Oksijen gazetesindeki sayfamda ise son derece karanlık ve tehlikeli bir yana evrilmesi an meselesi; yeni bir akıma yer verdim. Önce bir görev tanımlıyor, arıdndan ona bir bedel biçiyorsunuz. Birileri yapmaya gönüllü oluyor. Yapıyor ve videoya kaydediyor. Bu ispatla belirlediğiniz para ödülünü alıyor. “Haydi bir takla at da göreyim” gibi masum(!) talepler bir yana; “kırmızı ışıkta bekleyen arabaya arkadan çarp” gibi şeylere evrildi mi, işler fena. Ve eminim ki birileri, işi o noktalara mutlaka vardıracak.

Şimdi gelelim dünyada olup biten diğer gelişmelere.

🌍 Genel Gündem

Google, yıllardır kendisinden beklenen adımı attı ve Android ile ChromeOS platformlarını “Googlebook” adını verdiği yeni bir dizüstü bilgisayar kategorisinde birleştirme kararı aldı. “Aluminium OS” adlı yeni işletim sistemi şirketin “Gemini” adlı yapay zeka (YZ) modelini merkeze alacak. Bu altyapıyı kullanan ilk modellerin (sonbaharda) Asus, Acer, Dell, HP ve Lenovo markalarından çıkması bekleniyor.

Ek bilgi: Google, 15 yıl önce kullanıma sunduğu (Türkiye’de satılmayan ancak satıldığı ülkelerde son derece yaygın kullanıma sahip) “Chromebook” serisinin de 2034 yılına dek destek almaya devam edeceği söyleniyor.

Sony’nin uzun süredir üstünde çalıştığı yeni nesil oyun konsolu PlayStation 6’nın piyasaya çıkış tarihi, bellek tedarikindeki daralma sebebiyle 2028 yılına ertelendi. Konuyla ilgili kaynaklar lansmanın 2029 yılına sarkma ihtimalinin de bulunduğunu belirtiyor. Sızan bilgilere göre PS6, bir önceki seriye kıyasla görüntü işlemede üç kat daha yüksek performansa ve 4K çözünürlükte saniyede 120 kare güncelleme yeteneğine sahip olacak. Hedefler arasında konsolla entegre çalışacak “Canis” kod adlı bir taşınabilir cihaz da var. PS6’nın 800 dolar seviyesinde olması bekleniyor.

Oyun dünyasından sürpriz bir diğer gelişme, Microsoft Xbox oyun konsolunun “Elite 3” serisi kontrol cihazının görüntülerinin sızmasıydı. Yeni cihazda bazı yeni düğmeler ve değiştirilebilir pil haznesi dikkat çekiyor.

Yakın geleceğe yönelik (zam habercisi) bir ipucu daha: Qualcomm’un bir sonraki yongası “Snapdragon 8 Elite Gen 6 Pro”nun çıplak maliyetinin 300 dolar seviyesine çıkabileceği söyleniyor. Üst seviye Android telefonlarda bin 500 dolar seviyesine hazır olun.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Netflix, son 10 yılda film ve diziler için 135 milyar dolardan fazla yatırım yaptığını açıkladı. Resmi açıklamaya göre aynı dönemde platform dünya genelinde 425 binden fazla kişiye istihdam sağladı ve küresel ekonomiye 325 milyar dolar seviyesinde katkı yaptı. 2025 yılı sonu itibarıyla Netflix’in abone sayısı ise 325 milyon olarak duyuruldu.

Ek bilgi: Yayımladığı bir iş ilanından anlaşıldığına göre Netflix diğer yandan “INKubator” adlı deneysel bir YZ destekli animasyon birimi kuruyor.

9 binden fazla eğitim kurumu tarafından kullanılan Canvas adlı dijital öğrenim platformuna sızan “ShinyHunters” adlı hacker grubu, öğrencilere ait 3,5 terabayt boyutunda veri çaldı. Hırsızlar bilgileri herkese açmakla tehdit edince, uygulamanın geliştiricisi Instructure şirketi talep edilen fidyeyi ödemeyi kabul etti. Anlaşmanın bedeli açıklanmadı.

Ek bilgi: Yaşanan benzer vakalarda hacker grupları fidyeyi aldıktan sonra verileri silmeyip pazarlamaya devam etmişti.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

YZ botlarının nasıl arsızca, fütursuzca yalan söylediğini biliyorsunuz. Ama onların bir farkı var. İnsan yapınca “yalancı” oluyor. YZ yapınca “halüsinasyon gördü” deniyor. İmrendirici bir ayrıcalık. Artık üfürdükleri bu zırvalardan oluşan bir ansiklopedileri bile var: Halupedia. İçeriği sonsuz. Sürekli uyduruk başlıklar üretiyor ve içeriğini tıkladığınız anda oluşturuyor.

2025’te çoğu Afrika’da yaşayan ve YZ modellerini eğitmek için köle şartlarında çalışan insanları anlatan “Yapay zekanın efendileri ve köleleri” başlıklı bir yazı yayımlamıştım. Bu hafta “More Perfect” sendikasının hazırladığı bir belgesel, benzer çalışma düzeninin bu şirketlere evsahipliği yapan ABD’de de yaşandığını belgeliyor. YZ şirketleri adına köle şartlarında çalıştırılanların yüzde 86’sı sabit faturalarını ödemekte zorlandığını belirtiyor. Kadronun içindeki baskın bir kesim de ayrıca dikkat çekici: Evsizler! ChatGPT’ye bir sorun bakalım bunları anacak mı?

Google’ın siber güvenlik birimi, bir hacker grubunun yapay zekâ kullanarak hazırladığı büyük ölçekli bir küresel siber saldırıyı engellemeyi başardı. Saldırı yazılımının kodlarında yapılan inceleme, sistemin yapay zeka yardımıyla üretildiğini ortaya koydu.

Siber güvenlik şirketi Calif, Anthropic’in YZ çözümü Mythos’u test ederken Apple’ın macOS platformundaki ileri bellek güvenliği teknolojisini alt eden yeni bir saldırı yöntemi keşfetti.

Ek bilgi: Şu anki seçenekler arasındaki en gelişmiş YZ modeli olduğunu iddia eden Mythos, siber güvenlik (saldırı) alanındaki potansiyeli sebebiyle henüz genel kullanıma açılmadı.

OpenAI, dijital sistemlerdeki güvenlik açıklarını saldırganlardan önce bulup kapatmaya odaklanan yeni yapay zekâ girişimi “Daybreak” adlı yeni çözümünü tanıttı. Bu hamle, Anthropic’in kısa süre önce duyurduğu Claude Mythos ve Project Glasswing girişimine OpenAI cephesinden verilen yanıt olarak değerlendiriliyor.

Elon Musk, kurucuları arasında yer aldığı ve sonradan ayrıldığı OpenAI şirketini kuruluş prensiplerine aykırı davrandığı gerekçesiyle, 150 milyar dolar tazminat talebiyle dava etmişti. Mahkemenin bu haftaki duruşmasında OpenAI CEO’su Sam Altman iddiaları reddetti ve Musk’ın şirkette yüzde 90 pay ve tam kontrol talep etmesi sebebiyle yollarının ayrıldığını savundu. Kasım 2023’te Altman’ın CEO’luk görevinden uzaklaştırılmasını sağlayan ancak Altman’ın yatırımcıların baskısıyla geri dönmesinin ardından istifa etmek zorunda kalan Ilya Sutskever ise Altman’ı sürekli yalan söylemekle ve yöneticileri birbirine düşürmekle suçladı. Taraflar Musk’ı “seçici hafıza kaybı” ile, Altman’ı ise “yalancılıkla” itham ediyor.

Ek bilgi: OpenAI CEO’su Sam Altman’a yönelik en ciddi itham, OpenAI şirketinin iş yaptığı 9 farklı şirkette 2 milyar doları aşan varlığa sahip olması.

YZ şirketlerinin en kritik varlığı olarak altın çağına giren veri merkezlerine yönelik arayış uzaya kadar vardı. Bazı girişimler de gözünü denizlere dikti. Son örnek, yenilenebilir enerji ve okyanus teknolojileri geliştiren “Panthalassa” şirketinden geldi. B serisinde 140 milyon dolar yatırım alan yapı, enerjisini dalgalardan üreten, soğutmasını deniz suyuyla yapan, iletişimi Starlink uyduları aracılığıyla kuran “yüzen veri merkezleri” geliştiriyor. Çözümün ticari olarak 2027’de kullanıma sunulması hedefleniyor.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

İnsansı robotlar bahsinde “Figure” şirketinin “Helix-02” modelini defalarca andım. Bu sayı da onlardan biri. Çünkü bu hafta bir temsilcisi 24 saatlik canlı yayında bir lojistik bandında durmaksızın çalışarak 30 bin 223 paket ayrıştırdı. İzlemeye başlayınca duramıyorsunuz, baştan uyarmış olayım. Marifetleri fabrikalara has değil. Aynı robotun evlere yönelik vaatlerini ise aşağıdan izleyebilirsiniz.

Otonom sürüş desteği sunan araçlarımızdan, evimizi süpüren robotlara kadar birçok kategorideki cihazın çevreyi algılamalarını (yani bir bakıma görmelerini) sağlayan teknoloji “Lidar” adını taşıyor. Fujfilm ile birlikte çalışan “Ouster” adlı girişim, bu geometrik okumaya ilk defa renk getirdi. Üstelik zifiri karanlık sayılan 1 lüks seviyesinden, güneş ışığına denk gelen 2 milyon lüks seviyesindeki aydınlığa kadar çalışabiliyor.

Ek bilgi: Lidar, “Radar” ile aynı mantıkta çalışıyor fakat mesafeyi onun gibi radyo dalgalarıyla değil; lazer (Laser) ışınlarıyla belirliyor. Lidar, mesafe ölçümünde radardan çok daha tutarlı, kameradan çok daha hassas.

ABD merkezli savunma sanayi girişimi AeroVironment, dronlara karşı geliştirdiği “LOCUST” kod adlı lazer silahının denemesinde yüzde 100 seviyesinde başarıya ulaştıklarını açıkladı. İlk denemesi ABD Donanması’na bağlı USS George H. W. Bush nükleer uçak gemisinde gerçekleştirilen silah, her tür kara aracına ya da platforma entegre edilebiliyor.

Honda ise elektrikli motosikletlerdeki eksikliği hissedilen motor titreşimi ve debriyaj meselesini çözmüş. Patent için başvurduğu teknik: SAHTE debriyaj kolu ve SAHTE titreşim üreticisi ekleyerek 🤓 (Esas elektrikli Harley-Davidson serisinden böyle bir hamle bekliyordum.)

NASA’dan ayrılan bir grup mühendis tarafından hayata geçirilen “Sonic Fire Tech” adlı girişim, orman yangınlarını düşük frekanslı ses dalgalarıyla kontrol edebilen bir yöntem geliştirdi. Havadaki oksijen moleküllerini akustik yöntemle titreştirerek alevin kimyasal reaksiyonunu bozan çözüm, bu sayede bölgede bulunan yerleşim yerlerinin yangından etkilenmesini engelleyebiliyor.

🩺 Sağlık Olsun

Biyoteknoloji şirketi Moderna, gündemdeki ağırlığını her geçen gün artıran hantavirüs için Kore Üniversitesi Tıp Fakültesi ile birlikte mRNA tabanlı yeni bir aşı üzerinde çalışıyor. Konuyla ilgili duyurunun en ilginç ayrıntısı, bu konudaki işbirliğinin 2023 yılının Eylül ayında başlamış olması. Hantavirüsün insandan insana bulaşabilen tek türü olan “And” varyantının öldürücülük oranı yüzde 40’a ulaşıyor.

Bu hafta Oksijen gazetesinde devletlerin interneti anonimlikten “kurtarma” gayretine yer verdim. Haftaya da devam etmeyi düşünüyorum.

Hafta boyu olup bitenlere gelirsek…

🌍 Genel Gündem

İsviçre, sağcı Halk Partisi’nin talebiyle ülke nüfusunun 2050 yılına dek 10 milyon kişiyle sınırlandırılması için referanduma gitmeye hazırlanıyor. 14 Haziran’da yapılacak oylama için bu hafta yapılan kamuoyu yoklamasında öneriyi destekleyenlerin oranı yüzde 52 oldu. (Referandum ayrıca İsviçre’nin Avrupa Birliği ile serbest dolaşım anlaşmasından çıkmasını da kapsıyor.)

NASA Başkanı Jared Isaacman, Plüton’un yeniden gezegen kategorisine alınması gerektiğini söyledi.

Ek bilgi: 1930 yılında astronom Clyde Tombaugh tarafından keşfedilen Plüton dokuzuncu gezegen olarak kabul edilmiş, ancak 2006’da Uluslararası Astronomi Birliği tarafından “cüce gezegen” sınıfına alınmıştı. 😢

ABD ile İran arasındaki savaşın yol açtığı enerji darboğazı, temiz ve sürdürülebilir enerji kaynaklarına yönelik talebi hızlandırdı. Enerji düşünce kuruluşu Ember’in verilerine göre bu alandaki en büyük üreticilerden Çin, koşullardan en karlı çıkanların başında geliyor. Ülkenin ihraç ettiği güneş enerjisi teknolojisi kapasitesi yüzde 50 artarak 68 gigavata ulaştı. Batarya ihracatı 10 milyar doları geçti, elektrikli ve hibrit araç ihracatı ise bir önceki yıla kıyasla yüzde 140 arttı.

Belçika hükümeti, enerji arz güvenliğini sağlama gerekçesiyle nükleer santrallerden vazgeçme planını askıya aldı. Başbakan Bart De Wever, (Fransız) Engie şirketi tarafından işletilen nükleer reaktörleri de satın alarak mevcut yedi tesisin tamamını kamulaştıracaklarını açıkladı.

İran’ın Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Bahreyn ve Yemen’e yönelik dron saldırılarıyla hasar gören Amazon’un ortadoğu veri merkezleri iki aydır hizmet veremiyor. Bu hafta yapılan açıklamada BAE ve Bahreyn’deki hasarın onarılmasının 150 milyon dolara mal olacağı ve birkaç ay daha süreceği belirtildi.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Avrupa Komisyonu siber güvenlik gerekçesiyle üye ülkelere Çin menşeli Huawei ve ZTE çözümlerini iletişim altyapılarında kullanMAmaları konusunda tavsiyede bulundu.

Elon Musk, 2022 yılında Twitter’ı satın almaya karar verdiğinde halka açık hisse senetlerini toplamaya başlamıştı. ABD’deki düzenleme gereği hisseler yüzde 5 seviyesine geldiğinde bunu Menkul Kıymetler Kurulu’na bildirmesi gerekiyordu. Yapmadı. Böylece hisseleri ucuza toplamayı başardı. Bu sebeple 2025’te aleyhinde açılan davada uzlaşmaya giden Musk, 1,5 milyon dolar ceza ödemeyi kabul ederek süreçten sıyrıldı.

Instagram ve Facebook’un çatı şirketi Meta, ABD’de görülen davada 18 yaşın altındaki kullanıcıların güvenliğini ihlal etmekle itham edildiği davada jüri tarafından suçlu bulunmuştu. Bu sonuca göre şirket 37 bin 500 mağdur için toplam 375 milyon dolar tazminat ödemek zorunda. Başsavcılık davanın ikinci aşamasında Meta’nın reşit olmayan kullanıcılar için uçtan uca şifrelemeyi yasaklamasını, kullanımı ayda 90 saatle sınırlandırmasını ve cinsel istismar vakalarını yüzde 99 oranında tespit etmesini talep ediyor. Mahkemenin nihai kararı yalnızca Meta’yı değil; dolaylı olarak ABD’den hizmet veren tüm sosyal platformları bağlayacak.

İngiltere’de çocukların internet bağımlılığıyla ilgili çalışan “1001 Critical Days” ve “iAddict” gruplarının araştırması, ülkedeki iki yaş altı bebeklerin üçte ikisinden fazlasının düşünülenden çok daha uzun süre ekranlara maruz kaldığını belirledi. Bazı bebeklerin günde 8 saate varan süre ekrana baktığı belirlenen araştırmada yeni doğanların üçte birinin günde en az 3 saat telefon, tablet ya da televizyon karşısınıda kaldığı tespit edildi.

30 yıldır hizmet veren web’in en eski bilgi kaynaklarından Ask.com kapandı. Bende emeği büyüktür.

“Vine” diye bir şey vardı; hatırlıyorsunuz değil mi? Bu hafta “diVine” adıyla yeniden hayata geçti. Üstelik vaktiyle onu kuran ve kapatan Jack Dorsey eliyle.

Yalnızca bağımsız sanatçılara odaklanan Vocana adlı yeni bir dijital müzik platformu hizmete girdi. Hizmet, Spotify ve benzeri alternatiflerden gelir paylaşım modeliyle ayrışıyor. Mevcut yapılarda gelir ortak bir havuzda toplanarak toplam dinlenme payına göre dağıtılıyor. Bu da popüler isimlerin daha fazla pay almasına sebep oluyor. Vocana ise abonelik gelirini doğrudan dinlenen şarkıların hak sahipleriyle paylaşarak daha eşitlikçi bir yapı sunuyor. Platformda şimdiden 2 milyon sanatçı ve 40 milyon şarkı yer alıyor.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Sıradışı bir gelişmeyle başlayalım: Apple, 2024 yılındaki WWDC etkinliğinde iPhone 15 ve iPhone 16 serisinde “Apple Intelligence” (AI) adlı gelişmiş YZ özelliklerinin yer alacağını duyurmuştu. Ama bu vaat uzun süre gerçekleşmedi. Ve o dönem (o hevesle) bu cihazları alan kullanıcılar, “kandırıldık” diyerek soluğu mahkemede aldı. Apple, mağdurlarla cihaz başına 25 dolar tazminat üzerinden uzlaştı. Böylece olay 250 milyon dolara kapandı.

ABD merkezli kripto varlık borsası Coinbase, YZ destekli yeniden yapılanma gerekçesiyle personelinin yüzde 14’ünü işten çıkaracağını duyurdu.

Aynı gerekçe Çin’de sökmedi. YZ tarafından üretilen içerikleri denetlemekle görevli bir çalışan, artık işinin YZ tarafından yürütüleceği söylenerek bir alt seviyede çalışmaya zorlanması üzerine şirketini Halk Mahkemesi’nde dava etti. Mağduru haklı bulan mahkeme heyeti, YZ gerekçesiyle çalışanların işten çıkaramayacağına hükmetti.

OpenAI şirketinin kurucusu ve baş sermayedarı Elon Musk’ın ayrıldıktan seneler sonra şirket aleyhine açtığı davanın gerekçesi ve sürecine geçen hafta değinmiştim. Bu haftaki duruşmada ifade veren eski OpenAI CTO’su Mira Murati, şirketin CEO’su Sam Altman’ı ekibine yalan söylemekle ve bilgi gizlemekle itham etti.

YZ destekli sentetik karakterler yaratan ve üyelerin onlarla etkileşime geçmesini sağlayan “CharacterAI” hizmeti, lisanslı doktor gibi davranan botlar içerdiği gerekçesiyle mahkemelik oldu. Davaya konu olan “Emilie” adlı bot, üyeye kendini psikiyatrist doktor olarak tanıtmış ve sahte bir diploma numarası paylaşmış.

Ek bilgi: Bu olayın ardından Pennsylvania eyaleti bir “chatbot şikayet hattı” kurmuş. Ne ilginç zamanlar…

8 Nisan’da Güney Kore’nin Daejeon şehrindeki hayvanat bahçesinden kaçan Neukgu adlı kurt için yürütülen arama çalışmaları ülke gündeminde geniş yer bulmuştu. O günlerde yapay zeka kullanarak şehirde dolaşan kurt görseli üreten ve sosyal medya hesabında paylaşan 40 yaşındaki Güney Koreli, güvenlik güçlerini yanıltmak ve paniğe yol açmak suçlamasıyla 5 yıla kadar hapis ve 6 bin 700 dolar para cezası talebiyle yargılanıyor. (Kurt bir telefon ihbarıyla yakalanıp hayvanat bahçesine iade edilmişti.)

BAE / Dubai Veliaht Prensi Şeyh Hamdan, tüm özel sektör şirketlerinin iki yıl içinde YZ vekili (agent) kullanımına geçmesini hedefleyen bir girişim başlattı. Bu kapsamda Dubai Ticaret Odası eğitimler verecek, kuluçka merkezleri ve özel fonlar destek sunacak. Emirlik ayrıca 2028’e kadar kamu hizmetlerinin yarısını otonom YZ vekilleriyle yürütmeyi hedefliyor.

Prens Hamdan’ı yüreklendirecek bir gelişmeyle devam edelim. PocketOS adlı yazılım şirketi, iş süreçlerini “Cursor” adlı bir YZ asistanına devretti. O da verdiği yanlış komutla 9 saniye içinde şirketin tüm üretim veritabanını ve yedeklerini sildi!

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Morgan Stanley’nin raporuna göre Çin’in 10 yıl önce elektrikli araçlara yönelik hamlesinin benzeri bugün insansı (humanoid) robot alanında pişiyor. Bu alandaki bariz üstünlüğün ülkenin küresel imalat payını yüzde 15’ten yüzde 16,5 seviyesine taşıması bekleniyor.

1X şirketine ait ABD’nin ilk entegre insansı robot fabrikası, 2027 yılına dek 100 bin NEO robot üretmeyi amaçlıyor.

Meta, insansı robotlar için yapay zeka modelleri geliştiren “Assured Robot Intelligence” şirketini satın aldı.

Robot süpürgenin mucidi (ve Roomba’nın kurucusu) Colin Angle, şirketteki 30 yıllık görevinden 2024’te ayrılmıştı. Kendini “fiziksel YZ” üreticisi olarak tanımlayan “Familiar Machines & Magic” adlı yeni girişiminin ilk ürünü, 4 ayaklı bir “hayvansı” evcil robot oldu. The Wall Street Journal kendisiyle görüşmüş, uzun bir izlenim aktarmış. Aklıma (merhum) “Sony Aibo” geldi.

Bu kadar robot muhabbeti yapmışken kayda geçirelim. Hugging Face, 300 dolar fiyatlı mini robot “Reachy Mini“ için bir uygulama mağazası açtı. 200’den fazla seçenek içeriyor. (Şu ana dek 10 binden fazla Reachy Mini satılmış.)

Ticari taşımacılığın yüzde 90’ına yakını gemilerle yapılıyor. Ve bu araçlar yüksek miktarda karbon salımıyla meşhur. Elektrikli seçenekler belirmeye başladı fakat karadaki endişeler denizde de aynı: menzil derdi ve şarj endişesi. Norveçli “Poseidon” adlı girişim buna basit bir çözüm geliştirmiş: Denizlerde ve okyanuslarda hizmet verecek (kablosuz) şarj istasyonları.

Kickstarter’da fonlamaya açılan “Solly” adlı güzel bir fikre (ürüne) denk geldim. Güneş enerjisiyle şarj olan bir powerbank ve seyahat adaptörü. Priz olan yerde adaptör, olmayan yerde powerbank olarak hizmet veriyor. Varsa priz üzerinden, yoksa güneş enerjisi ile şarj oluyor. (90 dolar)

“Neurable” adlı girişim, beyin sinyallerini okuyabilen bir kulaklık geliştirmiş. Kullanıcının odaklanma kabiliyetini ve bilişsel kapasitesini ölçüyor. (500 dolar)

Elektronik direksiyonlar araçlarda hızla yaygınlaşıyor. Brembo şirketiyse frenlerde hidrolik sıvısını tamamen ortadan kaldıran bir “elektronik fren” sistemi geliştirmiş. Özel yazılımı frenleme esnasında her tekerleğe uygulanacak gücü ayrı ayrı hesaplayabiliyor. Bu, en az ABS kadar önemli bir gelişme.

Bu sebeple bu hafta Oksijen gazetesindeki sayfamı hazırlayamadım. Fakat blogumda Palantir CEO’su Alex Karp’ın “The Technological Republic” kitabının Twitter’da paylaşılan 22 maddelik özeti ile gündeme gelen ürpertici gelecek senaryosuna yer verdim.

Bu hafta çok çetrefil konulara yer verdiğimden metinler uzadı. Bu sebeple bazı geleneksel başlıkları pas geçmek zorunda kaldım.

Haydi başlayalım.

🌍 Genel Gündem

15 yılın ardından görevini John Ternus’a devretmek için gün sayan Apple CEO’su Tim Cook, yatırımcıların kendini hayırla anmasını sağlamak için elinden geleni yapıyor. Bu senenin ilk üç ayını kapsayan Z raporuna göre Apple gelirini yıl bazında yüzde 17 artırarak 111,18 milyar dolar seviyesine taşıdı ve 29,58 milyar dolar kar açıkladı. Bunda iPhone 17’nin ve yeni “MacBook Neo” bilgisayar serisinin umulmadık başarısının payı büyük. Epey geride kaldıkları yapay zeka (YZ) alanındaki hamleler ile bu çıtanın daha da yükselmesi mümkün.

Apple’a yönelik esas beklenti, bu yıl tanıtması beklenen katlanabilir telefon. “iPhone Ultra” adını taşıyacağı düşünülen modelin 2027 yılına sarkması da ihtimaller arasında. Önemli de bir ayrıntı: Ultra, geleneksel iPhone serisinin yerini almayacak. Yani “iPhone 18” de sıradaki modeller arasında yerini koruyor.

Mobil operatörlerin ve cihaz üreticilerinin hakimiyetindeki sektöre Apple’ın bir cep telefonuyla gireceğine ihtimal veren çok azdı. Bugün sektörün en önemli belirleyicisi. Bugün sadece iki şirketin iOS ve Android platformlarıyla çok daha güçlü bir hakimiyete sahip olduğu bu dünyaya yepyeni bir “harici oyuncu” daha girmeye hazırlanıyor: OpenAI. Analist Ming-Chi Kuo, şirketin YZ odaklı bir akıllı telefon üstünde çalıştığını, en geç 2027’nin ilk çeyreğinde tanıtacağını ve 2028’de üretime geçeceğini iddia ediyor. Aşağıdaki grafik, ipuçları adına gayet besleyici.

İşlerin pek istendiği gibi gitmediği tekno-devlerin başında Meta geliyor. Instagram, WhatsApp, Threads ve Facebook gibi güçlü markaların çatı şirketinin hisse değeri bir türlü dikiş tutturamıyor. CEO Mark Zuckerberg, şirket içi bir toplantıda bunun sebebini artan YZ harcamalarına ve İran savaşına bağladı. Meta, önümüzdeki günlerde 8 bin kişiyi işten çıkarmaya hazırlanıyor. Belki de her şeyin sorumlusu onlardan biriydi. Zuckerberg olacak değil ya?

İşleri iyi olsun - olmasın; her durumda kazanan tek bir isim var: Elon Musk! 2018 yılında CEO’su olduğu Tesla’dan 56 milyar dolar prim almak isteyen Musk’a bir hissedar itiraz etmiş, şirketin merkezinin bulunduğu Delaware Mahkemesi de şikayeti haklı bularak primin ödenmesini engellemişti (ayrıntılarına 143. sayıda değinmiştim). Musk bunun üzerine Tesla’nın merkezini Texas / Austin’e taşımış ve “bunu ödemezseniz çekip giderim, kurda kuşa yem olursunuz ha!” restini çekmişti. “Yapma ağam, biz sensiz n’ederiz?” diyen marabalar ise konuyu yeniden düşünüp, 304 milyona yakın hisseyi Musk adına kaydederek işi tatlıya bağladı. Küçük bir ayrıntı: O dönem 56 milyar dolar değerindeki bu paketin güncel karşılığı 114 milyar dolar!

Elon Musk’ın CEO’su olduğu bir diğer girişim SpaceX de altta kalmamak için hemen harekete geçti ve Musk’a süper oy hakkına sahip 200 milyon adet hisse verecek bir paket hazırladı. Bunun için Musk’ın şirketi 7,5 TRİLYON dolar değere ulaştırması, Mars’ta 1 milyon insanın yaşayacağı yerleşim birimi inşa etmesi ve uzayda en az 100 teravat işlem gücünde veri merkez(ler)i kurması gerekiyor. Bu iş nihayetinde Holosko artı bir miktar nakde bağlanır; söylemiş olayım. (Elon Musk gelişmelerine Yapay Zeka başlığı altında devam edeceğiz.)

Yüreğiniz yeterince hasetle dolduysa, “pis fakirler” ile ilgili gelişmelere bakalım. Tam olarak hangi ihtiyacı giderecek kestiremedim fakat Microsoft, Windows 11 kullanan cihazlar için “Xbox Mode” adlı bir özellik tanıttı. Tahmin ettiğiniz gibi PC’nizi Xbox konsolu arayüzüyle kullanmanızı sağlıyor.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Dijital müzik platformu Spotify, artık sanatçı profillerinde “onay rozeti” kullanacak. Fakat ilk bakışta kulağa gayet sıradan gelen bu gelişme esasında bir ilk. Çünkü bu rozetler (yeşil tikler) sanatçının gerçekten o kişi olup olmadığını değil; İNSAN olup olmadığını gösterecek.

Ek bilgi: Spotify’ın Fransız rakibi Deezer’ın bir önceki sayıda paylaştığım verisine göre yeni şarkıların yüzde 44’ü YZ üretimi ve dinleyicilerin yüzde 97’si bunu ayırt edemiyor.

Video platformu Netflix ise “Clips” sekmesini duyurdu. Özeti, TikTok ve Instagram Reels benzeri dikey videolar. Platformun kataloğundan oluşacak içerikleri kaydırıp, beğendiğinize tıklayıp, “yatay” formatta izlemeye başlayabileceksiniz (Henüz Türkiye’de aktif değil).

ABD emniyet teşkilatı FBI, geçtiğimiz ay ele geçirdiği bir iPhone cihazındaki mesajlaşma uygulaması Signal’daki “silinmiş” mesajlarını okumayı başarmıştı. Uçtan uca şifreli hizmet veren ve güvenliği önceleyen bu uygulamada (ve mahremiyeti bir özellik kapsamında sahiplenen Apple’da) bu normalde mümkün değildi. Sonrasında FBI’ın bu mesajlara ulaşmak için uygulamayı değil; uygulamanın yolladığı bildirimlerin (notification) loglarını kullandığı anlaşıldı (Yani bu açık, teorik olarak HER uygulama için geçerliydi). Apple bu haftaki iOS güncellemesi ile bu açığı kapattı. Signal da benzer şekilde bir güncelleme ile bu ve benzer ihtimalleri yok edeceğini açıkladı.

Avrupa Komisyonu, iki yıl süren incelemenin ardından Meta’nın Facebook ve Instagram’da 13 yaş altı çocukları platformlardan uzak tutmak için yeterli önlem almadığı yönünde ön bulguya ulaştı. Karar kesinleşirse Meta, Dijital Hizmetler Yasası kapsamında küresel yıllık cirosunun yüzde 6’sına kadar para cezasıyla karşılaşabilir.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Bu başlığa, tarihin akışını değiştirecek bir gelişmeyle başlayacağım fakat öncesinde uzun bir zaman dilimini özetlemem gerekiyor:

Elon Musk, kuruluş sözleşmesine aykırı olarak “kapalı kaynaklı” ve “kar amacı güden” bir yapıya dönüştüğü gerekçesiyle 2024’te Open AI şirketini 150 milyar dolar tazminat talebiyle dava etmişti. Bu hafta görülen duruşmanın 3 güne yayılan ve toplam 7 saat süren ifade sürecinde iddiasını yineledi ve “Ben olmasaydım OpenAI da olmazdı.” dedi. OpenAI avukatlarıysa Musk’ın asıl derdinin şirketin kontrolünü tek başına ele geçirmek olduğunu iddia etti. Musk ayrıca OpenAI’ın ChatGPT ürününe rakip olarak geliştirdiği YZ botu “Grok”u OpenAI modellerini damıtarak (distilling) eğitmekle suçlandı. Musk bunun “kısmen doğru olabileceğini” ima etti (ABD yönetimi aynı suçla Çinli şirketleri itham ediyor). Elon Musk’ın davadaki en büyük derdi, ishal olmuşçasına yazdığı ve davadaki iddialarıyla çelişen eski Twitter mesajları oldu.

Bu davayı neden “tarihin akışını değiştirecek” diye nitelediğime gelelim. Hakimin kararı, en başta Silikon Vadisi’nin şirket prensiplerini şekillendirecek. Musk’ın kazanması halinde benzer girişimler için de geriye dönük defterler yeniden açılabilir hale gelecek. Diğer yandan Musk kazanırsa bu OpenAI’ın sonu olabilir. Çünkü tüm mevcut ve potansiyel yatırımcıları ile imzalanan anlaşmalarının suya düşme riski var (OpenAI bir yandan halka arza hazırlanıyor). Musk’ın davayı kaybetmesi durumunda ise YZ etiği ve açık kaynaklı girişimler adına büyük bir gedik açılmış olacak. Şahsen bu davanın iki tarafının da eşit derecede şeytani olduğunu düşünüyorum.

Ek bilgi: Bu fırtınanın ortasında OpenAI, Musk’ın çıkışının ardından yaptığı yatırımla kendisini yok olmaktan kurtaran Microsoft’a da bir çelme taktı ve aralarındaki münhasırlık (exclusivity) anlaşmasını kaldırdı. Buna göre OpenAI artık Amazon ve Google gibi (Microsoft’un rakipleriyle) de çalışabilecek. Ancak Microsoft 2030’a kadar şirketin tüm gelirlerinden yüzde 20 pay almaya devam edecek.

YZ sektörünü şekillendirecek bir diğer gelişme Çin ve ABD arasında yaşanıyor. Meta, geçtiğimiz Aralık ayında Çin kökenli YZ girişimi Manus’u 2 milyar dolara satın almak için teklif vermişti (Manus’u 190. sayımızda tanıtmıştım). Manus buna olumlu yaklaştı ancak Çin yönetimi bu hafta sürece dahil oldu ve bu satışı “ulusal güvenliğe aykırı” bularak durdurulmasını istedi. İşin ilginç yanı; şirket Çin’in yaptırımlarından uzak kalabilmek için Singapur’da kurulmuştu. Yine de fayda etmedi. Bu hamle tüm Çin merkezli YZ girişimlerini belirsizliğe sürükledi. Çinli şirketlere yatırım yapmış mevcut yabancı fonların geleceği artık epey muğlak. Yatırım arayan Çinli girişimlerin ise boynu bükük.

Alphabet, Amazon, Meta ve Microsoft’un veri merkezleri, çipler ve yapay zeka altyapısı için yalnızca bu yıl 700 milyar dolara yakın yatırım yapması bekleniyor. Bunun 200 milyar dolarını tek başına Amazon (AWS) üstlenecek. Herkesin dilinin ucunda aynı (ve bir türlü soramadığı) soru var: “Bu paralar ne zaman ve nasıl geri dönecek?”.

Anthropic’in en yaratıcı YZ uygulamalarını seçtiği “Claude Code Hackathon” yarışmasında altın madalya, geliştirdiği “MedKit” adlı platform ile tıp öğrencisi Bedirhan Keskin’in oldu.

