Dünya Halleri: 247
13 - 19 Nisan 2026 tarihleri arasındaki kayda değer gelişmeler.
Bu hafta Incel kültürü, video oyunlarının gençler üzerindeki etkileri ve Türkiye’de gençlerin mevcut ruh hali üstüne bir YouTube yayını yapmak istedim fakat yoğunluğum buna izin vermedi. Onun yerine her biri hakkında, kulaktan dolma bilgilerle konuşanları izledim.
Kendi özetime gelirsek; Oksijen gazetesinde daha çok dolandırıcıların hizmetinde karşımıza çıkan yapay zeka araçlarının, bizzat dolandırıcıların hedefi haline geldiği durumlara baktım. Blogumda ise “Artemis II” görevinin bahanesiyle insanlığın uzaydaki arayışına ve bunun potansiyel tehlikelerine göz attım.
Bülten çok uzadığı için e-postanız yarıda kesilebilir. Bu sayıda özellikle “Sağlık Olsun” başlığını okumanızı tavsiye ediyorum. Son derece düşündürücü gelişmeler bulacaksınız.
Haydi başlayalım.
🌍 Genel Gündem
ABD’li müzisyen Garrett Dutton (G. Love), kripto paralarını yönetmek için Apple App Store’dan “Ledger Live” adlı popüler bir cüzdan yönetim uygulaması yükledi. Ardından 10 yıllık emeğiyle biriktirdiği 5,9 Bitcoin’i bu uygulamaya bağladı. Bu adım, onun birikimiyle ilgili son anısı oldu. Çünkü yüklediği, aslında hacker’lar tarafından yazılan sahte bir uygulamaydı ve ele geçirdiği şifresiyle Dutton’un tüm varlığını kendi hesaplarına aktardılar. Aynı risk donanım olarak satılan emsallerinde de var.
Finlandiya / Aalto ve Almanya / Leipzig üniversitelerinden araştırmacılar, geliştirdikleri “Log2Motion” adlı yapay zeka modeli ile akıllı telefon kullanımının parmak hareketleri üzerindeki fiziksel etkilerini ölçmüş. Buna göre yukarı-aşağı yöndeki (dikey) kaydırmalar parmakları daha çok yoruyormuş. Küçük ikonlar ve ekran köşelerine ulaşmak da bu yorgunluğu artırıyormuş. KIYAMAM!
“Grand Theft Auto” (GTA), video oyun tarihinin en ses getiren başlıklarından biri olarak kabul ediliyor. Serinin beşinci ve son sürümü 2013 yılında satışa sunulmuştu. Oyunseverlerin 13 yıldır beklediği “GTA VI”nın son ertelemeyle bu yılın Kasım ayında satışa sunulacağı açıklandı. GTA’nın lansmanının önemi, oyun sektörünün diğer oyuncularını da belirliyor olması. Zira başta Microsoft olmak üzere pek çok oyun stüdyosu, GTA ile aynı zamana denk gelip şansını kaybetmemek için kendi oyunlarının lansmanını öteliyor.
Barclays analizine göre dronlar ve otonom robotlar, yemek teslimat maliyetini paket başına 1 dolar seviyesine indirecek. Bu bedel şu an 5-7 dolar aralığında. Türkiye’de durum daha da beter. Bizdeki son çözüm arayışı, “ifşa etmek”!
Meta’nın Ray-Ban ile ortak geliştirdiği yapay zeka (YZ) destekli akıllı gözlüğün gördüğü umulmadık ilgi ve yarattığı pazara gözünü diken rakiplerin başında Apple geliyor. Kaynakların aktardığına göre şirket şimdiden 4 farklı geometrideki çerçeve tasarımıyla kendi gözlüğünü test ediyor. Teyit edilmeyen bilgilere göre, 2027’de satışa sunulması hedeflenen ürün plastik yerine asetat bir çerçeveye sahip olacak. Ayrıca kamerasının çekim yaptığını karşı tarafa belli edecek bir gösterge içerecek.
🧑🏻💻 Dünyayı Saran Ağ
Apple, kendi cihazlarında acil mesajlaşma, konum paylaşma, yol yardımı ve temel iletişim için kullanacağı uydu altyapısı için 10 binden fazla uyduya sahip Starlink’i reddetti ve yaklaşık 200 uyduyla hizmet veren Amazon ile anlaştı. O esnada Amazon, aynı sektörde 24 uyduya sahip Globalstar şirketini 11,57 milyar dolara satın aldı. (Starlink CEO’su Elon Musk, bu anlaşma uğruna Apple’ı tehdit etmişti.)
2024 yılında kabul edip, 2025 yılında yürürlüğe soktuğu kanunla 16 yaş altındakilerin sosyal medya kullanımını yasaklayan Avustralya, devamında birçok ülkede benzer kararların çıkmasına sebep olmuştu. Ancak bulgulara göre Avustralyalı çocuk ve gençler, yaşlarını daha büyük gösterdiği farklı hesaplarla ya da ebeveynlerinin profilleriyle bu yasağı kısmi de olsa delmeyi başarıyor.
