Dünya Halleri: 242
09 - 15 Mart 2026 tarihleri arasındaki kayda değer gelişmeler.
Yaşamı neredeyse tamamen yutma eğilimindeki teknoloji ekseninde haftayı özetlemek her sayıda biraz daha zorlaşıyor. Yeni çıkan bir cihazda, gökten yağan füzede, intiharla sonuçlanan bir çevrimiçi terapide ya da stratejik madenler uğruna yaşanan jeopolitik çekişmelerde; yani neredeyse kaldırdığınız her taşın altından “teknoloji” çıkıyor. Buna rağmen geçmiş sayılara baktıkça arşiv adına anlamlı bir kesit oluştuğunu düşünüyorum.
Arşiv demişken; vaktiyle bana destek olsun diye bülten içeriğine özel bir arama motoru oluşturmuştum. Gayet de iş görüyor. Sizin de aklınızda olsun.
Bu hafta Oksijen gazetesinde ABD ve İsrail’in İran’a karşı başlattığı savaşın teknoloji ile kesişen; savaşın ve savunmanın kurallarını değiştiren yanlarını ele aldım. Aynı konunun bir diğer derlemesi ise blogumda yayında. (Blogumda ayrıca Mobile World Congress etkinliği kapsamında tanıtılan bazı sıradışı cihazları da aktardım.)
Podcast yayınım “Haddini Aşan Yaşam Rehberi” bu hafta (Çalışan) Kadınlar Haftası vesilesiyle bir erkeğin gözünden ve merakından yola çıkarak iş dünyasındaki kadın kavramına baktı.
Şimdi gelelim o sırada memleket sınırları dışında olup bitenlere.
🚀 Savaş Günlüğü
İran yönetiminin internet kısıtlamalarını aşmak için kullanılan Starlink uyduları ile yürüttüğü mücadelenin ayrıntılarına 23 Ocak tarihli yazımda değinmiştim. Buldukları GPS sinyal karıştırıcı yöntemiyle, Ukrayna işgalinde ordusuna büyük kayıp yaşatan SİHA’lara karşı Rusya’nın dahi beceremediğini İran başarmış ve Starlink altyapısını yüzde 80’e varan oranda engellemişti. Bu yöntem şu günlerde ABD ile İsrail’in saldırısı sonrası geçişe kapatılan Hürmüz Boğazı’nda (dolayısıyla Basra Körfezi’nde de) kullanılıyor. Ve aynı sebeple bölgedeki tüm gemi seferleri felce uğramış durumda.
Gemilerin yollarını bulamaması bir yana, GPS tabanlı trafik takip sistemleri de çalışmıyor. Bunların çoğunun 300 metreye varan uzunluktaki petrol yüklü tankerler olduğu hatırlayınca, risk daha da iyi anlaşılıyor. Bu beklenmedik gelişme, bir dizi girişimin GPS’e alternatif konumlama teknolojilerini gündeme getirdi. Bunların arasında sinyal karıştırıcıları aşmayı başaran çoklu sinyal antenleri, jiroskop ve ivmeölçer ile konum bulan mekanizmalar ve canlı kamera görüntüleriyle uydu fotoğraf arşivlerini eşleştirip tam konumu bulan son derece ilginç çözümler var.
Bu savaşın en umulmadık mağduru, ABD merkezli yapay zeka (YZ) şirketi Anthropic oldu. ABD Savaş Bakanlığı Pentagon, (240. sayıda değindiğim gibi) şirketin çözümlerini hedef belirleme ve istihbarat amaçlı kullanmak istemiş ancak Anthropic bunu reddederek hem milyarlarca dolarlık gelirden olmuş hem de kara listeye alınarak tüm kamu kurumlarında yasaklı hale gelmişti. Neyse ki Pentagon’un imdadına (şirketin baş rakibi) OpenAI yetişmiş ve “Bizim çözümlerimizle herkesi çekinmeden öldürebilirsiniz” demişti. Anthropic kara listeye alınma kararına karşı bu hafta Pentagon’u mahkemeye verdi.