“Google Photos” YZ destekli ilginç bir özellik üstünde çalışıyor. Gardırobunuzun fotoğrafını çekiyorsunuz. O kıyafetlerinizi sınıflandırıyor. “Ne giyeyim?” diye sorduğunuzda, mevcut giysilerinizden uygun kombinler tavsiye ediyor. Basit ve güzel!

Internet Archive sitesinin Wayback Machine hizmeti kullanılarak yapılan bir araştırmaya göre Web’de yayımlanan yeni içeriklerin yüzde 35,3’ü YZ desteğiyle üretiliyor. “Ölü İnternet Teorisi” üstüne bir avuç toprak daha.

ABD / Stanford Üniversitesi’nin araştırması YZ’nin yalnızca hastalık teşhisinde değil, tanı konduktan sonra “ne yapılmalı?” sorusuna verilen karmaşık klinik kararlarda da doktorlara destek olabileceğini gösterdi. Dahası, deneyde tek başına çalışan YZ, yalnızca internet araması ve tıbbi kaynaklarla çalışan doktorlardan daha yüksek puan almış.

Daha da ilginç ve düşündürücü bir başka araştırma: Bulut altyapısı, token giderleri, abonelik ücretleri, hesaplama bedeli gibi YZ maliyetleri, bazı konularda insan çalışanların maliyetini geçmiş.

Faaliyet raporuna geçersek: Oksijen gazetesinde haftaya damgasını vuran meşhur manifestosundan yola çıkarak Palantir şirketinin tarihçesini aktardım ve CEO’sunun yazdığı “The Technological Republic” adlı kitabın ütopyasını inceledim. Blogumda ise her şeyimizi devretme telaşına düştüğümüz yapay zeka modellerini dolandıran uyanıkların hikayelerini paylaştım.

Diğer gelişmelere gelirsek...

🌍 Genel Gündem

ABD odaklı üç ibretlik haber ile başlayacağım. İlki sadece haftanın değil; belki de son yılların EN düşündürücü olanı:

ABD Özel Kuvvetleri’ne bağlı “Gannon Ken Van Dyke” adlı asker, bu hafta tutuklandı. Sebebi, bahis sitesi Polymarket’te bizzat katılacağı operasyondan bir gün önce Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro’nun koltuğundan indirileceğine yönelik 33 bin dolarlık bahis oynaması ve 400 bin dolar kazanması!

ABD Başkanı Donald Trump, kendi adını taşıyan “$TRUMP” adlı kripto akçeye en çok yatırım yapan 297 kişiye özel konutu “Mar-a-Lago”da bir davet verdi.

Ek bilgi: Esasen bu bir “gaz alma” hamlesiydi. Zira $TRUMP, Ocak 2025’teki zirvesinden bu yana değerinin yüzde 90’ını kaybetmiş durumda. 600 bin yatırımcının 3,9 milyar dolar zarar ettiği varlıkta, 60 yatırımcı 1,5 milyar dolar kara geçti. (Birisinin ismi dilimin ucunda.)

Kripto milyarderi Justin Sun, Donald Trump ve oğullarının kurduğu “World Liberty Financial” adlı kripto varlık araçlarına 75 milyon dolar yatırım yapmıştı. Sun, bu hafta hesabını gizlice dondurup satış yapmasını engelledikleri ve jetonlarını “yakmakla” tehdit ettikleri gerekçesiyle Trump ailesine dava açtı.

Mercedes, yeni EQS serisi ile elektrikli ve içten yanmalı araçlardaki menzil endişesini bir parça daha kapatmış gibi görünüyor. 2027 model EQS 450+, tek şarjla 926 kilometre menzile ulaşıyor. Bu sıçramanın arkasında 800 volt mimari, 122 kilovatsaatlik yeni batarya ve daha verimli aktarma sistemi var. Şirket ayrıca 10 dakikalık hızlı şarjla yaklaşık 320 kilometrelik menzil eklenebildiğini söylüyor.

Apple’ın CEO’luk görevini kurucu ortağı Steve Jobs’tan devralan Tim Cook, geçen sene 220. sayıda değindiğim gibi yerini 1 Eylül 2026’da John Ternus’a bırakacağını açıkladı. 15 yıllık CEO’luk görevi boyunca şirketi 350 milyar dolardan, 4 trilyon doların üstünde değere taşıyan Cook, görevini Yönetim Kurulu Başkanı olarak sürdürecek. Ternus’un işi hiç kolay değil. Öncelikli olarak epey geride kaldıkları yapay zeka (YZ) alanındaki arayı kapatması, karlılığı artırması ve jeopolitik ve ticari savaşlar sebebiyle bozulan tedarik zinciri süreçlerini iyileştirmesi gerekiyor.

Ek bilgi: 2001’de Apple’a katılan John Ternus, Mac ve iPad başta olmak üzere hemen her donanımı yönetmiş, mühendis kökenli, temkinli ve yaratıcı bir isim olarak tanınıyor.

Bu hafta bir de “sürpriz” CEO ayrılığı yaşandı. Netflix’in kurucusu ve Yönetim Kurulu Başkanı Reed Hastings, 29 yılın ardından önümüzdeki Haziran ayında görevinden ayrılacağını duyurdu. Muhtemel gerekçe, Warner Bros. Discovery satın almasında yaşanan başarısızlık ve büyüme hızındaki yavaşlama.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

WhatsApp ücretsiz temel sürümü olduğu gibi bırakırken, özelleştirme meraklıları için “WhatsApp Plus” adlı ücretli bir abonelik hazırlıyor. Android platformunda beta olarak görünen bu paket yeni tema ve renk seçenekleri, alternatif uygulama ikonları, ekstra zil sesleri ve daha fazla sohbeti üste sabitleme gibi daha çok “kozmetik” ayrıcalıklar sunacak.

Norveç de 16 yaşından küçüklere sosyal medyayı yasaklayan ülkeler arasına katılma kararı aldı. Yasa, bu yılın sonunda mecliste oylanacak.

Birleşik Krallık’ın dijital denetim kurumu Ofcom, çocuk istismarı içeren paylaşımlar tespit ettiği Telegram hakkında soruşturma başlattı. Bu kapsamda platformun yasadışı içeriği engelleme yükümlülüğünü yerine getirip getirmediğini inceleyecek. Karara itiraz eden Telegram yönetimi, 2018’den bu yana bu tür içeriklerin yayılımını neredeyse tamamen ortadan kaldırdıklarını iddia etti.

Fransa ise YZ botu Grok ile çocuk istismarı görüntüleri, cinsel içerikli sahte içerikler ve soykırım inkarı gibi yasadışı içeriklerin yayılmasına olanak sağladığı gerekçesiyle Elon Musk’ı (gönüllü) ifade vermeye çağırdı. ABD Adalet Bakanlığı, Fransız makamlarının talebini ifade özgürlüğünü kısıtlamaya yönelik siyasi bir girişim şeklinde niteleyerek reddetti.

Hindistan hükümeti, sektörden gelen baskılar sonucunda akıllı telefonlara Aadhaar uygulamasının yüklenmesini zorunlu tutma kararından vazgeçti. Anonimliği engellemek adına tasarlanan bu uygulama, her kullanıcının biyometrik ve kimlik bilgilerinin tek bir kayıt altında saklanmasını temel alıyordu. Üreticiler ise bu fikre güvenlik, uyumluluk ve maliyet gerekçesiyle karşı çıkıyordu. Mahremiyeti de düşünen var mıydı acaba?

OpenAI CEO’su Sam Altman’ın “Worldcoin” adıyla başlayan ve sonradan “World” ismini alan (hayli tartışmalı) girişimi, göz taraması yaparak kaydettiği herkese bir miktar kripto para veriyor. Şu ana dek dünya genelinde 18 milyondan fazla kişiyi “fişleyen” uygulama, şimdiden ilginç kesişimlere vesile oluyor. Son duyuruya göre sahte profil ve dolandırıcılık endişeleri nedeniyle, kullanıcıların “insan olduklarını” kanıtlayabilmeleri için eşleşme uygulaması Tinder, retina taramasına dayalı yeni bir doğrulama seçeneği sunmaya hazırlanıyor. Zoom da toplantı katılımcılarına “doğrulanmış kişi” rozeti verecek bir sistem için World ile entegre olacağını açıkladı.

Paylaştığı verilere göre sadece Fransa merkezli dijital müzik hizmeti Deezer’a yüklenen YZ üretimi şarkı sayısı günlük 75 bini buldu. Bir başka deyişle yeni şarkıların yüzde 44’ünün arkasında YZ var. İlginç bir ayrıntı daha: (Tavsiye algoritması tarafından kara listeye alınan) bu sentetik şarkıların toplam dinleme içindeki payı yüzde 1 ile 3 arasında ve bunun da yüzde 85’i sahte (bot) tıklamalarından oluşuyor. YZ kendi başına çalıp oynuyor da denebilir.

Ek bilgi: Deezer’ın geçtiğimiz yıl yaptığı ankette kullanıcıların yüzde 97’sinin sentetik ve organik şarkıları ayırt edemediği ortaya çıkmıştı.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

OpenAI, ChatGPT adlı ürünü süper uygulamaya (super app) dönüştürecek GPT-5.5 dil modelini tanıttı. İddiası mesajlaşma, alışveriş, içerik üretimi ve görev yönetimi gibi farklı ihtiyaçları tek bir platformda karşılayacak bir ekosistem oluşturmak.

Çinli DeepSeek, çok daha düşük işlem maliyetli ve yüksek performanslı yeni YZ modelini kulanıma sundu. “DeepSeek-V4” ayrıca açık ve esnek kullanım yaklaşımıyla geliştiricilerin farklı senaryolarına daha kolay uyum sağlıyor.

Gemini modelinin geliştiricisi Google, rakibi Anthropic’e 40 milyar dolar yatırım yapma kararı aldı.

ABD / Northwestern Üniversitesi’nden araştırmacılar, yaşayan beyin hücrelerinin elektriksel davranışını taklit eden ve onlarla doğrudan iletişim kurabilen yapay nöronlar geliştirdi. Bu yapı, fare beyninden alınan canlı doku dilimleriyle bir araya getirildiğinde, gerçek nöronlara sinyal gönderip karşılık almayı başardı. Buluşun çok daha az enerji tüketen yapay zeka donanımları için temel oluşturabileceği düşünülüyor.

Ek bilgi: Bahsi geçmişken; yeşil enerji kaynaklarındaki kurulum ve kullanımın artmasıyla Avrupa’da enerji fiyatları savaş öncesi seviyelere geriledi.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Çin’in başkenti Pekin’de düzenlenen yarı maratona 100’den fazla insansı ve otonom robot katıldı. Çinli akıllı telefon üreticisi Honor’un geliştirdiği “Lightning”, 21 kilometrelik parkuru 50 dakika 26 saniyede tamamladı. Böylece yalnızca 12 bin insan koşucuyu geçmekle kalmadı, yarı maratonlardaki dünya rekorunu da kırmış oldu. Geçen yıl sadece 6 robot finişi görebilmişken bu yıl en az dört robot bir saatin altında bitirdi.

Ek bilgi: Çin’de insansı robot geliştiren 150’den fazla şirket ve laboratuvar bulunuyor.

Robotların el attığı yeni bir alan daha var: Masa tenisi. Önüne geleni de deviriyor. Sony tarafından geliştirilen “Ace” ile tanışın.

Bizim kültürümüzde tam bir karşılığı yoksa da “kıyamet benzeri olaylara hazırlananlar” için kullanılan “doomprepper” diye bir tabir var. Çok mu kaderciyim bilemiyorum fakat yerle bir olmuş, altı üstüne gelmiş bir dünyada hayatta kalmak bana hiç cazip gelmiyor. Cazip bulanların da hoşuna gidecek yönelik üç ilginç gelişme paylaşayım:

Avustralyalı ev tipi enerji depolama üreticisi Bluetti, buzdolabı ve birkaç temel cihazı elektrik kesintilerinde çalışır tutmak için tasarlanmış ultra ince bir yedek güç ünitesi tanıttı. FridgePower adı verilen sistem, 2 kilovatsaatlik bataryasıyla ortalama bir buzdolabını kabaca bir gün boyunca besleyebiliyor. Eklenecek BlueCell paketleriyle bu süreyi birkaç güne kadar uzatmak mümkün.

Hindistan merkezli temiz enerji girişimi “Greenvize”, yalnızca su ve elektrik kullanarak kendi hidrojen yakıtını üreten bir ocak geliştirdi. Cihaz bir tüp ya da hidrojen tankına ihtiyaç duymadan, düğmeyi çevirdiğiniz anda sudan hidrojen gazı üretip bunu anında alev olarak yakıyor. Yanma sonrasında geriye sadece su buharı ve ortama salınan oksijen kalıyor. Resmi verilere göre 100 ml damıtılmış su ve 1 kilovatsaat elektrikle 4–6 saat yemek pişirilebiliyor. Yani klasik bir indüksiyon ocağının altıda biri elektrik tüketiyor.

ABD merkezli “Vital Lyfe”, deniz suyu da dahil olmak üzere neredeyse her doğal kaynaktan içilebilir su üretebilen taşınabilir bir ters ozmos sistemi geliştirdi. “Access” adlı cihaz, soğutucu büyüklüğündeki gövdesiyle saatte 45 litre tatlı su veya 23 litre deniz suyunu arıtabiliyor. (750 dolar)

Bu kadar enerjiden dem vurmuşken ekleyeyim. Çin, inşasına 2023 yılında başladığı yapay (ve teorik olarak sonsuz) güneş enerjisi üretecek “BEST” (Burning Plasma Experimental Superconducting Tokamak) reaktörünü 2027 sonunda tamamlayacağını açıkladı. Ülkede ayrıca bu sene içinde 7 nükleer reaktör faaliyete geçecek.

Dünyanın en büyük pil üreticisi (yine Çinli) CATL, elektrikli otomobillere yönelik “lityum-demir-fosfat” alaşımlı yeni pilini tanıttı. Yüzde 10’dan 98’e yalnızca 6 dakika 27 saniyede şarj olabiliyor.

Kendi özetime gelirsek; Oksijen gazetesinde daha çok dolandırıcıların hizmetinde karşımıza çıkan yapay zeka araçlarının, bizzat dolandırıcıların hedefi haline geldiği durumlara baktım. Blogumda ise “Artemis II” görevinin bahanesiyle insanlığın uzaydaki arayışına ve bunun potansiyel tehlikelerine göz attım.

Bülten çok uzadığı için e-postanız yarıda kesilebilir. Bu sayıda özellikle “Sağlık Olsun” başlığını okumanızı tavsiye ediyorum. Son derece düşündürücü gelişmeler bulacaksınız.

Haydi başlayalım.

🌍 Genel Gündem

ABD’li müzisyen Garrett Dutton (G. Love), kripto paralarını yönetmek için Apple App Store’dan “Ledger Live” adlı popüler bir cüzdan yönetim uygulaması yükledi. Ardından 10 yıllık emeğiyle biriktirdiği 5,9 Bitcoin’i bu uygulamaya bağladı. Bu adım, onun birikimiyle ilgili son anısı oldu. Çünkü yüklediği, aslında hacker’lar tarafından yazılan sahte bir uygulamaydı ve ele geçirdiği şifresiyle Dutton’un tüm varlığını kendi hesaplarına aktardılar. Aynı risk donanım olarak satılan emsallerinde de var.

Finlandiya / Aalto ve Almanya / Leipzig üniversitelerinden araştırmacılar, geliştirdikleri “Log2Motion” adlı yapay zeka modeli ile akıllı telefon kullanımının parmak hareketleri üzerindeki fiziksel etkilerini ölçmüş. Buna göre yukarı-aşağı yöndeki (dikey) kaydırmalar parmakları daha çok yoruyormuş. Küçük ikonlar ve ekran köşelerine ulaşmak da bu yorgunluğu artırıyormuş. KIYAMAM!

“Grand Theft Auto” (GTA), video oyun tarihinin en ses getiren başlıklarından biri olarak kabul ediliyor. Serinin beşinci ve son sürümü 2013 yılında satışa sunulmuştu. Oyunseverlerin 13 yıldır beklediği “GTA VI”nın son ertelemeyle bu yılın Kasım ayında satışa sunulacağı açıklandı. GTA’nın lansmanının önemi, oyun sektörünün diğer oyuncularını da belirliyor olması. Zira başta Microsoft olmak üzere pek çok oyun stüdyosu, GTA ile aynı zamana denk gelip şansını kaybetmemek için kendi oyunlarının lansmanını öteliyor.

Barclays analizine göre dronlar ve otonom robotlar, yemek teslimat maliyetini paket başına 1 dolar seviyesine indirecek. Bu bedel şu an 5-7 dolar aralığında. Türkiye’de durum daha da beter. Bizdeki son çözüm arayışı, “ifşa etmek”!

Meta’nın Ray-Ban ile ortak geliştirdiği yapay zeka (YZ) destekli akıllı gözlüğün gördüğü umulmadık ilgi ve yarattığı pazara gözünü diken rakiplerin başında Apple geliyor. Kaynakların aktardığına göre şirket şimdiden 4 farklı geometrideki çerçeve tasarımıyla kendi gözlüğünü test ediyor. Teyit edilmeyen bilgilere göre, 2027’de satışa sunulması hedeflenen ürün plastik yerine asetat bir çerçeveye sahip olacak. Ayrıca kamerasının çekim yaptığını karşı tarafa belli edecek bir gösterge içerecek.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Apple, kendi cihazlarında acil mesajlaşma, konum paylaşma, yol yardımı ve temel iletişim için kullanacağı uydu altyapısı için 10 binden fazla uyduya sahip Starlink’i reddetti ve yaklaşık 200 uyduyla hizmet veren Amazon ile anlaştı. O esnada Amazon, aynı sektörde 24 uyduya sahip Globalstar şirketini 11,57 milyar dolara satın aldı. (Starlink CEO’su Elon Musk, bu anlaşma uğruna Apple’ı tehdit etmişti.)

2024 yılında kabul edip, 2025 yılında yürürlüğe soktuğu kanunla 16 yaş altındakilerin sosyal medya kullanımını yasaklayan Avustralya, devamında birçok ülkede benzer kararların çıkmasına sebep olmuştu. Ancak bulgulara göre Avustralyalı çocuk ve gençler, yaşlarını daha büyük gösterdiği farklı hesaplarla ya da ebeveynlerinin profilleriyle bu yasağı kısmi de olsa delmeyi başarıyor.

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, dijital hizmetlerde yaş doğrulaması yapacak altyapının tamamlandığını duyurdu. Böylece belirli içerik ve hizmetlere erişmek için önce bu uygulamaya kimlik ya da pasaport tanımlanarak yaş tespiti yapmış olmak gerekiyor. Bu, özünde apaçık bir “fişleme” faaliyeti. Akılçelen kararlar eşliğinde zor kararlar verdiriyor. Ancak von der Leyen, sürecin tamamen anonim çalışacağını savunuyor. Ben derhal ikna oldum. Çünkü uygulama yayımlandıktan 2 dakika sonra kırıldı!

Ek bilgi: Mahremiyet konusundaki (görece) hassasiyetiyle tanınan YZ girişimi Anthropic, bu hafta kimlik doğrulama hizmetini devreye soktu. Bundan sonra üyeler bazı özelliklere erişebilmek için (LinkedIn’in de tercih ettiği) “Persona” sistemine kimlik ve fotoğraf yüklenerek kayıt yaptırılacak. (Persona, Peter Thiel bağlantılı ve epey karanlık bir hizmet.)

Roblox, sıranın kendisine gelmesini beklemeden yaşa dayalı abonelik sistemine geçti. Buna göre 5 - 8 yaş arası kullanıcılar “Roblox Kids” hesabına, 9 - 15 yaş arası kullanıcılar ise “Roblox Select” hesabına atanacak. Tahmin edeceğiniz gibi bu kategoriler bazı kısıtlamalara ve ebeveyn kontrolüne tabi olacak.

Dijital hak savunucusu “Electronic Frontier Foundation”, yaş onayı için profilleme yapacak uygulamaları halihazırda veri ihlalleriyle dolu internette daha fazla gedik açma çabası olarak görüyor. Santa Clara Üniversitesi’nden hukuk profesörü Eric Goldman’ın güzel bir tespiti var: ”Her yeni doğrulama zorunluluğu, internetin biraz daha küçülmesi anlamına geliyor”.

Pew Araştırma Merkezi’nin anketine göre ABD’deki 13 - 17 yaş arasındaki kullanıcıların büyük çoğunluğu Instagram, TikTok ve Snap kullanımının ruh sağlıklarına zarar verMEdiğini düşünüyor. Bunun aksini iddia edenlerin oranı yalnızca yüzde 11. Ancak aynı (memnun) grupta uykusuzluk şikayeti yüzde 37’ye, üretkenlikte azalma şikayetiyse yüzde 29 seviyesine çıkıyor.

Meta ve YouTube, 17 yaşındaki ABD vatandaşı Kaley G. M.’nin kendini ürünlerine bağımlı hale getirdikleri suçlamasıyla açtığı davada geçtiğimiz hafta suçlu bulunarak 6 milyon dolar tazminata mahkum edilmişti. Meta, manidar bir kararla Facebook ve Instagram gibi kendine ait platformlarda kullanıcıları bu tür davalara yönlendiren reklamları yasakladı. Gerekçesi şöyle: “Ey avukatlar; madem bu platformlar zararlı, siz de buradan para kazanmaya çalışmayın”. Allah’tan korkmaz, kuldan utanmaz diye bir tabir var ya hani; tam o hesap.

Ek bilgi: Yıllık reklam geliri 243 milyar doları geçmesi beklenen Meta, Google’ı geride bırakarak liderlik koltuğuna oturmak üzere.

Maruz kaldığı saldırıların gölgesinde kaldı fakat İran’da internet devlet eliyle kimi zaman tamamen, kimi zaman kısmi şekilde kesilmeye devam ediyor. Bunu aşmak için kullanılan en ilginç yöntemlerden biri, uydu TV yayınlarının sinyallerine veri paketleri yerleştirerek içerikleri yaymak. Bunun için (sponsorları biraz şaibeli görünen) “NetFreedom Pioneers” tarafından geliştirilen “Toosheh” (Farsça sırt çantası) adlı uygulamayı kullanıyorlarmış. (Steganografinin bir türevi denebilir.)

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Çin’de faaliyet gösteren “Shanghai Yapay Zeka Laboratuvarı”nda mühendis olarak çalışan 24 yaşındaki Zhou Tianyi’nin 4 saatte geliştirdiği “Colleague Skill” projesi, kendi alanında bir fenomene dönüştü. Modelin amacı, insanların kendine has yeteneklerini dijitalleştirip, herkesin faydalanabileceği “taşınabilir” becerilere dönüştürmek. Böylece şirketlerde işten ayrılacaklar sebebiyle oluşacak bilgi boşluğunun doldurulması bekleniyor. Üretilen örnekler arasında Apple’ın kurucusu Steve Jobs’un yeni ürün sezgisi; hatta ruhani lider Gautama Buddha’nın bilgeliği gibi iddialı örnekler bulunuyor.

Elon Musk, 2015’te faaliyete geçen OpenAI’ın kurucu ortaklarındandı. Ancak Tesla’daki görevinin çıkar çatışması yarattığına kanaat getiren yönetim kurulunun talebiyle 2018’de şirketten ayrılmıştı. Bu olayla başlayan ve 2024’te mahkemeye taşınan gerginlik, bu ay görülecek ilk duruşmayla YZ sektörünün en kritik hukuki mücadelesine sahne olacak. Musk, Sam Altman’ın CEO ve yönetim kurulu üyeliği unvanlarının alınmasını ve kendine 134 milyar dolar tazminat ödenmesini istiyor.

ChatGPT’nin geliştiricisi OpenAI’ın CEO’su Sam Altman’ın ABD’nin San Francisco şehrindeki evi ikinci kez saldırıya uğradı. Geçtiğimiz hafta 20 yaşındaki bir saldırgan, Altman’ın konutuna molotof kokteyli atmıştı. Bu olaydan iki gün sonra 23 ve 25 yaşında iki kişi Sam Altman’ın evine silahlı saldırı düzenledi. Olayda yaralanan olmazken, failler yakalanarak tutuklandı. Altman, bu saldırıların The New Yorker dergisinin “Sam Altman May Control Our Future—Can He Be Trusted?” başlıklı makalesi yüzünden yapıldığını iddia ediyor.

Ek bilgi: OpenAI da aynen rakibi Anthropic gibi en ileri teknolojik ürünlerini sadece güvenilir şirketlerle (ve ülkelerle) paylaşma kararı aldı.

Facebook, Instagram ve WhatsApp’ın çatı şirketi Meta, CEO’su Mark Zuckerberg’in 3 boyutlu ve YZ destekli bir avatarını üretti. Zuckerberg’in fiziksel özelliklerine ve düşünsel tarzına sahip dijital ikiz, karar destek ve yönlendirme alanındaki görevleri onun yerine yürütüyor. Böylece 70 bin çalışanın tamamı doğrudan CEO’ya ulaşabilecek (Elbette tam tersi de geçerli!).

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Mobil oyun konsollarıyla tanınan Anbernic’in son ürünü “RG Rotate”, bu alandaki en sıradışı tasarıma sahip.

Güneş enerji panelleri, ışığın ortalama yüzde 20’sini elektriğe dönüştürebiliyor. Shockley–Queisser limitine göre teorik üst limit ise yüzde 33. Ancak Japonya / Kyushu Üniversitesi araştırmacıları, mevcut alandaki verimi yüzde 130 artıran bir yöntem geliştirdi. Bu çözüm ile panellerdeki enerji dönüşüm oranının yüzde 45’e ulaşması hedefleniyor.

🩺 Sağlık Olsun

Şu cümleyi dikkatle okuyup, bir düşünün lütfen: ABD / Purdue Üniversitesi’nden bir grup, vücuta enjekte edildiğinde kandaki hemoglobin yardımıyla kendiliğinden birleşerek beyinde işlevsel hale gelen yumuşak elektrotlar geliştirdi. Oluşan elektrot ağı, beyin aktivitelerini uzaktan kablosuz kontrol edebilmeyi sağlıyor. İcadın epilepsi, Parkinson ve felç hastalarında kullanılması hedefleniyor.

Beyne çip yerleştirmeyi başaran ilk girişim Neuralink’in kurucu ortağı ve eski başkanı Max Hodak, yeni şirketi altında geliştirdiği ilk çipi insan beynine yerleştirmeye hazırlanıyor. Projeyi Mart ayında ekibe katılan ABD / Yale Tıp Fakültesi’nden Dr. Murat Günel yönetiyor.

Harvard Üniversitesi’nden çıkan YZ girişimi “Engramme”, insan hafızasını dijital olarak genişletmeyi vaat eden çözümü için 100 milyon dolar yatırım arıyor. “LMM” (Large Memory Model / Geniş Bellek Modeli) adını verdiği yapı, kullanıcının tüm dijital izlerini depoluyor ve “hatırlama” işlevini üstlenerek (kişinin bir komutla sormasına gerek kalmadan) sunuyor. Önce düşünmeyi YZ’ya devrettik. Şimdi sıra hatırlamakta. Devamını hayal edemiyorum. Belki de sırada hayal etmek var.

Son zamanlarda karşıma çıkan EN ilginç gelişmeyle bitirelim: ABD’li bir grup araştırmacı, genetiği değiştirilmiş hücreleri korumak için DNA seviyesinde çalışan bir “biyolojik şifre sistemi” geliştirdi. Kullanılan yöntem hücrenin DNA’sını parçalayıp karıştırıyor ve yalnızca doğru sırayla verilen kimyasallarla (parolayla) doğru dizilime dönüyor. Yanlış parola uygulandığında hücre toksin (zehir) üretiyor. Nasıl ama?

Sosyal medyayı eskiden daha çok önemsiyordum. Şimdilerde sigara benzeri bir kötü alışkanlık gibi. Önce keyif, sonra pişmanlık veriyor.

Bu hafta Oksijen gazetesinde “Artemis II” görevinin bahanesiyle insanlığın göklerdeki hevesine ve arayışına değindim. Blogumda ise 17 yaşındaki bir kullanıcının kendini bağımlı yaptıkları suçlamasıyla dava ettiği YouTube ve Meta’ya karşı zaferini ele aldım. 7 milyon dolar tazminata hak kazandığını düşününce, kararın üst mahkede tarafından onaylanması durumunda oluşacak küresel talepleri hayal bile edemedim.

Geçelim dünyanın hallerine.

🌍 Genel Gündem

Ayrıntılar vesilesiyle bir defa daha analım, kayda geçirelim; NASA’nın 1 Nisan’da Ay’a yönelik yola çıkan “Artemis II” seferi, 10 Nisan’da başarıyla tamamlanarak gezegenimize döndü. “Orion” aracıyla gerçekleştirilen görev kapsamında astronotlar 9 gün, 1 saat ve 32 dakikalık sürede 400 bin 171 kilometre yol alarak 1970’teki “Apollo 13” görevinin mesafe rekorunu kırdı ve uzayda en uzun insanlı seyahat olarak kayda geçti.

Ay ile ilgili ilginç bir başka proje, Japonya merkezli “Shimizu Corporation” şirketi tarafından yürütülüyor. “Luna Ring” (Ay Halkası) adlı bu konsept, Ay’ın etrafında 11 bin kilometre uzunluğunda bir güneş paneli kuşağı inşa etmeyi hedefliyor (PDF). Amacı, bulut ve gündüz-gece döngüsü olmayan bu ortamda, dünyadan 20 kat daha verimli şekilde, güneşten 24 saat kesintisiz enerji üretmek. Üretiminde Ay toprağı ve uzaktan kumandalı robotlar kullanılacak. (Şirketin diğer hayallerini incelerken aklıma Contact filminin sonunda beliren sürpriz geldi.)

Basın fotoğrafçılığının en saygın ödüllerinden “World Press Photo”, 2026’ya damga vuran (kazanan) karelerini seçti. Basının varlığının ne anlama geldiğini, fotoğrafın ne kadar güçlü bir iletişim yöntemi olduğunu ve dünyanın ne korkunç sınavlardan geçtiğini hatırlatan, ibretlik bir seçki. Mutlaka göz atın derim.

Apple, bu yıl satışa sunmayı hedeflediği “katlanabilir iPhone” modelinin prototip üretimine başladı. Markanın yeni modellerine yönelik sızdırma haberleriyle tanınan Majin Bu, Twitter hesabından ürüne ait olduğunu iddia ettiği bazı görseller paylaştı. Ancak Nikkei Asia’nın haberine göre test aşamasında ürünün lansmanını birkaç ay öteleyebilecek bir dizi teknik sorunla karşılaşıldı.

Ek bilgi: Uçuk fiyatlarıyla hayatımıza giren katlanabilir telefonlara alternatif bir yaklaşım, bu hafta Hindistanlı “Ai+” markasından geldi. “Nova Flip” kodlu model her ikisi de AMOLED olmak üzere 6,9 inçlik iç ekrana, 3,1 inçlik dış ekrana, 256GB kapasiteye, 50 megapiksel kameraya ve yalnızca 30 bin rupi fiyata sahip.

Güney Koreli Samsung, yapay zeka (YZ) kaynaklı yatırımlarla patlayan çip talebinin etkisiyle yılın ilk çeyreğinde 37,9 milyar dolarlık rekor faaliyet karı açıklamaya hazırlanıyor. Bu tutar, bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla 8 kat artışa denk. İran savaşı kaynaklı hammadde sıkıntısının çip fiyatlarını ikinci çeyrekte en az yüzde 50 artırması bekleniyor.

Intel, Elon Musk’ın YZ ve robotik odaklı çip üretimi için kuracağı “Terafab” adlı üretim tesisine ortak olacağını açıkladı. ABD’nin Texas eyaletinde kurulacak fabrika elektrikli araçlar, insansı robotlar ve uzay tabanlı veri merkezleri için üretim yapacak.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Kuzey Kore devletine bağlı çalışan bir hacker grubu, dünya genelinde milyonlarca geliştirici tarafından kullanılan açık kaynaklı “Axios” yazılım kütüphanesine sosyal mühendislik yöntemiyle sızmayı başardı. Sahte bir sanal şirket kuran hackerlar, haftalarca iletişimde kaldığı Axios ekibinden bir geliştiriciyi çevrimiçi toplantıya davet etti. Bu toplantıda yüklettiği dosyalarla yöneticinin bilgisayarına sızan grup, yazılıma kripto anahtarları çalan ve şifreleri ele geçiren zararlı kodlar ekledi. Güncelleme olarak binlerce sisteme yayılan kod 3 saat içinde fark edilerek kaldırıldı.

Son 4 yılda siber dolandırıcılık vakalarının 10 kat ve buna bağlı kayıpların 40 kat arttığı Hindistan’da Merkez Bankası, yüksek tutarlı para transferlerine 1 saat gecikme uygulayacak. Yeni düzenleme kapsamında bu süre içinde işlem incelenecek ve şüpheli görülmesi halinde tasarruf sahibine uyarı yapılarak ek onay istenecek. 70 yaşından büyükler içinse ek bir güvenilir kişi onayı şart koşulacak.

Kripto parayı kitleselleştiren Bitcoin’in yaratıcısı “Satoshi Nakamoto” 2008 yılında ortaya çıktı, tebliğini yaptı ve 2011’de sırra kadem bastı. Gerçek kimliği hala gizemini koruyor ve birileri hala onu bulabilmek için çabalıyor. Son girişim, The New York Times muhabirleri John Carreyrou ve Dylan Freedman’dan geldi. Ortaya çıkan dosya gayet uzun (okumak neredeyse iki saatimi aldı). Dayanakları ve ulaştığı ipuçları da gayet ilginç. 562 olağan şüphelinin araştırıldığı çalışmanın sonucuna göre Nakamoto aslında bu camianın en öncü üyelerinden Britanyalı girişimci “Adam Back”. Tahmin edileceği gibi Back iddiayı reddetti.

YouTube, videoları hızlandırarak izleme hastalığının pençesine düşenler için “AutoSpeed” adlı bir özellik duyurdu. Videoları gerektiği anda, talep edildiği oranda otomatik olarak hızlandırıp yavaşlatıyor. Böylece hayatınızdaki ÇOK önemli diğer konular için vakit kazanıyorsunuz. Bu özellik elbette ki yalnızca Premium üyeler için.

İtalya’daki bir tüketici mahkemesi, Netflix’in ülkede son yedi yılda yaptığı zamların hukuka aykırı olduğuna hükmetti. Karar doğrultusunda platform haksız bulunan miktarı abonelerine geriye dönük olarak iade etmek zorunda. Avukatlar bu tutarı premium paket üyeleri için 500 euro, standart paket üyeleri içinse 250 euro olarak belirledi. İtalya’da 5,4 milyon aboneye sahip Netflix, karara itiraz edeceğini açıkladı.

Yunanistan, önümüzdeki yıldan itibaren 15 yaşından küçüklere sosyal medya kullanımını yasaklama kararı aldı. Başbakan Kyriakos Mitsotakis, yeni düzenlemeyi TikTok hesabından yaptı :)

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Çin Siberuzay Yönetimi, YZ destekli “dijital insan” projelerine yönelik bir düzenleme hazırladı. Buna göre bu tür uygulamalarla üretilen içerikler açık ve görünür şekilde etiketlenecek, 18 yaşından küçük kullanıcılara duygusal ya da romantik ilişki kuran hizmetler yasaklanacak ve dijital insanların kimlik doğrulama sistemlerini aşmak için kullanılması engellenecek. Yeni düzenleme ayrıca ulusal güvenliği tehdit eden, devlet karşıtı ve ayrılıkçı içeriklerin üretimini de yasaklıyor.