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, dijital hizmetlerde yaş doğrulaması yapacak altyapının tamamlandığını duyurdu. Böylece belirli içerik ve hizmetlere erişmek için önce bu uygulamaya kimlik ya da pasaport tanımlanarak yaş tespiti yapmış olmak gerekiyor. Bu, özünde apaçık bir “fişleme” faaliyeti. Akılçelen kararlar eşliğinde zor kararlar verdiriyor. Ancak von der Leyen, sürecin tamamen anonim çalışacağını savunuyor. Ben derhal ikna oldum. Çünkü uygulama yayımlandıktan 2 dakika sonra kırıldı!
Ek bilgi: Mahremiyet konusundaki (görece) hassasiyetiyle tanınan YZ girişimi Anthropic, bu hafta kimlik doğrulama hizmetini devreye soktu. Bundan sonra üyeler bazı özelliklere erişebilmek için (LinkedIn’in de tercih ettiği) “Persona” sistemine kimlik ve fotoğraf yüklenerek kayıt yaptırılacak. (Persona, Peter Thiel bağlantılı ve epey karanlık bir hizmet.)
Roblox, sıranın kendisine gelmesini beklemeden yaşa dayalı abonelik sistemine geçti. Buna göre 5 - 8 yaş arası kullanıcılar “Roblox Kids” hesabına, 9 - 15 yaş arası kullanıcılar ise “Roblox Select” hesabına atanacak. Tahmin edeceğiniz gibi bu kategoriler bazı kısıtlamalara ve ebeveyn kontrolüne tabi olacak.
Dijital hak savunucusu “Electronic Frontier Foundation”, yaş onayı için profilleme yapacak uygulamaları halihazırda veri ihlalleriyle dolu internette daha fazla gedik açma çabası olarak görüyor. Santa Clara Üniversitesi’nden hukuk profesörü Eric Goldman’ın güzel bir tespiti var: ”Her yeni doğrulama zorunluluğu, internetin biraz daha küçülmesi anlamına geliyor”.
Pew Araştırma Merkezi’nin anketine göre ABD’deki 13 - 17 yaş arasındaki kullanıcıların büyük çoğunluğu Instagram, TikTok ve Snap kullanımının ruh sağlıklarına zarar verMEdiğini düşünüyor. Bunun aksini iddia edenlerin oranı yalnızca yüzde 11. Ancak aynı (memnun) grupta uykusuzluk şikayeti yüzde 37’ye, üretkenlikte azalma şikayetiyse yüzde 29 seviyesine çıkıyor.
Meta ve YouTube, 17 yaşındaki ABD vatandaşı Kaley G. M.’nin kendini ürünlerine bağımlı hale getirdikleri suçlamasıyla açtığı davada geçtiğimiz hafta suçlu bulunarak 6 milyon dolar tazminata mahkum edilmişti. Meta, manidar bir kararla Facebook ve Instagram gibi kendine ait platformlarda kullanıcıları bu tür davalara yönlendiren reklamları yasakladı. Gerekçesi şöyle: “Ey avukatlar; madem bu platformlar zararlı, siz de buradan para kazanmaya çalışmayın”. Allah’tan korkmaz, kuldan utanmaz diye bir tabir var ya hani; tam o hesap.
Ek bilgi: Yıllık reklam geliri 243 milyar doları geçmesi beklenen Meta, Google’ı geride bırakarak liderlik koltuğuna oturmak üzere.
Maruz kaldığı saldırıların gölgesinde kaldı fakat İran’da internet devlet eliyle kimi zaman tamamen, kimi zaman kısmi şekilde kesilmeye devam ediyor. Bunu aşmak için kullanılan en ilginç yöntemlerden biri, uydu TV yayınlarının sinyallerine veri paketleri yerleştirerek içerikleri yaymak. Bunun için (sponsorları biraz şaibeli görünen) “NetFreedom Pioneers” tarafından geliştirilen “Toosheh” (Farsça sırt çantası) adlı uygulamayı kullanıyorlarmış. (Steganografinin bir türevi denebilir.)
🤖 Yapay Zeka Gündemi
Çin’de faaliyet gösteren “Shanghai Yapay Zeka Laboratuvarı”nda mühendis olarak çalışan 24 yaşındaki Zhou Tianyi’nin 4 saatte geliştirdiği “Colleague Skill” projesi, kendi alanında bir fenomene dönüştü. Modelin amacı, insanların kendine has yeteneklerini dijitalleştirip, herkesin faydalanabileceği “taşınabilir” becerilere dönüştürmek. Böylece şirketlerde işten ayrılacaklar sebebiyle oluşacak bilgi boşluğunun doldurulması bekleniyor. Üretilen örnekler arasında Apple’ın kurucusu Steve Jobs’un yeni ürün sezgisi; hatta ruhani lider Gautama Buddha’nın bilgeliği gibi iddialı örnekler bulunuyor.
