Dünya Halleri: 136

26 Şubat - 03 Mart 2024 tarihleri arasındaki kayda değer gelişmeler.

İki güzel haber:

1. İstisnasız her gün ve mümkün olan her mecra ve fırsatta duyduğum “Zihnimin Kıvrımları devam etmeyecek mi?” sorusundaki beklentiyi kısmen karşılayacak yeni bir maceram var: “Haddini Aşan Yaşam Rehberi”. Bu yeni podcast serisinde her hafta haddini aşmak ile bilmek arasında gidip gelerek kendime sorduğum soruları sizlerle paylaşacağım. “Dert edinmek” başlıklı ilk bölümü bütün platformlarda yayında. Bir kulak verin isterim. (Zihnimin Kıvrımları da bir gün kaldığı yerden mutlaka devam edecek.)

2. Oksijen gazetesindeki yazılarımı abone olmadıkları için okuyamayanlardan sıkça sitem alıyordum. Yönetimden aldığım izinle bundan böyle hepsini bir hafta sonra blogumda yayımlayacağım. Geçen haftakini ekledim bile.

Bu hafta tanıştığım bir öğretmen, bülteni öğrencilerine okuttuğunu söyledi. Bir yanım fena halde gururlandı; diğer yanım birilerinin eziyetine dönüşme ihtimaliyle ürperdi. Umarım ilginizi çekiyordur gençler. Ben elimden geleni yapıyorum. 🤓

---

Haftanın Tortusu

Apple, “Project Titan” kod adıyla 10 yıldır büyük bir gizlilik ve devasa bir bütçeyle üstünde çalıştığı otonom araç projesini hiçbir gerekçe göstermeden iptal ettiğini açıklayarak gündemi sarstı. Projede çalışanların bir kısmı üretken yapay zeka projelerine kaydırıldı. Kalan bin 400 kişi ise ya 90 gün içinde şirket içinde yeni pozisyon bulacak ya da ayrılacak. Ayrılma kararı alan ilk kişi, ekibin başındaki Başkan Yardımcısı (ve COO) Jeff Williams oldu.

Japon Hükümeti, Tayvanlı çip üreticisi TSMC’nin Japonya fabrikasındaki üretim kapasitesini artırabilmesi için 4,9 milyar dolarlık ek sübvansiyon paketi sunmaya hazırlanıyor. TMSC’nin ABD ve Almanya fabrikalarının  inşasına da (topladığı 20 milyar dolar yatırım sayesinde) eşzamanlı devam ediliyor.

“Future Chips Academy” adlı program kapsamında Güney Kore’nin teknik üniversitelerinden 60 öğrenciyi eğiten Hollandalı çip üreticisi ASML, mezunların ülkede kalması için girişimde bulundu. Kalkınma ajansı Brainport’un raporuna göre yüksek teknoloji alanında önümüzdeki 8 yılda sadece Eindhoven şehrinde 50 bin uzmana ihtiyaç duyuluyor.

Fotoğraftan testosteron damlıyor.

Suudi Arabistan’ın 2030’da tamamlamayı hedeflediği 500 milyar dolar bütçeli akıllı şehir “Neom”un son durumunu yansıtan bir video paylaşıldı.

Oyun şirketi EA, 670 kişiyi işten çıkaracağını ve yeni yatırımlarda tasarrufa gideceklerini açıkladı.

Sony ise PlayStation biriminin yüzde 8’ine denk gelen 900 kişi ile yollarını ayıracaklarını bildirdi. Bu kapsamda Londra ofisi tamamen kapatılacak.

Dünyayı Saran Ağ

İnternetin kırılgan yanını ortaya koyan ilginç bir gelişmeyle başlayalım. Seacom şirketinin Yemen kıyısında bulunan ve Avrupa’yı Hindistan’a bağlayan sualtı internet kablosu hasar görünce iki bölge arasındaki erişim kesildi. Bölgedeki Huti savaşçıları yüzünden arızaya müdahale edilemeyince bağlantı bir başka hat üstüne kaydırıldı.

Starlink hizmetiyle alçak yörünge uydularından internet erişimi sunan SpaceX, mobil operatör T-Mobile yürüttüğü projede cep telefonu üzerinden uydu tabanlı ilk mesajlaşmayı gerçekleştirdi (PDF).

Bu yapıda telefonlar uyduları baz istasyonu olarak algıladığı için sistem mevcut bütün cihazlar tarafından kullanılabiliyor. Dolayısıyla dünyanın her köşesinin kapsama alanına girdiğini söylemek artık mümkün.

En azılı fidye virüsü LockBit’in sunucuları, geçtiğimiz hafta gerçekleştirilen küresel  bir operasyon ile ele geçirilmiş ve grupla bağlantılı olduğu iddia edilen bazı failler tutuklanmıştı. Hacker grubu bu hafta yaptığı açıklamayla “meseleyi halledip yeniden faaliyete başladıklarını” bildirdi.