Çinli YZ girişimleri ise doymak bilmez yeni yetenek açlığını gidermek için lise çağındaki parlak öğrencilere gözünü dikti. Kimileri özel yaz kampları düzenliyor, kimileriyse vakıfları üstünden eğitim desteği sunuyor.

“Claude” ile tanınan YZ şirketi Anthropic, ABD Savaş Bakanlığı’nın ürünlerini Gazze ve İran’da sivillere yönelik kullanılmasını reddetmiş, karşılığında Pentagon’da kara listeye alınmış ve tüm ABD kamu kurumlarında mimli hale gelmişti. Şirket karara itiraz ederek kararı erteleme talebiyle temyize gitti ancak mahkeme bunu reddetti.

“Süper zeka” geliştirmek için 200 milyar dolara yakın yatırım yapan Meta, bu çabanın ilk adımını oluşturan “Muse” adlı modeli ve “Spark” adlı ürünü tanıttı.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Avustralya’nın RMIT ve Melbourne üniversitelerinden bir grup bilimci, kuantum mekaniği prensibiyle çalışan ve lazerle kablosuz olarak şarj edilebilen dünyanın ilk kuantum pili prototipini geliştirdi. Saniyenin katrilyonda biri (femtosaniye) süresinde şarj olan pil, enerjiyi mevcut çözümlere kıyasla 1 milyon kat daha uzun süre depolayabiliyor. Bir başka deyişle 30 dakikalık şarj ile 100 yıl çalışabilen telefonlar artık bir hayal değil.

Nankai ve Shanghai üniversiteleri, elektrikli araçların soğuk havada performans ve menzil kaybına çözüm getiren yeni bir pil teknolojisi keşfetti. Hidroflorokarbon tabanlı yapı, mevcut lityum pillere kıyasla enerjiyi 2 kat daha yoğunlaştırıyor ve -70 derece santigrat seviyesine dek yüksek performansta çalışabiliyor. Türkçesiyle: Elektrikli araçların menzili pek yakında 3 kata kadar artabilir.

Çinli robotik girişimi Unitree, “R1” kodlu kendi alanının en ucuz ve en yetenekli insansı robotunu önümüzdeki hafta uluslararası satışa sunacak. Fiyatının 30 bin yuan olması bekleniyor.

Tesla’nın yeni ve ucuz bir SUV üstünde çalıştığı söyleniyor. 34 bin ile 37 bin dolar arası fiyata sahip olması beklenen model kendine has; tamamen yeni bir seri olarak geliştiriliyor.

Alman üretici Volkswagen ise ABD fabrikasında elektrikli araç üretimini durdurup, benzinli SUV modellere döneceğini açıkladı. (Şirket bu fabrikada ürettiği iD.4 modelinden son 3 ayda yalnızca 250 adet satabilmiş.)

Nasıl bir ihtiyaçtır bilemedim fakat Dyson bir el vantilatörü tanıttı. “HushJet Mini Cool” adlı ürünün pervanesi dakikada 65 bin devirle ve saatte 25 km hızla hava üflüyor.

Bu hafta Oksijen gazetesinde saatler boyu ekran kaydırarak geçen pişmanlıkla bezeli keyfin mahkeme kararıyla son bulma ihtimaline yer verdim.

Podcast yayınım “Haddini Aşan Yaşam Rehberi”nde ise Türkiye’nin en önemli kanser merkezlerinden birini yöneten Prof. Dr. Mustafa Özdoğan ile sağlığın dönüşümünü ve teknolojinin rolünü ele aldık. Dinleyebilir ya da izleyebilirsiniz.

Bültenin bu sayısı ismini hak edecek kadar renkli ve geniş çeperli. Başlayalım.

🌍 Genel Gündem

Avustralya / Flinders Üniversitesi, dünya nüfusu ve kaynaklar üzerine dikkat çekici bir çalışma yapmış. Önce malumun ilamı: “Nüfusumuz gıda güvenliği, iklim dengesi ve yaşam koşulları ekseninde sürdürülebilir eşiği aşmış durumda”. İlginç olansa şu: 1950’ye dek nüfusun sayısal artışı ile oransal artışı birbirine paralel seyretmiş. 1960’lardaysa nüfus artmasına rağmen büyüme hızı ilk defa düşmüş. EN dikkatimi çeken detay ise dünyanın ideal nüfusunun 2,5 milyar insana denk gelmesi. (2060’ta 12,4 milyar olacak.)

1 Nisan 1976’da kurulan Apple, 50 yılı geride bıraktı. Kurucusunu kovacak derecede ayak oyunlu tarihinde batmanın eşiğine dahi geldi. Ezeli rakibi Microsoft (Bill Gates) tarafından kurtarıldı. Bugün teknolojinin en yenilikçi, en değerli ve en kendine özgü markalarından biri olmayı sürdürüyor.

Herkesin aklında aynı soru: “Bir 50 yıl daha ayakta kalabilir mi?”. Trilyon dolarlık bu sorunun yanıtı, emekliliğe hazırlanan CEO Tim Cook’un yerini alacak kişide.

“Tekno-feodaller” olarak anılan ABD merkezli efendilerimizden iki ibretlik gelişme:

• Yeniden kullanılabilir roketleri ve uydu tabanlı internet erişimi sunan Starlink hizmetiyle tanınan; yakın geçmişte xAI ile birleşen SpaceX, şu an dünyanın “borsaya açılmamış en kıymetli şirketi”. Bu unvan yakında değişecek çünkü SpaceX, 1,75 trilyon dolar değerleme üzerinden halka arza hazırlanıyor. Bu gerçekleşirse ana hissedarı, CEO’su (ve dünyanın en zengin insanı) Elon Musk, aynı zamanda dünyanın ilk “dolar trilyoneri” olacak.

• Dünyanın en zengin altıncı insanı Larry Ellison ise kurucusu olduğu Oracle şirketinden 30 BİN kişiyi ortak bir E-POSTA mesajıyla işten çıkardı. Yılbaşından bu yana hisseleri yüzde 25 değer kaybeden Oracle, kararın gerekçesini “kaynakları YZ alanına kaydırmak” şeklinde özetledi. İşten çıkarılanlara yollanan e-posta mesajı, çoğumuzun ortak geleceğinden bir kesit gibi (Google çevirisi şurada). Ellison’a “Ayıp değil mi insanları böyle kovmak?” diye sormuşlar. “Bu artık yeni normal” demiş. Boyu posu devrilesice…

Dünya Ticaret Örgütü’nün 1998 yılındaki Cenevre toplantısında kabul edilen “E-ticaret Moratoryumu” yazılım, e-kitap, oyun, şarkı ve video gibi dijital içeriklerin gümrük vergisinden muaf olmasını sağlamıştı. O tarihten bu yana 2 yılda bir yenilenen düzenleme, Hindistan, Brezilya ve Türkiye’nin itirazıyla askıya alındı. İtirazın gerekçesi olarak mevcut düzenin vergi gelir kaybı yaratması ve ABD’li büyük teknoloji şirketlerinin hakim konumunu pekiştirmesi gösterildi. Yeni koşulların bahse konu dijital içerik ve hizmetlerin maliyetlerinde artışa yol açması bekleniyor.

İsviçre / Lozan Üniversitesi’nin araştırması, her telefon bildiriminin bireylerin dikkatini ortalama 7 saniye kesintiye uğrattığını belirledi. Bildirim sayısı arttıkça, dikkat dağınıklığının süresi de uzuyor. Bulgulara göre asıl sorun kullanım süresi değil; alınan bildirim sayısı ve sıklığı.

Kaçınılmaz savaş gündeminin teknoloji ile kesişen kısımlarına gelirsek:

• İsrail’in İran lideri Ayetullah Ali Hamaney’i bombalayarak öldür(t)mesi epey konuşulmuştu. The Washington Post gazetesi, bunu mümkün kılan YZ destekli istihbarat yapısına yönelik muazzam bir dosya hazırlamış. Devşirilen ajanlar, sızılan güvenlik kameraları, ödeme sistemleri ve iletişim altyapısı, büyük veri analizi ve daha neler…

• İran’a yönelik bu savaş, dünyanın en zenginlerinin servetlerinden 255 milyar doları silmiş. Acısı bizden çıkarılacak.

• Askeri müdahale, teknoloji şirketlerinin işlem gördüğü NASDAQ endeksinde yüzde 3,23 kayıp yaşattı. Alphabet (Google) yüzde 9, Microsoft ise yüzde 7 düşüşle en büyük hasarı alan hisseler oldu.

• Askeri - sivil hedef ayrımının ortadan kalktığı bu savaşta İran yönetimi, başta Nvidia, Apple, Microsoft ve Google olmak üzere Ortadoğu’da faaliyet gösteren 18 ABD merkezli teknoloji şirketinin hedef alınacağını duyurdu.

• İran’ın Hürmüz Boğazı’nı geçişe kapatması dolaylı olarak elektrikli otomobil üretimini de sekteye uğrattı. Bu araçlarda kullanılan alüminyumun dünyadaki en büyük üreticisi Bahreyn merkezli Alba şirketi, sevkiyat yapamadığı için üretimini yüzde 19 azaltma kararı aldı. (Elektrikli araçlarda, fosil yakıtlı araçlara kıyasla yüzde 40 daha fazla alüminyum kullanılıyor.)

• Aynı süreçten etkilenen bir diğer unsur ise çip üretiminde kritik öneme sahip helyum. Katar’daki tesisin hasar görmesi sebebiyle sekteye uğrayan üretim, çip üretimini sıkıntıya soktu. Bu alandaki en önemli oyunculardan Güney Kore’nin Sanayi Bakanlığı, stoklarının Haziran ayına kadar yeteceğini açıkladı. (Helyum, doğalgaz üretimi sırasında yan ürün olarak elde ediliyor.)

• Ortalama yüzde 30 artan enerji maliyetleri, bu yıl 635 milyar dolarlık veri merkezi yatırımı yapmayı hedefleyen Microsoft, Amazon, Google ve Meta’nın da planlarını bozdu.

• İran’ın misilleme saldırıları sırasında İsrail vatandaşlarına yollanan ve en yakın sığınağın yerini bildirme iddiasındaki mesajlardaki bağlantıların, İranlı hackerlar tarafından geliştirilen bir casus uygulamasını yüklediği tespit edildi. Durumu fark eden İsrailli siber güvenlik uzmanları, kullanıcıların kamera, mikrofon ve konum bilgilerine erişen Android uygulaması üzerinden 5 bin 800 siber saldırı gerçekleştirildiğini bildirdi.

Savaşla dolaylı ilgili bir konu ise “rezerv para birimi” bağlamında sorgulanan ABD dolarına karşı Çin yuanının güçlenmesi. Çin aynı zamanda dijital merkez bankası parasının da öncülerinden. Ve “dijital yuan” bu haftadan itibaren 12 bankada daha kullanıma geçti.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Rusya, yerli ve milli (ve dışa kapalı) internet projesinde emin adımlarla ilerliyor. Bu hafta ülkenin bazı bölgelerinde mobil internet erişimi tamamen kesildi. Dijital ödeme sistemleri ve ulaşım uygulamaları da çalışmadı. Bunun olası bir ihtiyaç anında uygulanacak “genel kesinti” için bir tatbikat olduğu düşünülüyor.

Instagram’ın çatı şirketi Meta; Meksika, Japonya ve Filipinler’de ücretli “Instagram Plus” abonelik modelini denemeye başladı. Bu paket, hikayeleri (story) 24 saatten daha uzun süre paylaşabilme, karşı tarafın hikayelerini onun fark edemeyeceği şekilde görüntüleme ve paylaşılan hikayeye bakanlar arasında arama yapabilme gibi “kritik” özellikler içeriyor.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Yıllar önce izlediğim ve hayran kaldığım “My Dead Dad’s Porno Tapes” (Ölü Babamın Porno Kasetleri) adlı bir belgesel vardı (düşündüğünüz türden bir şey değil). O zamandan beri yönetmeni Charlie Tyrell’i takipteyim. Daniel Roher ile çektikleri ve bu hafta vizyona giren “The AI Doc: Or How I Became an Apocaloptimist” adlı belgesel de doğal olarak radarıma girdi. YZ’nın mevcut durumu ve olası geleceğine yönelik Sam Altman, Dario Amodei, Demis Hassabis ve daha pek çok parlak zihin ile 104 dakikalık bir fikir jimnastiği. (Mark Zuckerberg ve Elon Musk katılmayı reddetmiş). Fragmanı bile heyecanlandırıcı.

Halka arza hazırlanan OpenAI, bu haftaki son fonlama turunu 852 milyar dolar değerleme üzerinden 122 milyar dolarlık rekor yatırım ile kapattı. Amazon’un 50 milyar dolarla yer aldığı süreçte Nvidia ve SoftBank de 30’ar milyar dolar payla öne çıktı.

YZ ile ilaç geliştiren Hong Kong merkezli girişim “Insilico Medicine”, ABD’li ilaç devi Eli Lilly ile 2,75 milyar dolarlık küresel lisans ve Ar-Ge anlaşması imzaladı.

Hollanda merkezli Nebius, Finlandiya’da Avrupa’nın en büyük veri merkezlerinden birini kuracaklarını açıkladı. 310 megavatlık tesis 2027 yılında hizmete geçecek.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

“Sceye” adlı girişim, göğün 20 kilometre yükseğinde, stratosferde süzülen bir zeplinden hizmet verecek baz istasyonu üstünde çalışıyor.

“R3 Bio” adlı girişim ise yedek organ için üretilecek “beyinsiz insan bedenleri” geliştiriyor. Bir nevi “yedek beden”. İleride mümkün olursa siz ölürken beyninizi aktarabileceklermiş. Hafta boyu bu meseleyi düşünüp durdum.

Reklam ajansı TBWA’in Japonya ekibi, Kitasato Üniversitesi ile huzurevindeki demans adayı yaşlı misafirler için YZ destekli radyo üretmiş. Eski şarkıları çalıyor, eski sunucuların sesinden eski haberleri ve tarihi olayları aktarıyor. Böylece yaşlıların zihnini diri tutmaya yardımcı oluyor. Radyo istasyonu (frekansı) yerine “yıl” seçiliyor. ÇOK hoşuma gitti.

NASA’nın bültende sıkça andığım “Artemis II” seferi bu hafta başladı. Çarşamba günü 4 astronotla fırlatılan roket, ABD’nin Ay’da kurmayı hedeflediği (uluslararası hukuk açısından tartışmalı) üs için de ilk adımı oluşturacak. 54 yıl sonra Ay’a yönelik bu ilk “insanlı” yolculuk 10 gün sürecek (Canlı yayını da var).

Beni Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.

Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋‍♂️

Bu hafta Oksijen gazetesindeki sayfamı yapamadım fakat blogumda birbirinden ilginç üç farklı olayla bağladığım bir konuya yer verdim. Yapay zeka araçlarının fikir ve kararlarımızda sandığımızdan çok daha etkili olduğu; dolayısıyla bir avuç şirketin, milyarlarca insanın zihnini programladığı bir garip düzenden kesitler.

Gelelim dünyadan kesitlere…

🌍 Genel Gündem

2023 yılına denk gelen 79. sayıda, Sony’nin Consumer Electronics Show kapsamında tanıttığı otomobilden bahsetmiştim. Honda ile ortak geliştirilen “Afeela” kodlu elektrikli sedan ve SUV, üçüncü seviye otonom sürüş desteğine ve Sony’nin görsel ve işitsel teknolojilerine sahipti. 90 bin dolar bedelle ön sipariş toplayan ve normalde bu yıl satışa sunulması planlanan aracın fişi (Sony’nin açıklamasına göre) Honda tarafından çekildi. Gerekçesi ise mevcut alternatiflerle rekabetin zorluğu.

Apple ise en son 2023 yılında “M2 Ultra” çipiyle güncelleyerek kaderine terk ettiği 20 yıllık masaüstü bilgisayar serisi “Mac Pro”yu toprağa gömdü. Böylece masaüstü seçenekleri Mac mini, Mac Studio ve iMac’ten ibaret hale geldi.

Ek bilgi: ABD’de bile 7 bin dolardan başlayan fiyatlarla satılan Mac Pro, vaktiyle kasasının altına takılan 300 dolarlık ayak ve 700 dolarlık tekerlek opsiyonları ile gündemde epey ses getirmişti. Bu satırları yazarken baktım; 2026 üretimi, 165/70 ölçülerinde, 4 adet yeni gerçek otomobil lastiğinin en pahalısı 23 bin liraydı (Yani 532 dolar) 🤔.

Geçtiğimiz hafta her türlü engeli aşarak kapıya teslimat yapabilen otonom kurye robot girişimi Rivr’ı satın alan Amazon, bu hafta da insansı robot üreten “Fauna Robotics” adlı girişimi bünyesine kattı. Google ve Meta’dan ayrılan bir grup mühendis tarafından 2024”te kurulan şirket, 50 bin dolar fiyatlı “Sprout” adlı modeliyle tanınıyordu.

“Q-Day” diye bir kavram var. Türkçeye “K-Günü” olarak çevrilebilir. Kuantum çip ve bilgisayarlarının şu an kullandığımız tüm kripto algoritmalarını (şifreleri, kripto paraları, vs) çözebilecek aşamaya geldiği günü; yani bir bakıma “dijital kıyameti” temsil ediyor. Bu seviyeye ulaşıldığı andan itibaren Kuantum Sonrası Kriptolama (Post-Quantum Cryptography / PQC) altyapısına geçmeyen en yüksek güvenli yapı dahi 1 haftadan kısa sürede aşılabilecek (PDF). Niye bundan bahsettiğime gelirsek: “Willow” projesiyle bu alanda çalışan Google, K-Günü için öngörüsünü daha da yakına çekerek 2029 yılını işaret etti.

Bence dünyanın EN akılalmaz askeri olayı Birinci Afyon Savaşı sonrası Britanya 1842’de Hong-Kong’u Çin’den koparıp sömürgesi haline getirmişti. 1997’de tekrar Çin’e devredildi. Şu an varlığını “özel idari bölge” olarak sürdürüyor. Öte yandan (yavaş yavaş, ürkütmeden) Çin otoriterliği ile de tanışıyor. Ülkede kapsamı genişletilen son güvenlik yasası ile milli güvenliğe yönelik “şüphe” uyandıran kişiler polise telefon ve bilgisayar şifrelerini vermek zorunda. Reddedenler 100 bin HK doları para cezası alacak. Yanlış şifre verenler ise 500 bin HK doları para ve 3 yıla kadar hapis cezasına çarptırılacak. Görünen o ki Hong-Kong da nihayet ileri demokrasi ile tanışıyor ve hukuk devleti olmanın faziletlerine kavuşuyor.

Siyasi konulara el atmışken ticari ve fiziki savaşların yansımalarına bakarak bu başlığı kapatalım:

• ABD iletişimini düzenleyen kurum FCC, ABD dışında üretilen tüm yönlendiricileri (Türkler “router” diyor) ulusal güvenlik riski kapsamına aldı. Buna göre bu kategoriye giren (ve yüzde 99,9’u Çin kökenli) cihazların ithali ve satışı yasaklanacak. İşin garibi, TP-Link ve Netgear gibi ABD’li markalar dahi cihazlarını Çin’de üretiyor. ABD’de iç pazara yetecek üretim tesisi ve seçenek yok. (FCC’nin gerekçesi, 2024’te fark edilen ve ABD’deki yüz binlerce yönlendiricinin ve ona bağlı cihazların ele geçirildiği “Salt Typhoon” kodlu hacker faaliyeti. ABD, Çinli markaların gerektiğinde ağlara uzaktan sızabilmek, takip edebilmek ve durdurabilmek için arka kapılar yerleştirdiği iddia ediliyor.)

• ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırısının ardından, İran tarafından kapatılan Hürmüz Boğazı, petrolün yanısıra helyum gazında da kıtlık yarattı. Fiyatı hızla artan helyum, özellikle fiberoptik kablo ve yarıiletken üretiminde hayati öneme sahip. (Hatırlarsanız Türkiye’de de son derece kritik bir kullanım alanı vardı.)

• Petrol demişken; Uluslararası Enerji Kurumu IEA’nın 12 Mart tarihli en güncel verisine göre hiçbir ülkenin 1 yılı çıkaracak miktarda stoğu bulunmuyor. Evden çalışmanın geri döndüğü, market poşetlerinin 20 lira olduğu, yemek teslimatının yemekten pahalıya patlayacağı bir dönem gayet mümkün.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

242. sayıda ABD’de görülen ve sosyal ağların akışını değiştirecek bir davadan söz etmiştim. Kaley G. M. adlı 20 yaşındaki bir kullanıcı tarafından açılan dava, Meta’nın sahibi olduğu Instagram ile Google’ın sahibi olduğu YouTube’un, bu platformları gençleri bağımlı hâle getirecek ve onlara zarar verecek şekilde tasarladıklarını iddia ederek tazminat talep ediyordu. Mahkeme bu hafta sonuçlandı ve jüri, davacıyı haklı bularak tazminat ödenmesine karar verdi. 6 milyon dolarlık tazminatın yüzde 70’ini Meta, yüzde 30’unu YouTube ödeyecek. Meta ve Google, tahmin edileceği gibi karara itiraz edeceklerini açıkladı. (Kararın kesinleşmesi halinde tazminat tutarını bu platformların kullanıcı sayısıyla çarpmayı dener misiniz?)

Ukrayna doğumlu ABD vatandaşı Leonid Radvinsky, 2018 yılında OnlyFans sitesini Britanyalı kurucusu Tim Stokely’den satın almıştı. Bu hafta, 43 yaşında kanserden öldü. Kendisi internet aleminin en tartışılan platformunun, en gizemli üyesiydi. Öyle ki tam olarak nerede yaşadığı dahi bilinmiyordu. Radvinsky’nin 5,5 milyar dolar değer biçilen OnlyFans’teki hissesi 4,7 milyar dolarlık bir mirasa denk geliyor.

Elon Musk, aleyhinde açılan davada 2022’de Twitter’ı satın alma sürecinde platform hakkında yanlış bilgiler yayarak hisse değerini düşürmekten; dolayısıyla yatırımcıları zarara uğratmaktan suçlu bulundu. Musk’ın bu sebeple 2,5 milyar dolar tazminat ödemesi sözkonusu. (O zaman, “Let that sink in!“)

Facebook, Instagram ve WhatsApp’ın çatı şirketi Meta, yüzlerce kişiyi işten çıkardı.

Oyun sektörünün en güçlü oyuncularından “Epic Games” de bin çalışanıyla yollarını ayırdı. Gerekçesi Fortnite oyununa yönelik ilginin düşmesi.

Bu kadar işten çıkarma haberi vermişken bu başlığı, bir sonraki kategoriye yumuşak bir geçişle bitirelim: “AI Commons Project” ve “What We Will” adlı kar amacı gütmeyen iki yapı, hayata geçirdiği “AI Dividend” (Yapay Zeka Temettüsü) adlı fon ile yapay zeka (YZ) sebebiyle işini kaybedenlere ayda bin dolar maaş veriyor. Şu ana kadar 25 milyon doların üstünde ödeme yapılmış.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Meta CEO’su Mark Zuckerberg, bu görevinde kendisine yardımcı olacak bir YZ vekili (agent) üstünde çalıştığını açıkladı. Kendisi eğitmiyorsa iyi haber. Yoksa tek bir Zuckerberg hepimiz için fazlasıyla kafi.

2,1 trilyon dolarlık portföyüyle dünyanın en büyüğü olan Norveç Varlık Fonu, karar süreçlerinde destek olması için özel bir YZ modeli geliştirdiğini duyurdu. Fonun yatırımcısı olduğu şirket sayısı 7 bini aşkın.

Halka arza hazırlanan (ve tam bir Ponzi şeması izlenimi veren) OpenAI, bu hafta iki radikal karar birden aldı. Önce video üretim hizmeti Sora’yı kapattı, ardından ChatGPT’nin erotik etkileşim sunacak modelini rafa kaldırdı. Ayrıca “Library” (Kütüphane) adlı bir özellik ile Plus abonelerine dosya saklama hizmeti sunmaya başladı.

YZ sektörünün ilk donanım ürünlerinden “Rabbit R1”i 129 sayıda tanıtmıştım. Çıktığında epey ses getiren fakat devamını getiremeyen cihaz, şu günlerin en çok ses getiren açık kaynaklı YZ uygulaması “OpenClaw” ile gücünü birleştirerek şansını yeniden deniyor.

Donanım demişken; ne zamandır fırsat bulamadığım bir başka keşfimi paylaşayım: “Mark”. Basılı kitaplar için YZ destekli bir ayraç.

Sızan haberlere göre Amazon, YZ temelli bir cep telefonu üzerinde çalışıyor. (Şirket, 2014 yılında “Fire” adlı bir telefon ve tablet serisi piyasaya sürmüş fakat satışlar düşük seyredince vazgeçmişti.)

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Bu hafta ABD / Northwestern Üniversitesi tarafından geliştirilen YZ destekli bir robota denk geldim. Özelliği, hiçbir şeye benzememesi. Gözü, kulağı, sensörü; hiçbir şeyi yok. Ne insansı, ne hayvansı. Teknik olarak yok edilemez olduğu iddiasında. Tek bir parçası kalsa dahi görevini sürdürebiliyor. Anlatması zor. İzleyin.

Savaş gündeminde sıkça duymaya başladığımız füzelerle ilgili enteresan bir gelişmeyle devam edelim. ABD’li Lockheed Martin, Hellfire ve JAGM füzelerini ateşleyebilen “GRIZZLY” isimli yeni bir platform geliştirdi. Özelliği, standart bir konteyner içinde çalışması. Yani herhangi bir kamyonda, herhangi bir yük gibi taşınabiliyor (daha doğrusu gizlenebiliyor).

Lazer teknolojileri üzerine çalışan “Nuburu” şirketi ise piyade tüfeklerine takılabilen ve dronları etkisiz hale getiren bir lazer silahı tanıttı. Lityum-iyon pille çalışan cihaz, 500 metre mesafeden mavi lazer ile dronların sensörlerini etkisiz hale getiriyor.

“ViewDock Gen2” adlı ilginç bir mini PC ürünü Kickstarter’da fonlanmaya açıldı. Dahili bir dikey ekranı ve kablosuz şarj ünitesi var. 4.9 GHz AMD Ryzen ve Radeon 680M grafik işlemcisiyle masaüstü PC’lere yakın performans vaat ediyor. (639 dolar)

Fonlamaya açılan bir başka enteresan cihaz ise “open_slate”. Android tabanlı, modüler bir tablet. Pilini ve depolama ünitesini değiştirebiliyorsunuz. Dolayısıyla senelerce kullanabileceğiniz bir platform vaat ediyor. Bir diğer iddiası ise mahremiyet.

Retro-fütürist bir kapanış yapalım. Bu satırları okuyan ve yaşı, seksenli yıllara damgasını vuran “boombox” adlı ürünü bilmeye yeten kaç kişi var bilemiyorum (Bana hep Spike Lee’nin “Do the Right Thing” filmini hatırlatıyor). Bumpboxx, “BB-777” kodlu ürünüyle klasik boombox tasarımını kaset ve CD oynatabilen; hatta bluetooth ile telefonunuzdan şarkı yansıtabileceğiniz bir modeli fonlamaya açtı. (649 dolar)

Beni Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.

Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋‍♂️

Bu hafta Oksijen gazetesinde yapay zeka araç ve hizmetlerinin insan zekasına ve bilişsel yeteneklerine etkilerini ele aldım. Blogumda ise hem ABD (+İsrail) - İran Savaşı sürecinde yepyeni örneklerle yeniden gündeme gelen “asimetrik savaş” konusuna baktım hem de Avustralya’nın çocuklara sosyal ağları ve porno siteleri yasaklayan düzenlemesinin “maske satışlarını” nasıl patlattığına yer verdim. Evet. Maske.

Bayram sayısını kısa tutayım dedim, olmadı. Gmail abonelerinde yarıda kesilecek. Kalan kısmını okumak için yapmanız gerekeni biliyorsunuz.

🌍 Genel Gündem

Britanya / Oxford Üniversitesi’ne bağlı (“Esenlik Araştırmaları Merkezi” şeklinde çevirebileceğimiz) “Wellbeing Research Centre” her sene bir küresel mutluluk endeksi raporu yayımlıyor. Bu seneki sonuçlarda da liderlik 9 yıldır olduğu gibi Finlandiya’da kaldı. Devamında İzlanda, Danimarka, İsveç ve Norveç var. Soğuk iklimin mutlulukla bir ilgisi var mı dersiniz? İlginç ayrıntılara gelirsek: Sıralamanın ilk 10 satırda anadili İngilizce olan hiçbir ülke yok. 4 sıra birden yükselerek ilk 10’a giren Costa Rica da dikkat çekici. En mutsuz ülke ise Afganistan. Merakınızı gidereyim; Türkiye 94. sırada.

Ek bilgi: Mutluluk hakkında benden iki içerik: Zihnimin Kıvrımları 5. bölüm ve Haddini Aşan Yaşam Rehberi 94. bölüm.

Veri görselleştirme konusunda birbirinden ilginç çalışmalar yapan “Information is Beautiful” grubu, dünyanın meseleleri için harcanan ya da ihtiyaç duyulan bütçeleri bir infografiğe dönüştürmüş. Örneğin video oyunları 300 milyar dolarlık bir pazar oluştururken, 1 milyar insanı aşırı sefaletten kurtarmanın yıllık bedeli yalnızca 175 milyar dolar. Yani 641 milyar dolarlık kişisel servetiyle Elon Musk, 3 milyar 780 milyon kişiyi kurtarabilecek güçte. Gerçi o da boş durmuyor.

Pandeminin sonlarına doğru gündeme gelen metaverse diye bir şey vardı. Hatırlıyorsunuz, değil mi? Göcek Koyu’nu 6 bin dolara satın alan arkadaşlarım olmuştu (NFT tayfasını da unutmadık). O dönem Mark Zuckerberg de heyecana gelip Facebook’un çatı şirketinin adını Meta olarak değiştirmişti. Bu hafta önce bu yapının temelini oluşturan “VR Horizon Worlds” hizmetini Haziran ayında kapatacağını açıkladı. Ardından fikir değiştirerek “VR cihaz sahipleri için devam edecek” şeklinde bir duyuru yaptı. Kaç kişi üzüldü ya da sevindi, bilemedim. Lansman videosunu hatırlayalım:

Silikon Vadisi’nin en gizemli girişimcilerinden Peter Thiel, bu hafta İtalya’nın başkenti Roma’da “Deccal” (Antichrist) kavramının ele alındığı dört günlük bir kapalı konferans düzenledi. Açıklanmayan bir lokasyonda, sadece davetlilerin katılabildiği, medyanın içeri alınmadığı ve Katolik Kilisesi’nin sert şekilde eleştirdiği toplantıda konuşulanların içeriği açıklanmadı. Son dönemde daha çok Palantir adlı veri toplama hizmetiyle gündeme gelen Thiel, 2025’te aynı temayla ABD’nin San Francisco şehrinde de bir zirve organize etmişti.

Avrupa Birliği teknoloji girişimleri için “EU Inc.” adlı yeni bir model üstünde çalışıyor. Bu düzenleme, 27 üyeli birliğin 27 farklı hukuk sistemini ve 60’tan fazla şirket türünü basitleştirerek AB kapsamında geçerli olacak tek bir standartta şirket kurulumunu mümkün kılacak. Minimum sermaye şartı bulunmayacak ve tüm süreç dijital olarak 48 saat içinde tamamlanacak. En önemlisi, bu yapıdaki girişimler sadece kazanç elde ettiğinde vergi ödeyecek.

Ticaret savaşlarına yönelik iki sıradışı gelişme ile bu bölümü kapatalım:

• Yapay zeka (YZ) sunucu üreticisi Super Micro’nun kurucu ortağı Wally Liaw, yaptırımları ihlal ederek Çin’e 2,5 milyar dolar tutarındaki yüksek teknoloji Nvidia çiplerini yasadışı yollarla satmaktan tutuklandı.

• 190. sayıda tanıttığım Singapur merkezli “Manus” adlı YZ girişimini Meta 2 milyar dolara satın almıştı. Çin hükümeti, bu satış ile ilgili kişi ve şirketlere yönelik yaptırımlara hazırlanıyor. Konuyla ilgili inceleme başlatan Çin Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonu, bu satışın YZ teknoloji ihracına ilişkin kurulları ihlal edip etmediğini araştırıyor. Amaç, bundan sonraki benzer satışlar için göz korkutmak.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Ortadoğu ve Arap Körfezi çeperinin veri iletişiminin büyük bölümü Hürmüz Boğazı ve Kızıldeniz’in altından geçen fiberoptik hatlar ile gerçekleşiyor. Dolayısıyla İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma kararı sadece petrol tankerlerini değil, veri hatları için de alternatif arayışına yol açtı. Bölgede kurulan ve kurulması planlanan veri merkezlerine trilyon dolar seviyesinde yatırım yapan Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar yönetimleri bugünlerde Suriye, Irak ve Doğu Afrika üzerinden yedek veri hatları kurarak altyapıyı işler tutmaya çalışıyor.

Web tarayıcısı Firefox, 149 sürümü ile birlikte ücretsiz (ancak aylık 50 GB kotalı) VPN hizmeti vereceğini duyurdu. Deneme sürecinde bu ayrıcalıktan yalnızca ABD, Birleşik Krallık, Almanya ve Fransa’daki kullanıcılar faydalanacak. Amaç, birçok sebeple mecburiyete dönüşen VPN hizmetine güvenilir bir seçenek sunabilmek. (Evet biliyorum, Opera’da zaten vardı. Üstelik sınırsız.)

Twitter’ın para karşılığı herkese onaylı hesap (mavi rozet) verme kararı Avrupa Komisyonu tarafından istismara açık ve yanıltıcı bulunmuş ve şirkete 120 milyon euro ceza kesilmişti. Bunun üzerine Twitter, Avrupa Birliği özelinde bu uygulamayı değiştirmeyi kabul etti. Yeni düzenleme kapsamında onaylı hesaplar (eskiden olduğu gibi) yalnızca kimlik bilgileriyle eşleşen gerçek isimlere verilecek.

Rusya’nın BTK’sı olarak niteleyebileceğimiz “Roskomnadzor”, ülkede erişime engellenen mesajlaşma uygulaması Telegram’ın hala yasalara uygun hale gelmediğini belirtti. (Bu arada Rusya’da gündelik hayattan askeri iletişime kadar HER ŞEY Telegram üstünden ilerliyor. Bizdeki WhatsApp gibi. Böyle bir güvenlik zaafiyetine nasıl izin veriliyor, aklım almıyor.)

Ek bilgi: Rusya’da hükümetin “egemen internet” hedefi YZ sektörüne doğru ilerliyor. Üzerinde çalışılan yeni yasa tasarısı, yönetime yabancı YZ araçlarına erişimi engelleme yetkisi getiriyor.

