Dünya Halleri: 243
16 - 22 Mart 2026 tarihleri arasındaki kayda değer gelişmeler.
Bayram, seyran dinlemeyen bülteniniz, tam tekmil karşınızda. Geleneklere uygun olarak, kişisel Z raporuyla başlayalım:
Bu hafta Oksijen gazetesinde yapay zeka araç ve hizmetlerinin insan zekasına ve bilişsel yeteneklerine etkilerini ele aldım. Blogumda ise hem ABD (+İsrail) - İran Savaşı sürecinde yepyeni örneklerle yeniden gündeme gelen “asimetrik savaş” konusuna baktım hem de Avustralya’nın çocuklara sosyal ağları ve porno siteleri yasaklayan düzenlemesinin “maske satışlarını” nasıl patlattığına yer verdim. Evet. Maske.
Bayram sayısını kısa tutayım dedim, olmadı. Gmail abonelerinde yarıda kesilecek. Kalan kısmını okumak için yapmanız gerekeni biliyorsunuz.
🌍 Genel Gündem
Britanya / Oxford Üniversitesi’ne bağlı (“Esenlik Araştırmaları Merkezi” şeklinde çevirebileceğimiz) “Wellbeing Research Centre” her sene bir küresel mutluluk endeksi raporu yayımlıyor. Bu seneki sonuçlarda da liderlik 9 yıldır olduğu gibi Finlandiya’da kaldı. Devamında İzlanda, Danimarka, İsveç ve Norveç var. Soğuk iklimin mutlulukla bir ilgisi var mı dersiniz? İlginç ayrıntılara gelirsek: Sıralamanın ilk 10 satırda anadili İngilizce olan hiçbir ülke yok. 4 sıra birden yükselerek ilk 10’a giren Costa Rica da dikkat çekici. En mutsuz ülke ise Afganistan. Merakınızı gidereyim; Türkiye 94. sırada.
Ek bilgi: Mutluluk hakkında benden iki içerik: Zihnimin Kıvrımları 5. bölüm ve Haddini Aşan Yaşam Rehberi 94. bölüm.
Veri görselleştirme konusunda birbirinden ilginç çalışmalar yapan “Information is Beautiful” grubu, dünyanın meseleleri için harcanan ya da ihtiyaç duyulan bütçeleri bir infografiğe dönüştürmüş. Örneğin video oyunları 300 milyar dolarlık bir pazar oluştururken, 1 milyar insanı aşırı sefaletten kurtarmanın yıllık bedeli yalnızca 175 milyar dolar. Yani 641 milyar dolarlık kişisel servetiyle Elon Musk, 3 milyar 780 milyon kişiyi kurtarabilecek güçte. Gerçi o da boş durmuyor.
Pandeminin sonlarına doğru gündeme gelen metaverse diye bir şey vardı. Hatırlıyorsunuz, değil mi? Göcek Koyu’nu 6 bin dolara satın alan arkadaşlarım olmuştu (NFT tayfasını da unutmadık). O dönem Mark Zuckerberg de heyecana gelip Facebook’un çatı şirketinin adını Meta olarak değiştirmişti. Bu hafta önce bu yapının temelini oluşturan “VR Horizon Worlds” hizmetini Haziran ayında kapatacağını açıkladı. Ardından fikir değiştirerek “VR cihaz sahipleri için devam edecek” şeklinde bir duyuru yaptı. Kaç kişi üzüldü ya da sevindi, bilemedim. Lansman videosunu hatırlayalım:
Silikon Vadisi’nin en gizemli girişimcilerinden Peter Thiel, bu hafta İtalya’nın başkenti Roma’da “Deccal” (Antichrist) kavramının ele alındığı dört günlük bir kapalı konferans düzenledi. Açıklanmayan bir lokasyonda, sadece davetlilerin katılabildiği, medyanın içeri alınmadığı ve Katolik Kilisesi’nin sert şekilde eleştirdiği toplantıda konuşulanların içeriği açıklanmadı. Son dönemde daha çok Palantir adlı veri toplama hizmetiyle gündeme gelen Thiel, 2025’te aynı temayla ABD’nin San Francisco şehrinde de bir zirve organize etmişti.