Bu davaya bağlı olarak normalde beklenmesi gereken ama bu anormal günlerde kimsenin beklemediği bir gelişme daha oldu ve OpenAI ve Google’dan 37 mühendis Anthropic’i destekleyen bir ortak bildiri yayımladı. Metinde Anthropic’in duruşunun haklı olduğuna, hükümetin yetkilerini keyfi kullandığına ve Pentagon’un kararının tüm YZ sektörünü baltalayacağına dikkat çekiliyor. (OpenAI CEO’su Sam Altman dahi timsah gözyaşlarını gizleyemedi.)
Ek bilgi: OpenAI’ın robotik ekibinin lideri Caitlin Kalinowski, yaşanan son gelişmeleri gerekçe göstererek şirketten istifa etti.
Dünyanın en büyük ticari uydu görüntüleme şirketi “Planet Labs”, hizmetlerinin İran tarafından kullanıldığı gerekçesiyle çatışma bölgesine ait verileri (ABD dışındaki müşterileri için) 96 saat gecikmeli verme kararı aldı.
İran Savaşı diğer yandan üretken YZ hizmetlerinin de yoğun mücadelesine sahne oluyor. Sahte görsel ve videoların balistik füze misali yağdığı bu dönemde bu tür haberlerin en fazla yayıldığı sosyal ağ olarak ise Twitter öne çıkıyor. Site yönetimi bu hafta YZ üretimi olduğunu belirtmeden savaşla ilgili içerik paylaşanların hesaplarının askıya alınacağını duyurdu.
Ek bilgi: Meta’nın konuyla ilgili birimi “Oversight Board”, 2025’teki İsrail-İran Savaşı sırasında YZ ile üretilen sahte videoları tespit etmeyi “başaramadıklarını” itiraf etti.
Savaşla dolaylı bağlantıya sahip bir gelişmeyle başlığı kapatalım. Otonom (YZ destekli ve insansız) savaş (pardon, savunma) teknolojileri geliştiren “Anduril”, uzay gözetleme alanında 20 yıldır hizmet veren “ExoAnalytic” şirketini satın aldı.
Ek bilgi: Anduril’in 1992 doğumlu kurucusu Palmer Luckey, teknoloji dünyasında ismini 2012 yılında piyasaya sunduğu ve 2014’te 2 milyar dolara Facebook’a sattığı sanal gerçeklik gözlüğü “Oculus” ile duyurmuştu. Facebook önce Oculus’un ismini “Reality Labs” olarak değiştirdi, ardından Luckey’i kapının önüne koydu. O da aynı yıl Andurill adlı savunma teknolojileri şirketini kurdu. Palmer Luckey, ailesinin talebiyle eğitimini evden yürütmüş. Çocukluğunda merak saldığı elektronik dünyası sonucu buralara kadar gelmiş. Gerçekten ilginç (ve hayli Amerikan) bir yaşam öyküsü var. Kişisel blogunda hedefini “askerleri süper kahramanlara çevirmek” şeklinde özetliyor. Kimin kahramanı olacağını, kimin askeri olduğu belirleyecek elbette.
🌍 Genel Gündem
Pis fakirler; müjdemi isterim: Forbes dergisi “Dünyanın En Zenginleri” listesini güncelledi. Fakat değişen pek bir şey yok. Küresel teknolojilerin inşa ettiği tekno-feodalizmin erkek evlatları olarak da okuyabiliriz. Bu yıl küresel milyarder sayısı 3 bin 428 kişiyle rekor kırmış. Toplam servetleri geçtiğimiz yıla kıyasla 4 trilyon dolar daha artarak (bir başka rekoru temsil eden) 20 trilyon dolar seviyesine ulaşmış.
