Dünya Halleri: 244
23 - 29 Mart 2026 tarihleri arasındaki kayda değer gelişmeler.
Mart ayı da bitiyor. Bahar yaklaşıyor. Doğanın dönüşümü ile ruh ve zihnimizin dönüşümü bir daha ne zaman eşzamanlı hale gelecek diye düşünüyorum. Bahar sevinci yaşayabilmeyi diliyorum. Kısmet…
Bu hafta Oksijen gazetesindeki sayfamı yapamadım fakat blogumda birbirinden ilginç üç farklı olayla bağladığım bir konuya yer verdim. Yapay zeka araçlarının fikir ve kararlarımızda sandığımızdan çok daha etkili olduğu; dolayısıyla bir avuç şirketin, milyarlarca insanın zihnini programladığı bir garip düzenden kesitler.
Gelelim dünyadan kesitlere…
🌍 Genel Gündem
2023 yılına denk gelen 79. sayıda, Sony’nin Consumer Electronics Show kapsamında tanıttığı otomobilden bahsetmiştim. Honda ile ortak geliştirilen “Afeela” kodlu elektrikli sedan ve SUV, üçüncü seviye otonom sürüş desteğine ve Sony’nin görsel ve işitsel teknolojilerine sahipti. 90 bin dolar bedelle ön sipariş toplayan ve normalde bu yıl satışa sunulması planlanan aracın fişi (Sony’nin açıklamasına göre) Honda tarafından çekildi. Gerekçesi ise mevcut alternatiflerle rekabetin zorluğu.
Apple ise en son 2023 yılında “M2 Ultra” çipiyle güncelleyerek kaderine terk ettiği 20 yıllık masaüstü bilgisayar serisi “Mac Pro”yu toprağa gömdü. Böylece masaüstü seçenekleri Mac mini, Mac Studio ve iMac’ten ibaret hale geldi.
Ek bilgi: ABD’de bile 7 bin dolardan başlayan fiyatlarla satılan Mac Pro, vaktiyle kasasının altına takılan 300 dolarlık ayak ve 700 dolarlık tekerlek opsiyonları ile gündemde epey ses getirmişti. Bu satırları yazarken baktım; 2026 üretimi, 165/70 ölçülerinde, 4 adet yeni gerçek otomobil lastiğinin en pahalısı 23 bin liraydı (Yani 532 dolar) 🤔.
Geçtiğimiz hafta her türlü engeli aşarak kapıya teslimat yapabilen otonom kurye robot girişimi Rivr’ı satın alan Amazon, bu hafta da insansı robot üreten “Fauna Robotics” adlı girişimi bünyesine kattı. Google ve Meta’dan ayrılan bir grup mühendis tarafından 2024”te kurulan şirket, 50 bin dolar fiyatlı “Sprout” adlı modeliyle tanınıyordu.
“Q-Day” diye bir kavram var. Türkçeye “K-Günü” olarak çevrilebilir. Kuantum çip ve bilgisayarlarının şu an kullandığımız tüm kripto algoritmalarını (şifreleri, kripto paraları, vs) çözebilecek aşamaya geldiği günü; yani bir bakıma “dijital kıyameti” temsil ediyor. Bu seviyeye ulaşıldığı andan itibaren Kuantum Sonrası Kriptolama (Post-Quantum Cryptography / PQC) altyapısına geçmeyen en yüksek güvenli yapı dahi 1 haftadan kısa sürede aşılabilecek (PDF). Niye bundan bahsettiğime gelirsek: “Willow” projesiyle bu alanda çalışan Google, K-Günü için öngörüsünü daha da yakına çekerek 2029 yılını işaret etti.
Bence dünyanın EN akılalmaz askeri olayı Birinci Afyon Savaşı sonrası Britanya 1842’de Hong-Kong’u Çin’den koparıp sömürgesi haline getirmişti. 1997’de tekrar Çin’e devredildi. Şu an varlığını “özel idari bölge” olarak sürdürüyor. Öte yandan (yavaş yavaş, ürkütmeden) Çin otoriterliği ile de tanışıyor. Ülkede kapsamı genişletilen son güvenlik yasası ile milli güvenliğe yönelik “şüphe” uyandıran kişiler polise telefon ve bilgisayar şifrelerini vermek zorunda. Reddedenler 100 bin HK doları para cezası alacak. Yanlış şifre verenler ise 500 bin HK doları para ve 3 yıla kadar hapis cezasına çarptırılacak. Görünen o ki Hong-Kong da nihayet ileri demokrasi ile tanışıyor ve hukuk devleti olmanın faziletlerine kavuşuyor.