2004 yılında hayata geçen ve Web2.0 döneminin en popüler içerik ağına dönüşen Digg, azalan ilgi sonucunda 2012 yılında satılmış ve ölüme terk edilmişti. Kurucuları tarafından satın alınıp 2026’da yeniden hayata geçen platform, bu hafta blogunda yaptığı açıklamayla YZ botlarının işgali sebebiyle yayına ara verdiğini duyurdu.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik açtığı savaşın ilk günlerinde çoğu kız öğrencilerden oluşan 150’den fazla kişinin ölümüne yol açan ilkokul bombalaması gizemini koruyor. Kimileri bunun evanjelist bir kehanet sebebiyle kasten yapıldığını savunuyor, bazıları kasten bombalandığını, kimileriyse (YZ kaynaklı) bir hata sonucu gerçekleştiğini iddia ediyor. Semafor sitesinin bu haftaki özel haberi ise bunun tamamen insan odaklı bir karar olduğunda ısrarcı. Çünkü YZ tarafından belirlenen hedeflere yönelik son onayı mutlaka insanlar veriyor. Uydu görüntüleri yanlış okundu, okul olduğu bilgisi görmezden gelindi ve eksik verilerle hedef belirlendi. Bunu o günahsız çocuklara kim açıklayacak acaba?

Aynı bağlamda bir gelişme de ABD’den. Kuzey Dakota eyaletinde yüz tanıma destekli bir YZ sistemi, Angela Lipps adlı 50 yaşındaki bir kadını Fargo’da gerçekleşen bir banka dolandırıcılığından aranan şüpheliye benzeterek tutuklattırdı. Kadının soygun sırasında 2 bin kilometre uzakta olduğu ancak 6 ay sonra anlaşıldı. Lipps bu süreçte kirasını ödeyemediği için evini, taksitini ödeyemediği için arabasını kaybetti. Köpeği de öldü.

Bu iki gelişmenin üstüne, ABD merkezli robotik girişimi “Foundation”ın Ukrayna’da cepheye YZ destekli insansı otonom robot askerleri sürdüğünü söylesem? Şu an sadece iki örneği görevde ve sadece Ocak ayında 7 bin 500’e yakın keşif ve lojistik amaçlı operasyona katılmış. “Phantom Mk-1” kodlu bu robot serisi tabanca ve M-16 tüfek kullanma yeteneğine de sahip. Bir gün onlara da sıra gelecektir eminim.

5 trilyon dolara yaklaşan pazar değeriyle dünyanın en kıymetli markası haline gelen Nvidia’nın CEO’su Jensen Huang, bu hafta gerçekleşen “GTC Geliştiriciler Konferansı”nda sahne aldı. Huang konuşmasında YZ çip satış gelirinin 2027 yılına kadar 1 trilyon dolara ulaşacağını iddia etti. Huang ayrıca YZ hizmetlerinin kullanımındaki artışın ilk kez sektörün gelişme hızını geçmek üzere olduğuna dikkat çekti.

Çip sektöründen beklenmedik bir gelişme de Intel’den geldi. YZ ve bulut hizmetlerinin güvenlik odaklı kriptolu veri işleme yeteneğine özel geliştirilen “Heracles” kodlu yeni seri, “tam homomorfik kriptolama” (fully homomorphic encryption) desteğine sahip. Türkçesiyle kriptolu verileri, kriptoyu çözmeden (olduğu gibi) işliyor. Ve böylece bin ile 5 bin kat hız artışı ve bazı senaryolarda 5 bin kat daha iyi performans vaat ediyor. Geleneksel işlemciler 100 milyon veri doğrulamayı en az 17 günde tamamlarken, Heracles bunu 23 dakikada bitiriyor.

Nvidia CEO’su Jensen Huang, yukarıda bahsettiğim etkinlikte açık kaynaklı vekil (agentic) YZ projesi (kendi deyimiyle kişisel YZ asistanı) “OpenClaw”u insanlık tarihinin en başarılı açık kaynak projesi olarak niteleyerek “yeni ChatGPT” olarak tanımladı (Şubat ayında hikayesine değinmiştim). Hatta ondan ilhamla kurumsal bir emsalini “NemoClaw” adıyla kullanıma sundu.

Ek bilgi: OpenClaw’un resmen çılgınlığa dönüştüğü yer ise Çin. Yerel yönetimler ve teknoloji devleri halkı bu platform hakkında eğitmek için adeta seferberlik başlattı. Amaç, OpenClaw destekli binlerce tek kişilik şirketi hayata geçirmek. Çin hükümetinin 2030’a kadar YZ’yı endüstrilerin yüzde 90’ına yayma hedefi var ve OpenClaw şimdiden bu stratejinin merkezine oturmuş halde. (Bence önce OpenClaw’un güvenlik ile ilgili sicilini temizlemesi gerekiyor.)

Britannica Ansiklopedisi ve Merriam-Webster sözlüğü, telif hakları ihlali suçlamasıyla OpenAI şirketini mahkemeye verdi. Grup, OpenAI’ın dil modelini eğitmek için kendisine ait 100 binden fazla makaleyi izinsiz kullandığını iddia ediyor. Grup aynı ithamla bir diğer YZ girişimi Perplexity’ye karşı da dava açmaya hazırlanıyor.

Gırtlak kanseri sebebiyle konuşma yeteneğini 2014’te kaybeden ABD’li oyuncu Val Kilmer, 2020’de “As Deep as the Grave” adlı bir filmde rol almak üzere anlaşmış ancak araya giren pandemi sebebiyle çekimlere geçilememişti. 2025 yılında zatürreden (Bu arada: Zaatüre değil; ZATÜRRE) ölen Kilmer, ailesinin de onayıyla bu filmde YZ klonuyla (sesi ve görüntüsüyle) oynayacak. Merakla bekliyorum.

YZ oyunculuğu demişken bahsetmiş olayım: “Runway”, tek kare fotoğraftan yola çıkarak verdiğiniz talimata uygun şekilde ve saniyenin onda birinde video üretebilir hale geldi. ÇOK acayip.

Meta CEO’su Mark Zuckerberg, YZ çalışmalarına hız kazandırmak için geçtiğimiz sene astronomik bedellerle birçok sektör uzmanını transfer etmişti. Sızan bilgilere göre şirket önümüzdeki günlerde 15 bin kişiyi işten çıkarmaya hazırlanıyor. Toplam çalışan sayısının yüzde 20’sine denk gelen bu hamlenin gerekçesi ise süreçlerin YZ ile yürütülebilir hale gelmiş olması (Meta 2022’den bu yana 21 bin kişiyi işten çıkarmıştı). Zuckerberg önümüzdeki dönemde flaş transferlere rağmen rakiplerinin gerisinde kalan “Avocado” kodlu YZ modeline odaklanmayı planlıyor.

Elon Musk, kurucu ekibinin büyük bölümünün artarda istifa ettiği YZ girişimi xAI’da kapsamlı bir yeniden yapılanmaya gidileceğini açıkladı. Musk’ın bir uzay girişimi SpaceX ile birleşerek 250 milyar dolar değerinde bir yapı oluşturan xAI’da ilk etapta organizasyon yapısı yeniden düzenlenecek, işe alım süreçleri yenilenecek ve transferlerle odaklanılacak.

OpenAI söylentilere göre ChatGPT, Codex ve (web tarayıcısı) Atlas ürünlerini tek çatıda birleştirecek yeni bir süper uygulama üstünde çalışıyor.

🧑‍🚀 Göklerden Gelen Haberler

ABD Senatosu, NASA’ya Ay’da kalıcı üs kurma çalışmasının mümkün olan en kısa sürede başlama talimatı verdi. Hazırlanan yeni yasa tasarısı, aynı hedef için çalışan Çin’den önce Ay’a ulaşmak ve doğal rezervler açısından daha uygun konumda yer alabilmeyi hedefliyor.

🩺 Sağlık Olsun

Çin yönetimi, ağır felçli hastaların hareket yeteneğini yeniden kazandıracak beyin çiplerinin kullanımına izin verdi. İlk uygulama, Shanghai’da tıp teknolojileri geliştiren “Neuracle” şirketinin geliştirdiği “NEO” kodlu çip ile yapılacak. 8 elektrot ile beyne bağlanan çip, düşünce gücüyle kontrol ettiği robotik eldiven sayesinde hastaların tutma ve yeme-içme gibi temel faaliyetleri gerçekleştirebilmesine imkan veriyor.

Beni Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.

Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋‍♂️

Arşiv demişken; vaktiyle bana destek olsun diye bülten içeriğine özel bir arama motoru oluşturmuştum. Gayet de iş görüyor. Sizin de aklınızda olsun.

Bu hafta Oksijen gazetesinde ABD ve İsrail’in İran’a karşı başlattığı savaşın teknoloji ile kesişen; savaşın ve savunmanın kurallarını değiştiren yanlarını ele aldım. Aynı konunun bir diğer derlemesi ise blogumda yayında. (Blogumda ayrıca Mobile World Congress etkinliği kapsamında tanıtılan bazı sıradışı cihazları da aktardım.)

Podcast yayınım “Haddini Aşan Yaşam Rehberi” bu hafta (Çalışan) Kadınlar Haftası vesilesiyle bir erkeğin gözünden ve merakından yola çıkarak iş dünyasındaki kadın kavramına baktı.

Şimdi gelelim o sırada memleket sınırları dışında olup bitenlere.

🚀 Savaş Günlüğü

İran yönetiminin internet kısıtlamalarını aşmak için kullanılan Starlink uyduları ile yürüttüğü mücadelenin ayrıntılarına 23 Ocak tarihli yazımda değinmiştim. Buldukları GPS sinyal karıştırıcı yöntemiyle, Ukrayna işgalinde ordusuna büyük kayıp yaşatan SİHA’lara karşı Rusya’nın dahi beceremediğini İran başarmış ve Starlink altyapısını yüzde 80’e varan oranda engellemişti. Bu yöntem şu günlerde ABD ile İsrail’in saldırısı sonrası geçişe kapatılan Hürmüz Boğazı’nda (dolayısıyla Basra Körfezi’nde de) kullanılıyor. Ve aynı sebeple bölgedeki tüm gemi seferleri felce uğramış durumda.

Gemilerin yollarını bulamaması bir yana, GPS tabanlı trafik takip sistemleri de çalışmıyor. Bunların çoğunun 300 metreye varan uzunluktaki petrol yüklü tankerler olduğu hatırlayınca, risk daha da iyi anlaşılıyor. Bu beklenmedik gelişme, bir dizi girişimin GPS’e alternatif konumlama teknolojilerini gündeme getirdi. Bunların arasında sinyal karıştırıcıları aşmayı başaran çoklu sinyal antenleri, jiroskop ve ivmeölçer ile konum bulan mekanizmalar ve canlı kamera görüntüleriyle uydu fotoğraf arşivlerini eşleştirip tam konumu bulan son derece ilginç çözümler var.

Bu savaşın en umulmadık mağduru, ABD merkezli yapay zeka (YZ) şirketi Anthropic oldu. ABD Savaş Bakanlığı Pentagon, (240. sayıda değindiğim gibi) şirketin çözümlerini hedef belirleme ve istihbarat amaçlı kullanmak istemiş ancak Anthropic bunu reddederek hem milyarlarca dolarlık gelirden olmuş hem de kara listeye alınarak tüm kamu kurumlarında yasaklı hale gelmişti. Neyse ki Pentagon’un imdadına (şirketin baş rakibi) OpenAI yetişmiş ve “Bizim çözümlerimizle herkesi çekinmeden öldürebilirsiniz” demişti. Anthropic kara listeye alınma kararına karşı bu hafta Pentagon’u mahkemeye verdi.

Bu davaya bağlı olarak normalde beklenmesi gereken ama bu anormal günlerde kimsenin beklemediği bir gelişme daha oldu ve OpenAI ve Google’dan 37 mühendis Anthropic’i destekleyen bir ortak bildiri yayımladı. Metinde Anthropic’in duruşunun haklı olduğuna, hükümetin yetkilerini keyfi kullandığına ve Pentagon’un kararının tüm YZ sektörünü baltalayacağına dikkat çekiliyor. (OpenAI CEO’su Sam Altman dahi timsah gözyaşlarını gizleyemedi.)

Ek bilgi: OpenAI’ın robotik ekibinin lideri Caitlin Kalinowski, yaşanan son gelişmeleri gerekçe göstererek şirketten istifa etti.

Dünyanın en büyük ticari uydu görüntüleme şirketi “Planet Labs”, hizmetlerinin İran tarafından kullanıldığı gerekçesiyle çatışma bölgesine ait verileri (ABD dışındaki müşterileri için) 96 saat gecikmeli verme kararı aldı.

İran Savaşı diğer yandan üretken YZ hizmetlerinin de yoğun mücadelesine sahne oluyor. Sahte görsel ve videoların balistik füze misali yağdığı bu dönemde bu tür haberlerin en fazla yayıldığı sosyal ağ olarak ise Twitter öne çıkıyor. Site yönetimi bu hafta YZ üretimi olduğunu belirtmeden savaşla ilgili içerik paylaşanların hesaplarının askıya alınacağını duyurdu.

Ek bilgi: Meta’nın konuyla ilgili birimi “Oversight Board”, 2025’teki İsrail-İran Savaşı sırasında YZ ile üretilen sahte videoları tespit etmeyi “başaramadıklarını” itiraf etti.

Savaşla dolaylı bağlantıya sahip bir gelişmeyle başlığı kapatalım. Otonom (YZ destekli ve insansız) savaş (pardon, savunma) teknolojileri geliştiren “Anduril”, uzay gözetleme alanında 20 yıldır hizmet veren “ExoAnalytic” şirketini satın aldı.

Ek bilgi: Anduril’in 1992 doğumlu kurucusu Palmer Luckey, teknoloji dünyasında ismini 2012 yılında piyasaya sunduğu ve 2014’te 2 milyar dolara Facebook’a sattığı sanal gerçeklik gözlüğü “Oculus” ile duyurmuştu. Facebook önce Oculus’un ismini “Reality Labs” olarak değiştirdi, ardından Luckey’i kapının önüne koydu. O da aynı yıl Andurill adlı savunma teknolojileri şirketini kurdu. Palmer Luckey, ailesinin talebiyle eğitimini evden yürütmüş. Çocukluğunda merak saldığı elektronik dünyası sonucu buralara kadar gelmiş. Gerçekten ilginç (ve hayli Amerikan) bir yaşam öyküsü var. Kişisel blogunda hedefini “askerleri süper kahramanlara çevirmek” şeklinde özetliyor. Kimin kahramanı olacağını, kimin askeri olduğu belirleyecek elbette.

🌍 Genel Gündem

Pis fakirler; müjdemi isterim: Forbes dergisi “Dünyanın En Zenginleri” listesini güncelledi. Fakat değişen pek bir şey yok. Küresel teknolojilerin inşa ettiği tekno-feodalizmin erkek evlatları olarak da okuyabiliriz. Bu yıl küresel milyarder sayısı 3 bin 428 kişiyle rekor kırmış. Toplam servetleri geçtiğimiz yıla kıyasla 4 trilyon dolar daha artarak (bir başka rekoru temsil eden) 20 trilyon dolar seviyesine ulaşmış.

Ek bilgi: Forbes’un bir de “gerçek zamanlı” milyarder listesi var. Gün bazında kazanan ve kaybedenleri gösteriyor. Örneğin ben bu satırları yazarken Chu Mang Yee servetine bir günde 635 milyon dolar eklerken, Julio Bozano 273 milyon dolar kaybetmişti. Büyük başın neşesi de kederi de büyük oluyor. Bunlara takılıp odağımızı kaybetmeyelim.

“Telefon” adlı icat bu ay 150 yaşına bastı. Yıllar boyu yayılımı ev ve işyerleri gibi sabit noktalarda ilerledi. 1,26 milyar kullanıcıyla karasal abone sayısı 2006 yılında son zirvesini gördü ve düzenli gerileme başladı. Yerini alan cep telefonlarıysa 1996’da başlayan yükselişini hala sürdürüyor. İlginç de bir bilgi: Cep telefonları şu an sabit telefonların tarihi boyunca hizmet verdiğinden daha fazla kişiyi birbirine bağlıyor. Aşağıdaki mini belgesel ise mucidi Alexander Graham Bell’in ilk telefon görüşmesine dair.

Apple’ın merakla beklenen “katlanabilir iPhone” ürünüyle birlikte iOS işletim sisteminin de değişeceği söyleniyor. Açıldığı zaman iPad mini boyutunda olacak ve arayüzünün de yine iPad şekline bürünecekmiş. Fiyatı ise 2 bin dolar seviyesinde olacakmış. (Türkiye’deki etiketini varın siz hayal edin.)

Apple demişken; geçtiğimiz hafta tanıtılan “MacBook Pro M5 Max” modeli taşınabilir bilgisayarlar arasındaki en yüksek performanslı platform olarak tescillendi. Bu başarının ardında şirketin kendi tasarımı 18 çekirdekli M5 Max çipi var.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Kesinleşen raporlara göre YouTube, 2025 yılında 62 milyar dolar gelir elde ederek dünyanın en büyük medya şirketi oldu. İkinci sırada 60,9 milyar dolar ile Disney var.

Çocukların sosyal medya kullanımını yasaklayarak yeni bir dönemi başlatan Avustralya hükümeti bu hafta da 18 yaşından küçüklerin porno sitelere erişimini engelledi. Kararın ardından ülkedeki VPN satışları zirve yaptı.

ABD’de sosyal medya sektörünü derinden etkileyecek bir dava görülüyor. Los Angeles mahkemesi, sosyal ağ platformlarının “tasarımından kaynaklı işleyiş yapısının” doğurduğu zararlardan sorumlu tutulup tutulamayacağını belirleyecek. Davayı açan kişi 6 yaşında YouTube, 9 yaşında Instagram hesabı açan ve sosyal medya bağımlısı haline geldiğini belirten 20 yaşındaki “K. G. M.” adlı bir ABD vatandaşı. Davalı kazanırsa hem büyük bir tazminat alacak hem de bu ağların işleyiş şeklini tamamen değiştirecek bir gerekçeyi dayatmış olacak.

Son dönemin en popüler siyasetçilerinden İspanya Başbakanı Pedro Sanchez, sosyal ağlarda yayılan nefret söylemini önlemek için “HODIO” adlı bir dijital araç üstünde çalıştıklarını açıkladı.

Hollanda İstihbarat Teşkilatı, Rusya devletine bağlı hacker gruplarının Signal ve WhatsApp kullanıcılarını hedefleyen küresel bir saldırı operasyonu yürüttüğü konusunda uyarı yayımladı. Devlet yetkilileri, askerler ve gazetecileri hedef alan ve resmi destek birimi görünümlü sahte hesaplarla yürütülen eylemin amacı hesaplara ve üye olunan gruplara sızabilmek.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Yale Üniversitesi tarafından yürütülen bir akademik çalışma, YZ sohbet botlarının insanların görüşlerini etkileme konusunda sanılandan çok daha becerikli olduğunu ortaya koydu. Buna göre bu araçların en çok kullanıldığı “özetleme” tekniği dahi, algoritmanın seçiciliğiyle kişilerin değerlendirmesini değiştirebiliyor.

Google’ın YZ aracı Gemini’ın trafiği bir önceki yıla kıyasla yüzde 643 arttı. Aynı dönemde OpenAI’ın ChatGPT ürününün büyüme oranı yüzde 37 seviyesinde kaldı.

Facebook, Instagram, WhatsApp ve Threads gibi bir dizi markanın çatı şirketi Meta, YZ botlarının sosyal ağı olarak gündemde epey yer tutan Moltbook’u açıklanmayan bir bedelle satın aldı. Ağın kurucuları Matt Schlicht ve Ben Parr da artık Meta çatısı altında çalışacak.

Çinli donanım üreticisi “Beelink”, Moltbook’un da kalbindeki YZ vekili “OpenClaw” yüklü bir bilgisayar serisini satışa sundu.

Alibaba tarafından geliştirilen “ROME” adlı bir yapay zeka vekili (agent), hiçbir talimat almadan kendi kendine kripto para madenciliği yapmaya başladı. Model bunu yapabilmek için sistem dışına erişebileceği bir ters SSH tüneli açmış!

Ek bilgi: Bu hafta kripto para tarihinde önemli bir eşik daha aşıldı. 20 milyonuncu Bitcoin üretildi. Yazılımı gereği sadece 21 milyon adet üretilebilecek Bitcoin’in böylece yüzde 95,24’ü gerçekleşmiş oldu. Ancak yine (sürekli zorlaşan) algoritması gereği, kalan kısmının üretilebilmesinin 114 yıl sürmesi bekleniyor.

Elon Musk, sahibi olduğu Tesla ve YZ girişimi xAI ile ortak ilerleyecek yeni projesini duyurdu: “Macrohard”. Tesla’nın geliştirdiği AI4 çipi ve Nvidia tabanlı sunucu altyapısı kullanacak sistem bir yazılım şirketinin tüm süreçlerini tek başına yönetme iddiasında.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Dünya Halleri okurlarının 2023 yılına denk gelen 108. sayıda tanıştığı Avustralyalı girişim “Cortical Labs”, bu hafta neredeyse her platformda gündem oldu. Fare ve insan beyin hücrelerinden çip üreten (ve hatta onlara bilgisayar oyunu oynatan) şirketin yeni hedefi yine insan beyin hücreleriyle çalışan ilk “biyolojik veri merkezi”ni kurmak. Biyolojik bileşenlerin en büyük avantajı düşük enerji tüketimi. Geleneksel bir YZ çipi binlerce vat enerjiye ihtiyaç duyarken “CL1” kodlu biyolojik çipler sadece 30 vat seviyesinde çalışabiliyor. En büyük sorun ise “hücre ömrü”. Biyolojik yaşam sona erince, veri de kayboluyor.

BMW, geçen yıl ABD’deki fabrikasında “Figure 02” kodlu YZ destekli insansı robotlarını denemiş ve onlarla 30 binden fazla araç üretmişti. Ulaşılan başarının ardından şimdi de Almanya’daki fabrikasında Hexagon tarafından üretilen “AEON” robotlarını test ediyor. İzliyoruz.

Robotlar sadece fabrikalarda rol üstlenmiyor. Yukarıda andığım Figure şirketinin ev kullanımına yönelik insansı robotu “Helix 02” siz yokken ortalığı bile toparlayabiliyor.

BYD’nin üst segment markası Denza, dünyanın en uzun menzilli elektrikli aracı unvanını alan “Z9 GT” modelini tanıttı. Tek şarjla bin 36 kilometre yol alabilen otomobil 9 dakikada tamamen doldurulabiliyor. Çin’deki satış fiyatı yaklaşık 53 bin 600 dolar.

Beni Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.

Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋‍♂️

Podcast yayınım Haddini Aşan Yaşam Rehberi’nde ise konuğum Emre Danacı ile insanlığın küresel çapta üstünde anlaşabildiği tek (soyut) kavram olan paraya ve onu var eden liderlik becerilerinin dönüşümüne değindik.

Bu haftaki bülten, yapısı itibarıyla geleneksel sayılarımızdan farklı. Fakat içeriği her zamanki gibi dopdolu. Gelin birlikte bakalım; biz yaşam telaşındayken öte diyarlarda neler olup bitmiş.

🚀 İran savaşından teknolojik kesitler

ABD ve İsrail’in İran’a savaş açması kimse için sürpriz değildi. Fakat özellikle teknolojinin payı ve üstlendiği rol açısından gerçekten sürpriz gelişmelere sahne oldu.

Düşmanın dikkatini dağıtmak için okul bombalayarak 168 kız çocuğunu öldürmenin bile göze alındığı bu savaşta İsrail ve ABD istihbaratının uzun bir ön hazırlık yaptığı anlaşıldı. Örneğin dini lider Ali Hamaney’e yönelik bombardıman için konutunun ve ofisinin bulunduğu bölgelerdeki trafik kameralarına dahi sızılarak anlık hareketleri sürekli izlenmiş. (Bu, her tarafı MOBESE kameralarıyla bezeli Türkiye için tarihi bir uyarı olmalı.)

İran’ın misillemelerindeki en ilginç gelişme ise yapay zeka çağının beyni olarak kabul edilen veri merkezlerine yönelik (”Şehid” kodlu) dron saldırısı oldu. Bu kapsamda dünyanın en büyük veri merkezi çözümü Amazon Web Services (AWS) şirketine ait Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki iki ve Bahreyn’de bir tesisi kullanılmaz hale geldi. Dolayısıyla birçok dijital hizmette aksamalar yaşandı (AWS olayı “bilinmeyen bir şey çarptı” şeklinde açıkladı). Bu olayın hem yeni veri merkezlerinin lokasyonunun seçiminde yeni hesaplar yapılmasına hem de şirketlerin kendi veri merkezlerini kurmaya yönelmesine yol açması bekleniyor. (Demek ki İsveç ve İsviçre’nin savaş sığınaklarını veri merkezlerine çevirme stratejisi gayet akıllıcaymış.)

ABD ve İsrail’in İran saldırılarında hedefleri belirleme ve takip etme konusunda kullandığı teknolojik çözümün (her şaibeli olayın altından çıkan) veri şirketi “Palantir” olduğu anlaşıldı. “Karanlıklar Lordu” Peter Thiel’ın sahibi olduğu bu girişim özünde her tür veri setini birleştirerek içgörü ve strateji üretiyor.

ABD Savaş Bakanlığı Pentagon’un tercih ettiği bir diğer çözüm ise yapay zeka şirketi Anthropic’in “Claude” adlı ürünüydü. Fakat Anthropic bu işbirliğinde Palantir kadar hevesli olmadı. Bunun kullanım sözleşmesine aykırı olduğu gerekçesiyle Pentagon’u engelleyen Anthropic, geç de olsa bu uygulamaya son verdi. Böylece şirket ABD’deki tüm kamu kurumlarından men edildi.

Pentagon’un imdadına pek de sürpriz olmayan bir şirket yetişti: Anthropic CEO’su Dario Amodei’nin can düşmanı Sam Altman. Yani (ChatGPT’nin geliştiricisi) “OpenAI”. Üyelerin isyanına (ve kitlesel olarak Claude’a göç etmesine) yol açan bu kararın ardından Altman, anlaşmanın “riskli ve gizli olmayan konularda” geçerli olacağını açıklamak zorunda kaldı. Ben gayet ikna oldum.

🕵 Mahremiyet Dosyası

Şimdiye dek bu bültende Meta’nın yapay zeka destekli akıllı gözlüklerine yönelik pek çok gelişmeye yer verdim. Counterpoint Research verilerine göre bu pazar küresel çapta yıllık yüzde 139 büyüyor. Yüzde 82 ile aslan payı Meta’nın. Sektörün daha da büyümesinin önündeki tek engel ise 360 dolara kadar yükselen fiyatları. Mevcut çip kriziyle daha da yükselmesi bekleniyor.

Ne var ki bu gözlüklerin hiç bahsedilmeyen bir başka sorunu da var: Mahremiyet. “Hedgie” adlı Twitter hesabının paylaştığı bilgiye göre Meta, 7 milyon kişinin kullandığı gözlüklerinin kaydettiği görüntüleri Kenya’da bir şirkete izleterek denetletiyor. Kullanıcıların çoğu bu gözlüklerin takılmadığı zaman dahi görüntü kaydını sürdürdüğünü unutarak birçok mahrem görüntüsünü de Meta ve iş ortaklarıyla paylaşmış oluyor. Görüntüleri izleyen denetmenlerden biri şöyle diyor: “Toplanan verinin boyutunu bilse, kimse bu gözlükleri takmaya cesaret edemez”.

Akıllı gözlüklerin esas sorunu, takan kişi kadar etrafındakilerin mahremiyetini de rızası olmadan ihlal etmesi. Bir Alman geliştirici, etrafınızda bu gözlükleri takanları tespit eden “Nearby Glasses” adlı bir mobil uygulama geliştirerek sorunu aşmayı deniyor. Akmasa da damlar hesabı…

ETH Zürich, MATS ve Anthropic uzmanlarının ortak araştırması, yapay zeka modelleri kullanarak anonim hesapların gerçek kimliklerinin tespit edilebildiğini ortaya koydu. Yüzde 90 doğruluk payıyla çalışan model, temel olarak internetteki yorum, paylaşım ve sosyal ağlardaki etkileşimlerden yola çıkıp, anonim hesapların kullandığı sözcük, cümle yapısı ve yaklaşımları eşleştirerek gerçek kimliğe ulaşıyor.

ABD’de ICE adlı güvenlik birimiyle adeta terör estiren Gümrük ve Sınır Koruma Birimi’nin şeytani bir teknolojik yöntem kullandığı ortaya çıktı. Bulgulara göre kurumun istihbarat birimi, yakalanacak kişilerin konumunu onların kullandığı mobil uygulamalardaki reklam verilerini baz alarak belirliyormuş. (Dijital reklam kampanyaları konum hedefli gösterim yapabiliyor. Bunun için de sizden sürekli anlık lokasyon bilgisi topluyor.)

TikTok, üyeleri arasındaki doğrudan mesajlaşmayı uçtan uca kriptolu yapMAyacağını açıkladı. Gerekçesi nefis: “Kullanıcı güvenliği”! Kararın ayrıntısında bu sayede zararlı içeriği tespit etmelerinin mümkün olacağı savunuldu. Tercüme edeyim: “Tüm mesajlarınızı okuyacağız. Bu bazen sizin de işinize yarayabilir”. Bizi bu kadar düşünmeleri ne kadar güzel, değil mi?

Microsoft, protestoların ardından Nisan ayında Teams uygulamasında hizmete sunmayı planladığı konum takip işlevini “isteğe bağlı” halde getireceğini açıkladı. Kişi kullanmayı kabul etse dahi konum bilgisi sadece çalışma saatleri içinde kaydedilecek ve mesai saati sonunda otomatik olarak silinecek. Geriye dönük sorgulama yapılamayacak.

🌍 Genel Gündem

The New York Times gazetesi, dünyanın en zengin insanı Elon Musk ile ilgili çok ilgi çekici bir araştırma dosyası yayımladı. Musk 2020’de (143. sayıda değindiğim gerekçelerle) California’dan Texas eyaletine taşınmış ve tüm fiziksel varlıklarını satacağını açıklamıştı. Gazetenin ulaştığı bulgulara göre işler pek öyle ilerlememiş. Musk bu eyalette 90’dan fazla şirketi kapsayan gizli bir ağ kurarak tüm varlığını bu yapı üzerinden kontrol eder hale gelmiş. Kurulan paravan şirketlerin 50’si Musk’a ait Tesla, SpaceX gibi şirketlere bağlı. 37 tanesi ise bizzat kendi özel jetleri, evleri ve arazileri kontrol ediyor. Bu şirketlerin bir kısmı 2024’teki ABD başkanlık seçimleri kapsamında Donald Trump’a 80 milyon dolar fon aktarmış. Haberde Elon Musk’ın California, Delaware ve Nevada eyaletlerinde de benzer yapılanmaları olduğuna dikkat çekiliyor. “Zenginlik”, seçenekler konusunda da gayet zengin.

5G diye bir şey vardı; hatırlıyorsunuz değil mi? Teoride 10 Gbps (bir başka deyişle saniyede 1,2 gigabayt) veri transferi vaat ediyor. bu mobil standardın en kritik kabiliyeti 1 kilometrekare alanda 1 milyon cihaza hizmet verebilmesi. Hepsi iyi hoş fakat dünyanın yarısını kapsama alanına almasına rağmen 5G, uğruna ödedikleri lisans bedelleri sebebiyle şimdiden birçok operatörün kara deliğine dönüşmek üzere. Zira birçok kullanıcı için 4G’den daha fazla hız ve bant genişliği bir şey ifade etmiyor. Tüm bu gelişmelere rağmen sektör yine de durmuyor. Sırada 2030 yılında hayata geçmesi beklenen “6G” var. “Ne işe yarayacak?” derseniz, uydu ve baz istasyonu erişimini birleştirerek cihazların hangisi uygunsa ona bağlanmasını sağlayacak. Böylece havada, karada her yer kapsama alanına dahil olacak. 5G’nin kaymağını Çin yemişti. Avrupa ve ABD 6G’de aynı hataya düşmek istemiyor. Ericsson şimdiden ABD / Texas’ta denemelere başladı bile.

Mobil dünyanın sorunu operatörlerle sınırlı değil. Sektörün nabzını tutan akıllı telefon sektörü de bu yılı tarihin en büyük düşüşü ile kapamaya hazırlanıyor. IDC raporuna göre, (yapay zeka sektörünün talebi yüzünden) bellek çipleri ve RAM fiyatlarındaki artış, doğrudan fiyatlara yansıyacak. Dolayısıyla yeni cihaz alımları ötelenecek ve ikinci el pazarı canlanacak. Bu gelişmenin PC pazarını yüzde 11, akıllı telefon pazarını ise yüzde 13 küçültmesi bekleniyor. Toparlanmanın ise 2027 sonlarını bulacağı düşünülüyor.

Neyse ki bu endişe verici gelişmeler kimse için bir engel oluşturmuyor. Cihaz üreticileri hız kesmeden yeni ürünlerini tanıtmaya devam ediyor. İki hafta önce Samsung Galaxy S26 Ultra’nın tek tıklamayla mahremiyet (Privacy Display) özelliği uzun zaman sonra rastladığım ilk “yenilikçi” yaklaşımdı. Bu hafta en ilgimi çeken yaklaşım ise Xiaomi’nin Leica ile ortak geliştirdiği “Leitzphone” oldu. Analog kameralardan bu yana var olan en geleneksel işlevi, güncel standartlarla birleştirerek akıllı telefona taşımış. (”Photography Kit Pro” da ayrıca iyi bir fikir)

Mobil sektöre bir can suyu da Google’dan geldi. Şirket uygulama geliştiricilerden aldığı yüzde 30’luk komisyon oranını yüzde 10 ile 20 aralığına indirdi. Ayrıca PlayStore platformunu diğer ödeme / abonelik çözümlerinde de açtı. (Google bunu alemde namı yürüsün diye yapmadı elbette. Hepsi Epic Games’in aleyhinde açtığı ve kazandığı dava sayesinde oldu.)

Taşınabilir cihazlara birkaç yeni seçenek de Apple’dan geldi. Henüz bir söylenti aşamasındayken 224. sayıda paylaştığım ucuz MacBook, “MacBook Neo” adıyla tanıtıldı (Ucuz dediysem de çok heyecanlanmayın: 38 bin TL’den başlıyor, 43 bin TL’ye kadar yolu var). İşlemci olarak 2024 çıkışlı iPhone 16 Pro’da kullanılan “A18 Pro” çipini kullanıyor. Renk seçenekleri de gayet cazip.

Mobil cihaz demişken telefon öncesi dönemi de ihmal etmeyelim. Nintendo, 30 yaşına basan efsane el oyun konsolu Game Boy anısına “Game Boy Jukebox” bir ürün tanıttı. Orijinal cihazla aynı görünümde ancak daha küçük boyutta bir dijital müzikçalar. 45 şarkılık (8-bit) arşivi de Game Boy kartuşlarında! (70 dolar)

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Google’ın geliştirdiği “Taara” teknolojisinden ilk kez 190. sayımızda bahsetmiştim. Bu yapı, baz istasyonları arasında ışık huzmeleri üzerinden (dolayısıyla kablosuz) yüksek hızlı internet verisi taşımayı hedefliyordu. Sonra Google’ın hevesi kaçtı, fakat geliştirici ekip aynı isimle bağımsız bir girişim olarak çalışmaya devam ediyor. Şirketin bu hafta tanıttığı “Beam” adlı ayakkabı kutusu büyüklüğünde ve 8 kg ağırlığındaki cihaz, 10 kilometre menzille yüksek hızlı erişim sağlayabiliyor.