Avrupa Birliği teknoloji girişimleri için “EU Inc.” adlı yeni bir model üstünde çalışıyor. Bu düzenleme, 27 üyeli birliğin 27 farklı hukuk sistemini ve 60’tan fazla şirket türünü basitleştirerek AB kapsamında geçerli olacak tek bir standartta şirket kurulumunu mümkün kılacak. Minimum sermaye şartı bulunmayacak ve tüm süreç dijital olarak 48 saat içinde tamamlanacak. En önemlisi, bu yapıdaki girişimler sadece kazanç elde ettiğinde vergi ödeyecek.
Ticaret savaşlarına yönelik iki sıradışı gelişme ile bu bölümü kapatalım:
Yapay zeka (YZ) sunucu üreticisi Super Micro’nun kurucu ortağı Wally Liaw, yaptırımları ihlal ederek Çin’e 2,5 milyar dolar tutarındaki yüksek teknoloji Nvidia çiplerini yasadışı yollarla satmaktan tutuklandı.
190. sayıda tanıttığım Singapur merkezli “Manus” adlı YZ girişimini Meta 2 milyar dolara satın almıştı. Çin hükümeti, bu satış ile ilgili kişi ve şirketlere yönelik yaptırımlara hazırlanıyor. Konuyla ilgili inceleme başlatan Çin Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonu, bu satışın YZ teknoloji ihracına ilişkin kurulları ihlal edip etmediğini araştırıyor. Amaç, bundan sonraki benzer satışlar için göz korkutmak.
🧑🏻💻 Dünyayı Saran Ağ
Ortadoğu ve Arap Körfezi çeperinin veri iletişiminin büyük bölümü Hürmüz Boğazı ve Kızıldeniz’in altından geçen fiberoptik hatlar ile gerçekleşiyor. Dolayısıyla İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma kararı sadece petrol tankerlerini değil, veri hatları için de alternatif arayışına yol açtı. Bölgede kurulan ve kurulması planlanan veri merkezlerine trilyon dolar seviyesinde yatırım yapan Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar yönetimleri bugünlerde Suriye, Irak ve Doğu Afrika üzerinden yedek veri hatları kurarak altyapıyı işler tutmaya çalışıyor.
Web tarayıcısı Firefox, 149 sürümü ile birlikte ücretsiz (ancak aylık 50 GB kotalı) VPN hizmeti vereceğini duyurdu. Deneme sürecinde bu ayrıcalıktan yalnızca ABD, Birleşik Krallık, Almanya ve Fransa’daki kullanıcılar faydalanacak. Amaç, birçok sebeple mecburiyete dönüşen VPN hizmetine güvenilir bir seçenek sunabilmek. (Evet biliyorum, Opera’da zaten vardı. Üstelik sınırsız.)
Twitter’ın para karşılığı herkese onaylı hesap (mavi rozet) verme kararı Avrupa Komisyonu tarafından istismara açık ve yanıltıcı bulunmuş ve şirkete 120 milyon euro ceza kesilmişti. Bunun üzerine Twitter, Avrupa Birliği özelinde bu uygulamayı değiştirmeyi kabul etti. Yeni düzenleme kapsamında onaylı hesaplar (eskiden olduğu gibi) yalnızca kimlik bilgileriyle eşleşen gerçek isimlere verilecek.
Rusya’nın BTK’sı olarak niteleyebileceğimiz “Roskomnadzor”, ülkede erişime engellenen mesajlaşma uygulaması Telegram’ın hala yasalara uygun hale gelmediğini belirtti. (Bu arada Rusya’da gündelik hayattan askeri iletişime kadar HER ŞEY Telegram üstünden ilerliyor. Bizdeki WhatsApp gibi. Böyle bir güvenlik zaafiyetine nasıl izin veriliyor, aklım almıyor.)
Ek bilgi: Rusya’da hükümetin “egemen internet” hedefi YZ sektörüne doğru ilerliyor. Üzerinde çalışılan yeni yasa tasarısı, yönetime yabancı YZ araçlarına erişimi engelleme yetkisi getiriyor.
