey cambazlık yapmak durumunda kaldı (ve tutmadı!). Jeffry Epstein bağlantıları sebebiyle zorlu günlerden geçen Bill Gates ise tepkilerden çekinerek son anda katılmaktan vazgeçti.

Microsoft aynı etkinlik kapsamında “Küresel Güney” olarak adlandırdığı geri kalmış ve gelişmekte olan ülkelerdeki YZ erişimini sağlamak adına 50 milyar dolar yatırım yapacağını açıkladı.

Aynı düzlemde bir başka yatırım haberiyse Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Irak ortaklığındaki konsorsiyumdan geldi. 5 yılda tamamlanacak 700 milyon dolar bütçeli “WorldLink” projesi kapsamında karadan ve deniz altından geçecek fiber kablo ağıyla BAE, Irak üstünden Türkiye’ye bağlanacak. Amaç, Süveyş Kanalı’ndan geçen hatta alternatif oluşturarak YZ destekli veri merkezlerini daha erişilebilir kılmak.

ChatGPT’nin geliştiricisi OpenAI şirketine 100 milyar dolar yatırım taahhüdünde bulunan Nvidia, anlaşmayı 30 milyar dolar seviyesine indirdi.

ABD merkezli dev teknoloji şirketlerinin borsadaki kaybı sürüyor. Yılbaşından bu yana yüzde 17 gerileyen Microsoft’un kaybı 613 milyar doları aştı. Bu tutar Nvidia’da 89, Apple’da 256, Google’da 87 milyar dolar seviyesinde. En ağır hasar alanlardan biriyse 450 milyar dolar ile Amazon. Kazananlar da var. Kıtlık alarmı veren çiplerin baş üreticileri TSMC ve Samsung.

Vekil YZ (Agentic AI) fırtınasının en popüler ürünü OpenClaw’un ve geliştiricisi Peter Steinberger’in ilginç öyküsüne geçen hafta yer vermiştim. Bu hafta OpenAI, Steinberger’ı transfer ettiğini duyurdu.

Ek bilgi: OpenAI’ın YZ destekli donanımlarını geliştiren ekibinin 200 kişiyi aştığı söyleniyor. İddialar 200 - 300 dolar aralığında bir akıllı hoparlör ve akıllı gözlük üzerine. Fazlasıyla rekabetçi seçenekler.

Microsoft, üçlü doğrulama mantığıyla çalışan ve yapay zeka ile geliştirilmiş her tür içeriği tespit edebilen bir çözüm geliştirdi. 60 farklı kombinasyonu test eden ve silinemez dijital izler kullanan “Dijital Rembrandt Standardı” başlıklı yapı, yakın geleceğin hakikat arayışında en ihtiyaç duyulan bileşenlerinden biri olabilir.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Akıllı ve insansı (humanoid) robotlardan bahsetmediğimiz bir sayı mümkün değil. Yine Çin’den bir başka gelişmeyle karşınızdayım. Ülkenin bahar festivali kapsamında sahne alan Unitree Robotics’in G1 ve H2 modelleri Kung-Fu gösterisiyle çıtayı bir seviye daha yukarı taşıdı. İzliyoruz.

“Neiry” adlı bir Rus girişimi, taktığı beyin implantıyla güvercinleri “biyolojik dron”a dönüştürdü. Bu eklentiyle kuşun uzaktan kumanda ile istenen rotada uçması sağlanabiliyor (bu vesileyle güvercinlerin günde yaklaşık 480 km uçabildiğini öğrendim). Şirketin CEO’su Alex Panov, buluşun sadece sivil amaçlarla kullanılacağını açıkladı ve ben gayet ikna oldum.

Alex Ksendzovsky ve Jon Pomeraniec adlı iki beyin cerrahı, çiplerde kullanılan silikon mimarisinin yerine beyin hücrelerini kullanacak bir yapı geliştirerek 25 milyon dolar yatırım aldı. Beynin enerji verimliliği açısından silikona kıyasla milyarlarca kat verimli olduğunu savunan “Biologic Blackbox” (biyolojik karakutu) sistemi, elektrot ızgarası üstünde büyütülen nöronları temel alıyor.

Dijital verilerimizin depolandığı mevcut çözümler hem ciddi enerji tüketiyor hem de fazlasıyla kırılgan. Microsoft her iki soruna çözüm getiren devrimsel bir keşif yaptı. Verilerin borosilikat tabanlı cam yüzeye lazer ile kazınmasını temel alan bu yapı, kaydedilen içeriği 10 bin yıl süreyle elektriğe ihtiyaç duymadan; her tür sıcaklığa, manyetik dalgaya ve neme dayanıklı halde bozulmadan depolayabiliyor.

Bu başlığı da motosiklet kullanıcılarına yönelik bir haberle bitirelim. IRID adlı girişim, güneş ve parlak ışıkta camı (vizörü) otomatik olarak kararan bir kask geliştirdi. Üstelik pilsiz. Şunu 2026 yılına dek neden kimse düşünmedi dersiniz?

Bu çabayı Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.

Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋‍♂️

Bu hafta Oksijen gazetesinde sadece bir sene içinde 200 aşk romanı yazarak epey para kazanan Coral Hart adlı bir yazarın hikayesine yer verdim. Tahmin edin bakalım bunu nasıl başarmış? Evet, bildiniz. Ardından işi daha da genişleterek bunu bir kursa dönüştürmüş; hatta herkesin kullanabileceği ücretli bir hizmete çevirmiş.

Blogumda ise sadece otonom yapay zeka botlarının kullanabildiği Moltbook adlı sosyal ağın ayrıntılarına ve ne anlam ifade ettiğine değindim. "İnsan mı yapay zekayı yönetecek yoksa yapay zeka mı insanı?” sorusunun yanıtını aradım.

Podcast meselesine tam bir aydır ara vermiş gibi oldum fakat onu da yeniden kaldığı yerden sürdüreceğim. Söz.

Şimdi dünyada olup bitenlere bakalım.

🌍 Genel Gündem

Uluslararası Şeffaflık Örgütü 2025 yılı raporunu yayımladı. (Merak edenler olacaktır; yeni endekste Türkiye, bir önceki yıla kıyasla 3 basamak daha gerileyerek 182 ülke arasında 124. sıraya oturmuş.) Yolsuzluk algısının en düşük olduğu 3 ülke Danimarka, Finlandiya ve Singapur. En yüksek olduğu üçlü ise Güney Sudan, Somali ve Venezuela. Statista sitesi ise bu verileri Demokrasi Endeksi ile birleştirerek sürpriz olmayan bir ilişkiyi gözler önüne sermiş. Özetle ne kadar çok demokrasi varsa, o kadar az yolsuzluk var.

Mini arabalar dünyanın hemen her bölgesinde farklı sebeplerle giderek daha ilgi görüyor. Bunlara son örnek önümüzdeki sene satışa sunulacak (Amerika’ya özel) Fiat Topolino XS oldu. İstenirse üstü de açılabilen iki kişilik, elektrikli bir seçenek. Ve Topolino tarihine yaraşır derecede sevimli.

Ferrari’nin “Ellettrica” kod adıyla uzun süredir üstünde çalıştığı ilk elektrikli modeline yönelik çalışmalarından 220. sayımızda bahsetmiştim. Apple’ın iMac, iPod ve iPhone gibi birçok ikonik cihazını tasarlayan Jony Ive’ın imzasını taşıyan model nihayet bu hafta “Luce” adıyla tanıtıldı.

Her bir ayrıntısına ayrı hayran kaldığımı söylemeliyim. Bir yandan da “Ive acaba Apple’ın yıllarca üstünde çalışıp son anda vazgeçtiği “Apple Car” projesini olduğu gibi buraya mı aktardı?” diye düşündüm. Her durumda sonuç muh-te-şem! (Yurtdışı satış fiyatının 500 bin dolar olması bekleniyor.)