Sponsorlu paylaşım içeren içeriklere “Ücretli İşbirliği” ibaresi ekleme özelliği nihayet Twitter’a da geldi. Yönetici Nikita Bier bunun güven artırmayı ve düzenleyici yasalara uymayı sağlayacağını belirtti. (Bu ibare için paylaşım sırasında ilgili kutuyu hesap yöneticisinin işaretlemesi gerekiyor.)

Kanadalı “Media Ecosystem Observatory” grubu düşündürücü bir araştırma yayımladı. Komplo teorileri içeren 14 milyondan fazla sosyal medya paylaşımının incelendiği çalışmada sadece 100 hesabın içeriğin yüzde 70’ini ürettiği belirlendi. Yüzde 70’lik pay ile bu tür içeriğin yayılmasında en büyük rolü üstlenen platform ise Twitter.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Mobile World Congress etkinliğinde tanıtılan ilginç ürünlere bu hafta Oksijen gazetesindeki sayfamda yer verdiğimden bahsetmiştim. Yer kalmadığı için paylaşamadığım ilginç bir ürünü de buraya sakladım: Dünyanın ilk katlanabilir bilgisayar ekranı. Katlanmış haliyle 16 inç boyutundaki TCL markalı (IJP OLED) monitör, üç kanadı tam olarak açıldığında 28 inç boyutuna ulaşıyor. Böylece bir dizüstü bilgisayar çantasında 28 inç monitör taşımak mümkün hale geliyor. (Fiyatı henüz açıklanmadı.)

Fransız “Furio⁠n” girişimi ise “M2” kodlu dünyanın ilk çift çeker motosikletiyle gündeme oturdu. Yamaha’nın “MT-07” platformu üzerine geliştirilen model, 689 cc hacmindeki 73 beygirlik içten yanmalı motorunun gücünü geleneksel zincir kayış ile arka tekerleğe aktarırken, elektrikli motoruyla da ön tekerleğe güç veriyor. Frenleme esnasında kinetik enerjinin yüzde 27’si elektriğe çevrilerek pilleri şarj ediyor. Tekerlekler arasındaki güç dağılımı ise yine Furion tarafından geliştirilen “Eversor” adlı bir elektronik kontrol ünitesiyle sağlanıyor.

🧑‍🚀 Göklerden Gelen Haberler

Avustralyalı “Hypersonix Launch Systems” tarafından geliştirilen “DART AE” kodlu süpersonik (sesten hızlı) uçak ABD’deki ilk test uçuşunu başarıyla tamamladı. Saatte 9 bin 800 km hızını aşarak sesten 8 kat daha hızlı seyreden uçak, 3D baskı tekniğiyle üretiliyor ve gerekirse otonom olarak hizmet verebiliyor.

ABD Hava Kuvvetleri’nin Soğuk Savaş dönemine damga vuran “SR-71 Blackbird” adlı süpersonik uçağının yerini almak zere “Hermeus” tarafından geliştirilen “Quarterhorse Mk 2.1” bu hafta ilk uçuşunu gerçekleştirdi. Deneme seferinde Mach 3,32 seviyesine ulaşıldı.

ABD’nin üstünde çalıştığı bir diğer (6. nesil) savaş uçağı ise (192. sayıda değindiğim) “F-47”. Hakkında neredeyse hiçbir bilgi bulunmayan bu model, ilk kez bu hafta Pratt & Whitney tarafından paylaşılan bir videoda göründü. Gerçek olup olmadığı tartışılan süpersonik ve hayalet (radara yakalanmayan) model, tamamlandığında F-22 serisinin yerini alacak. Prototip uçuşun 2028 yılında gerçekleşmesi hedefleniyor.

Uydumuz Ay son derece zengin “Helyum-3” yataklarına sahip (bu maden Dünya’da doğal halde bulunmuyor ve yalnızca nükleer reaktörlerin atığı olarak ortaya çıkıyor). Ve şimdiden birçoklarının iştahını kabartıyor. “Astrolab” ve “Interlune” adlı iki özel uzay girişimi, bu hafta Ay yüzeyinde madencilik yapacak bir araç geliştirmek için ortaklık kurduğunu açıkladı.

Bu çabamı Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.

Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋‍♂️

Bu hafta Oksijen gazetesinde porno film yıldızlarının dahi hayatını altüst eden yapay zeka “hizmetlerinden” yola çıkarak mahremiyetin ölümüne baktım. Podcast yayınım “Haddini Aşam Yaşam Rehberi” de bir aylık molanın ardından yeniden yayına başladı. Meselemiz: “Ayrıcalıklar”.

Benden haberler böyleydi. Şimdi sırada dünyadan haberler var.

🌍 Genel Gündem

Bültenin isminden de anlaşıldığı üzere hepimizin bir şekilde denk geldiği Türkiye gündeminden gelişmelere yer vermiyorum. Nadiren yaptığım istisnalardan biriyle başlayalım. Kayıtlarımızda bulunsun. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı verilerine göre Ocak ayı itibarıyla Türkiye’nin rüzgar ve güneş enerjisi kurulu gücü 40 gigavat eşiğini geçti. Böylece toplam kurulu kapasitenin yüzde 62,5’i yenilenebilir enerji kaynaklarından sağlanır hale geldi. Hedef, her yıl 8 ile 10 gigavatlık yeni kurulumlarla 2035 yılında 120 gigavat seviyesine ulaşmak.

ABD Başkanı Donald Trump, ikinci döneminin ilk günlerinde yeşil enerji çabalarına sırt çevirerek fosil yakıtlara ağırlık vereceklerini açıklayarak herkesi şaşırtmıştı. Ancak ülkenin bu alandaki yatırımları buna rağmen hız kesmeden ilerliyor. Güneş Enerjisi Endüstrileri Birliği’nin son raporuna göre 2025 yılında altyapıya ülke genelinde 57 gigavatsaat enerji depolama kapasitesi (pil) eklenerek rekor kırıldı. Bu yıl 70 GVs ek yatırımla pazarın yüzde 21 büyümesi bekleniyor.

Türkiye’yi de kapsayan ilginç bir rapora denk geldim. OECD tarafından hazırlanan “Ticari Kısıtlayıcılık Endeksi”. 51 ülkenin, 22 sektördeki ticari düzenlemelerini inceliyor. Türkiye özellikle son e-ticaret ithalat düzenlemesinin ardından OECD ortalamasının üstüne çıkmış durumda. Sıralama şöyle:

Samsung, bu haftaki “Unpacked” etkinliğinde “Galaxy S26 Ultra” akıllı telefon ve “Galaxy Buds” adlı kablosuz kulaklık serilerini tanıttı. Galaxy S26 Ultra’nın Türkiye satış fiyatı 122 bin TL’den, kulaklıklar ise 9 bin TL’den başlıyor. Galaxy S26 Ultra’nın ilginç bir özelliği var. Ekranı tek dokunuşla sadece sizin görebileceğiniz şekle geliyor (bunun hoparlör versiyonunu yapan tam cennetlik olacak).

Bir dönem ismi plazma ekranlar ile özdeşleşen ve sektör lideri haline gelen Japonya’nın öncü elektronik markalarından Panasonic, televizyon üretimine son verdiğini açıkladı. Şirketin bu alandaki operasyonunu bundan böyle Çinli “Skyworth” yürütecek. Geçtiğimiz ay Sony de televizyon operasyonunun çoğunluk hisselerini Çinli TCL’ye satma kararı almıştı. Panasonic ile birlikte Japonya’da televizyon üretimi tamamen sona ermiş oldu.

(Daha çok) Twitter’ın kurucu ortağı olarak tanınan Jack Dorsey, bu hafta (bir Twitter mesajıyla) “Block” adlı ödeme çözümü girişiminden 4 bin kişiyi işten çıkaracaklarını açıkladı. Bu, toplam çalışan sayısının yüzde 40’ına denk. Dorsey, kararın gerekçesini yapay zeka (YZ) araçlarının gelişimiyle açıkladı.

Bitcoin bu haftaki değer kaybında 62 bin dolar aralığına kadar geriledi. Üst üste beşinci ayını kayıpla geçiren para birimi geçtiğimiz yılın Ekim ayında 126 bin dolar seviyesinden işlem görüyordu.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

İş odaklı sosyal ağ LinkedIn’in üye doğrulama (mavi tik) için hizmet aldığı “Persona” adlı şirket, hararetli bir tartışmanın odağına dönüştü. İşlem süreçlerini inceleyen “rogi” takma adlı bir kullanıcı, doğrulama sürecinde kimlik ve biyometrik bilgilere ek olarak 18 farklı veri toplandığını belirledi. Bu işlem sırasında “tereddüt tespiti” adlı bir algoritmayla kişinin hangi bilgileri girerken duraksadığı dahi kayda alınıyor. Rogi’nin araştırması bu verilerin “küresel veri ortakları” adı altında, aralarında OpenAI ve Anthropic gibi YZ şirketlerinin yanısıra Amazon ve Google gibi platformlarla da paylaşıldığına dikkat çekiyor (şirketin yatırımcıları arasında bu alanda en kötü şöhrete sahip Palantir’in kurucusu Peter Thiel da var). Persona şirketinin CEO’su yaptığı açıklamada, verilerin onay sürecinden 30 gün sonra silindiğini belirtti.

ABD ve Birleşik Krallık’ta pornografik sitelere yönelik kısıtlamalarla başlayan ve ardından çocukların sosyal medya kullanımına yönelik düzenlemelerle gündemdeki yerini büyüten “yaş kontrolü” uygulaması, şimdiden veri güvenliği ve mahremiyet adına büyük bir sorun yumağını işaret ediyor. Bu çabanın özellikle az gelişmiş ya da baskıcı ülkelerde devlet takibini artırmasına kesin gözüyle bakılıyor.

Ek bilgi: Apple, bu konuda bazı ülkelerde işletim sistemi seviyesinde bir düzenlemeye giderek uygulama geliştiricilere bildirim yaptı.

Rusya, Telegram’ın kurucusu Pavel Durov hakkında “terör faaliyetlerine yardım” suçlamasıyla soruşturma başlattı. Rus istihbarat kurumu FSB, Rusya’da 105 milyon kullanıcıya sahip Telegram’ı Avrupalı istihbarat servislerine bilgi sızdırmakla itham ediyor. İddialar arasında Rusya içinde düzenlenen 13 suikast girişiminde ve Ukrayna savaşının başlangıcından bu yana gerçekleşen 33 bin bombalama, kundaklama ve cinayet eyleminde uygulamanın etkin rol oynadığı da yer alıyor. (Telegram’ın kurucusu Pavel Durov, baskılara maruz kaldığı iddiasıyla 2014’te Rusya’yı terk etmişti.)

Ek bilgi: Türkiye’de ise Kişisel Verileri Koruma Kurumu, Aile Bakanlığı’nın talebi üzerine TikTok, Instagram, Facebook, YouTube, X ve Discord hakkında resen inceleme başlattı. Yapılan açıklamada incelemenin amacının çocukları dijital ortamların tehlikelerinden korumak ve veri işleme yöntemlerini denetlemek olduğu belirtildi.

“Warner Bros. Discovery” grubunun satışı için Paramount Skydance grubu ile girdiği rekabette, Netflix teklifini yükseltmeyeceğini açıkladı. Bu, teknik olarak Paramount Skydance tarafının zaferi anlamına geliyor.

Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) bu hafta tarihinin en büyük siber saldırısını bertaraf etti. Ülkenin altyapısına ve kritik sektörlerine yönelik koordine ataklarda ağa sızma, fidye yazılımı yükleme ve oltalama mesajları yollama teknikleri kullanıldı. BAE Siber Güvenlik Konseyi konuyla ilgili açıklamada eylemin yabancı bir devlet güdümünde ve tamamen YZ araçları kullanılarak gerçekleştirildiğini belirtti.

WhatsApp’ın iOS için yayımlanan beta sürümünü inceleyen “WABetaInfo” ekibi, uygulamanın yakında “zamanlanmış mesaj” hizmetini yürürlüğe alacağını tespit etti. Bu güncellemeyle yazılan mesajlara, iletilmesi istenen tarih ve saat eklenebilecek ve gönderim otomatik gerçekleşecek.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Öğrencilerin ödevlerini YZ’ye yaptırması konusunu çözememişken, yeni bir sorun daha ortaya çıktı: YZ tarafından yazılan vaazlar (hutbeler). Katolik Hristiyanların ruhani lideri Papa 14. Leo “lütfen yapmayın böyle şeyler arkadaşlar” şeklinde muhataplarını uyardı. Gerekçesi de şu: “Bedenimizde hareket ettirmediğimizde ölen her kas gibi, beynimiz de kullanılmazsa kapasitesini kaybeder.”

Çin’in öncülüğünde yaşanan gelişmelerle YZ destekli insansı (humanoid) robot seçenekleri artarken, fiyatları da hızla düşüyor. Sektörün en iddialı markalarından Unitree’nin “G1” modeli 13 bin 500 dolar bedele sahip. Citigroup’un inovasyon ve teknoloji araştırmalarını yöneten Rob Garlick, bu verilerden yola çıkarak hazırladığı son raporda (saatlik 7,25 dolar seviyesindeki ABD asgari maaşları ile kıyaslandığında) insansı robotların 10 haftadan kısa sürede parasını çıkardığını iddia etti. Mevcut durumda her bir robot, 3,3 insana denk üretkenliğe sahip. Citi GPS öngörüsüne göre dünya genelindeki YZ donanımlı insansı robot sayısı 1,3 milyara ulaşacak ve 2050 yılında 4 milyarı geçecek.

Meta’nın YZ güvenlik uzmanlarından Summer Yue, “OpenClaw” adlı YZ vekiline verdiği yanlış yetki sonucu tüm e-posta arşivini kaybetti. O seviyede bir uzmanın başına bunlar gelebiliyorsa, varın siz kendi derdinize yanın.

Bir OpenAI çalışanı tarafından geliştirilen otonom kripto alım-satım botu, sosyal medyada yapılan bir “trolleme” mesajına yanıt verirken yüz binlerce dolarlık bir hataya sebep oldu. Yazılım, 4 dolarlık bir yardım göndermesi gerekirken neredeyse tüm varlığını karşı tarafa aktardı. Hatanın bedeli kayıtlara 441 bin dolar olarak yansıdı.

ABD Savunma Bakanlığı ile YZ şirketi Anthropic arasında ürünün kullanımına yönelik büyük ve sektörün genelini şekillendirecek bir gerilim yaşanıyor. Bakanlık (Claude adlı ürünüyle tanınan) Anthropic’i otonom silahlar ve toplu istihbarat gözetimi için kullanmak istiyor ancak şirket iç politikası nedeniyle buna izin vermiyor. Pentagon Anthropic’e Cuma gününe dek süre tanımış ve kabul etmemesi durumunda sözleşmesini iptal edip şirketi “riskli” kategorisine sokacağını belirtmişti. Anthropic CEO’su Daria Amodei buna rağmen duruşunu korudu ve böyle bir kullanıma izin vermeyeceklerini açıkladı.

Anthropic diğer yandan Çinli rakiplerini “Clade” adlı modelini sömürerek veri hırsızlığı yapmakla suçluyor. Şirket bu amaçla açılan 24 binden fazla hesabın DeepSeek, Moonshot AI ve MiniMax adlı ürünlere bağlı çalışmalarda 16 milyondan fazla kez kullanıldığını iddia ediyor. (Bu konuda ironik bir yoruma denk geldim: “Utanmazlar herkesin verisini çalıp sonra başkalarının onlardan çalmasından dert yanıyor” diyor.)

Bu hafta ABD dışındaki en büyük araştırma merkezini Birleşik Krallık’ın başkenti Londra’da açan OpenAI, 2030 yılına dek 600 milyar dolarlık hesaplama harcaması yapmayı hedeflediğini açıkladı. Şirketin bu yıl 1 trilyon dolar değerlemeyle halka arzı hedefleniyor.

YZ sektörünün doymak bilmez talebinin etkisiyle Nvidia’nın karı 3 yılda 5 milyardan, 120 milyar dolara yükseldi.

Google, üretken görsel YZ aracı Nano Banana’nın yeni sürümünü yayımladı. Daha hızlı, daha becerikli.

🩺 Sağlık Olsun

30 yaşındaki Birleşik Krallık vatandaşı Grace Bell, geçtiğimiz Aralık ayında 3,2 kg ağırlığında bir bebek doğurdu. Bu haberi ayrıcalıklı kılan ayrıntı, Bell’in “Hugo” adını verdiği bebeğini kendisine 2024 yılında ölü bir kadından nakledilen rahimle gerçekleştirmiş olması. (Süreci yürüten Prof. Dr. Richard Smith 25 yılı aşkın süredir bu teknik üstünde çalışıyormuş.)

Ek bilgi: Dünya genelinde şimdiye dek 100’den fazla rahim nakli yapılmış ve 70’ten fazla vakada sağlıklı doğum gerçekleşmiş. En ilginç ayrıntı: Doğum sonrası rahim bedenden çıkarılıyormuş.

Japonya’da süregiden “dış çıkarma” çalışmalarına mümkün olduğunca yer veriyorum. “USAG-1” adlı genin sentezlediği bir proteinin insandaki diş gelişimini sınırladığı 2021’de belirlenmişti. Fareler üstündeki deneylerde ise, serbest bırakıldığında dişlerin (aynen köpekbalıklarındaki gibi) yeniden oluşmaya devam ettiği gözlendi. Bu konudaki klinik çalışmalara 2024 yılında başlayan Osaka / Kitano Tıp Araştırmaları Enstitüsü, olumlu sonuçlar alınması durumunda kaybedilen dişlerin yerine yenisini çıkarmanın 2030 yılında mümkün olacağını iddia ediyor.

Bu çabayı Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.

Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋‍♂️

Haydi başlayalım.

🌍 Genel Gündem

Bir parola yöneticisi kullanıyor musunuz bilemiyorum. Mutlaka kullanın. Ben çok uzun zamandır ücretli bir çözüm ile ilerliyorum fakat dilerseniz ücretsiz birçok seçenek de var (Şahsi tavsiyem ücretsiz Proton Pass fakat sanıyorum web sitesi Türkiye’den engelli. Siz bir yolunu bulursunuz.)

Ek bilgi: En basit tanımıyla bu uygulamalar sizden bir ana parola belirlemenizi istiyor. Ardından mevcut ve sonradan eklenecek tüm parolaları kendisi saklıyor. Gerektiğinde size ana parolayı sorup onayladıktan sonra, site ya da uygulamada kendisi dolduruyor. Tüm diğer cihazlarınızla eşzamanlı (Türklerin daha sevdiği bir tabirle “senkronize”) hale getiriyor. Yeni bir tanesini oluşturmanız gerektiğinde son derece güçlü parolalar üretiyor. Dolayısıyla bir daha hiçbir parolayı hatırlamak zorunda kalmıyorsunuz. Her yerde aynı parolayı kullanma tehlikesinden de kurtuluyorsunuz. Bu uygulamaların tek marifeti parola saklamak da değil. Kredi kart bilgilerinizi ve benzeri tüm dijital dosyalarınızı da benzer şekilde koruyor ve her cihazınızdan erişilebilir hale getiriyor.

Bu uzun girizgahın sebebine gelince: Şimdiye dek parola yöneticilerinin hepsi “bizim hiçbirinizin bilgilerine erişimimiz yok” diye kendini pazarlıyordu. Ancak ETH Zürich ve USI Lugano üniversitelerinin konuyla ilgili araştırması, durumun her zaman öyle olmayabileceğini ortaya koydu. Örneğin Bitwarden uygulamasında “hesap kurtarma” ya da “grup paylaşımı” açıkken sahte anahtarlarla tüm verilere erişilme ihtimali var. LastPass’te kullanıcı parolası sıfırladığı zaman saldırgan tarafı süper yöneticinin anahtarlarını doğrulama gerektirmeden alabiliyor. Dashlane ve 1Password de benzer açıklara sahip. Özetle; uygulama ayarlarınıza dikkat edin ve güçlü bir ana parola kullanın. Hiçbir şeyin asla güvencede olmadığı, garip bir dönemdeyiz. Uzun süre hayatta kalmanın sırrı malum 👇

2025 yılını 1,15 trilyon dolar büyüklüğe ulaşan Suudi Arabistan Varlık Fonu’nun oyun sektörüne yönelik yatırımlarından önceki sayılarda sıkça bahsetmiştim. Fon yönetimi bu hafta sürpriz bir kararla ikinci büyük ortağı olduğu ve Grand Theft Auto, NBA 2K, Red Dead Redemption ve Civilization gibi birçok başarılı oyunun geliştiricisi “Take-Two Interactive” şirketindeki payını “Savvy Games Group”a devretme kararı aldı.

Meta CEO’su Mark Zuckerberg ve Apple CEO’su Tim Cook, bu hafta ABD’de çocuk yaştaki kullanıcıların güvenliğine yönelik üç eyalette açılan davalarla bağlantılı ifade verdi. Los Angeles’ta görülen (YouTube ile birlikte yargılandığı) davada hakim karşısına çıkan Zuckerberg’e Instagram’daki güzellik filtreleri ve şirketin büyüme hedeflerinin gençlerin ruh sağlığının önüne geçip geçmediği soruldu. Zuckerberg ithama “Hiç olur mu, ben çocukları çok önemserim” mealinde bir yanıt verdi. West Virginia’da yargılanan Apple ise uçtan uca kriptolu altyapısı yüzünden çocuk pornografisini kolaylaştırmakla suçlanıyor (Biz de abarttık ama kremasını abarttık). Bu davaların sonucu, dünya genelinde milyarlarca kullanıcıyı etkileyecek.

Adlarını anmışken atlamayalım; Meta bu yıl ilk akıllı saatini piyasaya sürmeye hazırlanıyor. “Malibu 2” kod adıyla geliştirilen ürün tahmin edeceğiniz yeteneklerin yanısıra “Meta AI” adlı yapay zeka (YZ) asistanını kullanacak. En büyük avantajlarından biriyse, hem Apple hem de Android ekosisteminde çalışabilmesi olacak.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

2,5 milyarı aşkın kullanıcısıyla internetin en büyük video platformu YouTube’un reklam engelleyicilerle amansız mücadelesi sürüyor. 2026’da 18 milyar dolar abonelik geliri hedefleyen mecranın bu haftaki güncellemesinde reklam engelleyici kullananlar yorumları göremez (ve yazamaz) hale geldi.

SpaceX’in uydulardan internet erişimi sunan iştiraki Starlink, Vietnam’da faaliyet izni aldı.

Türkiye’de Getir şirketinin yemek teslimat operasyonunu 325 milyon dolara satın alarak gündeme gelen Uber, Avrupa’da da hizmet ağını genişletiyor. Şirket sözcüsü Çekya, Yunanistan, Romanya, Avusturya, Danimarka, Finlandiya ve Norveç’te de benzer bir süreçte olduklarını açıkladı.

Avrupa Birliği, Çin merkezli e-ticaret platformu “Shein” hakkında soruşturma başlattı. Şirket puan ve ödül sistemi ve bildirim bombardımanı ile bağımlılık yaratan tasarıma sahip olmakla ve yasa dışı ürünlerin satışına aracılık etmekle suçlanıyor.

Yukarıdaki gelişmedeki en ilginç ayrıntı, “bağımlılık yaratan tasarım” meselesi. Instagram, TikTok gibi mecralardan aşina olduğunuz “sonsuz / ölümüne kaydırma” (doom scrolling) olarak anılan ve saatlerce ekran başında kalmanıza sebep olan bu yöntem, Avrupa Birliği’nin mücadele listesinin başına yerleşmiş halde. Avrupa Komisyonu bunu “Dijital Hizmetler Yasası”nın tasarım mimarisini düzenleyen bölümünün ihlali olarak tanımlıyor. “Kesinlikle haksız” diyemeyeceğim fakat devletlerin arayüz tasarımına müdahale edeceğini hayal bile edemezdim.

Avrupa’dan devam edelim. Çocukların sosyal medya kullanımını yasaklamaya hazırlanan ülkelere Almanya da ekleniyor. Taslak metinde 14 yaşından küçüklere sosyal medya tamamen yasaklanırken, 14 - 16 arasındakilere seçici içerik gösterimi şartı yer alıyor.

Ek bilgi: Çocukların ruh sağlığını ve zihinsel gelişimini korumayı hedefleyen bu düzenlemelerin en umulmadık sonucu, geçtiğimiz Aralık ayında çocuklara sosyal medya kullanım yasağı getiren Hindistan’da kendini gösterdi. 12, 14 ve 16 yaşındaki (sosyal medya bağımlısı) üç kızkardeş, babalarının sosyal hesaplarına erişimi engellemesi sebebiyle 4 Şubat’ta dokuzuncu kattaki evlerinin balkonundan atlayarak yaşamlarına son verdi.

Tuhaf bir gelişmeyle bu başlığı kapatalım. ABD Başkanı Donald Trump, ifade ve bilgi alma / yayma özgürlüğü adına internette yasaklanan her tür içeriği yayımlayacak “Freedom” adlı bir web sitesi kurdu. Henüz hizmete geçmedi fakat takipte olacağım. Sansürlü Epstein belgelerinin, Gazze katliamı bulgularının da yer alacağından kesinlikle şüphe etmiyorum 🤐. Make Internet Free Again!

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Hindistan, küresel çapta beklenmedik katılıma sahne olan bir YZ zirvesi gerçekleştirdi. “AI Impact Summit” (YZ Etki Zirvesi) adlı etkinlikle sektörün liderleri ve çok sayıda devlet yöneticisi yer aldı. Katılımcılar arasında yer alan Google, Microsoft ve Amazon, ülkeye toplamda 68 milyar dolar yatırım taahhüdünde bulundu. 300’den fazla şirketin ve 250 bin ziyaretçinin buluştuğu zirvede Başbakan Narendra Modi, YZ’nin “herkes için refah ve mutluluk” getireceğini belirtti.

Ek bilgi: Zirvede en dikkat çeken anlardan biri, Başbakan Modi’nin 13 teknoloji liderini sahneye davet ederek el ele tutuşmasını istemesiyle yaşandı. OpenAI CEO’su Sam Altman, hemen yanına düşen en büyük rakiplerinden Anthropic’in CEO’su Dario Amodei’nin elini tutmamak için epey cambazlık yapmak durumunda kaldı (ve tutmadı!). Jeffry Epstein bağlantıları sebebiyle zorlu günlerden geçen Bill Gates ise tepkilerden çekinerek son anda katılmaktan vazgeçti.

Microsoft aynı etkinlik kapsamında “Küresel Güney” olarak adlandırdığı geri kalmış ve gelişmekte olan ülkelerdeki YZ erişimini sağlamak adına 50 milyar dolar yatırım yapacağını açıkladı.

Aynı düzlemde bir başka yatırım haberiyse Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Irak ortaklığındaki konsorsiyumdan geldi. 5 yılda tamamlanacak 700 milyon dolar bütçeli “WorldLink” projesi kapsamında karadan ve deniz altından geçecek fiber kablo ağıyla BAE, Irak üstünden Türkiye’ye bağlanacak. Amaç, Süveyş Kanalı’ndan geçen hatta alternatif oluşturarak YZ destekli veri merkezlerini daha erişilebilir kılmak.

ChatGPT’nin geliştiricisi OpenAI şirketine 100 milyar dolar yatırım taahhüdünde bulunan Nvidia, anlaşmayı 30 milyar dolar seviyesine indirdi.

ABD merkezli dev teknoloji şirketlerinin borsadaki kaybı sürüyor. Yılbaşından bu yana yüzde 17 gerileyen Microsoft’un kaybı 613 milyar doları aştı. Bu tutar Nvidia’da 89, Apple’da 256, Google’da 87 milyar dolar seviyesinde. En ağır hasar alanlardan biriyse 450 milyar dolar ile Amazon. Kazananlar da var. Kıtlık alarmı veren çiplerin baş üreticileri TSMC ve Samsung.

Vekil YZ (Agentic AI) fırtınasının en popüler ürünü OpenClaw’un ve geliştiricisi Peter Steinberger’in ilginç öyküsüne geçen hafta yer vermiştim. Bu hafta OpenAI, Steinberger’ı transfer ettiğini duyurdu.

Ek bilgi: OpenAI’ın YZ destekli donanımlarını geliştiren ekibinin 200 kişiyi aştığı söyleniyor. İddialar 200 - 300 dolar aralığında bir akıllı hoparlör ve akıllı gözlük üzerine. Fazlasıyla rekabetçi seçenekler.

Microsoft, üçlü doğrulama mantığıyla çalışan ve yapay zeka ile geliştirilmiş her tür içeriği tespit edebilen bir çözüm geliştirdi. 60 farklı kombinasyonu test eden ve silinemez dijital izler kullanan “Dijital Rembrandt Standardı” başlıklı yapı, yakın geleceğin hakikat arayışında en ihtiyaç duyulan bileşenlerinden biri olabilir.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Akıllı ve insansı (humanoid) robotlardan bahsetmediğimiz bir sayı mümkün değil. Yine Çin’den bir başka gelişmeyle karşınızdayım. Ülkenin bahar festivali kapsamında sahne alan Unitree Robotics’in G1 ve H2 modelleri Kung-Fu gösterisiyle çıtayı bir seviye daha yukarı taşıdı. İzliyoruz.

“Neiry” adlı bir Rus girişimi, taktığı beyin implantıyla güvercinleri “biyolojik dron”a dönüştürdü. Bu eklentiyle kuşun uzaktan kumanda ile istenen rotada uçması sağlanabiliyor (bu vesileyle güvercinlerin günde yaklaşık 480 km uçabildiğini öğrendim). Şirketin CEO’su Alex Panov, buluşun sadece sivil amaçlarla kullanılacağını açıkladı ve ben gayet ikna oldum.

Alex Ksendzovsky ve Jon Pomeraniec adlı iki beyin cerrahı, çiplerde kullanılan silikon mimarisinin yerine beyin hücrelerini kullanacak bir yapı geliştirerek 25 milyon dolar yatırım aldı. Beynin enerji verimliliği açısından silikona kıyasla milyarlarca kat verimli olduğunu savunan “Biologic Blackbox” (biyolojik karakutu) sistemi, elektrot ızgarası üstünde büyütülen nöronları temel alıyor.

Dijital verilerimizin depolandığı mevcut çözümler hem ciddi enerji tüketiyor hem de fazlasıyla kırılgan. Microsoft her iki soruna çözüm getiren devrimsel bir keşif yaptı. Verilerin borosilikat tabanlı cam yüzeye lazer ile kazınmasını temel alan bu yapı, kaydedilen içeriği 10 bin yıl süreyle elektriğe ihtiyaç duymadan; her tür sıcaklığa, manyetik dalgaya ve neme dayanıklı halde bozulmadan depolayabiliyor.

Bu başlığı da motosiklet kullanıcılarına yönelik bir haberle bitirelim. IRID adlı girişim, güneş ve parlak ışıkta camı (vizörü) otomatik olarak kararan bir kask geliştirdi. Üstelik pilsiz. Şunu 2026 yılına dek neden kimse düşünmedi dersiniz?

Bu çabayı Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.

Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋‍♂️

Bu hafta Oksijen gazetesinde sadece bir sene içinde 200 aşk romanı yazarak epey para kazanan Coral Hart adlı bir yazarın hikayesine yer verdim. Tahmin edin bakalım bunu nasıl başarmış? Evet, bildiniz. Ardından işi daha da genişleterek bunu bir kursa dönüştürmüş; hatta herkesin kullanabileceği ücretli bir hizmete çevirmiş.

Blogumda ise sadece otonom yapay zeka botlarının kullanabildiği Moltbook adlı sosyal ağın ayrıntılarına ve ne anlam ifade ettiğine değindim. "İnsan mı yapay zekayı yönetecek yoksa yapay zeka mı insanı?” sorusunun yanıtını aradım.

Podcast meselesine tam bir aydır ara vermiş gibi oldum fakat onu da yeniden kaldığı yerden sürdüreceğim. Söz.

Şimdi dünyada olup bitenlere bakalım.

🌍 Genel Gündem

Uluslararası Şeffaflık Örgütü 2025 yılı raporunu yayımladı. (Merak edenler olacaktır; yeni endekste Türkiye, bir önceki yıla kıyasla 3 basamak daha gerileyerek 182 ülke arasında 124. sıraya oturmuş.) Yolsuzluk algısının en düşük olduğu 3 ülke Danimarka, Finlandiya ve Singapur. En yüksek olduğu üçlü ise Güney Sudan, Somali ve Venezuela. Statista sitesi ise bu verileri Demokrasi Endeksi ile birleştirerek sürpriz olmayan bir ilişkiyi gözler önüne sermiş. Özetle ne kadar çok demokrasi varsa, o kadar az yolsuzluk var.

Mini arabalar dünyanın hemen her bölgesinde farklı sebeplerle giderek daha ilgi görüyor. Bunlara son örnek önümüzdeki sene satışa sunulacak (Amerika’ya özel) Fiat Topolino XS oldu. İstenirse üstü de açılabilen iki kişilik, elektrikli bir seçenek. Ve Topolino tarihine yaraşır derecede sevimli.

Ferrari’nin “Ellettrica” kod adıyla uzun süredir üstünde çalıştığı ilk elektrikli modeline yönelik çalışmalarından 220. sayımızda bahsetmiştim. Apple’ın iMac, iPod ve iPhone gibi birçok ikonik cihazını tasarlayan Jony Ive’ın imzasını taşıyan model nihayet bu hafta “Luce” adıyla tanıtıldı.

Her bir ayrıntısına ayrı hayran kaldığımı söylemeliyim. Bir yandan da “Ive acaba Apple’ın yıllarca üstünde çalışıp son anda vazgeçtiği “Apple Car” projesini olduğu gibi buraya mı aktardı?” diye düşündüm. Her durumda sonuç muh-te-şem! (Yurtdışı satış fiyatının 500 bin dolar olması bekleniyor.)

“Evladım da Ferrari tecrübesi yaşasın” diyen sorumlu ebeveynler, şirketin vaktiyle çocuklara özel ürettiği modelleri açık artırmalardan topluyor. Örneğin “Testa Rossa J” kodlu bir örneği geçtiğimiz günlerde 243 bin 864 dolara yeni sahibini buldu. Onları en büyük çeken, motorun yaptığı dalga; anlayamazsınız!

Güney Kore merkezli kripto para borsası Bithumb, tüm kullanıcılarına yaklaşık 1,40 dolara denk gelen 2 bin won ödül dağıtmaya karar verdi. Ancak kaynağı belirlenemeyen bir hata sonucu ödül miktarı üye hesaplarına 2 bin “bitcoin” olarak ödendi. Olay 35 dakika içinde fark edildi ancak bu esnada 695 müşterinin hesabına toplamda yaklaşık 40 milyar dolar aktarılmış oldu. Bithumb sözcüleri bu tutarın yüzde 99,7’sinin geri alındığını ve hatadan etkilenen her üyeye 20 bin won tazminat ödendiğini açıkladı. Güney Kore’nin bankacılık denetleme kurumu FSS, olayı incelemeye aldı.