Ek bilgi: Forbes’un bir de “gerçek zamanlı” milyarder listesi var. Gün bazında kazanan ve kaybedenleri gösteriyor. Örneğin ben bu satırları yazarken Chu Mang Yee servetine bir günde 635 milyon dolar eklerken, Julio Bozano 273 milyon dolar kaybetmişti. Büyük başın neşesi de kederi de büyük oluyor. Bunlara takılıp odağımızı kaybetmeyelim. (Kaynak: Statista.)
“Telefon” adlı icat bu ay 150 yaşına bastı. Yıllar boyu yayılımı ev ve işyerleri gibi sabit noktalarda ilerledi. 1,26 milyar kullanıcıyla karasal abone sayısı 2006 yılında son zirvesini gördü ve düzenli gerileme başladı. Yerini alan cep telefonlarıysa 1996’da başlayan yükselişini hala sürdürüyor. İlginç de bir bilgi: Cep telefonları şu an sabit telefonların tarihi boyunca hizmet verdiğinden daha fazla kişiyi birbirine bağlıyor. Aşağıdaki mini belgesel ise mucidi Alexander Graham Bell’in ilk telefon görüşmesine dair.
Apple’ın merakla beklenen “katlanabilir iPhone” ürünüyle birlikte iOS işletim sisteminin de değişeceği söyleniyor. Açıldığı zaman iPad mini boyutunda olacak ve arayüzünün de yine iPad şekline bürünecekmiş. Fiyatı ise 2 bin dolar seviyesinde olacakmış. (Türkiye’deki etiketini varın siz hayal edin.)
Apple demişken; geçtiğimiz hafta tanıtılan “MacBook Pro M5 Max” modeli taşınabilir bilgisayarlar arasındaki en yüksek performanslı platform olarak tescillendi. Bu başarının ardında şirketin kendi tasarımı 18 çekirdekli M5 Max çipi var.
🧑🏻💻 Dünyayı Saran Ağ
Kesinleşen raporlara göre YouTube, 2025 yılında 62 milyar dolar gelir elde ederek dünyanın en büyük medya şirketi oldu. İkinci sırada 60,9 milyar dolar ile Disney var.
Çocukların sosyal medya kullanımını yasaklayarak yeni bir dönemi başlatan Avustralya hükümeti bu hafta da 18 yaşından küçüklerin porno sitelere erişimini engelledi. Kararın ardından ülkedeki VPN satışları zirve yaptı.
ABD’de sosyal medya sektörünü derinden etkileyecek bir dava görülüyor. Los Angeles mahkemesi, sosyal ağ platformlarının “tasarımından kaynaklı işleyiş yapısının” doğurduğu zararlardan sorumlu tutulup tutulamayacağını belirleyecek. Davayı açan kişi 6 yaşında YouTube, 9 yaşında Instagram hesabı açan ve sosyal medya bağımlısı haline geldiğini belirten 20 yaşındaki “K. G. M.” adlı bir ABD vatandaşı. Davalı kazanırsa hem büyük bir tazminat alacak hem de bu ağların işleyiş şeklini tamamen değiştirecek bir gerekçeyi dayatmış olacak.
Son dönemin en popüler siyasetçilerinden İspanya Başbakanı Pedro Sanchez, sosyal ağlarda yayılan nefret söylemini önlemek için “HODIO” adlı bir dijital araç üstünde çalıştıklarını açıkladı.
Hollanda İstihbarat Teşkilatı, Rusya devletine bağlı hacker gruplarının Signal ve WhatsApp kullanıcılarını hedefleyen küresel bir saldırı operasyonu yürüttüğü konusunda uyarı yayımladı. Devlet yetkilileri, askerler ve gazetecileri hedef alan ve resmi destek birimi görünümlü sahte hesaplarla yürütülen eylemin amacı hesaplara ve üye olunan gruplara sızabilmek.
🤖 Yapay Zeka Gündemi
Yale Üniversitesi tarafından yürütülen bir akademik çalışma, YZ sohbet botlarının insanların görüşlerini etkileme konusunda sanılandan çok daha becerikli olduğunu ortaya koydu. Buna göre bu araçların en çok kullanıldığı “özetleme” tekniği dahi, algoritmanın seçiciliğiyle kişilerin değerlendirmesini değiştirebiliyor.