Elon Musk, 2015’te faaliyete geçen OpenAI’ın kurucu ortaklarındandı. Ancak Tesla’daki görevinin çıkar çatışması yarattığına kanaat getiren yönetim kurulunun talebiyle 2018’de şirketten ayrılmıştı. Bu olayla başlayan ve 2024’te mahkemeye taşınan gerginlik, bu ay görülecek ilk duruşmayla YZ sektörünün en kritik hukuki mücadelesine sahne olacak. Musk, Sam Altman’ın CEO ve yönetim kurulu üyeliği unvanlarının alınmasını ve kendine 134 milyar dolar tazminat ödenmesini istiyor.
ChatGPT’nin geliştiricisi OpenAI’ın CEO’su Sam Altman’ın ABD’nin San Francisco şehrindeki evi ikinci kez saldırıya uğradı. Geçtiğimiz hafta 20 yaşındaki bir saldırgan, Altman’ın konutuna molotof kokteyli atmıştı. Bu olaydan iki gün sonra 23 ve 25 yaşında iki kişi Sam Altman’ın evine silahlı saldırı düzenledi. Olayda yaralanan olmazken, failler yakalanarak tutuklandı. Altman, bu saldırıların The New Yorker dergisinin “Sam Altman May Control Our Future—Can He Be Trusted?” başlıklı makalesi yüzünden yapıldığını iddia ediyor.
Ek bilgi: OpenAI da aynen rakibi Anthropic gibi en ileri teknolojik ürünlerini sadece güvenilir şirketlerle (ve ülkelerle) paylaşma kararı aldı.
Facebook, Instagram ve WhatsApp’ın çatı şirketi Meta, CEO’su Mark Zuckerberg’in 3 boyutlu ve YZ destekli bir avatarını üretti. Zuckerberg’in fiziksel özelliklerine ve düşünsel tarzına sahip dijital ikiz, karar destek ve yönlendirme alanındaki görevleri onun yerine yürütüyor. Böylece 70 bin çalışanın tamamı doğrudan CEO’ya ulaşabilecek (Elbette tam tersi de geçerli!).
🧑🏻🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar
Mobil oyun konsollarıyla tanınan Anbernic’in son ürünü “RG Rotate”, bu alandaki en sıradışı tasarıma sahip.
Güneş enerji panelleri, ışığın ortalama yüzde 20’sini elektriğe dönüştürebiliyor. Shockley–Queisser limitine göre teorik üst limit ise yüzde 33. Ancak Japonya / Kyushu Üniversitesi araştırmacıları, mevcut alandaki verimi yüzde 130 artıran bir yöntem geliştirdi. Bu çözüm ile panellerdeki enerji dönüşüm oranının yüzde 45’e ulaşması hedefleniyor.
🩺 Sağlık Olsun
Şu cümleyi dikkatle okuyup, bir düşünün lütfen: ABD / Purdue Üniversitesi’nden bir grup, vücuta enjekte edildiğinde kandaki hemoglobin yardımıyla kendiliğinden birleşerek beyinde işlevsel hale gelen yumuşak elektrotlar geliştirdi. Oluşan elektrot ağı, beyin aktivitelerini uzaktan kablosuz kontrol edebilmeyi sağlıyor. İcadın epilepsi, Parkinson ve felç hastalarında kullanılması hedefleniyor.
Beyne çip yerleştirmeyi başaran ilk girişim Neuralink’in kurucu ortağı ve eski başkanı Max Hodak, yeni şirketi altında geliştirdiği ilk çipi insan beynine yerleştirmeye hazırlanıyor. Projeyi Mart ayında ekibe katılan ABD / Yale Tıp Fakültesi’nden Dr. Murat Günel yönetiyor.
Harvard Üniversitesi’nden çıkan YZ girişimi “Engramme”, insan hafızasını dijital olarak genişletmeyi vaat eden çözümü için 100 milyon dolar yatırım arıyor. “LMM” (Large Memory Model / Geniş Bellek Modeli) adını verdiği yapı, kullanıcının tüm dijital izlerini depoluyor ve “hatırlama” işlevini üstlenerek (kişinin bir komutla sormasına gerek kalmadan) sunuyor. Önce düşünmeyi YZ’ya devrettik. Şimdi sıra hatırlamakta. Devamını hayal edemiyorum. Belki de sırada hayal etmek var.
Son zamanlarda karşıma çıkan EN ilginç gelişmeyle bitirelim: ABD’li bir grup araştırmacı, genetiği değiştirilmiş hücreleri korumak için DNA seviyesinde çalışan bir “biyolojik şifre sistemi” geliştirdi. Kullanılan yöntem hücrenin DNA’sını parçalayıp karıştırıyor ve yalnızca doğru sırayla verilen kimyasallarla (parolayla) doğru dizilime dönüyor. Yanlış parola uygulandığında hücre toksin (zehir) üretiyor. Nasıl ama?
Beni Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.
Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋♂️
Tüm okuyucular olarak en sevdiğimiz kısımlar ‘ben ikna oldum, kesin öyledir, tabi canım asla bozulmaz, italik bold ve büyük harfle yazılan göndermeler’
Ancak benim favorim hala ‘ben ikna oldum’
Haftaya bir adım önde başlama hissi 🙏🏻