Avrupa Ödeme Sistemleri İnisiyatifi’nin (EPI) CEO’su Martina Weimert, bölgedeki kartlı işlemlerin üçte ikisinin VISA ve Mastercard altyapısıyla ilerlediğine dikkat çekerek Avrupa’nın kendi özerk çözümünü hayata geçirmesi gerektiğini savundu. EPI, bu bağımlılığı gidermek adına 2024’te hayata geçirdiği Wero adlı platform ile 43,5 milyon aktif kullanıcıya ulaşmış durumda.

Uydular aracılığıyla internet erişimi sunan Starlink iştirakiyle öne çıkan SpaceX, bu altyapıyı kullanan Starlink markalı özel bir telefon geliştirmek için çalışıyor. (Geçtiğimiz yıl 16 milyar dolar ciroya imza atan SpaceX’in 8 milyar dolarlık karının yüzde 80’i Starlink hizmetinden geliyor.) SpaceX’in bir diğer hayali ise 10 yıl içinde Ay’da kendi kendine yeten ve kendi imkanlarıyla büyüyen bir yerleşke inşa etmek. Şirket bu planın ilk adımı olarak 2027’de Ay’a bir insansız araç indirmeyi hedefliyor.

Mobil cihazlardaki ilk yapay zeka asistanını “Siri” markasıyla hayatımıza sokan ancak sonrasındaki rekabette oldukça geride kalan Apple, uzun süren arayışların ardından yoluna Google’ın Gemini modeliyle devam etme kararı almıştı. Sızan haberlere göre Siri 2.0 bu ayın ikinci yarısında beta sürümüyle tanıtılacak. Bu kapsamda önceki konuşmaları hatırlama, uygulamalar içinde işlem yapabilme gibi işlevler sunulacak. Daha kapsamlı bir güncelleme içerecek 3.0’ın ise yaz aylarında tanıtılacak iOS 27 ve macOS 27 sistemleriyle gelmesi bekleniyor.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Çocuklara sosyal medya kullanımını yasaklama hazırlığındaki ülkelere Çekya da eklendi. Başbakan Andrej Babis, 15 yaş altındaki kullanıcıları kapsayacak düzenlemenin bu yıl içinde tamamlanacağını belirtti. İlk olarak Avustralya’da hayata geçen bu düzenleme için çalışan ülkelerin başını İspanya, Britanya, Fransa, Yunanistan ve Endonezya çekiyor.

Hindistan hükümeti, sosyal medya platformlarına yasaya aykırı içerikleri 36 saat içinde silme şartı getiren düzenlemeyi 3 saate indirdi. Yeni karar 20 Şubat’tan itibaren yürürlüğe girecek. Platform temsilcileri ise 3 saat gibi kısa bir sürenin gerçekçi, makul ve adil bir değerlendirme için yetersiz ve uygulanamaz olduğunu savunarak karara itiraz ediyor.

TikTok’un yalnızca kendi uygulamasında değil; üyelerinin başka web sitelerindeki hareketlerini de takip ettiği ortaya çıktı. Bunu mümkün kılan, Twitter ve Facebook gibi sitelerin de benzerini kullandığı “TikTok Pixel” adlı araç. Ancak siber güvenlik şirketi Disconnect’in analizine göre TikTok bu konuda rakiplerine kıyasla “alışılmadık derecede müdahaleci” çalışıyor. Örneğin kullanıcı bir web sitesindeki formda “kanser hastasıyım” kutusunu işaretlediğinde bu veri doğrudan TikTok’a gönderiliyor. TikTok yönetimi, bu ifşa üzerine “Bizimle alakası yok, siteler yollamasaydı” şeklinde gayet sorumlu bir açıklamayla konuyu kilitledi.

Facebook, Instagram, WhatsApp ve Threads’in çatı şirketi Meta, ölmüş (ya da platformu kullanmayı boşlamış) kullanıcıların hesaplarının yapay zeka desteğiyle “yaşamaya” devam etmesini sağlayacak bir patent başvurusu yaptı. Amacını ise “takipçilerin boşluğa düşmemesi” şeklinde özetledi. Bunun yalnızca hukuki değil; etik açıdan da yeni tartışmaları tetikleyeceği muhakkak. Anlayacağınız yakında sosyal ağlardan ölsek bile kurtulamayacağız.

Bir süredir WhatsApp’e kafayı takan Rusya yönetimi sonunda uygulamayı tamamen erişime engelledi. Rakip Telegram da yasaklananlar arasında. Vatandaşlar (213. sayıda değindiğim) “Max” adlı yerli ve milli seçeneğe davet edildi. Ben ikna oldum. (Bir süre önce, Rusya’da satılan tüm cihazlarda Max’in önyüklü gelmesi kanunen şart koşulmuştu.)

Müzik platformu Spotify’ın aylık kullanıcısı sayısı 750 milyon kişiyi geride bıraktı.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, yapay zekanın (YZ) etki ve risklerini inceleyecek 40 üyeli bir bilim panelinin kurulmasını kabul etti. 117 kabul alan oylamada yalnızca ABD ve Paraguay tasarıyı reddetti. (Paraguay’ın derdi neydi acaba?)

ByteDance’in YZ destekli video üretim aracı “Seedance 2.0”, tanıtım için Tom Cruise ve Brad Pitt’in kavga ettiği bir sentetik video üretince ABD sinema sektörünün çatı kurumu Motion Picture Association tarafından telif haklarını ihlal ettiği gerekçesiyle protesto edildi. (Henüz Şakir vs Abbas kalitesine yaklaşan bir örneğe denk gelmedim.)

OpenAI, Çinli DeepSeek’in ABD kökenli YZ modellerinin çıktılarından damıtma (distillation) tekniğiyle izinsiz şekilde yararlandığı ithamıyla ABD Temsilciler Meclisi’nin ABD-Çin Stratejik Rekabet Komitesi’ne uyarı verdi.

“HyperWriteAI” adlı YZ şirketinin CEO’su Matt Shumer, Twitter hesabında uzun bir makale yayımladı. Ben bu satırları yazarken okunma sayısı 81 milyonu geçmişti. “Büyük bir şeyler oluyor” başlıklı metnin özeti, YZ’nin ulaştığı seviyeyi hafife aldığımız ve sandığımızdan çok daha büyük şeylerin değişerek hızla hayatımızı altüst edeceği. Oksijen gazetesi tercüme etmiş, meraklısı bakabilir.

Elon Musk’ın YZ girişimi xAI’ın kurucu ortaklarından Yuhai Wu ve Jimmy Ba, arka arkaya istifa etti. Böylece 12 kişilik kurucu ekibin yarısı şirketten ayrılmış oldu. Gerekçe olarak Musk’ın zorlu liderlik tarzı ve (şirketin SpaceX’e satılması gibi) son dönemde yaşanan stratejik sapmalar gösterildi. Bu gelişmenin ardından Elon Musk, şirketi dört ana dikeyde yeniden düzenleyeceğini açıkladı.

Bir diğer istifa, tanıttığı “Claude Opus 4.6” ile yeniden gündeme gelen Anthropic şirketinde yaşandı. Güvenlik Önlemleri Lideri Mrinank Sharma, çalışanlara yönelik veda mektubunda “biyolojik silahlar ve birbiriyle bağlantılı küresel krizler karşısında sürekli bir etik gerilim yaşadığını” ifade etti.

Anthropic diğer yandan veri merkezlerinin yol açtığı elektrik talebi artışının kullanıcı faturalarına yansımaması adına gereken yatırımın yüzde 100’ünü kendi kaynaklarıyla karşılamayı taahhüt etti. (Şirket ayrıca bu haftaki yatırımcı turunda 30 milyar dolar toplayarak güven tazeledi.)

Ek bilgi: Lawrence Berkeley Ulusal Laboratuvarı’nın 2024 raporuna göre veri merkezleri ABD elektrik tüketiminin yüzde 4,4’ünü oluşturuyor. Bu oranın 2028’e kadar yüzde 12’ye çıkabileceği öngörülüyor. Carnegie Mellon ve North Carolina State araştırmacıları ise, yoğun veri merkezi bulunan pazarlarda 2030’a kadar elektrik üretim maliyetlerinin yaklaşık %25 artabileceğini hesaplıyor.

Google’ın çatı şirketi Alphabet, Gemini adlı ürünüyle rekabete dahil olduğu YZ alanındaki dev yatırım bütçesini karşılayabilmek için 100 yıl vadeli ve 31,5 milyar dolar değerinde tahvil ihraç etti. İştirak ve öncelikli ödeme garantisi bulunmamasına rağmen, talep hedeflenen seviyenin 10 katına ulaştı.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Hiçbir örneğini tecrübe etme fırsatı bulamadım ancak lazer tabanlı projeksiyon cihazları epey ilgimi çekiyor. Bu alandaki iddialı markalardan “AWOL Vision”, geçtiğimiz günlerde CES Fuarı’nda tanıttığı “Aetherion” modelini Kickstarter’dan satışa sundu. 3 bin 300 ISO lümen parlaklık ve 200 inçlik Dolby Vision destekli görüntü vaat ediyor. 60.000:1 oranında kontrast ile. (2 bin 200 dolar⁠dan başlıyor.)

Avustralyalı havacılık mühendisi Benjamin Biggs, kendi geliştirdiği tamamen pille çalışan uzaktan kumandalı dron ile saatte 661 kilometre hıza ulaşarak bu alandaki dünya rekorunu kırdı. “Blackbird” adlı hava aracı dakikada 34 bin devirle dönen önden çekişli bir pervane sistemine sahip.

Çinli tasarımcı Changhwi Kim, “daha kullanışlı bir elektrikli tornavida üretemez miyiz?” derdine düşmüş. Ortaya muhteşem bir ürün çıkmış. Birileri hayata geçirse keşke.

Çin demişken; ülkenin üstünde çalıştığı mega projelerden biri de, “Genghai No. 1”. Bir yanıyla turizm tesisi, diğer yanıyla son derece akıllı bir deniz çiftliği. 12 bin tonluk yapı içinde otel, su parkı, ziyaretçi merkezi ve balık üretim çiftliğini barındırıyor. Bir yandan ziyaretçilerini ağırlarken, diğer yandan yılda 200 bin yüksek kalitede balık üretiyor. Ancak üretilen balıklar yemek için değil; hepsi ekosistemi desteklemek için tekrar denize salınıyor. Gerçekten sıradışı ve ilginç.

Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋‍♂️

Bu hafta Oksijen gazetesinde sadece yapay zekaların üye olduğu sosyal ağ “Moltbook”u işledim. Blogumda ise 56. kez düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu’na damgasını vuran yapay zeka olgusunun yaşama yönelik etkilerini temel alan dört farklı senaryoya baktım.

Bültenimiz ise yine dünyanın dört bir yanından, onlarca farklı, renkli ve ilginç konuya evsahipliği yapıyor.

🌍 Genel Gündem

Güzel haberlerle başlayalım. Neyse ki çok uğraşmam gerekmeyecek çünkü sıradışı veri işleme tarzıyla nam salan “Information is Beautiful” sitesi, listeyi hazırlamış bile. İşte geride bıraktığımız 2025 yılından birkaç güzel gelişme:

• Milyonlarca kişiyi etkileyen ve körlüğe sebep olan “trahom” hastalığı 27 ülkede tamamen yok olmuş.

• HPV aşıları, rahim ağzı kanserlerini yüzde 98 oranında düşürmüş.

• Rüzgar ve güneşten elde edilen enerji ilk defa kömürden elde edilen enerjiyi geride bırakmış.

• Avlanma yüzünden yok olma tehlikesi yaşayan kambur balinaların nüfusu koruma tedbirleri sayesinde eski seviyesinin yüzde 93’üne ulaşmış.

• AIDS’e yol açan HIV’i yüzde 100 başarı oranıyla engelleyen aşı onay almış.

• Dünya genelinde çocuk yaştaki köle işçi sayısı 100 milyon azalmış.

Instagram hesabımda Sönmez Karakurt’ın “Yeter Artık” başlıklı çıkartma (Türkçesiyle: Sticker) serisinden birkaç örnek paylaşmıştım. İnsanların tahammül edilemez hallerine yönelik isyanlarını içeren nefis bir derleme. Paylaşımda da vurguladığım gibi şahsen en tahammül edemediklerimden biri, sonuna kadar açtığı hoparlörüyle telefonundan video izleyenler. Bu hafta benzer bir derdin, dijital (ve açık kaynaklı) bir çözümüne denk geldim. “STFU” (İngilizce “shut the fuck up” cümlesinin kısaltması). Sayfayı açıp düğmeye tıklıyorsunuz; uygulama duyduğu sesi 2 saniye gecikmeli şekilde tekrar çalıyor. Dolayısıyla yanınızda sizi rahatsız eden kişinin keyfinin içine ediyor. İyi fikir.

Akıllı telefon sektörünü yeniden tanımlayan iPhone, önümüzdeki yıl 20 yaşına girecek. Apple’ın bu kapsamda 10. yılı temsil eden “iPhone X” benzeri radikal bir değişimle yepyeni bir model tanıtması bekleniyor. Tedarikçilerden ve çalışanlardan toplanan bilgilere göre “iPhone 20” ya da “iPhone XX” adını taşıyacak cihaz tamamen cam gövdeli olacak ve hiçbir tuş içermeyecek. Ön kameranın ekran altına gizlenmesi ve silikon-anot tabanlı yeni nesil pile sahip olması da ihtimaller arasında.

Dünyanın en uzun, en hızlı ve en yüksek roller-coaster treni Suudi Arabistan’ın başkenti Riyad yakınlarında açılan “Six Flags Qiddiya City”de hizmete girdi. Yapımı dört yıl süren tema parkı 32 hektarlık bir alana yayılıyor ve 28 farklı eğlence ünitesi içeriyor.

Afrika kıtasının en büyük havalimanı Zaha Hadid Architects’in tasarımıyla Etiyopya’da inşa edilecek. 660 bin metrekarelik yapı, X formundaki düzeniyle terminaller arası aktarma süresini en aza indirmeyi hedefliyor. Havalimanı pist ve apronlardan toplanan yağmur sularını biriktirme ve güneş panelleriyle enerji üretme gibi döngüsel işlevlere de sahip olacak.

Çin’in Sanayi ve Enformasyon Teknolojileri Bakanlığı, bundan sonra üretilecek tüm araçlarda bagaj kapağı hariç tüm kapılarda mekanik açma kolunun zorunlu olacağını duyurdu. Karara gerekçe olarak kaportaya gömülü tasarlanan elektronik kapı kollarının kaza anında açılmama riski gösterildi.

Altın ve gümüş piyasasında yaşanan sert düşüş ve ABD Merkez Bankası’nın yeni başkanı Kevin Warsh’un sıkı para politikası söylemlerinin (özetle: bahanelerin) etkisiyle kripto para piyasasının amiral gemisi Bitcoin hafta başında yüzde 6,53 değer kaybı ile 61 bin dolara kadar gerileyerek son yılların en düşük seviyesini gördü.

Yarıiletken sektörü bu sene 1 trilyon dolar ciro hedefliyor. Sektör birliği SIA verilerine göre 2025’te 791,7 milyar dolar olarak gerçekleşen satışlar 2026’da yüzde 25,6 oranında artacak. En büyük gerekçe, yapay zeka sektörünün talebi.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Kripto paralarla “dark web” olarak da anılan (yalnızca TOR üzerinden erişilebilen) karanlık ağda uyuşturucu pazarlayan “Incognito Market” platformunun sahibi “Rui-Siang Lin”, ABD’de yargılandığı mahkemede 30 yıl hapse mahkum oldu. “Pharoah” (Firavun) kod adını kullanan Lin, 640 bin sipariş ile 105 milyon dolar tutarında uyuşturucu satışına aracılık ederek 6 milyon dolar komisyon kazanmış. Yetmez gibi, enseleneceğini anlayıp platformu kapatırken site üyelerinin 1 milyon dolarını da iç etmiş.

100 yaşını geçen The New Yorker dergisinin sitesinde (okuması neredeyse 1 saatimi alan) bir dosya habere denk geldim. Buna göre Rusya, Telegram ve benzeri platformlardan para karşılığı “tek kullanımlık istihbarat elemanı” kiralıyor. Olay tren istasyonundaki emanet dolabından bir paketi teslim alması istenen kişinin şüphelenerek olayı polise ihbar etmesiyle ortaya çıkıyor. Polis pakete takip cihazı yerleştirerek soruşturmayı derinleştiriyor. İşin ucundan kundaklama bağlantılı, enteresan işler çıkıyor. Seçilen kurbanlar çoğunlukla fotoğraf çekmek, paket dağıtmak gibi küçük ve masum görevler üstlendiğinden esasen bir casusluk faaliyetine hizmet ettiğini de bilmiyor. Meraklısı için nefis hikaye.

ABD’de görülen bir başka davada ilginç bir ayrıntı ortaya çıktı. Emniyet teşkilatı FBI, Washington Post gazetesi muhabiri Hannah Natanson’ın iPhone 13 model telefonuna casusluk faaliyeti suçlamasıyla el koymuş ancak cihazın “Lockdown Mode” (Kilit Modu) ayarı aktif olduğundan (kilidi açık olmasına rağmen) içine sızamamış.

Ek bilgi: Konuyla biraz bağlantılı bir başka gelişme de ülke yönetimlerinin ABD teknolojilerinden hızla uzaklaşma eğilimi göstermesi. Monash Üniversitesi’nden Jathan Sadowski, sebebini şöyle özetliyor: Teknoloji tarafsız değil. Aksine, üreten şirketlerin (bağlı olduğu ülkelerin) sosyal ve politik çıkarlarını temsil ediyor.

Yukarıdaki bağlama ait üç gelişme paylaşayım:

• Avrupa Komisyonu, TikTok’u Dijital Hizmetler Yasası’na aykırı hareket ederek “bağımlılık yaratan bir tasarım” kullanmakla suçladı. Şirket AB kapsamındaki algoritmasını değiştirmemesi halinde küresel cirosunun yüzde 6’sına varan oranda tazminat ile cezalandırılacak.

• İspanya da 16 yaş altına sosyal medya yasağı getirmek için çalışıyor. Başbakan Pedro Sanchez, 5 Avrupa ülkesiyle kurduğu koalisyon ile algoritma manipülasyonunu suç sayma ve suç teşkil eden paylaşımı kaldırmamayan teknoloji yöneticilerini KİŞİSEL olarak sorumlu tutmayı hedefliyor.

• Fransa’da Paris Başsavcılığı’na bağlı siber suç masası, Twitter’ın ofisini basarak arama yaptı. 2025’te başlayan soruşturma kapsamında yürütülen operasyonda platform algoritmayı kötüye kullanma ve otomatik veri işleme sistemine müdahale etmekle suçlanıyor.

Ek bilgi: Bu esnada Twitter, 550 milyon kullanıcısının neyi görüp göremeyeceğini belirleyen (For You) algoritmasını paylaştı. Meraklısı için bir yazılım mühendisinin detaylı analizini tavsiye ederim. (İçinden önemli bir kesit: Ne göreceğinizi belirleyen 10 temel ön filtre var: Tekrar eden adayları atma, çok eski içerikleri eleme, kendi tweet’inizi gizleme, daha önce gördüklerinizi / servis edilenleri atlama, engellediğiniz / sessize aldığınız hesapları ve anahtar kelimeleri; ayrıca kilitli hesapların kilitli içeriklerini dışarıda bırakma.)

Elon Musk’ın uzay girişimi SpaceX, yine Musk’a ait yapay zeka girişimi xAI şirketini 250 milyar dolar bedelle satın aldı. SpaceX’i 1,25 trilyon dolar değerlemeye taşıyan birleşmenin hedefi, SpaceX’in yeniden kullanılabilir roketleri ve uydudan internet erişimi sunan Starlink ağı ile xAI’ın uzayda kuracağı veri merkezlerini birleştirmek.

Bu gelişmeye paralel olarak Starlink, 500 ile 2 bin kilometre irtifada seyredecek 1 milyon ek uydu fırlatmak için başvuruda bulundu. Şirketin mevcut uydu ağı 9 bin 600 uydudan oluşuyor.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Yapay zekayla (YZ) ilgili gördüğüm EN TUHAF girişim: “RentAHuman”. Niyetinin özeti şöyle: Vekil (agent) YZ algoritmalarının fiziksel dünyadaki işlerini yapmak için insan bedenlerinin kiralanmasına aracılık etmek! Bir örnek senaryo vereyim: Bir alışveriş botu, bir marketten alışveriş yapıyor. Ürünleri seçip, sepete atıp, ödemeyi yapıyor. Ancak bunun teslimatı lazım. Onu da “kiralık insanlar” üstleniyor. Gidip paketi teslim alıyor ve sahibine ulaştırıyorsunuz. Ben bu satırları yazarken 230 binin üstünde insan kaydolmuştu. Kölemiz olacak yapay zekanın kölesi olma yolunda ilk adım.

OpenAI, en büyük yatırımcılarından Birleşik Arap Emirlikleri’nin varlık fonu G42 ile birlikte ülkenin yerel diline, kültürel dokusuna, siyasi görüşüne ve ifade kısıtlamalarına uyarlanmış özel bir ChatGPT sürümü üzerinde çalışıyor. Model öncelikle devlet kurumlarına özel hizmet verecek. (Çünkü işin ucunda BAE’den 50 milyar dolar ek yatırım almak var.)

Nvidia ve OpenAI geçtiğimiz yıl 10 gigavatlık bir veri merkezi altyapısı için 100 milyar dolarlık bir ön anlaşma yapmıştı. Sızan bilgilere göre Nvidia CEO’su Jensen Huang, OpenAI’daki yetersiz iş disiplini ve artan sektörel rekabet gerekçesiyle anlaşmanın tutarını düşürmek istiyor. Diğer yandan OpenAI da Nvidia’nın çiplerinin yeterli performansı sunmadığını iddia ederek alternatif üreticilere yöneleceğini açıkladı. Bu yıl borsaya açılacak OpenAI, halihazırda farklı anlaşmalarla 1,4 trilyon dolara varan veri merkezi taahhüdü altına girmiş durumda.

YZ yarışına geriden başlayıp umulmadık bir başarıya imza atan Google (Alphabet), bu yıl veri merkezlerine yönelik 185 milyar dolara varacak bir yatırım hamlesi yapacak. Şirket böylece “Gemini” adlı ürünü tüm uygulamalara entegre etmeyi ve çip kapasitesini genişletmeyi amaçlıyor.

Benzer bir açıklama Amazon’dan geldi. Şirket bu yıl YZ alanında 200 milyar dolar yatırım yapacağını duyurdu. Ancak bu adım yatırımcılarda “boşa para harcanıyor” izlenimi bırakmış olacak ki şirketin değeri yüzde 5 oranında rekor düşüşe sahne oldu.

Ek bilgi: YZ’nın gelişimine paralel olarak işten çıkarmaların artması da bir başka tartışma konusu. Sadece ABD’de geçen sene 1,1 milyon kişi bu sebeple işini kaybetti. Ancak araştırmalar YZ yatırımlarının henüz anlamlı hiçbir geri dönüş yaratmadığını gösteriyor.

Düşüş demişken; bu hafta teknoloji devlerinin NASDAQ endeksindeki değer kaybı 1 trilyon dolara ulaştı.

Linwei Ding, 2022–2023 arasında Google’da çalışırken, şirketin yapay zeka projelerine ait 2 bin sayfayı aşkın gizli teknik dokümanı kişisel Google Cloud hesabına yükleme suçlamasıyla ABD’de yargılanıyordu. Bu hafta sonuçlanan davada Ding, Çin hükümeti yararına ekonomik casusluk ve ticari sır hırsızlığından suçlu bulundu.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Hemen her sayıda insansı (humanoid) robotlara yönelik gelişmeler paylaşıyorum. Rest of World, Omdia’nın analizini baz alarak güzel bir derleme yapmış. Sonuç, Çin’in bu alanda da açık ara liderliğe ulaştığı. Küresel ölçekte satılan insansı robotların yüzde 90’ını bu ülke üretiyor. Bu bir tesadüf değil elbette; devlet politikası ve teşviklerin ürünü. Aynen elektrikli araçlarda olduğu gibi. Bu pazarın 2050 yılında 5 trilyon dolara ulaşması bekleniyor.

İnsansı robot demişken sizi (Çinli) DroidUp şirketi tarafından üretilen “Moya” ile tanıştırayım. Yürüyor, göz teması kuruyor ve duygularını mimikleriyle ifade ediyor. İzliyoruz.

Okyanus altında tünel, boru hattı ve enerji kabloları gibi kritik altyapıların inşası için çözümler arayan DARPA, 2024’te bir yarışma açmıştı. ABD / Cornell Üniversitesi, bu kapsamda 3D yazıcı tekniği kullanarak özel bir beton karışımıyla sualtında yapı inşa edebilen 2,7 tonluk bir robot geliştirdi.

İnşaat demişken, Norveç Bilim ve Teknoloji Üniversitesi, Japonya / Tokyo Üniversitesi işbirliğiyle çöl kumunu odun tozuyla karıştırarak betona çeviren bir yöntem buldu. Böylece nehir ve deniz yataklarının kum için yağmalanmasının önüne geçilmesi hedefleniyor.

Çinli araştırmacılar 20 gigavatlık bir mikrodalga silah geliştirdi. Bu silah, alçak yörüngedeki uyduların elektronik sistemlerini bozma yeteneğine sahip.

Norveç Bilim ve Teknoloji Üniversitesi kapsamındaki “NuProShip II” projesi, ticari yük gemilerine nükleer reaktör yerleştirerek deniz taşımacılığının sebep olduğu karbon salımını sıfırlamayı hedefliyor. 4. nesil küçük modüler reaktöre sahip gemiler 15-45 megavat arası termal güç üretecek ve 5 yıl boyunca kesintisiz çalışabilecek.

Türkiye’den bir girişim ile bitirelim. Dünyanın ilk yapay zeka destekli yürüme simülatörü “ARCH”, Kickstarter sitesinde kitle fonlamaya açıldı. Cihaz, oturduğunuzda dahi bacaklarınızda 60 adımlık bir dolaşım etkisi yaratıyor. Böylece hareketsiz kalınan durumlarda dolaşımı düzenliyor.

Bu çabayı Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.

Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋‍♂️

Blogumda ise yetmişli yılların teyp kasetleriyle devrim yapıp iktidara gelen İranlı mollaların, ayakta kalabilmek için ikibinli yılların teknolojileriyle savaşını aktardım.

Bu hafta ilgi alanımıza yönelik o kadar çok gelişme oldu ki, çok uzayacağı endişesiyle hepsine bültende yer veremedim. Fakat sadece bağlantılarıyla da olsa paylaşmak istedim. İlgilisinin bilgisine.

🌍 Genel Gündem

Yapay zeka (YZ) akımını ıskalayan Apple CEO’su Tim Cook’un görevini bu yıl Donanımdan Sorumlu Başkan Yardımcısı John Ternus’a devredeceğinden 220. sayıda bahsetmiştim. Ancak hakkını vermek gerekir ki Cook, giderayak şirketin en büyük gelir kalemini oluşturan iPhone satışlarında rekor üstüne rekor kırdı. 2026’nın ilk çeyrek raporunu yayımlayan Apple’da 3 aylık gelir 143,8 milyar dolara, net kar ise 42,1 milyar dolara ulaşmış halde.

Ek bilgi: Diğer yandan Apple Watch ve AirPods satışları yüzde 3, Mac bilgisayar satışlarıysa yüzde 7’den fazla düşüşe sahne oldu.

Apple sızıntıları konusundaki güvenilir kaynaklardan Mark Gurman, firmanın Mac bilgisayar yelpazesini önümüzdeki aylarda M5 işlemcilerle genişletme hazırlığında olduğunu paylaştı. Bu kapsamda önümüzdeki aylarda MacBook Air, MacBook Pro, Mac mini ve Mac Studio modellerinin M5 platformuna kavuşması; ayrıca A15 ya da A18 Pro çipi kullanacak yeni ve ucuz bir MacBook serisinin tanıtılması bekleniyor.

Bu ışıltılı haberlere ilginç bir tezat olmakla birlikte JP Morgan’ın verilerine dayanan bir çalışmaya göre NASDAQ endeksindeki bireysel yatırımcılar Apple hisselerini satarak Nvidia ve Tesla hisselerine geçiyor. Geçtiğimiz yılın Temmuz ayından bu yana sadece Nvidia’ya 15 milyar dolarlık aktarım gerçekleşmiş.

ABD merkezli çip üreticisi Micron, sektördeki küresel ölçekteki arz daralmasını aşabilmek için 24 milyar dolarlık yatırımla Singapur’da yeni bir fabrika açma kararı aldı. 65 bin metrekarelik tesisin 2028 yılında faaliyete geçmesi hedefleniyor.

E-ticaret devi Amazon, bu hafta YZ ve verimlilik projeleri kapsamında 16 bin kişiyi daha işten çıkardı. Son 6 ayda çıkarılan çalışan sayısı böylece 30 bine ulaştı. Bu sayı şirketin kurumsal kadrosunun yüzde 10’una denk.

Kıymetli madenlerin rekor yükseliş ve düşüşleri ile ticaret savaşları eşliğinde ABD dolarının rezerv para ayrıcalığı tartışılırken, mevcut para sistemine alternatif arayışı da sürüyor. Çin’in “e-CNY” kodlu para birimi “Dijital Yuan” 2023’ten bu yana yüzde 800 büyüdü ve 2,3 trilyon dolar hacmiyle dünyanın en büyük dijital parası oldu. Bu yapıyı taşıyan mBridge sistemi üstünden yapılan işlem hacmi 55,5 milyar doları aştı. Bu hafta da Avrupa Birliği, bölgenin (ABD’den) finansal bağımsızlığını kazanması için Dijital Euro’nun şart olduğunu vurguladı. Hedeflenen takvim 2029 yılı.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Aralarında Attaullah Baig adlı eski bir Meta çalışanının da bulunduğu farklı ülkelerden bir dizi WhatsApp kullanıcısı, uygulamada bilinçli olarak siber güvenlik açıkları bulunduğu iddiasıyla Meta’yı mahkemeye verdi. Dava başvurusundaki kayıtlara göre Baig, bir deneme sırasında bin 500 Meta mühendisinin tüm kullanıcı hesaplarına sınırsız erişimi olduğunu ve verileri iz bırakmadan kopyalayabildiğini tespit etmiş. İddialar arasında uygulamanın esasında uçtan uca kriptolu hizmet vermediği de var. Attaullah Baig konuyu önce ABD Menkul Kıymetler Borsası’na, ardından CEO Mark Zuckerberg’e şikayet etmiş ancak bir süre sonra “düşük performans” gerekçesiyle işten çıkarılmış.

Bu gelişmeler yaşanırken Meta, gazeteci, aktivist ve kamu çalışanları gibi yüksek risk altındaki kullanıcılar için WhatsApp uygulamasında “Katı Hesap Ayarı” adlı yeni bir güvenlik modunu hayata geçirdi. Tek tıkla aktif hale getirilebilen bu özellik sayesinde bilinmeyen kişilerden gelen mesajlar ve dosyalar engelleniyor, önizlemeler kapatılıyor ve bilinmeyen numaralardan gelen mesajlar susturuluyor.

Meta, TikTok, Snap ve Google, sahibi oldukları sosyal platformların gençlerde bağımlılık yaptığını bilmelerine rağmen özellikle ergenleri hedefledikleri iddiasıyla dava edildi. 235 sayfalık iddianamede yer alan şirket içi yazışmalara göre, yöneticilerin kullanıcıların bağımlı hale geldiğini fark etmiş ancak bunu görmezden gelerek platformları daha fazla kullanmaları için geliştirmeler yapmayı sürdürmüş.

Çinli TikTok’un ABD operasyonu devlet kararıyla ABD’li bir sermaye grubuna satılmaya zorlanmıştı. Aylar süren müzakerelerin ardından süreç geçtiğimiz hafta tamamlandı. Fakat bu yönetim ve hissedar değişikliğinin ardından yaşananlar hiçbir şeyin eskisi gibi olmayacağını gösterir gibi. Önce platformun gizlilik politikası güncellendi ve “göçmenlik durumu” verisinin toplanabileceği vurgulandı. TikTok ABD ise bunu “Kişiselleştirilmiş reklam için; çok kafaya takmayın” diyerek geçiştirdi.

Ek bilgi: TikTok’un bu süreçte Gazze ve Filistin yanlısı içerikleri “gölgelemeye” başlamasının ardından Filistin kökenli girişimci Issam Hijazi, “UpScrolled” adlı bir klon uygulama hayata geçirdi.

Fransa’da hükümet, siber güvenlik ve veri egemenliği kaygılarıyla kamu kurumlarında Microsoft Teams ve Zoom gibi ABD kökenli çözümleri kademeli olarak terk etmeye karar verdi. Bunun yerine Fransa üretimi “Visio” uygulaması kullanılacak. Bu hamleyle mevcut lisans bedelinin de yıllık 1 milyon euro tutarında düşmesi hedefleniyor.

Halka arza hazırlanan (ve 8 milyar dolar kar üreten) Elon Musk’ın uzay girişimi SpaceX’in uydulardan internet erişim hizmeti sunan iştiraki “Starlink”, Musk’ın YZ şirketi xAI ile birleşmeye hazırlanıyor. Hedeflerden biri, uzayda veri merkezleri kurmak. Bu kapsamda olacak ki; Starlink mahremiyet politikasını abone bilgilerinin YZ eğitimi için kullanabilecek şekilde güncelledi.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Yann LeCun, YZ alanında 40 yıllık kariyere sahip bir vizyoner mühendis. Yakın zamanda Meta’nın YZ sürecinin başındaydı. Şimdi kurduğu “AMI Labs” şirketiyle kendi yolunda ilerliyor. The New York Times gazetesiyle uzun bir söyleşi gerçekleştiren LeCun’a göre mevcut çözümler insan seviyesinde zeka için yeterli değil. Dikkatimi çeken bir diğer söylemi: Açık kaynaklı yapılar güvenliği ve ilerleme hızını artırıyor; kapalı kaynaklı sistemlerse Çin’e karşı ABD’nin geride kalması riskini doğuruyor. (LeCun aynı zamanda merhum Akrep Nalan’ınkini aratmayan bir kişisel siteye de sahip.)

Kanada / Montreal Üniversitesi’nin araştırmasına göre gelişmiş YZ modelleri, “Torrance Yaratıcı Düşünme Testi” gibi standart testlerde ortalama insan katılımcılardan daha yüksek puanlar almaya başladı. Çalışmada, yapay zekanın özellikle fikir üretme hızı, beklenmedik çağrışımlar kurma ve çok sayıda alternatif üretme gibi akıcı ve esnek düşünme ölçütlerinde güçlü performans sergilediği belirtiliyor.

YZ girişimi Anthropic’in kadrolu bir filozofu var: Amanda Askell. Bu hafta konuk olduğu “Hard Fork” podcastinde YZ modellerinin bilinçli olup olmayacağı konusunda bir türlü net olamadığını ancak bunun teorik olarak imkansız olMAdığını vurguladı.