“Evladım da Ferrari tecrübesi yaşasın” diyen sorumlu ebeveynler, şirketin vaktiyle çocuklara özel ürettiği modelleri açık artırmalardan topluyor. Örneğin “Testa Rossa J” kodlu bir örneği geçtiğimiz günlerde 243 bin 864 dolara yeni sahibini buldu. Onları en büyük çeken, motorun yaptığı dalga; anlayamazsınız!

Güney Kore merkezli kripto para borsası Bithumb, tüm kullanıcılarına yaklaşık 1,40 dolara denk gelen 2 bin won ödül dağıtmaya karar verdi. Ancak kaynağı belirlenemeyen bir hata sonucu ödül miktarı üye hesaplarına 2 bin “bitcoin” olarak ödendi. Olay 35 dakika içinde fark edildi ancak bu esnada 695 müşterinin hesabına toplamda yaklaşık 40 milyar dolar aktarılmış oldu. Bithumb sözcüleri bu tutarın yüzde 99,7’sinin geri alındığını ve hatadan etkilenen her üyeye 20 bin won tazminat ödendiğini açıkladı. Güney Kore’nin bankacılık denetleme kurumu FSS, olayı incelemeye aldı.

Avrupa Ödeme Sistemleri İnisiyatifi’nin (EPI) CEO’su Martina Weimert, bölgedeki kartlı işlemlerin üçte ikisinin VISA ve Mastercard altyapısıyla ilerlediğine dikkat çekerek Avrupa’nın kendi özerk çözümünü hayata geçirmesi gerektiğini savundu. EPI, bu bağımlılığı gidermek adına 2024’te hayata geçirdiği Wero adlı platform ile 43,5 milyon aktif kullanıcıya ulaşmış durumda.

Uydular aracılığıyla internet erişimi sunan Starlink iştirakiyle öne çıkan SpaceX, bu altyapıyı kullanan Starlink markalı özel bir telefon geliştirmek için çalışıyor. (Geçtiğimiz yıl 16 milyar dolar ciroya imza atan SpaceX’in 8 milyar dolarlık karının yüzde 80’i Starlink hizmetinden geliyor.) SpaceX’in bir diğer hayali ise 10 yıl içinde Ay’da kendi kendine yeten ve kendi imkanlarıyla büyüyen bir yerleşke inşa etmek. Şirket bu planın ilk adımı olarak 2027’de Ay’a bir insansız araç indirmeyi hedefliyor.

Mobil cihazlardaki ilk yapay zeka asistanını “Siri” markasıyla hayatımıza sokan ancak sonrasındaki rekabette oldukça geride kalan Apple, uzun süren arayışların ardından yoluna Google’ın Gemini modeliyle devam etme kararı almıştı. Sızan haberlere göre Siri 2.0 bu ayın ikinci yarısında beta sürümüyle tanıtılacak. Bu kapsamda önceki konuşmaları hatırlama, uygulamalar içinde işlem yapabilme gibi işlevler sunulacak. Daha kapsamlı bir güncelleme içerecek 3.0’ın ise yaz aylarında tanıtılacak iOS 27 ve macOS 27 sistemleriyle gelmesi bekleniyor.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Çocuklara sosyal medya kullanımını yasaklama hazırlığındaki ülkelere Çekya da eklendi. Başbakan Andrej Babis, 15 yaş altındaki kullanıcıları kapsayacak düzenlemenin bu yıl içinde tamamlanacağını belirtti. İlk olarak Avustralya’da hayata geçen bu düzenleme için çalışan ülkelerin başını İspanya, Britanya, Fransa, Yunanistan ve Endonezya çekiyor.

Hindistan hükümeti, sosyal medya platformlarına yasaya aykırı içerikleri 36 saat içinde silme şartı getiren düzenlemeyi 3 saate indirdi. Yeni karar 20 Şubat’tan itibaren yürürlüğe girecek. Platform temsilcileri ise 3 saat gibi kısa bir sürenin gerçekçi, makul ve adil bir değerlendirme için yetersiz ve uygulanamaz olduğunu savunarak karara itiraz ediyor.