Siyasi konulara el atmışken ticari ve fiziki savaşların yansımalarına bakarak bu başlığı kapatalım:
ABD iletişimini düzenleyen kurum FCC, ABD dışında üretilen tüm yönlendiricileri (Türkler “router” diyor) ulusal güvenlik riski kapsamına aldı. Buna göre bu kategoriye giren (ve yüzde 99,9’u Çin kökenli) cihazların ithali ve satışı yasaklanacak. İşin garibi, TP-Link ve Netgear gibi ABD’li markalar dahi cihazlarını Çin’de üretiyor. ABD’de iç pazara yetecek üretim tesisi ve seçenek yok. (FCC’nin gerekçesi, 2024’te fark edilen ve ABD’deki yüz binlerce yönlendiricinin ve ona bağlı cihazların ele geçirildiği “Salt Typhoon” kodlu hacker faaliyeti. ABD, Çinli markaların gerektiğinde ağlara uzaktan sızabilmek, takip edebilmek ve durdurabilmek için arka kapılar yerleştirdiği iddia ediliyor.)
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırısının ardından, İran tarafından kapatılan Hürmüz Boğazı, petrolün yanısıra helyum gazında da kıtlık yarattı. Fiyatı hızla artan helyum, özellikle fiberoptik kablo ve yarıiletken üretiminde hayati öneme sahip. (Hatırlarsanız Türkiye’de de son derece kritik bir kullanım alanı vardı.)
Petrol demişken; Uluslararası Enerji Kurumu IEA’nın 12 Mart tarihli en güncel verisine göre hiçbir ülkenin 1 yılı çıkaracak miktarda stoğu bulunmuyor. Evden çalışmanın geri döndüğü, market poşetlerinin 20 lira olduğu, yemek teslimatının yemekten pahalıya patlayacağı bir dönem gayet mümkün.
🧑🏻💻 Dünyayı Saran Ağ
242. sayıda ABD’de görülen ve sosyal ağların akışını değiştirecek bir davadan söz etmiştim. Kaley G. M. adlı 20 yaşındaki bir kullanıcı tarafından açılan dava, Meta’nın sahibi olduğu Instagram ile Google’ın sahibi olduğu YouTube’un, bu platformları gençleri bağımlı hâle getirecek ve onlara zarar verecek şekilde tasarladıklarını iddia ederek tazminat talep ediyordu. Mahkeme bu hafta sonuçlandı ve jüri, davacıyı haklı bularak tazminat ödenmesine karar verdi. 6 milyon dolarlık tazminatın yüzde 70’ini Meta, yüzde 30’unu YouTube ödeyecek. Meta ve Google, tahmin edileceği gibi karara itiraz edeceklerini açıkladı. (Kararın kesinleşmesi halinde tazminat tutarını bu platformların kullanıcı sayısıyla çarpmayı dener misiniz?)
Ukrayna doğumlu ABD vatandaşı Leonid Radvinsky, 2018 yılında OnlyFans sitesini Britanyalı kurucusu Tim Stokely’den satın almıştı. Bu hafta, 43 yaşında kanserden öldü. Kendisi internet aleminin en tartışılan platformunun, en gizemli üyesiydi. Öyle ki tam olarak nerede yaşadığı dahi bilinmiyordu. Radvinsky’nin 5,5 milyar dolar değer biçilen OnlyFans’teki hissesi 4,7 milyar dolarlık bir mirasa denk geliyor.
Elon Musk, aleyhinde açılan davada 2022’de Twitter’ı satın alma sürecinde platform hakkında yanlış bilgiler yayarak hisse değerini düşürmekten; dolayısıyla yatırımcıları zarara uğratmaktan suçlu bulundu. Musk’ın bu sebeple 2,5 milyar dolar tazminat ödemesi sözkonusu. (O zaman, “Let that sink in!“)
Facebook, Instagram ve WhatsApp’ın çatı şirketi Meta, yüzlerce kişiyi işten çıkardı.
Oyun sektörünün en güçlü oyuncularından “Epic Games” de bin çalışanıyla yollarını ayırdı. Gerekçesi Fortnite oyununa yönelik ilginin düşmesi.
Bu kadar işten çıkarma haberi vermişken bu başlığı, bir sonraki kategoriye yumuşak bir geçişle bitirelim: “AI Commons Project” ve “What We Will” adlı kar amacı gütmeyen iki yapı, hayata geçirdiği “AI Dividend” (Yapay Zeka Temettüsü) adlı fon ile yapay zeka (YZ) sebebiyle işini kaybedenlere ayda bin dolar maaş veriyor. Şu ana kadar 25 milyon doların üstünde ödeme yapılmış.