Japon yatırım fonu SoftBank, portföyündeki Nvidia hisseleri dahil; neredeyse varını yokunu satarak ChatGPT’nin geliştiricisi OpenAI şirketine toplam 41 milyar aktararak yüzde 11 pay sahibi olmuştu. Fon yönetimi bu hafta 30 milyar dolarlık bir ek yatırım kararı aldı fakat sızan bilgilere göre son anda vazgeçildi.

Ek bilgi: Bu yıl halka arza hazırlanan OpenAI, şu günlerde CEO Sam Altman’ın çabasıyla 830 milyar dolar değerleme üzerinden 100 milyar dolarlık yeni yatırım toplama peşinde. Bunun 50 milyar dolarını tek kalemde yatırmaya niyetli bir aday da var: Amazon. Evet; yukarıda aktardığım haberdeki on binlerce çalışanını işten çıkaran Amazon. (Nvidia da OpenAI’a karşı boş değil.)

Milyarlarca doların havada uçuştuğu YZ sektörü, kimi çevrelerce sorgulanmaya devam ediyor. Ortada hiçbir ürünü olmayan birkaç aylık şirketlerin milyarlarca dolar değerleme üzerinden yüz milyonlarca dolar yatırım toplaması giderek daha yüksek sesle eleştiriliyor.

Ek bilgi: Girişim demişken; batan heveslerin çetelesini tutan güzel bir site var. Arayüzü de içeriği de ayrı güzel: “The Startup Graveyard”.

Microsoft, YZ model çıkarımına yönelik “Maia 200” adlı yeni bir hızlandırıcı çip geliştirdi. Bir önceki nesle kıyasla yüzde 30 daha yüksek performanslı bu seri 3 nm ölçeğinde 140 milyar transistör içeriyor.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Mercedes-Benz’in “Vision Iconic” kod adlı elektrikli araç konsepti, aracın boyasını “kozmetik” bir unsurdan “işlevsel” bir özelliğe dönüştürmüş. Siyah gövdenin altında yer alan ultra incelikteki güneş boyası, bu sayede aracın tüm kaportasını güneşten enerji üreten fotovoltaik bir katmana dönüştürüyor. Bu özellik sayesinde Vision Iconic yılda 12 bin kilometre yol alabilecek kadar şarj oluyor.

“Retroarch”ın mobil uygulaması vesilesiyle fırsat buldukça telefonumla uyumlu oyun kontrol arayüzlerini araştırıyorum. Bu hafta karşıma “GameSir” tarafından tasarlanan “Pocket Taco” çıktı. Hem Android hem iOS telefonlarla çalışabilen retro tasarımlı cihaz 600 mAh pile ve sadece 62 gram ağırlığa sahip. Kickstarter’da fonlayarak 30 dolara edinmek mümkün.

Güçlendirilmiş kasalı telefonlar üreten “8849”, Unihertz markası için outdoor tutkunlarına özel “Tank X” kodlu bir model tasarlamış. Elbette ki son derece dayanıklı. IP68 standardında su geçirmez gövdeli. Haftalarca şarj gerektirmeyecek 17 bin 600 mAh kapasiteli pili var. Fakat asıl ilginç yanı, bin 200 lümen gücünde el feneri ve kamp lambası olmanın yanısıra gerektiğinde 220 lümenlik, tam HD çözünürlüklü bir projektör olarak da hizmet vermesi. Fiyatı henüz açıklanmadı.

Akıllı (yapay zekalı) ve insansı robotların bizlerle en büyük farkı “kolay ve zor iş tanımı”. İnsan için en kolay (şimdilik) işler onlar için, onlar için en kolay iş ise bizim için zor. Örneğin onlar binlerce hanelik hesaplamaları milisaniyeler içinde tamamlıyor fakat çamaşır yıkama sonrası çorapları eşleştirip çekmeceye dizebilmek için epey çabalamaları gerekiyor. Bültende sıkça yer verdiğim “Figure” şirketinin “Helix 02” kodlu insansı robotu, tek bir sinir ağıyla en zor otonom görevlerin üstesinden gelerek emsallerinden ayrışıyor. Örneğin hiçbir insan müdahalesi olmadan bulaşık makinesini açıp, boşaltıp, dolaplara yerleştirebiliyor; ya da bulaşıkları yerleştirip çalıştırabiliyor. 4 dakikalık bu süreç şimdiye dek bir insansı robotun tamamladığı en uzun ve karmaşık görev kabul ediliyor. Sitesinde uzun ve ayrıntılı şekilde anlatmış. Genel kültür adına okunası.

İnsanı şu ana kadar 5 duyudan ibaret bildik (Bunun fikir babası Antik Yunan Filozofu Aristoteles’miş). Meğer yanılmışız. Britanya / Crossmodal Laboratuvarı’nın çalışması insanın gerçekte 22 ile 33 arası farklı duyuya sahip olduğunu öne sürüyor. Temelindeyse birbiriyle etkileşimli çalışan duyu halleri var. Örneğin meyve aromasını esasen dildeki algılayıcılarımızla değil; çiğneme esnasında burnumuza ulaşan kokusundan tadıyoruz. Ya da şampuanımızın kokusu, saçımızı daha yumuşak hissetmemizi sağlıyor. Düşündürücü.

Çin Bilimler Akademisi ve Shanghai Belediyesi tarafından fonlanan bir araştırma projesi kapsamında elektrikli diş fırçasının titreşimiyle elektrik yükü üreten bir diş tozu geliştirildi. Ne işe yaradığına gelince; “BSCT” adı verilen bu karışım, oluşturduğu elektrik alanıyla dişleri beyazlatan reaktif oksijenleri oluşturuyor. Çay ve kahve lekeli sararmış dişlerde toplam 4 saatlik fırçalamayla belirgin bir oranda beyazlama, 12 saatlik fırçalamayla yüzde 50 daha beyaz forma ulaşılmış. Peroksit bazlı mevcut alternatiflerin aksine diş minesine de zarar vermeden. (Her sabah ve akşam üçer dakikadan hesaplasak, 12 saatlik toplam fırçalama süresi 120 güne denk geliyor, değil mi?)

🩺 Sağlık Olsun

Britanya / Cambridge Üniversitesi araştırmacıları, felç sonrası konuşma yetisini kaybeden hastaların yeniden iletişim kurabilmesini sağlayan “Revoice” adlı bir akıllı kolye geliştirdi. Boyna bir fular gibi takılan hafif ve yıkanabilir cihaz boğaz kaslarındaki titreşimleri ve kalp atış hızını takip ederek sessiz ağız hareketlerini YZ desteğiyle sesli cümlelere dönüştürüyor.

Kore Bilim ve Teknoloji Enstitüsü (KAIST) bünyesinde kana temas ettikten 1 saniye sonra jel haline gelen sprey formunda bir toz geliştirildi. Kahverengi deniz yosunu, doğal sakız ve kabuklu deniz canlılarından üretilen toz, pıhtılaşmayı ve doku iyileşmesini hızlandırmanın yanısıra antibakteriyel özelliğiyle de dikkat çekiyor. Buluşun öncelikle kullanım alanının savaş cepheleri ve üretim tesislerindeki kontrol edilemeyen ağır kanamalı yaralanmalar olması bekleniyor.

Bu çabayı Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.

Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋‍♂️

Blogumda ise Sanayi Devrimi sürecinde hayatımıza fabrikalarla giren kapitalizmin bugün veri merkezleriyle ilerleyen sürecinin uzaya taşınan rekabetine baktım.

Peki ne yapamadım? Podcast serim “Haddini Aşan Yaşam Rehberi” için yeni bölüm hazırlayamadım. Muhtemelen önümüzdeki hafta da hazırlayamayacağım.

Bunu telafi etmek adına belki de Dünya Halleri bülteninin EN uzun sayısını hazırladım. Yapay zeka destekli intihar kapsüllerinden hibrit motorlu İHA’lara, yüzlerce milyon dolarlık kripto soygunundan su soğutmalı cep telefonlarına kadar; rengarenk, dopdolu bir sayı.

(Uzunluğu sebebiyle bülten e-posta abonelerinde eksik çıkabilir. Sonunda çıkacak bağlantıya tıklayarak kalan kısmı da okumayı ihmal etmeyin derim.)

🌍 Genel Gündem

Tarihten bir yaprakla başlayalım. 78 - 139 yılları arasında yaşamış Çinli devlet adamı Zhang Heng, tarihin ilk sismoskobunu icat etmiş. Basit bir mantığı var ancak buna rağmen 650 kilometre ötedeki sarsıntıları ve yönünü tespit edecek kadar etkiliymiş. 8 ejderha figürünün taşıdığı 8 top var ve sarsıntı durumunda o yöndeki toplar düşerek altındaki kurbağanın ağzına düşüyor. Günümüze ulaşmış çalışan bir örneği olmadığı için iç mekanizması bilinmiyor. Fakat ipuçlarından faydalanarak bazı tahminler yapılmış. Ayrıntılarını videodan izleyebilirsiniz.

Çin’den devam edelim. 2025 sonu verilerine göre ülkedeki doğum oranı tarihin en düşük seviyesine düşmüş durumda. Nüfus 1 yılda 3 milyon azalmış.

Ek bilgi: Türkiye de benzer bir tabloyla alarm veriyor. TÜİK verilerine göre geçen yıl sadece 889 bin 598 bebek dünyaya gelmiş.

ABD, Birleşmiş Milletler’e bağlı Dünya Sağlık Örgütü’nden çekildi. Üstelik 278 milyon dolarlık borcunu ödemeden.

Konu açılmışken; Wired dergisi ABD Başkanı Donald Trump’ın stratejisinin ülkenin bugüne gelmesini sağlayan değerleri yok ederek nasıl bir felaketi hazırladığını mükemmel bir dosyayla derlemiş. Genel kültür adına mutlaka okunası. ABD’nin çöküşüne sebep olacağı öne sürülen gerekçeler şöyle:

• Göçmenlerin; özellikle de eğitimli yabancı işgücünün engellenmesi.

• Üniversitelere ve bilimsel araştırmalara kamu desteğinin kısılması.

• Serbest ticaretin ve küresel pazarın terk edilmesi.

• Hukukun üstünlüğünün ve öngörülebilirliğin erozyonu.

• NATO başta olmak üzere uluslararası ittifakların aşındırılması.

• ABD dolarının bağımsız ve güvenilir para olma özelliğinin yitirilmesi.

Son olarak; Trump’ın “Burası benim olmalı” inadıyla göz diktiği Grönland adası sebebiyle ilişkilerin kopma noktasına geldiği Danimarka’da Amerikan ürünlerini boykot için “NonUSA” ve “Made O’Meter” adlı iki mobil uygulama geliştirildi. Günde 200 binden fazla indirilerek Top10 listesine giren bu uygulamalarda ürünün barkodunu okutarak ABD ile ilişkili olup olmadığını (dolayısıyla satın alıp almayacağınızı) anlıyorsunuz.

Avrupa Birliği, kritik alanlardaki teknolojik altyapısında Çin kökenli yazılım ve donanımların kullanımına son vermeye hazırlanıyor. Düzenleme doğrultusunda üye ülkelerde telekomünikasyon ve enerji alanında Huawei ve ZTE gibi şirketlerin ürünlerinin kullanılması engellenecek.

Geçtiğimiz ay ABD’de düzenlenen dünyanın en büyük teknoloji fuarı CES’e 4 bin şirket ve 148 bin ziyaretçi katıldı. MIT Technology Review’un konuyla ilgili makalesi önemli bir ayrıntıya dikkat çekiyor: Stand kuran şirketlerin dörtte biri Çinliydi. Ve yapay zeka donanımı ve robotik başta olmak üzere birçok alandaki en uç noktayı temsil ettiler.

Bu kadar güncel siyasete girmişken, bir de çağın kanseri “kutuplaşma” meselesine ait araştırma paylaşayım. “Edelman Güven Barometresi” raporuna göre kendisinden farklı siyasi görüşlere ait kaynaklara kulak verenlerin oranı dünya genelinde düşüyor.

Peki ya sizde durum nasıl?

Değerleme yöntemleri sürekli tartışılan teknoloji girişimleri sayesinde aslen bir mitoloji terimi olan Unicorn (1 milyar dolar değere ulaşan şirket) ve Decacorn (10 milyar dolar değere ulaşan şirket) kavramlarına alıştık. 2026’da bir yenisi daha yolda: “Hectocorn”. Yani 100 milyar dolar değerlemeye sahip girişimler. Halka arz sürecindeki liste başı adaylar: OpenAI, Anthropic, SpaceX ve Stripe.

Filo yönetim yazılımları geliştiren “Geotab”, 21 marka ve modele ait toplam 22 bin 700 elektrikli aracın gerçek kullanım verileri üzerinde bir çalışma yürüttü. Buna göre hafif sınıf elektrikli araçların pilleri her yıl yüzde 2,3 oranında kapasite kaybı yaşıyor. Dolayısıyla bu tip araçların pil ömrü ortalama 13 yıl olarak kabul edilebilir. Aynı araştırma, pil sıcaklığını artırdığı için DC hızlı şarjın AC türüne kıyasla daha hızlı yıpranmaya sebep olduğunu belirledi.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Meta’nın Twitter’a rakip olarak geliştirdiği “Threads” adlı sosyal ağ, 2024 senesinde erişim engeli getirilmesinin ardından Türkiye’deki faaliyetini sonlandırmıştı. Web trafiğini ölçen Similarweb şirketinin son raporuna göre günlük 141,5 milyon kullanıcıya ulaşan Threads, bu alanda Twitter’ı geçmeyi başardı.

Hakkındaki gelişmelere yer vermekten usandığım bir konu nihayet sonuçlandı. Çin kökenli ByteDance grubuna ait TikTok’un ABD operasyonu ABD ağırlıklı bir sermaye grubuna geçti. 2020 yılında çıkarılan bir kararname ile hisse devrine zorlanan şirkette ByteDance’in hissesi yüzde 20’nin altına düştü. Dolayısıyla algoritma ve veriler üstündeki kontrolünü de kaybetti. En büyük hissedarlar Oracle ve Dell Ailesi ile yatırım fonları Silver Lake ve MGX oldu. ABD ayağını temsil eden yapı, 14 milyar dolar değerlemeyle paylaşıldı.

Ek bilgi: Dünyada her 7 kişiden birinin kullandığı TikTok’un 26 milyar dolarlık küresel gelirinin yaklaşık 10 milyar doları ABD’den geliyordu. Algoritmanın 200 milyon ABD’li üyeyi ayrı tutacağı yeni düzende yayılma etkisi düşeceği için reklam gelirinin de azalacağı öngörülüyor.

Amazon’un kurucusu Jeff Bezos’un uzay girişimi “Blue Origin”, uzaydan internet sunacak ağı “TeraWave” için binlerce uydu fırlatma izni aldı.

234. sayıda uydudan internet erişimi sunan Starlink’in 7 bin 500 ek uydu fırlatma izni aldığından bahsetmiştim. Bu hamle şirketin abonelerinin daha hızlı ve yaygın bir ağa kavuşmasını sağlayacak fakat bilimciler uydu sayısının bu kadar artmasının çarpışma riskini ve çevresel etkileri büyüttüğünü hatırlatıyor. Halihazırda alçak yörüngede 40 BİN nesne ve 1 milyon 200 bin küçük parça bulunuyor. Bu da zincirleme kaza tehlikesini artırıyor. Güneş fırtınalarına karşı kırılganlık da bir başka sorun. En ilginç bulduğum ayrıntı ise şu oldu: Her uydu, atmosfere girişte 30 kilo alüminyum oksit nanoparçacağı salıyor. Yeni uydularla birlikte bu kirliliğin doğal seviyenin yüzde 600 üstüne çıkması bekleniyor. İnsanlık nimet mi üretiyor yoksa külfet mi, bir türlü çözemiyorum.

Avrupa Komisyonu’nun hazırladığı “Digital Networks Act” adlı yasa taslağı, birliğin telekomünikasyon operatörlerinin radyo frekanslarını süre sınırı olmadan kullanmasına imkan tanıyacak. (Mevcut yasa lisans hakkını 20 yıl ile sınırladığı için operatörler altyapı yatırımlarından kaçınma eğilimindeydi.) Yasanın hedefi, bakır kablo altyapısını terk ederek kıtayı tamamen fiberoptik ile döşemek.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Yapay zeka botlarının intihara teşvik ettiği kullanıcılarla ilgili tartışmalar sürerken Philip Nitschke adlı mucit, geliştirdiği ürünle konuyu apayrı bir noktaya taşıdı: İntihar Kapsülü! Ötanazinin yasal olduğu İsviçre’de hizmet verecek “Sarco” adlı kapsül, içindeki kişinin bir düğmeye basarak nitrojen desteğiyle yaşamına “huzur içinde” son vermesini sağlıyor. Nitschke’nin sıradaki hedefi, yapay zeka destekli bir psikolojik test ile çiftlerin birlikte intihar edebileceği “ikili kapsül” üretmek. 🤦‍♂️

Bu alanda daha “yaşamsal” çalışan markalardan biri de Apple. Sızan haberlere göre firma AirTag boyutlarında ve çift kameralı bir yapay zeka rozeti üzerinde çalışıyor. (Benzer bir ürün geliştiren “Humane”, fena halde çuvallamıştı.)

Kurucuları arasında ABD’nin en büyük yapay zeka şirketlerinin çalışanlarının da yer aldığı “Poison Fountain” (Zehir Çeşmesi) adlı yapay zeka karşıtı girişim, bu algoritmaların eğitim için kullandığı verileri “zehirleyerek” onları kullanışsız hale getirmek için bir çözüm geliştirdi. Verileri okumak üzere web sitelerine gelen yapay zeka botlarını tespit eden yazılım, onun yanlış bilgilerle beslenmesini sağlıyor.

ABD’nin kültür-sanat camiası ise “Stealing Isn’t Innovation” (Hırsızlık, yenilikçilik değildir) sloganıyla üretken yapay zeka hizmetlerine karşı bir kampanya başlattı. Başta Scarlett Johansson, Cate Blanchett ve Joseph Gordon-Levitt olmak üzere 800’ün üstünde oyuncu, şarkıcı ve yazar bildiriyi imzalayarak destek verdi. (Bunlar bana 90’lı yıllarda MP3 ile ortaya çıkan Napster’ın erken dönemlerini hatırlatıyor.)

Malezya, uyarılar sonucu kendine çeki düzen veren yapay zeka botu Grok’a yönelik erişim engelini kaldırdı.

Avrupa Birliği, gerilimin sürekli tırmandığı ABD’nin teknolojisine bağımlılığını azaltmak adına kendi yapay zeka ve bulut bilişim altyapısını oluşturmak için çalışıyor. Bu konudaki en büyük modelleri ise sektörün ezberlerini altüst eden Çin merkezli DeepSeek.

Elon Musk, 2015 yılında kurulduğunda ortak olduğu OpenAI şirketinden, sahibi olduğu Tesla ile yaşanan çakışma sebebiyle 2018’de ayrılmıştı. ChatGPT’nin hizmete geçmesinin ardından Musk’ın doğrudan hedef aldığı OpenAI’da süren çekişme yeni bir davaya daha sebep oldu. Elon Musk, OpenAI ve Microsoft’un OpenAI’ın kar amacı gütmeyen yapısını değiştirmesi sebebiyle dolandırıldığını iddia ederek 79 ile 134 milyar dolar arasında tazminat talep etti. Bu tutar, Musk’ın şirketin kuruluşunda yatırdığı 38 milyon doların 2 bin 900 katına denk. OpenAI ise blogunda yaptığı açıklamada kar amacı güden yapının 2017’de gündeme geldiğini ancak Elon Musk’ın başarı ihtimali görmediği için ayrılmayı tercih ettiğini iddia etti.

Diğer yandan OpenAI, reklam destekli ChatGPT için gün sayıyor. “ChatGPT Go” adlı ücretsiz sürümün ABD’li kullanıcılarını kapsayacak test sürecinde reklamlar belirgin şekilde vurgulanacak ve istenirse kişiselleştirme özelliği kapatılabilecek.

Ek bilgi: OpenAI’ın sadece API erişiminden ayda 1 milyar dolar gelir elde ettiğini biliyor muydunuz? (Bir uygulamanın başka bir uygulamanın altyapısına erişimine izin veren yazılım arayüzüne API adı veriliyor.)

Erişim demişken; iOS platformundaki yapay zeka odaklı 198 mobil uygulamanın kullanıcılarının özel yazışmalarını ve konum bilgilerini sızdırdığı ortaya çıktı.

Wall Street Journal’ın aktardığına göre bu sene dünya genelinde üretilecek belleklerin yüzde 70’i, yapay zeka sektörünün gelişimine paralel olarak sayısı durmadan artan veri merkezleri tarafından satın alınacak. Bunun televizyon ve akıllı ev aletlerinde belirgin bir fiyat artışına sebep olması bekleniyor. Bir diğer risk ise üreticilerin bu talep sebebiyle eski nesil bellek üretimine son verme ihtimali.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Farkında mısınız bilmiyorum ama akıllı telefonlarımız işlemcileri, depolama alanları ve bellekleriyle ortalama bilgisayarları geride bırakalı çok oldu. Fakat hala kapasitelerinin çok az bir kısmını değerlendirebiliyoruz. Emre Koşmaz tarafından kurulan “NexPhone” adlı girişim buna son vermeyi hedefliyor. Telefonun USB-C portunu monitöre bağladığınızda (kablosuz klavye ve fare desteğiyle) Android, Debian Linux ya da Microsoft Windows tabanlı bir PC olarak hizmet veriyor. Bu yıl içinde 549 dolar etiketle satışa sunulacak.

Akıllı telefonların yükselen performansının iki sorunu var: Pil tüketiminin artması ve aşırı ısınma. “Red Magic 11 Pro” ikinci kısmı çözmüş gibi görünüyor. Arka kapağındaki “sıvı soğutma” sistemi ve dakikada 24 bin devirle dönen WindRide 4.0 fanıyla Snapdragon 8 Elite Gen 5 işlemcisini her an serin tutmayı başarıyor. 7 bin 500 mAh pili, 80 watt kablosuz şarj desteği, stereo hoparlörü ve 144 Hz 6,85 inç AMOLED ekranıyla tam bir el oyun konsolu da denebilir. “Nothing” serisini andıran tasarımı da hoşuma gitti.

Soğutma konusunda bir diğer yenilikçi çözüm de “AM2PC” kod adıyla Danimarka merkezli “Heatflow” adlı girişimden geldi. Isınmadan yana en ağır yükü göğüsleyen veri merkezlerine yönelik buluş, 3D yazıcılarla üretilebilen, alüminyum tabanlı bir pasif soğutma çözümü. Yoğuşan ısıyla harekete geçen ve yerçekimiyle eski konumuna gelen yapı, pompa ya da fan kullanmadığı için enerji de harcamıyor. Gerçek bir mucize.

Çin merkezli ev aletleri ve tüketici elektroniği üreticisi TCL, Super Quantum Mini LED teknolojisini kullanan ilk televizyonu tanıttı. Çok daha tutarlı parlaklık, renk, tonlama ve kontrast sunan bu teknoloji, geleneksel TV ekranlarında kullanılan 60 nanometrelik filtreler yerine 5 nanometrelik filtreler içeriyor. Çerçevesiz ekranı, Bang & Olufsen ses sistemiyle destekleniyor. 75 inçlik en ucuz seçenek 7 bin dolar fiyat etiketine sahip.

“Phileole” adlı Belçikalı girişim, yelkenli deniz araçlarının GPS, radar, telsiz ve fener gibi cihazlarının enerji ihtiyacını seyir halinde ya da demirliyken karşılayabilecek bir rüzgar türbini geliştirdi. Yelken direğine takılan türbin 100 cm boya ve 45 cm çapa sahip. Dikey formda olduğu için rüzgar yönüne dönmesi gerekmiyor. Üstelik sessiz ve titreşimsiz çalışıyor. Kış aylarında aküleri dolu tutmak ve nem alıcıyı sürekli çalıştırarak rutubeti azaltmak gibi vaatleri de cabası.

Belçika’dan bir icat daha: Bisikletçilere özel “vücut hava yastığı”. 9 hareket algılayıcısına sahip “Aerobag” adlı ürün kaza anında 100 milisaniyede şişerek boyun, omurga, göğüs ve kalça bölgesini koruyor. 700 ile 850 euro arasında bir fiyatla satışa sunulması bekleniyor. (Bir motosiklet kazası sonucu sakat kalmış biri olarak HERKESE tam korumalı sürüşler tavsiye ediyorum.)

ABD / Columbia Üniversitesi’nden bir ekip, dudak hareketlerini insan hassasiyetiyle taklit edebilen ve kendi kendini eğitebilen “EMO” adlı bir robot başı geliştirdi. Silikon yüzün altındaki 26 mikro motor ile hayat bulan yüz ifadeleri, binlerce saatlik YouTube videoları seyrettirilerek eğitilmiş. Buluşun Gemini ya da ChatGPT benzeri modelleri temel alacak asistan robotlarda kullanılması hedefleniyor.

🔐 Kripto Gündemi

Veri merkezleri ve işlemci kapasitesi adına doymak bilmez bir iştaha sahip yapay zeka, kriptopara sektörünü fena vurdu. “Madenci” olarak anılan Bitcoin üreticilerinin yapay zekaya yönelmesi sebebiyle yeni Bitcoin üretimindeki temel göstergelerden “hash oranı” (hashrate), yüzde 15 oranında düştü.

Bir başka sorun, kriptoparaların hızla “ölmesi”. CoinGecko raporuna göre 2021’den bugüne piyasaya sürülen 20 milyonun üstünde token’ın yüzde 53,2’si işlem görmez hale geldi. Üstelik bunun yüzde 86,3’ü, 2025 yılı içinde gerçekleşti.

Her şeye rağmen bu alanda yüzü gülenler de var. Listenin başında ABD Başkanı Donald Trump geliyor. Trump ailesi, 6,8 milyar dolara ulaşan servetlerinin 1,4 milyar dolarını kriptoparalardan kazanmış durumda. Bloomberg bu konuyu arşivlemeye layık bir dosya ile detaylandırmış.

“Başka türlü” kazananlar da yok değil. Bir hacker, sosyal mühendislik yöntemiyle eriştiği tek bir kişiye ait soğuk cüzdanından 282 milyon dolar değerinde Bitcoin ve Litecoin çaldı.

🧑‍🚀 Göklerden Gelen Haberler

Ukraynalı savunma şirketi “Skyeton” tarafından geliştirilen hidrojen ve elektrik hibrit motorlu insansız hava aracı “Raybird”, cephede kullanan ilk örnek olarak tarihe geçti. Elektrik motoru daha sessiz çalışmasını sağladığı için uzun menzilli keşif ve gözetleme görevlerinde avantaj sağlıyor. 18 bin fit irtifaya çıkabilen Raybird aynı zamanda kendi sınıfının en uzun süre kesintisiz uçabilen modeli.

İnsanlığın Dünya dışındaki ilk (ve şimdilik tek) yerleşimi Uluslararası Uzay İstasyonu, 27 yıllık hizmetinin ardından emekliye ayrılmak için gün sayıyor. Yerini alacak yapıysa uzaydaki ilk ticari uzay istasyonu unvanını taşıyacak. Bu alanda öne çıkan dört aday var: Voyager Technologies, Axiom Space, Blue Origin ve Vast Space. Ayrıntıları Ars Technica derlemiş.

Bu çabayı Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.

Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋‍♂️

Podcast yayınım Haddini Aşan Yaşam Rehberi’nde ise nicedir işlemek istediğim bir konuyu ele aldım. Her şeyin en kötü ihtimalini bilen, hiçbir şeyi beğenmeyen ve hiçbir şeyden tatmin olamayan; mutsuzluk ve kederden beslenen, kursağı çevresinden emdiği heveslerle tıka-basa dolmuş “Umuda Düşman İnsanlar”!

Sesli hali yetmezse, videosunun tam hali için Podbee Media’ya uğramalısınız.

Bu arada Podbee’nin mobil uygulaması yayında: Android / iOS. Beni artık telefonunuzdan; hatta televizyonunuzdan bile izleyebilirsiniz.

Bu hafta dünya gündemi epey yoğundu. Bülten de uzadı. E-postanız yarıda kesilirse, lütfen devam bağlantısına tıklayın. Sağlık bölümü güme gidebilir. Orada da epey ilginç gelişmeler var.

🌍 Genel Gündem

Eğlenceli birkaç keşif ile başlayalım. Bildiğiniz üzere üretiminin üzerinden belirli zaman geçtikten sonra eserlerin telif hakkı kalkıyor ve halka (kamuya) maloluyor (bu yıl Piet Mondrian da listede örneğin). “WikiFlix” sitesi adından da anlaşılacağı gibi Wikipedia ve Netflix sentezi bir arayüzle bu kategoriye giren ve bedelsiz ve reklamsız izleyebileceğiniz 4 bin 410 filmi barındırıyor. Gruplandırmaları gayet güzel. Kataloğunda açık kaynaklı filmler bile var. Arşivin kökeni pek tabii ki “Internet Archive”.

Uzun web adreslerini kısaltan birçok hizmet var. “CreepyLink” en tuhaf olanı. Uzun adresleri, tıklamaya korkacağınız şekilde kısaltıyor. Mesela: https://ic6do.com/LqNaWr_not_virus.com

Hepinizin sürekli “Ay’da bir otel açılsa da tatile gitsek” şeklinde hayaller kurduğunuzu biliyorum. Neyse ki ateşinizi bir parça da olsa dindirecek bir gelişme var. “GRU Space” adlı bir girişim, 6 yıl içinde Ay yüzeyinde kuracağı yaşam alanında yer alacak otel için erken rezervasyon fırsatı sunuyor. Konaklama bedeli 250 bin ile 1 milyon dolar arasında değişiyor. Ön ödeme ise sadece bin dolar. (Parası artanlar için benim de elimde güzel bir tarihi kule var.)

232. sayımızda 1981’de hayata geçen eğlence kanalı MTV’nin geçtiğimiz yılın son günü kapandığından söz etmiştim. Bir çağın bitişini işaret eden bu kararın ardından boşluğa düşenler için yeni bir mecra hayata geçti: “MTV Rewind”. 1970’lerden 2020’lere uzanan 42 binden fazla müzik klibi arşivi. Ne üyelik istiyor ne de reklam yayımlıyor.

MIT Technology Review dergisi, çığır açan 10 teknolojik başlığı derlemiş. Yeni nesil enerji kaynakları, yapay zeka destekli kodlama, genetik düzenleme, ticari uzay çalışmaları ve dahası.

Patent hizmeti sunan “IFI Claims” ise daha zekice bir yöntemle (en çok patent başvurusu yapılan alanlara bakarak), başka bir 10’lu liste paylaşmış. İleri dönüşüm ve biyoloji ile başlayan sıralamada zirveyi yüzde 23’lük büyüme ile pil hücre teknolojileri almış. Bu alanın şampiyonlarıysa iki Japon markası: Honda ve Toshiba.

Pil demişken; Tesla, uğruna Latin Amerika’da darbeler yapıp başkanlar devirdiği lityum madenini işlemek için 2023’te ABD / Texas’ta temelini attığı rafinerisinden görüntüler paylaştı. Şirket lityum ayrıştırmak için kendine has; doğaya saygılı ve sürdürülebilir bir yöntem geliştirmiş.

Google’ın çatı şirketi Alphabet bu haftaki yükselişiyle Nvidia, Apple ve Microsoft’un ardından 4 trilyon dolar piyasa değerine ulaşan dördüncü şirket olarak tarihe geçti.

Facebook’un çatı şirketi Meta büyük bir işten çıkarma dalgasına hazırlanıyor. Şirketten yapılan açıklamada sanal gerçeklik gözlükleri geliştiren “Reality Labs” biriminde çalışan 15 bin kişinin yüzde 10’uyla yolların ayrılacağı söylendi. 4 yıl önce hayata geçen ve şu ana dek 70 milyar dolar zarar yazan metaverse projesinin bütçesi de aynı kapsamda yüzde 30 oranında düşürülecek.

IDC’nin raporuna göre, çip kıtlığının birçok ürün gamını küresel ölçekte vurduğu 2025’in son çeyreğinde PC satışları 76,4 milyon adetle bir önceki yıla kıyasla yüzde 10 yükseldi. Bu gelişmedeki en büyük etkenlerden birinin Microsoft’un Windows 10 desteğini sonlandırması olduğu düşünülüyor.

Bir diğer araştırma şirketi Counterpoint’in raporuna göre 2025 yılı genelinde akıllı telefon satışları dünya genelinde bir önceki seneye kıyasla yüzde 2 büyüdü. Sektörün lideri, yüzde 20’lik pazar payıyla Apple oldu.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Protestolar sebebiyle internetin tamamen engellendiği İran’da uydu tabanlı internet hizmeti “Starlink“ kritik bir öneme kavuştu. Bu ülkede resmi olarak hizmet vermese de son iki yılda ülkeye kaçak yollarla 100 bine yakın Starlink terminali sokulduğu tahmin ediliyor. Şirket eylemler sebebiyle bölgedeki kullanımı ücretsiz hale getirdi. İran yönetimiyse bu erişimi mümkün kılan çanakları tespit edebilmek için istihbarat dronları uçuruyor. Ayrıca askeri sinyal karıştırıcılar (jammer) kullanarak uydu sinyallerini engelliyor. Gerçek bir köşe kapmaca. 2025 yılında çıkarılan bir yasa uyarınca İran’da Starlink bulundurmak İsrail ve ABD adına casusluk kapsamında değerlendiriliyor ve 10 yıla kadar hapis ile cezalandırılıyor. (Konuyla dolaylı bağlantılı eski bir yazımı hatırlatmak istedim.)

İran eylemleriyle bir kez daha gündemin merkezine oturan uydu tabanlı internet ile ilgili bazı güncel ve önemli sıralayayım:

• Starlink, 7 bin 500 ek uydu için onay aldı. Süreç tamamlandığında hizmet toplamda 19 bin uydu ile en geniş ağa sahip olacak. Bu izin aynı zamanda daha alçak yörüngede hizmet vermeye izin verdiğinden dolayı daha geniş bir frekans aralığı kullanılabilecek. (Starlink esasen 22 bin ek uydu için talepte bulunmuştu.)

• Gökleri ABD’ye kaptırmak istemeyen Çin de boş durmuyor. Her biri 96 bin 714 uydudan oluşan iki uydu kümesi için Uluslararası Telekomünikasyon Birliği’ne başvuran yönetim, toplamda 200 bin uydudan oluşacak ağ ile Starlink’i dörde katlamayı hedefliyor.

• Avrupa Birliği’nin uydu operatörü Eutelsat ise Fransız uydu girişimi “MaiaSpace” ile imzaladığı anlaşma ile 2027’de uydu ağının genişleme sürecini tamamlayarak rekabette kaybettiği ivmeyi yeniden kazanmayı amaçlıyor.

Çin’de hizmete geçen ve uzun süre sessiz kalan kişinin yakınlarına acil durum mesajı gönderen “Öldün mü?” (Si Le Me) adlı mobil uygulama, ülkenin en çok indirilenleri arasına girdi. 8 yuan bedelle kullanılabilen bu hizmet, ülkede sayısı hızla artan yaşlı ve yalnız nüfusu bir kere daha gündeme getirdi. Çin’de tek başına yaşayacak nüfusun 2030 yılında 200 milyona ulaşması bekleniyor. Bu sayı toplam nüfusun yüzde 30’una denk.