TikTok’un yalnızca kendi uygulamasında değil; üyelerinin başka web sitelerindeki hareketlerini de takip ettiği ortaya çıktı. Bunu mümkün kılan, Twitter ve Facebook gibi sitelerin de benzerini kullandığı “TikTok Pixel” adlı araç. Ancak siber güvenlik şirketi Disconnect’in analizine göre TikTok bu konuda rakiplerine kıyasla “alışılmadık derecede müdahaleci” çalışıyor. Örneğin kullanıcı bir web sitesindeki formda “kanser hastasıyım” kutusunu işaretlediğinde bu veri doğrudan TikTok’a gönderiliyor. TikTok yönetimi, bu ifşa üzerine “Bizimle alakası yok, siteler yollamasaydı” şeklinde gayet sorumlu bir açıklamayla konuyu kilitledi.

Facebook, Instagram, WhatsApp ve Threads’in çatı şirketi Meta, ölmüş (ya da platformu kullanmayı boşlamış) kullanıcıların hesaplarının yapay zeka desteğiyle “yaşamaya” devam etmesini sağlayacak bir patent başvurusu yaptı. Amacını ise “takipçilerin boşluğa düşmemesi” şeklinde özetledi. Bunun yalnızca hukuki değil; etik açıdan da yeni tartışmaları tetikleyeceği muhakkak. Anlayacağınız yakında sosyal ağlardan ölsek bile kurtulamayacağız.

Bir süredir WhatsApp’e kafayı takan Rusya yönetimi sonunda uygulamayı tamamen erişime engelledi. Rakip Telegram da yasaklananlar arasında. Vatandaşlar (213. sayıda değindiğim) “Max” adlı yerli ve milli seçeneğe davet edildi. Ben ikna oldum. (Bir süre önce, Rusya’da satılan tüm cihazlarda Max’in önyüklü gelmesi kanunen şart koşulmuştu.)

Müzik platformu Spotify’ın aylık kullanıcısı sayısı 750 milyon kişiyi geride bıraktı.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, yapay zekanın (YZ) etki ve risklerini inceleyecek 40 üyeli bir bilim panelinin kurulmasını kabul etti. 117 kabul alan oylamada yalnızca ABD ve Paraguay tasarıyı reddetti. (Paraguay’ın derdi neydi acaba?)

ByteDance’in YZ destekli video üretim aracı “Seedance 2.0”, tanıtım için Tom Cruise ve Brad Pitt’in kavga ettiği bir sentetik video üretince ABD sinema sektörünün çatı kurumu Motion Picture Association tarafından telif haklarını ihlal ettiği gerekçesiyle protesto edildi. (Henüz Şakir vs Abbas kalitesine yaklaşan bir örneğe denk gelmedim.)

OpenAI, Çinli DeepSeek’in ABD kökenli YZ modellerinin çıktılarından damıtma (distillation) tekniğiyle izinsiz şekilde yararlandığı ithamıyla ABD Temsilciler Meclisi’nin ABD-Çin Stratejik Rekabet Komitesi’ne uyarı verdi.

“HyperWriteAI” adlı YZ şirketinin CEO’su Matt Shumer, Twitter hesabında uzun bir makale yayımladı. Ben bu satırları yazarken okunma sayısı 81 milyonu geçmişti. “Büyük bir şeyler oluyor” başlıklı metnin özeti, YZ’nin ulaştığı seviyeyi hafife aldığımız ve sandığımızdan çok daha büyük şeylerin değişerek hızla hayatımızı altüst edeceği. Oksijen gazetesi tercüme etmiş, meraklısı bakabilir.