2004 yılında hayata geçen ve Web2.0 döneminin en popüler içerik ağına dönüşen Digg, azalan ilgi sonucunda 2012 yılında satılmış ve ölüme terk edilmişti. Kurucuları tarafından satın alınıp 2026’da yeniden hayata geçen platform, bu hafta blogunda yaptığı açıklamayla YZ botlarının işgali sebebiyle yayına ara verdiğini duyurdu.
🤖 Yapay Zeka Gündemi
ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik açtığı savaşın ilk günlerinde çoğu kız öğrencilerden oluşan 150’den fazla kişinin ölümüne yol açan ilkokul bombalaması gizemini koruyor. Kimileri bunun evanjelist bir kehanet sebebiyle kasten yapıldığını savunuyor, bazıları kasten bombalandığını, kimileriyse (YZ kaynaklı) bir hata sonucu gerçekleştiğini iddia ediyor. Semafor sitesinin bu haftaki özel haberi ise bunun tamamen insan odaklı bir karar olduğunda ısrarcı. Çünkü YZ tarafından belirlenen hedeflere yönelik son onayı mutlaka insanlar veriyor. Uydu görüntüleri yanlış okundu, okul olduğu bilgisi görmezden gelindi ve eksik verilerle hedef belirlendi. Bunu o günahsız çocuklara kim açıklayacak acaba?
Aynı bağlamda bir gelişme de ABD’den. Kuzey Dakota eyaletinde yüz tanıma destekli bir YZ sistemi, Angela Lipps adlı 50 yaşındaki bir kadını Fargo’da gerçekleşen bir banka dolandırıcılığından aranan şüpheliye benzeterek tutuklattırdı. Kadının soygun sırasında 2 bin kilometre uzakta olduğu ancak 6 ay sonra anlaşıldı. Lipps bu süreçte kirasını ödeyemediği için evini, taksitini ödeyemediği için arabasını kaybetti. Köpeği de öldü.
Bu iki gelişmenin üstüne, ABD merkezli robotik girişimi “Foundation”ın Ukrayna’da cepheye YZ destekli insansı otonom robot askerleri sürdüğünü söylesem? Şu an sadece iki örneği görevde ve sadece Ocak ayında 7 bin 500’e yakın keşif ve lojistik amaçlı operasyona katılmış. “Phantom Mk-1” kodlu bu robot serisi tabanca ve M-16 tüfek kullanma yeteneğine de sahip. Bir gün onlara da sıra gelecektir eminim.
5 trilyon dolara yaklaşan pazar değeriyle dünyanın en kıymetli markası haline gelen Nvidia’nın CEO’su Jensen Huang, bu hafta gerçekleşen “GTC Geliştiriciler Konferansı”nda sahne aldı. Huang konuşmasında YZ çip satış gelirinin 2027 yılına kadar 1 trilyon dolara ulaşacağını iddia etti. Huang ayrıca YZ hizmetlerinin kullanımındaki artışın ilk kez sektörün gelişme hızını geçmek üzere olduğuna dikkat çekti.
Çip sektöründen beklenmedik bir gelişme de Intel’den geldi. YZ ve bulut hizmetlerinin güvenlik odaklı kriptolu veri işleme yeteneğine özel geliştirilen “Heracles” kodlu yeni seri, “tam homomorfik kriptolama” (fully homomorphic encryption) desteğine sahip. Türkçesiyle kriptolu verileri, kriptoyu çözmeden (olduğu gibi) işliyor. Ve böylece bin ile 5 bin kat hız artışı ve bazı senaryolarda 5 bin kat daha iyi performans vaat ediyor. Geleneksel işlemciler 100 milyon veri doğrulamayı en az 17 günde tamamlarken, Heracles bunu 23 dakikada bitiriyor.
Nvidia CEO’su Jensen Huang, yukarıda bahsettiğim etkinlikte açık kaynaklı vekil (agentic) YZ projesi (kendi deyimiyle kişisel YZ asistanı) “OpenClaw”u insanlık tarihinin en başarılı açık kaynak projesi olarak niteleyerek “yeni ChatGPT” olarak tanımladı (Şubat ayında hikayesine değinmiştim). Hatta ondan ilhamla kurumsal bir emsalini “NemoClaw” adıyla kullanıma sundu.