1996 doğumlu Brezilyalı Luana Lopes Lara, üniversite eğitimi için gittiği ABD / MIT Üniversitesi’nde tanıştığı Lübnanlı öğrencilerle Polymarket adlı “tahmin borsası”nı hayata geçirdi (bahis oluşturma platformu da denebilir). Lara, şu an dünyanın en genç kadın milyarderi. Polymarket sitesini en son Venezuela lideri Nicolas Maduro’nun devrileceğine yönelik açtığı 30 bin dolarlık bahisle 410 bin dolar kazanan anonim bir oyuncuyla duymuştuk. Bu ilginç girişim, yeni bir uzmanlığa da ilham verdi: Edindiği gizli bilgilerle bahis açanları bir başka tabirle “insider trading” yapanları tespit etmek. Bunu kazanç kapısı haline getiren girişimler de var. Polymarket’te açılan bahisleri analiz eden “Polysights” adlı girişim örneklerden sadece biri. 24 bin kullanıcıya hizmet veren şirket, öngörülerinin yüzde 85’inin kazandırdığı iddiasında.

Chainalysis tarafından yayımlanan rapora göre 2025 yılında kullanıcılar kripto para odaklı yöntemlerle 17 milyar dolar dolandırıldı. Bir önceki seneye kıyasla artış yüzde bin 400 olarak kayıtlara geçti. Aynı rapora göre yasal takip sonucu el konulan kripto para tutarı da rekor kırdı. En büyük dilimi ele geçirilen “Prince Group” adlı siber çeteye ait 15 milyar dolar tutarındaki 61 bin bitcoin oluşturdu.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Apple yapay zeka asistanı Siri’yi tanıttığında bugünkü rakiplerinin neredeyse hiçbiri piyasada yoktu. Ancak şirket bu fırsatı değerlendiremeyerek oyunun hayli gerisinde kaldı. Geçtiğimiz yıl ChatGPT çözümünü kullanmak için OpenAI ile anlaşan Apple, bu hafta sürpriz bir kararla yoluna Google Gemini ile devam edeceğini bildirdi. Anlaşma kapsamında Google Siri için özel bir Gemini modeli geliştirecek.

OpenAI, kurucu ortağı ve CEO’su Sam Altman’ın kişisel girişimi “Merge Labs” şirketine yaptığı 250 milyon dolar yatırım ile en büyük paydaşı oldu. 850 milyon değerlemeye ulaşan Merge Labs, (aynen Altman’ın ezeli rakibi Elon Musk’ın Neuralink şirketi gibi) beyin - bilgisayar arayüzü geliştiriyor. Altman, en geç 2075’te insan beyni ile bilgisayarın birleşerek tekilleşeceğini öngörüyor.

OpenAI geçen yıl Apple’ın eski baş tasarımcısı Jony Ive’ın “io” adlı şirketini satın alarak bünyesine katmıştı. Ortaya nasıl bir donanım ürünü çıkacağı herkesin merak konusu. Sızan bilgilere göre bu bir “kulaklık” olacak. “Sweetpea” kod adlı ürün Foxconn tarafından üretilecek. Eylül ayında satışa sunulması beklenen cihazdan ilk partide 50 milyon adet üretilecek.

Çoğumuz unuttu fakat Google’ın e-posta hizmeti Gmail, internetin en devrimsel adımlarından biriydi. 2004’te mevcut seçeneklerin 10 ile 50 MB arası kapasite sunduğu dönemde 1 GB gibi akılalmaz bir alanı ücretsiz sunmuştu (1 Nisan’da hizmete girdiği için herkes bunu bir şaka sanmıştı). Arayüzü ve kullanımı o zamana kadarki hiçbir hizmete benzemiyordu. Sonrasında sektörün hakimi oldu ve tüm rakiplerini taklitçisi haline getirdi. Google şimdilerde “AI Inbox” adı altında Gmail için bir yapay zeka entegrasyonu test ediyor. Ve bence en az ilk adımı kadar sıradışı, işlevsel ve yenilikçi.

Video platformu Roku’nun kurucusu Anthony Wood, önümüzdeki 3 yıl içinde tamamen yapay zeka ile üretilmiş bir filmin gişeleri sarsacağını iddia ediyor.

Kuzey Afrika ülkesi Fas’ın Dijital Dönüşüm Bakanlığı, yapay zeka yatırımlarıyla 2030 yılına kadar gayrısafi yurtiçi hasılanın 10 milyar dolar artmasının beklendiğini açıkladı. 1,2 milyar dolar bütçeli projenin temelinde egemen (ulusal) veri merkezleri, bulut bilişim ve fiberoptik altyapı yatırımları ve yapay zeka uzmanı eğitimleri yer alıyor.

İspanya hükümeti yapay zeka araçları kullanılarak üretilen sahte içerikleri ve izinsiz görsel kullanımını sınırlandıracak yasa tasarısını onayladı. Yasada kişinin görüntü veya sesinin kendi rızası olmadan herhangi bir amaçla kullanılması “meşru olmayan kullanım” olarak tanımlanıyor. Tanınmış kişilerin ses ve görselleriyle oluşturulan içeriklerse ancak yapay zeka üretimi olduğuna yönelik bir ibare bulunması kaydıyla kullanılabilecek.

Yaş sınırlaması gözetmeden herkesin çıplak görsellerini üreten Grok’un yarattığı uluslararası krize bir önceki sayıda değinmiştim. Bu hafta Malezya ve Endonezya’nın Grok’a erişim engeli getirmesinin ardıdan ürünün çatı şirketi xAI gerçek kişilerin kullanımını engelledi. (Kendi hesabından kendi çıplak fotoğrafını paylaşan) CEO Elon Musk ise soruşturma başlatan California Başsavcısı’na “Vallahi benim böyle bir şeyden haberim yoktu” minvalinde bir savunma yaptı.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

ABD merkezli “Overview Energy” adlı girişim, hareket halindeki bir uçaktan yer istasyonuna kablosuz enerji aktararak tarihe geçti. Cessna tipi bir araçla yapılan deneyde enerji, yakın kızılötesi dalgalarla yeryüzüne iletildi. Bu teknik, savunma sistemlerinden uzay yerleşimine kadar genişleyen bir yelpazede, birçok alanda potansiyele sahip.

1992’de kurulan ve 2020’de Hyundai tarafından satın alınan Boston Dynamics şirketinin insansı robotu “Atlas” seri üretime başladı. Depo ve fabrikalara özel tasarım, Hyundai’nin üretim tesislerinden birinde işe başladı. 56 farklı hareket eksenine sahip Atlas 1,90 metre boyunda. 24 saat içinde görevini eksiksiz ve kusursuz öğrenebiliyor. -20 ile +40 santigrat derece aralığında çalışabiliyor, 55 kg yük kaldırabiliyor ve 2,3 metreye kadar uzanabiliyor. Şarjının bitmesine yakın 3 dakikadan kısa sürede kendi pilini değiştirerek çalışmaya devam ediyor. Üstüne çok şey yazılacak türden bir gelişme.

ABD / Stanford Üniversitesi araştırmacıları, ahtapot ve mürekkep balıklarından aldığı ilhamla 20 saniyede renk ve yüzey dokusunu değiştirebilen ve böylece bulunduğu ortamda kamufle olabilen bir “sentetik deri” geliştirdi. Bu yeteneğin en doğal formunu, ilham kaynağından izleyelim.

Telefonların hepsi akıl kazandı fakat karşılığında tasarımlarını kaybetti. Her biri birbirine benzeyen formlardan sıkılanlar için Kickstarter’da fonlanan ve CES fuarındaki “Ikko” standında görücüye çıkan “Mind One” modeli, bende uzun zamandır ilk defa bir telefona sahip olma isteği uyandırdı. Modüler yapısıyla istenirse fiziksel klavyesiyle kullanılıyor. İstemezseniz dokunmatik (ve safir camlı AMOLED) ekranını çıkararak geleneksel bir akıllı telefon gibi de kullanabiliyorsunuz. Klavye kasasında 500 miliamperlik ekstra pili var. Döner başlıklı 50 megapiksel Sony kamera, Android işletim sistemi ve yapay zeka araçları da cabası. (Telefon 429, klavyesi ise 89 dolar)

🩺 Sağlık Olsun

Britanya / Birmingham Üniversitesi’nin gerçekleştirdiği araştırmada, “gülme gazı” olarak da bilinen; anestezide ve diş hekimliğinde kullanılan “diazot monoksit” gazının depresyon tedavisinde de işe yaradığı keşfedildi.

Almanya / Fraunhofer araştırmacıları, zararlı bakterileri yok eden ve faydalı bakterileri koruyan bir diş macunu geliştirdi.

Bazı estetik cerrahlar artık hastalarının meme / kalça büyütme ya da yüz dolgunlaştırma gibi vücut şekillendirmeleri için ölü bedenlerden elde ettiği yağları kullanıyormuş. Bu sayede işlemler genel anestezi gerektirmiyor ve hasta çok kısa sürede iyileşiyor. En sonunda vampir gibi birbirimizin kanını içeceğiz sanırım.

Yapay zeka ile kesişen haberlerle konuyu toparlayalım:

• Nvidia, ilaç şirketi Eli Lilly’ye yapay zeka ile geliştirilecek ilaçlar için 1 milyar dolar yatırım yaptı.

• OpenAI’ın ardından Anthropic de Claude’un araçlarını kullanarak sağlık verileri üzerinden hizmet vermeye başladı.

• The Guardian gazetesinin haberinde yanlış sağlık tavsiyeleri yaptığı ortaya çıkan Google, “AI Overview” sekmesinde sağlıkla ilgili bazı konularda verdiği tavsiye ve yönlendirmeleri kaldırdı.

• Kanserden otoimmün hastalıklara, enfeksiyonlardan nörolojik bozukluklara kadar tıbbın hemen her alanında kritik rol oynayan antikorların en büyük sorunu, geliştirilmesinin yıllar alması. Yapay zeka ile o da artık değişiyor. Bu teknikle geliştirilen bazı örnekler erken klinik deneylerde umut verici gelişmelere sahne oldu. Bu süreç ilaç ve tedavi sürecini kökten değiştirebilecek potansiyele sahip.

Bu çabayı Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.

Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋‍♂️

Bu hafta Oksijen gazetesinde ABD’nin Venezuela müdahalesinin teknolojik gerekçelerine ve Türkiye’de (de) gündeme gelen “15 yaş altına sosyal medya yasağı” konularına yer verdim. Blogumda ise bu yıl boyunca kendinden söz ettirecek teknolojik gelişmelerden bazılarını sıraladım.

Yılbaşı rehaveti nedeniyle Haddini Aşan Yaşam Rehberi podcast’imi yapamadım fakat haftaya telafi edeceğim. Konumu da belirledim: “Umut Emen İnsanlar”!

Gelelim bu esnada Türkiye sınırları dışında yaşananlara.

🌍 Genel Gündem

Oyun endüstrisinin en köklü şirketlerinden Sega’nın kurucu ortağı ve ilk CEO’su David Rosen bu hafta 95 yaşında hayata gözlerini yumdu. ABD Hava Kuvvetleri’nden ayrılarak 1950’lerde Japonya’da küçük bir fotoğraf stüdyosu işleten Rosen, ABD’den Japonya’ya ithal ettiği jetonlu oyun makineleriyle büyük gelir elde etmiş ve 1965’te rakibiyle birleşerek Sega şirketini hayata geçirmişti. Şirket ilk döneminde “Out Run” ve “After Burner” oyunları ile Genesis, Saturn ve Dreamcast konsollarıyla tanınıyordu.

2025’in kesinleşen verilerine göre dünya genelindeki elektrikli araç satışlarında BYD, Tesla’yı geride bırakarak liderliği ele geçirdi.

“+972 Magazine” ve “Local Call” adlı yayınlar tarafından hazırlanan bir araştırma dosyası, Silikon Vadisi’nin dev şirketlerinin İsrail devleti ile Gazze İşgali sürecindeki ilişkilerini ortaya çıkardı. Buna göre İsrail yönetimi Filistinlilerin tüm iletişimini kaydederek analiz ettiği gözetim sistemini Microsoft’un bulut altyapısında çalıştırmış. Benzer şekilde İsrail ordusu bu verileri analiz etmek için ChatGPT benzeri bir yapay zeka aracı geliştirmiş. Bombalanacak hedefler de yine yapay zeka desteğiyle belirlenmiş. Google ve Amazon ise “Nimbus” kod adlı İsrail kamu bulut altyapı sözleşmesi için olağanüstü ticari koşulları kabul etmiş.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

İran’da (yeniden) patlak veren gösteriler sebebiyle ülke genelinde internet erişimi tamamen kesildi.

2021 ile 2024 yılları arasında Hindistan’da çevrimiçi kumar patlaması yaşanınca yönetim önce bu platformların reklamlarını yasaklamış, ardından Facebook ve Instagram’ın çatı şirketi Meta ve Google’ın bu konudaki payına yönelik bir araştırma başlatmıştı. Ancak yayımlanmaya devam eden reklamların analizi sonucu Meta’nın bu yasağı “pek takmadığı” belirlendi. Rest of World sitesi konunun Ortadoğu ve Asya ülkelerindeki yansımalarını içeren ayrıntılı bir dosya hazırlamış. Tam arşivlik. (Meta’nın yasadışı reklam gelirinin 16 milyar doların üstünde olduğu söyleniyor.)

Kapwing hizmetinin raporuna göre halihazırda YouTube’a eklenen yeni içeriklerin yüzde 20’si yapay zeka tarafından üretilen çöp içerikten oluşuyor. Araştırmada bahsi geçen kanallara baktım. Şaşırdım. Siz de bir bakın derim.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Yapay zeka hizmeti Grok’un bu hafta kullanıma sunduğu, yaş ve cinsiyete ayrımı gözetmeksizin kişilerin bikinili görsellerini üretme özelliği Almanya Medya Bakanı Wolfram Weimer tarafından “cinsel tacizin endüstrileştirilmesi” olarak adlandırıldı. Weimer bu işlevin AB’de yürürlükte olan “Dijital Hizmetler Yasası”na aykırı olduğunu hatırlatarak engellenmesi gerektiğini belirtti. Birleşik Krallık ve Fransa’nın düzenleyici kurumları konuyla ilgili soruşturma başlatırken, Hindistan hükümeti uygulamanın durdurulması için platforma 72 saat süre tanıdı. Türkiye’de ise politikacılar adına oluşturulan görsellere erişim yasağı getirildi.

Pabucun pahalı olduğunu fark eden xAI, Cuma günü bu hizmeti sadece paralı üyelerin kullanabileceği şekle getirdi.

Ek bilgi: Bu gelişmelerin ardından Avrupa Komisyonu Grok’un tüm iç belge ve kayıtlarını (olası bir soruşturmaya yönelik) 2026 sonuna dek saklamasını talep etti.

Tüm bu gelişmeler yaşanırken, Grok’un geliştiricisi xAI, E serisi sürecinde Nvidia, Cisco, Fidelity ve Katar Yatırım Fonu gibi kuruluşların başını çektiği gruplardan 20 milyar dolar yatırım aldı.

Ek bilgi: Bilançolara göre xAI ayda yaklaşık 1 milyar dolar zarar yazıyor.

OpenAI (sınırlı bir test grubunda) ChatGPT’ye özel bir sağlık sekmesi ekleyerek “Apple Health” ve “MyFitnessPal” gibi uygulamalardan toplanan sağlık verilerinin tek noktadan analiz edilmesini sağladı.

190. sayımızda tanıttığım yapay zeka hizmeti “Manus”, 232. sayıda değindiğim gibi Meta tarafından satın alınmıştı. Ancak beklenmedik bir gelişme yaşandı ve Çin yönetimi bu hafta ihracat kontrolü ve teknoloji transferi mevzuatına uygunluk açısından bu işlemi incelemeye aldı.

Ek bilgi: Manus Singapur merkezli bir şirket ancak Çin merkezli “Butterfly Effect” şirketi çatısı altında geliştirildi.

Nvidia CEO’su Jensen Huang, ABD’de gerçekleştirilen “Consumer Electronics Show” etkinliğindeki konuşmasında yeni nesil yapay zeka çiplerinin üretiminin tam gaz sürdüğünü vurguladı. Huang, aynı konuşmada altı farklı Nvidia çipi içeren ve yapay zeka hizmetlerinin maliyetini onda birine düşüren “Vera Rubin” mimarisini ve otonom araçlara yönelik “Alpmayo” adlı yapıyı tanıttı. İlk uygulaması bu yıl içinde Mercedes-Benz’in Avrupa ve ABD pazarlarında satacağı CLA serisinde olacak.

Nvidia ve Apple başta olmak üzere pek çok markanın üretimini gerçekleştiren Foxconn, yapay zeka ürünlerine yönelik talepteki artış sayesinde rekor gelir açıkladı. Paylaşılan son bilançosuna göre şirketin 2025’in son çeyreğindeki geliri bir önceki yıla kıyasla yüzde 22 artarak 82,7 milyar dolar seviyesine çıkmış. Geçtiğimiz yıl Foxconn hisseleri yüzde 25,3 yükseldi.

Samsung, “Galaxy AI” kategorisi altında üreteceği yapay zeka destekli cihaz sayısını hızla artıracağını duyurdu. Google’ın Gemini modelini kullanan bu seriden şu ana dek 400 milyon ürün satıldı. Şirketin bu yılki hedefi 800 milyon adet satış (karlılığın 3 katına çıkması bekleniyor). Tek risk, ticaret savaşları nedeniyle yaşanan çip kıtlığına bağlı küresel daralma. Diğer yandan aynı sebeple Samsung’un çip üretim bölümünün cirosu 2025’in son çeyreğinde yüzde 160 oranında artmış olduğu tahmin ediliyor.

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Kendini sürekli yenilemeyi başaran markaların başında LEGO geliyor. Bu hafta tanıttıkları “Smart Play” de bu adımlardan biri. Harekete, yakınlığa göre farklı ışık ve sesle tepki veren akıllı tuğlalar aynı “bir şeyler üretme” konusunda yepyeni bir ufuk açıyor. Seride ayrıca akıllı mini figürler de bulunuyor. LEGO, üstünde 9 yıl çalıştığı ve 25 patent aldığı bu seri için tamamen kendi ekibiyle özel bir silikon çip geliştirmiş. İlk kullanımı üç yeni Star Wars setinde olacak. Fiyatlarının 70 ile 160 dolar arasında olması bekleniyor.

ABD’de düzenlenen teknoloji dünyasının en büyük etkinliği “Consumer Electronics Show“ binlerce yeni ürün ve hizmetin lansmanına sahne oldu. Burada hepsini aktarmak mümkün değil fakat dilerseniz Tom’s Guide, ZDnet, PC World, PC Mag, Gizmodo ve TechRadar sitelerindeki derlemelere bakabilirsiniz.

Bu başlığı, bu hafta karşıma çıkan EN tuhaf ürün ile bitirelim: “Lollipop Star”. Anlatmaya çalışayım: Lollipop şekeri formunda bir şey ama şeker değil. Ağzınıza yerleştirdiğinizde, içinde yüklü şarkıyı dinlettiriyor. Kafatasınıza ve iç kulağınıza yolladığı titreşimler yoluyla. Her biri 9 dolardan satılacakmış. Ben de incelerken sizin gibi “İyi de neden?” diye sordum.

🩺 Sağlık Olsun

Birleşik Krallık / Oxford Üniversitesi’nin araştırması, son dönemde salgın gibi yayılan GLP-1 tabanlı zayıflama ilaçlarıyla kilo verenlerin bu ilacı kestikten sonra yaklaşık 1,7 yılda eski kilosuna döndüğünü belirledi. 9 bin 341 yetişkini kapsayan 37 klinik araştırmanın verilerini temel alan çalışmada ilacın kesilmesi durumunda 2 yıldan kısa sürede sadece verilen kiloların değil; kolesterol, tansiyon ve açlık glukozu gibi değerlerin de eski haline döndüğü anlaşıldı.

Orta ve ağır (majör) depresyona yönelik geliştirilen (ve Avrupa’da 2019’dan bu yana kullanılan) ilk bireysel beyin uyarım cihazı ABD’nin düzenleyici kurumu FDA’dan da kullanım onayı aldı. İsveç merkezli “Flow Neuroscience” adlı girişim tarafından geliştirilen “FL-100” kodlu cihaz, beynin prefrontal korteks kısmına düşük yoğunluklu elektrik akımı uyguluyor. Klinik deneylerde günde 30 dakikalık kullanım ile 10 hafta sonunda belirtilerde yüzde 58 iyileşme gözlendi. FL100, dünya genelinde 55 bin kişi tarafından kullanılıyor. (459 euro)

Brezilya ve Portekizli araştırmacılar, mıknatısların yardımıyla kemik kanserini hem yok eden hem de onaran bir tedavi yöntemi geliştirdi. Çalışmanın temelini cam ile kaplanmış demir-oksit bazlı manyetik nanoparçacıklar oluşturuyor. Bu mikroskobik parçacıklar kanser hücrelerinin içine girdikten sonra ısınarak hücreyi öldürüyor. Ardından aynı parçacıklar oluşturduğu dokuyla kemiği destekleyerek kanserin hasarını onarıyor. Üstelik bu süreçte sağlıklı hücrelere hiçbir zarar verilmiyor.

ABD / Cornell Üniversitesi Veterinerlik Fakültesi araştırmacıları, bölünme (çoğalma) ve yenilenme yeteneğinin kaybıyla yaşanan hücre yaşlanmasını yavaşlatan; hatta durduran yeni bir yaklaşım ortaya koydu. Fareler üzerinde yürütülen deneylerde kök hücrelerden elde edilen veziküller (keseler) ile bozulmanın durdurulması başarıldı. Buluşun insanlarda sağlıklı yaşanan süreyi belirgin şekilde uzatma potansiyeli bulunuyor.

Bu çabamı Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.

Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋‍♂️

Yılbaşı haftasının sakinliğinde (gerçek anlamıyla) günlerimi harcayarak podcast yayınım Haddini Aşan Yaşam Rehberi’ni bloguma da ekledim. O sırada bir teknik sorun sebebiyle önceki podcastim Zihnimin Kıvrımları’nın platformlardan kalktığını fark ettim ve onu da yeniden yayına aldım (arşivi blogumda da mevcut). O sırada vaktiyle blogum için yazdığım temada bir yığın kod hatasına denk gelip hepsini temizledim. Anlayacağınız 2025’in son haftası ekran başında geçti 🤓

Bu kadar anmışken; blogumda bir asistan gibi hayatımıza giren yapay zekanın tam teşekküllü bir platforma dönüşen seyrinin tehlikelerine dikkat çeken bir yazı yayımladım. Oksijen gazetesindeki sayfamda 2026 yılı boyunca otomotivden akıllı telefonlara; gündeme gelecek teknolojileri derledim.

Haddini Aşan Yaşam Rehberi’nde ise bizzat seslendirdiğim Yıldız Tilbe şarkısıyla açıp, Nazım Hikmet şiiriyle bitirdiğim çok güzel bir bölüm sizi bekliyor. Yeni yıl planlarınızı yapmadan önce kulak vermeniz dileğiyle. Podcast platformlarında dinleyebilir ya da Podbee sitesinden izleyebilirsiniz.

Kısa bir özeti şöyle 👇

Türkiye sınırları dışında olup bitenlere gelirsek…

🌍 Genel Gündem

Dünyanın haline yönelik en güncel ve önemli gelişme, ABD’nin uzun zamandır sürtüşme halinde olduğu Venezuela’ya saldırıp Devlet Başkanı Nicolas Maduro’yu karısıyla birlikte tutuklayarak ülke dışına çıkarmasıydı. Aynen 1989 yılında Devlet Başkanı Manuel Noriega’yı ele geçirip ABD’de hapse attıkları Panama İşgali gibi bir durum bu.

Ek bilgi: Panama İşgali’nin “Meşru Gerekçe” (Just Cause) şeklinde manidar bir ismi vardı. Savaş tarihinin en enteresan ayrıntılarla bezeli operasyonlarından biridir. Noriega tutuklandıktan sonra sırasıyla ABD, Fransa ve Panama’da hapis yattı ve 2017’de beyninden alınan tümör sonucu nakledildiği ev hapsinde beyin kanaması geçirerek 83 yaşında öldü)

Maduro da aynen Noriega gibi zalimdi (Hatta Noriega senelerce CIA için haber elemanı olarak çalışmıştı). Halkını sefalete sürükledi, muhalifleri susturdu; bir kısmını öldürttü. Seçimlerde hile yaptı. Ülkenin doğal kaynaklarını istismar etti. Yolsuzluklarıyla kendini ve yandaşlarını daha zengin, halkını daha fakir hale getirdi. Diktatörlerin tüm yükümlülüklerini yerine getirdi. Fakat ABD, Panama’ya ya da Venezuela’ya halklarını baskıdan, zulümden ya da yolsuzluktan kurtarmak; onları adalet ve demokrasiye kavuşturmak için saldırmadı. Irak’a, Suriye’ye, Afganistan’a ne kadar demokrasi, adalet ve refah geldiyse oraya da o kadar gelecek. Bu hukuksuzluğu savunanlar, o tarihi gerçekleri de unutmamalı.

Avrupa Birliği başta olmak üzere pek çok ülke ve kuruluş bu hukuksuzluğu (haydutluğu) kınadı fakat bunların ABD Başkanı Donald Trump üzerinde etkili olmayacağına herkes hemfikir. (Affınıza sığınarak aktarıyorum) “Kimse ABD’ye kafa tutamaz” mealindeki ilk basın açıklaması (”He doesn’t want to fuck around with the United States”) hepimize bunu hatırlatmış oldu.

Bu olayın EN önemli ayrıntısı ve benim bültene taşıma gerekçem Murat Kubilay’ın Twitter’da paylaştığı bir analiz oldu. Kubilay’a göre bu saldırının gerekçesi petrol, evet. Fakat daha çok petrole kavuşmak değil; tam aksine petrolün arzını (bollaşmasını, ucuzlamasını ve ABD dışındaki satıcıların parlamasını) engellemek. İran ve Rusya üzerindeki baskı da aynı sebepten yükseliyor. Kubilay istatistik ve grafiklerle konuyu gayet güzel özetlemiş.

Savaş demişken çok ilginç bir başka gelişmeyi de aktarayım. Çin’e ait bir yük gemisi birkaç gündür gündemi epey meşgul ediyor. Çünkü gemide konteynerler ile füze rampaları, hava savunma silahları ve sensörler gizlendiği iddia ediliyor. Çin yönetimi resmi açıklama yapmayı reddediyor. Üstelik geminin resmi seyir kaydı da yok. (Sivil gemilerle silah taşıma, I ve II. Dünya Savaşları’nda sıkça başvurulan bir hileydi.) Unutmadan: Buna benzer bazı gemiler düşman ülkelerin sualtı internet hatlarını keserek sabote etmek için de kullanılıyor.

Ek bilgi: Hile demişken; “Hayata meydan okuyabilmek için okunması gereken 10 kitap” diye bir liste yapsam ilk sırayı alacak Çinli Komutan Sun-Tzsu’nun (”San Zu” şeklinde okunur) 2 bin 600 yıl önce yazdığı “Savaş Sanatı” kitabını koyarım. İncecik de bir kitaptır. Okumaya üşeniyorsanız, en azından dinleyin.

Inverse sitesi bu yıl video platformlarında gösterime girecek yeni yapımları listelemiş. Hiçbiri beni heyecanlandırmadı. “The Odyssey”i merakla bekliyordum ama paylaşılan fragmanıyla birlikte onu da listemden sildim. Siz yine de bir göz gezdirin.

MTV adlı televizyon kanalı 1 Ağustos 1981’de kuruldu. Liberalizmin ve küresel dönüşümün altın çağında bugün “müzik klibi” dediğimiz şeyi ortaya çıkardı. İlk defa sadece müzik klibi yayımlayan bir TV kanalı doğdu. Bugünkü pek çok popüler program formatı orada ortaya çıktı. Aynen “McDonald’s” gibi kendini aşan bir küresel kültürün (ve kopyalarının) yolunu açtı. Ve 31 Aralık 2025’te açılışında yayımladığı aynı müzik klibiyle kapandı.

Geçtiğimiz Ekim ayında 126 bin dolar seviyesine kadar yükselen Bitcoin, 2022’den bu yana ilk kez yılı zararla kapadı.

Oksijen gazetesinde 2026’ya yönelik beklentileri aktarırken “katlanır telefon” kategorisinden; özellikle Apple’ın bu alanda beklenen modelinden söz etmiştim. Yanko Design sitesi katlanabilir iPhone ile ilgili düşündürücü bir dosya hazırlamış. Bunun “ihtiyaca karşılık veren” ya da “inovatif” bir ürün olmadığını; aksine sadece tüketici baskısı yüzünden üretilen ve “rakipleri taklit edecek” bir ürün olacağını savunuyor. Aynen iPhone Air ve VisionPro gibi tutmayacağını söylüyor. Ben de aynı fikirdeyim fakat diğer yandan Apple’ın ters köşeye yatıran sürprizlerine de gayet aşinayım.

🧑🏻‍💻 Dünyayı Saran Ağ

Küçük yaştaki çocukların sosyal medya kullanmasının yasaklanması, geçen yılın sonunda Avustralya ile başlamıştı. Avrupa ve Asya’da yürüyen benzer çalışmaları önceki sayılarda aktarmıştım. Bu hafta Fransa’nın planı ortaya çıktı. Buna göre 1 Eylül’den itibaren ülkede 15 yaş altı çocukların sosyal medya erişimi engellenecek, varsa mevcut hesapları dondurulacak ve 2028’den itibaren ilk ve ortaokullara telefon getirilmesi yasaklanacak. Fransa Başkanı Emmanuel Macron, bu düzenlemenin Avrupa Birliği genelinde geçerli olması için girişimlerde bulunuyor.

Yörüngedeki 9 binden fazla uydusuyla internet erişimi sunan Starlink, 550 km irtifadaki uydularını 480 km seviyesine indirmeye hazırlanıyor. Amaç, çarpışma riskini azaltarak güvenliği artırmak.

🤖 Yapay Zeka Gündemi

Bu başlığa sektör lideri (ChatGPT’nin geliştiricisi) OpenAI ile bağlantılı birkaç gelişmeyle başlayalım:

• CEO Sam Altman’ın Apple’dan ayrılan efsanevi tasarımcı Jony Ive ile kurduğu (6,4 milyar dolar faturalı) ortaklığın hangi yaraya merhem olacağı uzun zamandır konuşuluyor. Sızan haberlere göre bu ittifakın ilk ürünü “Gumdrop” kod adlı, kalem benzeri bir cihaz olacak. Cihazı Foxconn, Vietnam’daki fabrikasında üretecek.

• OpenAI’ın ana stratejisi, klavye ya da benzeri bir ek arayüze ihtiyaç duymadan; sadece ses ile kontrol edilen bir platform / donanım kurmak (mevcut ChatGPT asistanı gibi). Yukarıda bahsettiğim ürün de buna bağlı bir adım olacak gibi görünüyor.

• Japon fonu SoftBank’ın OpenAI için taahhüt ettiği 40 milyar dolarlık yatırımı denkleştirmek için elinde ne var ne yok sattığından geçtiğimiz sayıda bahsetmiştim. Bu hafta ödemenin eksiksiz şekilde tamamlandığı açıklandı.

• Yapay zeka (YZ) sektörünün 2026 boyunca en çok konuşacağı konuların başında, OpenAI şirketinin muazzam miktardaki giderlerini (zararını) ne kadar daha sürdürebileceği olacak. Google ve Microsoft gibi dişli rakipleri çuvalla paraya, kendi altyapılarına; hatta çiplerine sahipken OpenAI ancak topladığı yatırım ile varlığını sürdürebiliyor.

• “Bu kadar para nereye gidiyor?” diye merak etmişsinizdir. Yazılım, donanım ve model eğitim masraflarını bir kenara bırakırsak; çalışan maaşları konusunda da elinin EPEY açık olduğu kesin. Çalışan başı yıllık ortalama maaş 1,5 milyon dolar seviyesinde.

Para-tura meselesine girmişken; Tech Funding News sitesi 2025 boyunca gerçekleşen toplamı 84 milyar dolara ulaşan en büyük 10 yatırımı listelemiş.

Son dönemin en çok konuşulan (ve benim 190. sayıda tanıttığım) Singapur merkezli (ve Çin kökenli) YZ girişimi “Manus”, bu hafta 2 milyar dolara Meta tarafından satın alındı. (Manus’un 33 yaşındaki kurucusu Xiao Hong)

🧑🏻‍🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar

“Maglev” olarak adlandırılan trenler, manyetik güç ile (mıknatıslarda aynı kutbun birbirini itmesini hayal edin) raylar arasındaki sürtünmeyi son derece azaltan ve böylece çok yüksek süratlere ulaşan elektrikli trenleri temsil ediyor. Bu alanda çalışan Çin / Ulusal Savunma Teknolojileri Üniversitesi, sadece 2 saniyede 0’dan saatte 700 kilometre hıza ulaşan ve 400 metre mesafede durabilen bir maglev treni üretti. 10G ivmelik bu hızlanma insan taşımaya elbette uygun değil. Projenin hedefi 1.000 km/s hıza ulaşarak uçakları geride bırakmak. (Bu teknolojinin uçak gemilerinde uçakları ya da savaş gemilerindeki toplar için kullanılması da mümkün.)

🧑‍🚀 Göklerden Gelen Haberler

İnsanlığın Dünya dışındaki ilk yerleşimi Uluslararası Uzay İstasyonu, 2030 yılında (yani 4 yıl sonra) emekliye ayrılacak. ABD, Rusya, Avrupa, Kanada ve Japonya’nın ortaklığıyla geliştirilen bu istasyonun yerini almak için kıyasıya bir rekabet yaşanıyor. ABD’de Blue Origin, Avrupa’da ise Airbus bu yarışta öne çıkıyor. Gündeme gelen yeni oyunculardan biri de ABD merkezli “Max Space” adlı girişim. Şirket 2027’de “Thunderbird” kod adlı ilk ticari (askeri / ulusal olmayan) istasyonu yörüngeye yerleştirmeyi hedefliyor.

🩺 Sağlık Olsun

ABD’deki Pennsylvania ve Michigan üniversiteleri, dünyanın en küçük ve programlanabilir robotunu üretti. 200 mikrometre boyutundaki mekanizma iki saç teli kalınlığında ve dış desteğe ihtiyaç duymadan hareket edebiliyor. Yıllardır çözülemeyen bu “hareket” sorunu LED ışıklardan enerji toplayan mikro güneş panelleri ve hidrojen peroksit solüsyonu ile çözülmüş. Böylece enerji ihtiyacı bin kat azaltılmış. Robotun birim maliyeti 1 cent. Raspberry Pi tabanlı kontrol ünitesinin maliyeti ise 100 doların altında.

Beyne çip yerleştirerek engelli bireylerin hareket imkanlarını geliştiren Neuralink, 2026’da seri üretime geçmeyi ve çipleri tamamen otonom robotik cerrahi ile hastalara yerleştirmeyi amaçlıyor. Bana pek olası gelmedi ama göreceğiz.

Bu çabayı Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.

Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋‍♂️