Elon Musk’ın YZ girişimi xAI’ın kurucu ortaklarından Yuhai Wu ve Jimmy Ba, arka arkaya istifa etti. Böylece 12 kişilik kurucu ekibin yarısı şirketten ayrılmış oldu. Gerekçe olarak Musk’ın zorlu liderlik tarzı ve (şirketin SpaceX’e satılması gibi) son dönemde yaşanan stratejik sapmalar gösterildi. Bu gelişmenin ardından Elon Musk, şirketi dört ana dikeyde yeniden düzenleyeceğini açıkladı.

Bir diğer istifa, tanıttığı “Claude Opus 4.6” ile yeniden gündeme gelen Anthropic şirketinde yaşandı. Güvenlik Önlemleri Lideri Mrinank Sharma, çalışanlara yönelik veda mektubunda “biyolojik silahlar ve birbiriyle bağlantılı küresel krizler karşısında sürekli bir etik gerilim yaşadığını” ifade etti.

Anthropic diğer yandan veri merkezlerinin yol açtığı elektrik talebi artışının kullanıcı faturalarına yansımaması adına gereken yatırımın yüzde 100’ünü kendi kaynaklarıyla karşılamayı taahhüt etti. (Şirket ayrıca bu haftaki yatırımcı turunda 30 milyar dolar toplayarak güven tazeledi.)

Ek bilgi: Lawrence Berkeley Ulusal Laboratuvarı’nın 2024 raporuna göre veri merkezleri ABD elektrik tüketiminin yüzde 4,4’ünü oluşturuyor. Bu oranın 2028’e kadar yüzde 12’ye çıkabileceği öngörülüyor. Carnegie Mellon ve North Carolina State araştırmacıları ise, yoğun veri merkezi bulunan pazarlarda 2030’a kadar elektrik üretim maliyetlerinin yaklaşık %25 artabileceğini hesaplıyor.

Google’ın çatı şirketi Alphabet, Gemini adlı ürünüyle rekabete dahil olduğu YZ alanındaki dev yatırım bütçesini karşılayabilmek için 100 yıl vadeli ve 31,5 milyar dolar değerinde tahvil ihraç etti. İştirak ve öncelikli ödeme garantisi bulunmamasına rağmen, talep hedeflenen seviyenin 10 katına ulaştı.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Hiçbir örneğini tecrübe etme fırsatı bulamadım ancak lazer tabanlı projeksiyon cihazları epey ilgimi çekiyor. Bu alandaki iddialı markalardan “AWOL Vision”, geçtiğimiz günlerde CES Fuarı’nda tanıttığı “Aetherion” modelini Kickstarter’dan satışa sundu. 3 bin 300 ISO lümen parlaklık ve 200 inçlik Dolby Vision destekli görüntü vaat ediyor. 60.000:1 oranında kontrast ile. (2 bin 200 dolar⁠dan başlıyor.)

Avustralyalı havacılık mühendisi Benjamin Biggs, kendi geliştirdiği tamamen pille çalışan uzaktan kumandalı dron ile saatte 661 kilometre hıza ulaşarak bu alandaki dünya rekorunu kırdı. “Blackbird” adlı hava aracı dakikada 34 bin devirle dönen önden çekişli bir pervane sistemine sahip.

Çinli tasarımcı Changhwi Kim, “daha kullanışlı bir elektrikli tornavida üretemez miyiz?” derdine düşmüş. Ortaya muhteşem bir ürün çıkmış. Birileri hayata geçirse keşke.

Çin demişken; ülkenin üstünde çalıştığı mega projelerden biri de, “Genghai No. 1”. Bir yanıyla turizm tesisi, diğer yanıyla son derece akıllı bir deniz çiftliği. 12 bin tonluk yapı içinde otel, su parkı, ziyaretçi merkezi ve balık üretim çiftliğini barındırıyor. Bir yandan ziyaretçilerini ağırlarken, diğer yandan yılda 200 bin yüksek kalitede balık üretiyor. Ancak üretilen balıklar yemek için değil; hepsi ekosistemi desteklemek için tekrar denize salınıyor. Gerçekten sıradışı ve ilginç.

Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋‍♂️