🤖 Yapay Zeka Gündemi
Meta CEO’su Mark Zuckerberg, bu görevinde kendisine yardımcı olacak bir YZ vekili (agent) üstünde çalıştığını açıkladı. Kendisi eğitmiyorsa iyi haber. Yoksa tek bir Zuckerberg hepimiz için fazlasıyla kafi.
2,1 trilyon dolarlık portföyüyle dünyanın en büyüğü olan Norveç Varlık Fonu, karar süreçlerinde destek olması için özel bir YZ modeli geliştirdiğini duyurdu. Fonun yatırımcısı olduğu şirket sayısı 7 bini aşkın.
Halka arza hazırlanan (ve tam bir Ponzi şeması izlenimi veren) OpenAI, bu hafta iki radikal karar birden aldı. Önce video üretim hizmeti Sora’yı kapattı, ardından ChatGPT’nin erotik etkileşim sunacak modelini rafa kaldırdı. Ayrıca “Library” (Kütüphane) adlı bir özellik ile Plus abonelerine dosya saklama hizmeti sunmaya başladı.
YZ sektörünün ilk donanım ürünlerinden “Rabbit R1”i 129 sayıda tanıtmıştım. Çıktığında epey ses getiren fakat devamını getiremeyen cihaz, şu günlerin en çok ses getiren açık kaynaklı YZ uygulaması “OpenClaw” ile gücünü birleştirerek şansını yeniden deniyor.
Donanım demişken; ne zamandır fırsat bulamadığım bir başka keşfimi paylaşayım: “Mark”. Basılı kitaplar için YZ destekli bir ayraç.
Sızan haberlere göre Amazon, YZ temelli bir cep telefonu üzerinde çalışıyor. (Şirket, 2014 yılında “Fire” adlı bir telefon ve tablet serisi piyasaya sürmüş fakat satışlar düşük seyredince vazgeçmişti.)
🧑🏻🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar
Bu hafta ABD / Northwestern Üniversitesi tarafından geliştirilen YZ destekli bir robota denk geldim. Özelliği, hiçbir şeye benzememesi. Gözü, kulağı, sensörü; hiçbir şeyi yok. Ne insansı, ne hayvansı. Teknik olarak yok edilemez olduğu iddiasında. Tek bir parçası kalsa dahi görevini sürdürebiliyor. Anlatması zor. İzleyin.
Savaş gündeminde sıkça duymaya başladığımız füzelerle ilgili enteresan bir gelişmeyle devam edelim. ABD’li Lockheed Martin, Hellfire ve JAGM füzelerini ateşleyebilen “GRIZZLY” isimli yeni bir platform geliştirdi. Özelliği, standart bir konteyner içinde çalışması. Yani herhangi bir kamyonda, herhangi bir yük gibi taşınabiliyor (daha doğrusu gizlenebiliyor).
Lazer teknolojileri üzerine çalışan “Nuburu” şirketi ise piyade tüfeklerine takılabilen ve dronları etkisiz hale getiren bir lazer silahı tanıttı. Lityum-iyon pille çalışan cihaz, 500 metre mesafeden mavi lazer ile dronların sensörlerini etkisiz hale getiriyor.
“ViewDock Gen2” adlı ilginç bir mini PC ürünü Kickstarter’da fonlanmaya açıldı. Dahili bir dikey ekranı ve kablosuz şarj ünitesi var. 4.9 GHz AMD Ryzen ve Radeon 680M grafik işlemcisiyle masaüstü PC’lere yakın performans vaat ediyor. (639 dolar)
Fonlamaya açılan bir başka enteresan cihaz ise “open_slate”. Android tabanlı, modüler bir tablet. Pilini ve depolama ünitesini değiştirebiliyorsunuz. Dolayısıyla senelerce kullanabileceğiniz bir platform vaat ediyor. Bir diğer iddiası ise mahremiyet.
Retro-fütürist bir kapanış yapalım. Bu satırları okuyan ve yaşı, seksenli yıllara damgasını vuran “boombox” adlı ürünü bilmeye yeten kaç kişi var bilemiyorum (Bana hep Spike Lee’nin “Do the Right Thing” filmini hatırlatıyor). Bumpboxx, “BB-777” kodlu ürünüyle klasik boombox tasarımını kaset ve CD oynatabilen; hatta bluetooth ile telefonunuzdan şarkı yansıtabileceğiniz bir modeli fonlamaya açtı. (649 dolar)
Beni Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.
Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋♂️
Helyum'un Türkiye’de de son derece kritik bir kullanım alanı linkine şapka çıkartıyorum:)
İyi pazarlar :)
Bir tane Zuckerberg kafi demişsiniz, haklısınız. Ama bir tane olsa bile dünyaya çok çok çok fazla gereksiz olan popüler isimler de var; bunu hatırlattığınız için sağ olun.