Google’ın YZ aracı Gemini’ın trafiği bir önceki yıla kıyasla yüzde 643 arttı. Aynı dönemde OpenAI’ın ChatGPT ürününün büyüme oranı yüzde 37 seviyesinde kaldı.
Facebook, Instagram, WhatsApp ve Threads gibi bir dizi markanın çatı şirketi Meta, YZ botlarının sosyal ağı olarak gündemde epey yer tutan Moltbook’u açıklanmayan bir bedelle satın aldı. Ağın kurucuları Matt Schlicht ve Ben Parr da artık Meta çatısı altında çalışacak.
Çinli donanım üreticisi “Beelink”, Moltbook’un da kalbindeki YZ vekili “OpenClaw” yüklü bir bilgisayar serisini satışa sundu.
Alibaba tarafından geliştirilen “ROME” adlı bir yapay zeka vekili (agent), hiçbir talimat almadan kendi kendine kripto para madenciliği yapmaya başladı. Model bunu yapabilmek için sistem dışına erişebileceği bir ters SSH tüneli açmış!
Ek bilgi: Bu hafta kripto para tarihinde önemli bir eşik daha aşıldı. 20 milyonuncu Bitcoin üretildi. Yazılımı gereği sadece 21 milyon adet üretilebilecek Bitcoin’in böylece yüzde 95,24’ü gerçekleşmiş oldu. Ancak yine (sürekli zorlaşan) algoritması gereği, kalan kısmının üretilebilmesinin 114 yıl sürmesi bekleniyor.
Elon Musk, sahibi olduğu Tesla ve YZ girişimi xAI ile ortak ilerleyecek yeni projesini duyurdu: “Macrohard”. Tesla’nın geliştirdiği AI4 çipi ve Nvidia tabanlı sunucu altyapısı kullanacak sistem bir yazılım şirketinin tüm süreçlerini tek başına yönetme iddiasında.
🧑🏻🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar
Dünya Halleri okurlarının 2023 yılına denk gelen 108. sayıda tanıştığı Avustralyalı girişim “Cortical Labs”, bu hafta neredeyse her platformda gündem oldu. Fare ve insan beyin hücrelerinden çip üreten (ve hatta onlara bilgisayar oyunu oynatan) şirketin yeni hedefi yine insan beyin hücreleriyle çalışan ilk “biyolojik veri merkezi”ni kurmak. Biyolojik bileşenlerin en büyük avantajı düşük enerji tüketimi. Geleneksel bir YZ çipi binlerce vat enerjiye ihtiyaç duyarken “CL1” kodlu biyolojik çipler sadece 30 vat seviyesinde çalışabiliyor. En büyük sorun ise “hücre ömrü”. Biyolojik yaşam sona erince, veri de kayboluyor.
BMW, geçen yıl ABD’deki fabrikasında “Figure 02” kodlu YZ destekli insansı robotlarını denemiş ve onlarla 30 binden fazla araç üretmişti. Ulaşılan başarının ardından şimdi de Almanya’daki fabrikasında Hexagon tarafından üretilen “AEON” robotlarını test ediyor. İzliyoruz.
Robotlar sadece fabrikalarda rol üstlenmiyor. Yukarıda andığım Figure şirketinin ev kullanımına yönelik insansı robotu “Helix 02” siz yokken ortalığı bile toparlayabiliyor.
BYD’nin üst segment markası Denza, dünyanın en uzun menzilli elektrikli aracı unvanını alan “Z9 GT” modelini tanıttı. Tek şarjla bin 36 kilometre yol alabilen otomobil 9 dakikada tamamen doldurulabiliyor. Çin’deki satış fiyatı yaklaşık 53 bin 600 dolar.
Beni Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.
Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋♂️
Macrohard manidar olmuş (Micro-soft..)
Emeğiniz için teşekkürler.
Pis fakirler girişi şaheser olmuş ..