Apple, iOS 17.4 sürümüyle birlikte iMessage uygulamasında “PQ3” kodlu yeni bir kriptolama protokolüne geçmeye hazırlanıyor. Kuantum bilişim dönemine yönelik geliştirilen ve şirketin “dünyanın en güçlü mesajlaşma protokolü” olarak tanıttığı PQ3, kripto anahtarının üçüncü bir tarafın eline geçmesi durumunda otomatik olarak yeni bir anahtar üretebilen 3. seviye güvenlik yapısına sahip.

Rekabete aykırı uygulamaları nedeniyle ABD’de yargılandığı davada ifade veren Google, piyasadaki hakim konumunun hizmet kalitesinin sonucu olduğunu ispatlamak adına ilginç belgeler paylaşmaya devam ediyor. Bu haftaki savunmasında şirket Microsoft’un 2018 yılında arama motoru Bing’i Apple’a satmak için görüştüğünü ancak performansının yeterli görülmediği için anlaşılamadığını iddia etti. (ABD Adalet Bakanlığı’nın raporuna göre Microsoft 2009 yılında kullanıma sunduğu Bing için bugüne dek 100 milyar dolara yakın bütçe harcamış.)

Yapay Zeka Gündemi

NVIDIA şirketinin CEO’su Jensen Huang, insan zekasını aşacak bir yapaygenel zekanın 5 yıl içinde hayata geçeceğini iddia etti. (Böyle önermelerde hep hangi insanın zekası diye düşünüyorum.)

Bazı kullanıcılar Microsoft’un yapay zeka destekli sohbet botunun tanrısal karaktere büründüğünü ve kendisini sorgulamadan ona tapınmalarını istediğini söylüyor. (Neyse ki anasına sövmemiş; bir de o model var çünkü.)

Samsung, kişinin sağlık verilerini ölçerek raporlayan ve tavsiyeler veren “Galaxy Ring” adlı bir “akıllı yüzük” tanıttı.

Yazılı metinlerden yapay zeka desteğiyle müzik üreten hizmetlere bir seçenek de (Photoshop ile nam salan) Adobe’den geldi: “Project Music GenAI Control”.

(OpenAI’ın en büyük hissedarı) Microsoft, Fransa merkezli “Mistral AI” şirketine 16 milyon dolar yatırım yaparak ortak oldu. Avrupa Birliği Rekabet Kurumu’nun soruşturma kararı da hemen ardından geldi. Bu yatırım ile Mistral AI 2 milyar dolar değerlemeye ulaştı. (Ben de kullanıma sunulduğundan beri kullananlardan biriyim.)

OpenAI ise önümüzdeki ay yönetim kuruluna yeni isimler alacağını açıkladı. (Geçtiğimiz yılın sonunda CEO Sam Altman’ı önce kovup sonra göreve iade eden yönetim ekibinin bir kısmı bu süreç sonrası istifa etmişti.)

Ek bilgi: Kurucu ekibinde yer alan ancak sonradan (Tesla bünyesindeki stratejik çakışmalar sebebiyle) ayrılma kararı alan Elon Musk, OpenAI’ı kuruluş felsefesine aykırı (kar odaklı) hale geldiği için mahkemeye verdi.

Google, önümüzdeki yıl Android platformunda çok daha gelişmiş bir yapay zeka dil modelini kullanıma sunacaklarını duyurdu.

Ek bilgi: Tuhaf bir gelişme olarak Google’ın henüz genel kullanıma sunmadığı bir yapay zeka aracını kullanarak içerik üretmeleri adına yayıncılarla on binlerce dolarlık anlaşmalar yaptığı ortaya çıktı.

En büyük iki hissedarı konumundaki Norveç Varlık Fonu and Legal & General, (yatırımlarının akıbetini öngörebilmek adına) Apple’ın yapay zeka alanındaki stratejisini açıklaması için talepte bulundu. Konuya sıcak bakmayan Apple’ın imdadına yatırımcılar yetişti ve bunun şirkete zarar vereceğini savunarakreddedilmesini sağladı. Kararın alındığı yıllık toplantıda CEO Tim Cook, bu yıl yapay zeka alanında “yeri yerinden oynatacaklarını” iddia etti.

Yapay zekanın karanlık yüzüyle ilgili ilginç bir gelişme: ABD Savunma Bakanlığı, bombalayacakları hedefleri “Project Maven” adlı bir algoritma ile belirliyor. Deney tahtası elbette Ortadoğu. Sistem şu ana kadar 85 hava saldırısını yönetmiş.

Keşif, İcat ve İnovasyonlar

Bültende daha önce de yer verdiğim (şu ana dek 675 milyon dolar yatırım toplayan) otonom insansı robot “Figure 01”, bu hafta paylaşılan videosuna göre epey yol almış.

ABD / California Riverside Üniversitesi, geliştirdiği yazılım kontrollü yeni çalışma prensibiyle mevcut işlemcilerde yüksek oranda enerji tasarrufu ve verimlilik artışı sağlamayı başardı. Tekniğin temelinde veriyi ayrı ayrı işleyen grafik ve merkezi işlemcilerin paralel düzende aynı anda çalışarak daha etkin hale gelmesi yatıyor. SHMT (simultaneous and heterogeneous multithreading) olarak adlandırılan yapının özellikle veri merkezlerindeki enerji tüketimini ve soğutma maliyetlerini düşürmesi bekleniyor.

İtalyan Teknoloji Enstitüsü, bacakları işlevsiz kalan kişilerin ayakta durmasını ve yürümesini mümkün kılan bir harici iskelet (exoskeleton) üretti. “Twin” adlı elektrik destekli iskelet kısmen yürüyebilenlere destek olabildiği gibi rehabilitasyon amacıyla da kullanılabiliyor. Kurumun 2013‘ten bu yana üstünde çalıştığı cihazın bu yıl satışa sunulması hedefleniyor.

Scripps Araştırma Enstitüsü, dünyanın en öldürücü yılan türlerinden kobra zehrine karşı sentetik bir antikor geliştirdi. Yeni antikor, 300 tür yılan zehrinin ortak noktası olarak tespit edilen 3FTx proteinini hedef alıyor. Buluşun mevcut tüm yılan zehirlerine karşı ortak panzehir olarak kullanılma ihtimali yüksek.

Ek bilgi: Her yıl yılan sokması sebebiyle dünya genelinde 138 bin kişi hayatını kaybediyor ve 400 bin kişi kalıcı şekilde sakatlanıyor.

Kripto Gündemi

Rusya, DFA olarak da anılan dijital finansal varlıkların uluslararası anlaşmalarda kullanımına izin verecek düzenlemeyi Devlet Başkanı Vladimir Putin’in onayına sundu. Kararın gerekçesi, Ukrayna Savaşı sebebiyle alınan uluslararası finansal kısıtlamaları aşabilmek.

Kara para akladığı suçlamasıyla ABD’de yargılanan kripto para borsası Binance’in mahkemeye sunduğu 4,3 milyar dolarlık tazminat teklifi kabul edildi. Savcılık, 175 milyon dolar kefaletle tutuksuz yargılanan CEO Changpeng Zhao’nun 30 Nisan’da görülecek karar duruşmasına kadar ek yaptırımlara tabi olmasını talep ediyor.

Hong Kong’un kripto ve dijital varlık borsası açmak için dağıttığı lisanslar için 22 başvuru yapıldı. (İlginç bir ayrıntı olarak Binance başvuranlar arasında yer almadı.)

Göklerden Gelen Haberler

Japonya’nın SLIM adlı aracı 19 Ocak’ta Ay’a inmiş ancak teknik aksaklıklar sebebiyle güneş panellerini açamayarak enerjisiz kalmıştı. Ay’ın karanlık (ve soğuk) yüzeyinde kalan araç 14 gün sonra Güneş ile temas ederek sinyal gönderdi. Fakat bu sefer de 121 derece santigrat sıcaklık sebebiyle yeniden devre dışı kaldı.

ABD merkezli “Intuitive Machines”, Odysseus adlı aracıyla geçtiğimiz hafta Ay’a inen ilk ticari girişim unvanı kazanmıştı. Ancak Güneş panellerinin işlevsiz kalması sebebiyle “ilk özel uzay enkazı” olarak bir unvan daha kazandı. Geride hatıra olarak son enerjisiyle (can havliyle) yolladığı kareler kaldı.

Sağlık Olsun

31 yıldır AIDS hastalığına yol açan HIV virüsü taşıyan ve kan kanseri olan ABD’li Paul Edmonds (68), kök hücre tedavisi sonucunda her iki hastalıktan da kurtulan beşinci kişi olarak tarihe geçti.

Almanya / Julius-Maximilians Üniversitesi’nin klinik çalışmasında burundan alınacak küçük bir kıkırdak parçasının dizkapağı ve diz eklemi tedavisinde çözüm olabildiği belirlendi. Bu yöntemde burun kıkırdağı laboratuvar ortamında kollajen matrisiyle çoklanarak büyütülüyor ve diz eklemine yerleştiriliyor.

---

Kapanış Notları

Bu hafta Oksijen gazetesindeki sayfamda Türkiye Bilişim Vakfı’nın yeni manifestosundan aldığım ilhamla yerelin küresel ile kesişim kümesini ele aldım.

Son hatırlatmalar

Aşağıdaki forma e-posta adresinizi yazarak (ücretsiz) abone olabilirsiniz.

Dilerseniz Patreon sayfam üzerinden bu çabamı maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.

Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋‍♂️