Ek bilgi: OpenClaw’un resmen çılgınlığa dönüştüğü yer ise Çin. Yerel yönetimler ve teknoloji devleri halkı bu platform hakkında eğitmek için adeta seferberlik başlattı. Amaç, OpenClaw destekli binlerce tek kişilik şirketi hayata geçirmek. Çin hükümetinin 2030’a kadar YZ’yı endüstrilerin yüzde 90’ına yayma hedefi var ve OpenClaw şimdiden bu stratejinin merkezine oturmuş halde. (Bence önce OpenClaw’un güvenlik ile ilgili sicilini temizlemesi gerekiyor.)
Britannica Ansiklopedisi ve Merriam-Webster sözlüğü, telif hakları ihlali suçlamasıyla OpenAI şirketini mahkemeye verdi. Grup, OpenAI’ın dil modelini eğitmek için kendisine ait 100 binden fazla makaleyi izinsiz kullandığını iddia ediyor. Grup aynı ithamla bir diğer YZ girişimi Perplexity’ye karşı da dava açmaya hazırlanıyor.
Gırtlak kanseri sebebiyle konuşma yeteneğini 2014’te kaybeden ABD’li oyuncu Val Kilmer, 2020’de “As Deep as the Grave” adlı bir filmde rol almak üzere anlaşmış ancak araya giren pandemi sebebiyle çekimlere geçilememişti. 2025 yılında zatürreden (Bu arada: Zaatüre değil; ZATÜRRE) ölen Kilmer, ailesinin de onayıyla bu filmde YZ klonuyla (sesi ve görüntüsüyle) oynayacak. Merakla bekliyorum.
YZ oyunculuğu demişken bahsetmiş olayım: “Runway”, tek kare fotoğraftan yola çıkarak verdiğiniz talimata uygun şekilde ve saniyenin onda birinde video üretebilir hale geldi. ÇOK acayip.
Meta CEO’su Mark Zuckerberg, YZ çalışmalarına hız kazandırmak için geçtiğimiz sene astronomik bedellerle birçok sektör uzmanını transfer etmişti. Sızan bilgilere göre şirket önümüzdeki günlerde 15 bin kişiyi işten çıkarmaya hazırlanıyor. Toplam çalışan sayısının yüzde 20’sine denk gelen bu hamlenin gerekçesi ise süreçlerin YZ ile yürütülebilir hale gelmiş olması (Meta 2022’den bu yana 21 bin kişiyi işten çıkarmıştı). Zuckerberg önümüzdeki dönemde flaş transferlere rağmen rakiplerinin gerisinde kalan “Avocado” kodlu YZ modeline odaklanmayı planlıyor.
Elon Musk, kurucu ekibinin büyük bölümünün artarda istifa ettiği YZ girişimi xAI’da kapsamlı bir yeniden yapılanmaya gidileceğini açıkladı. Musk’ın bir uzay girişimi SpaceX ile birleşerek 250 milyar dolar değerinde bir yapı oluşturan xAI’da ilk etapta organizasyon yapısı yeniden düzenlenecek, işe alım süreçleri yenilenecek ve transferlerle odaklanılacak.
OpenAI söylentilere göre ChatGPT, Codex ve (web tarayıcısı) Atlas ürünlerini tek çatıda birleştirecek yeni bir süper uygulama üstünde çalışıyor.
🧑🚀 Göklerden Gelen Haberler
ABD Senatosu, NASA’ya Ay’da kalıcı üs kurma çalışmasının mümkün olan en kısa sürede başlama talimatı verdi. Hazırlanan yeni yasa tasarısı, aynı hedef için çalışan Çin’den önce Ay’a ulaşmak ve doğal rezervler açısından daha uygun konumda yer alabilmeyi hedefliyor.
🩺 Sağlık Olsun
Çin yönetimi, ağır felçli hastaların hareket yeteneğini yeniden kazandıracak beyin çiplerinin kullanımına izin verdi. İlk uygulama, Shanghai’da tıp teknolojileri geliştiren “Neuracle” şirketinin geliştirdiği “NEO” kodlu çip ile yapılacak. 8 elektrot ile beyne bağlanan çip, düşünce gücüyle kontrol ettiği robotik eldiven sayesinde hastaların tutma ve yeme-içme gibi temel faaliyetleri gerçekleştirebilmesine imkan veriyor.
Beni Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.
Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋♂️