Dünya Halleri: 248
20 - 26 Nisan 2026 tarihleri arasındaki kayda değer gelişmeler.
Haftayı Türkiye dışında ve giderek ağırlaşan bir grip ile geçirdim. Bu iki sebepten ötürü gündemi bölük-pörçük takip edebildim. Bir yandan da aksayan işlerimi düşündüm. Mesela on binlerce kişiye ulaşan bu düzenli yayının, sadece bir kişinin sağlığına bağlı olması bu devir için aslında ne tuhaf ve kabul edilemez değil mi?
Faaliyet raporuna geçersek: Oksijen gazetesinde haftaya damgasını vuran meşhur manifestosundan yola çıkarak Palantir şirketinin tarihçesini aktardım ve CEO’sunun yazdığı “The Technological Republic” adlı kitabın ütopyasını inceledim. Blogumda ise her şeyimizi devretme telaşına düştüğümüz yapay zeka modellerini dolandıran uyanıkların hikayelerini paylaştım.
Diğer gelişmelere gelirsek...
🌍 Genel Gündem
ABD odaklı üç ibretlik haber ile başlayacağım. İlki sadece haftanın değil; belki de son yılların EN düşündürücü olanı:
ABD Özel Kuvvetleri’ne bağlı “Gannon Ken Van Dyke” adlı asker, bu hafta tutuklandı. Sebebi, bahis sitesi Polymarket’te bizzat katılacağı operasyondan bir gün önce Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro’nun koltuğundan indirileceğine yönelik 33 bin dolarlık bahis oynaması ve 400 bin dolar kazanması!
ABD Başkanı Donald Trump, kendi adını taşıyan “$TRUMP” adlı kripto akçeye en çok yatırım yapan 297 kişiye özel konutu “Mar-a-Lago”da bir davet verdi.
Ek bilgi: Esasen bu bir “gaz alma” hamlesiydi. Zira $TRUMP, Ocak 2025’teki zirvesinden bu yana değerinin yüzde 90’ını kaybetmiş durumda. 600 bin yatırımcının 3,9 milyar dolar zarar ettiği varlıkta, 60 yatırımcı 1,5 milyar dolar kara geçti. (Birisinin ismi dilimin ucunda.)
Kripto milyarderi Justin Sun, Donald Trump ve oğullarının kurduğu “World Liberty Financial” adlı kripto varlık araçlarına 75 milyon dolar yatırım yapmıştı. Sun, bu hafta hesabını gizlice dondurup satış yapmasını engelledikleri ve jetonlarını “yakmakla” tehdit ettikleri gerekçesiyle Trump ailesine dava açtı.
Mercedes, yeni EQS serisi ile elektrikli ve içten yanmalı araçlardaki menzil endişesini bir parça daha kapatmış gibi görünüyor. 2027 model EQS 450+, tek şarjla 926 kilometre menzile ulaşıyor. Bu sıçramanın arkasında 800 volt mimari, 122 kilovatsaatlik yeni batarya ve daha verimli aktarma sistemi var. Şirket ayrıca 10 dakikalık hızlı şarjla yaklaşık 320 kilometrelik menzil eklenebildiğini söylüyor.
Apple’ın CEO’luk görevini kurucu ortağı Steve Jobs’tan devralan Tim Cook, geçen sene 220. sayıda değindiğim gibi yerini 1 Eylül 2026’da John Ternus’a bırakacağını açıkladı. 15 yıllık CEO’luk görevi boyunca şirketi 350 milyar dolardan, 4 trilyon doların üstünde değere taşıyan Cook, görevini Yönetim Kurulu Başkanı olarak sürdürecek. Ternus’un işi hiç kolay değil. Öncelikli olarak epey geride kaldıkları yapay zeka (YZ) alanındaki arayı kapatması, karlılığı artırması ve jeopolitik ve ticari savaşlar sebebiyle bozulan tedarik zinciri süreçlerini iyileştirmesi gerekiyor.
Ek bilgi: 2001’de Apple’a katılan John Ternus, Mac ve iPad başta olmak üzere hemen her donanımı yönetmiş, mühendis kökenli, temkinli ve yaratıcı bir isim olarak tanınıyor.
Bu hafta bir de “sürpriz” CEO ayrılığı yaşandı. Netflix’in kurucusu ve Yönetim Kurulu Başkanı Reed Hastings, 29 yılın ardından önümüzdeki Haziran ayında görevinden ayrılacağını duyurdu. Muhtemel gerekçe, Warner Bros. Discovery satın almasında yaşanan başarısızlık ve büyüme hızındaki yavaşlama.
🧑🏻💻 Dünyayı Saran Ağ
WhatsApp ücretsiz temel sürümü olduğu gibi bırakırken, özelleştirme meraklıları için “WhatsApp Plus” adlı ücretli bir abonelik hazırlıyor. Android platformunda beta olarak görünen bu paket yeni tema ve renk seçenekleri, alternatif uygulama ikonları, ekstra zil sesleri ve daha fazla sohbeti üste sabitleme gibi daha çok “kozmetik” ayrıcalıklar sunacak.
Norveç de 16 yaşından küçüklere sosyal medyayı yasaklayan ülkeler arasına katılma kararı aldı. Yasa, bu yılın sonunda mecliste oylanacak.
Birleşik Krallık’ın dijital denetim kurumu Ofcom, çocuk istismarı içeren paylaşımlar tespit ettiği Telegram hakkında soruşturma başlattı. Bu kapsamda platformun yasadışı içeriği engelleme yükümlülüğünü yerine getirip getirmediğini inceleyecek. Karara itiraz eden Telegram yönetimi, 2018’den bu yana bu tür içeriklerin yayılımını neredeyse tamamen ortadan kaldırdıklarını iddia etti.
Fransa ise YZ botu Grok ile çocuk istismarı görüntüleri, cinsel içerikli sahte içerikler ve soykırım inkarı gibi yasadışı içeriklerin yayılmasına olanak sağladığı gerekçesiyle Elon Musk’ı (gönüllü) ifade vermeye çağırdı. ABD Adalet Bakanlığı, Fransız makamlarının talebini ifade özgürlüğünü kısıtlamaya yönelik siyasi bir girişim şeklinde niteleyerek reddetti.
Hindistan hükümeti, sektörden gelen baskılar sonucunda akıllı telefonlara Aadhaar uygulamasının yüklenmesini zorunlu tutma kararından vazgeçti. Anonimliği engellemek adına tasarlanan bu uygulama, her kullanıcının biyometrik ve kimlik bilgilerinin tek bir kayıt altında saklanmasını temel alıyordu. Üreticiler ise bu fikre güvenlik, uyumluluk ve maliyet gerekçesiyle karşı çıkıyordu. Mahremiyeti de düşünen var mıydı acaba?
OpenAI CEO’su Sam Altman’ın “Worldcoin” adıyla başlayan ve sonradan “World” ismini alan (hayli tartışmalı) girişimi, göz taraması yaparak kaydettiği herkese bir miktar kripto para veriyor. Şu ana dek dünya genelinde 18 milyondan fazla kişiyi “fişleyen” uygulama, şimdiden ilginç kesişimlere vesile oluyor. Son duyuruya göre sahte profil ve dolandırıcılık endişeleri nedeniyle, kullanıcıların “insan olduklarını” kanıtlayabilmeleri için eşleşme uygulaması Tinder, retina taramasına dayalı yeni bir doğrulama seçeneği sunmaya hazırlanıyor. Zoom da toplantı katılımcılarına “doğrulanmış kişi” rozeti verecek bir sistem için World ile entegre olacağını açıkladı.
Paylaştığı verilere göre sadece Fransa merkezli dijital müzik hizmeti Deezer’a yüklenen YZ üretimi şarkı sayısı günlük 75 bini buldu. Bir başka deyişle yeni şarkıların yüzde 44’ünün arkasında YZ var. İlginç bir ayrıntı daha: (Tavsiye algoritması tarafından kara listeye alınan) bu sentetik şarkıların toplam dinleme içindeki payı yüzde 1 ile 3 arasında ve bunun da yüzde 85’i sahte (bot) tıklamalarından oluşuyor. YZ kendi başına çalıp oynuyor da denebilir.
Ek bilgi: Deezer’ın geçtiğimiz yıl yaptığı ankette kullanıcıların yüzde 97’sinin sentetik ve organik şarkıları ayırt edemediği ortaya çıkmıştı.
🤖 Yapay Zeka Gündemi
OpenAI, ChatGPT adlı ürünü süper uygulamaya (super app) dönüştürecek GPT-5.5 dil modelini tanıttı. İddiası mesajlaşma, alışveriş, içerik üretimi ve görev yönetimi gibi farklı ihtiyaçları tek bir platformda karşılayacak bir ekosistem oluşturmak.
Çinli DeepSeek, çok daha düşük işlem maliyetli ve yüksek performanslı yeni YZ modelini kulanıma sundu. “DeepSeek-V4” ayrıca açık ve esnek kullanım yaklaşımıyla geliştiricilerin farklı senaryolarına daha kolay uyum sağlıyor.
Gemini modelinin geliştiricisi Google, rakibi Anthropic’e 40 milyar dolar yatırım yapma kararı aldı.
ABD / Northwestern Üniversitesi’nden araştırmacılar, yaşayan beyin hücrelerinin elektriksel davranışını taklit eden ve onlarla doğrudan iletişim kurabilen yapay nöronlar geliştirdi. Bu yapı, fare beyninden alınan canlı doku dilimleriyle bir araya getirildiğinde, gerçek nöronlara sinyal gönderip karşılık almayı başardı. Buluşun çok daha az enerji tüketen yapay zeka donanımları için temel oluşturabileceği düşünülüyor.
Ek bilgi: Bahsi geçmişken; yeşil enerji kaynaklarındaki kurulum ve kullanımın artmasıyla Avrupa’da enerji fiyatları savaş öncesi seviyelere geriledi.
🧑🏻🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar
Çin’in başkenti Pekin’de düzenlenen yarı maratona 100’den fazla insansı ve otonom robot katıldı. Çinli akıllı telefon üreticisi Honor’un geliştirdiği “Lightning”, 21 kilometrelik parkuru 50 dakika 26 saniyede tamamladı. Böylece yalnızca 12 bin insan koşucuyu geçmekle kalmadı, yarı maratonlardaki dünya rekorunu da kırmış oldu. Geçen yıl sadece 6 robot finişi görebilmişken bu yıl en az dört robot bir saatin altında bitirdi.
Ek bilgi: Çin’de insansı robot geliştiren 150’den fazla şirket ve laboratuvar bulunuyor.
Robotların el attığı yeni bir alan daha var: Masa tenisi. Önüne geleni de deviriyor. Sony tarafından geliştirilen “Ace” ile tanışın.
Bizim kültürümüzde tam bir karşılığı yoksa da “kıyamet benzeri olaylara hazırlananlar” için kullanılan “doomprepper” diye bir tabir var. Çok mu kaderciyim bilemiyorum fakat yerle bir olmuş, altı üstüne gelmiş bir dünyada hayatta kalmak bana hiç cazip gelmiyor. Cazip bulanların da hoşuna gidecek yönelik üç ilginç gelişme paylaşayım:
Avustralyalı ev tipi enerji depolama üreticisi Bluetti, buzdolabı ve birkaç temel cihazı elektrik kesintilerinde çalışır tutmak için tasarlanmış ultra ince bir yedek güç ünitesi tanıttı. FridgePower adı verilen sistem, 2 kilovatsaatlik bataryasıyla ortalama bir buzdolabını kabaca bir gün boyunca besleyebiliyor. Eklenecek BlueCell paketleriyle bu süreyi birkaç güne kadar uzatmak mümkün.
Hindistan merkezli temiz enerji girişimi “Greenvize”, yalnızca su ve elektrik kullanarak kendi hidrojen yakıtını üreten bir ocak geliştirdi. Cihaz bir tüp ya da hidrojen tankına ihtiyaç duymadan, düğmeyi çevirdiğiniz anda sudan hidrojen gazı üretip bunu anında alev olarak yakıyor. Yanma sonrasında geriye sadece su buharı ve ortama salınan oksijen kalıyor. Resmi verilere göre 100 ml damıtılmış su ve 1 kilovatsaat elektrikle 4–6 saat yemek pişirilebiliyor. Yani klasik bir indüksiyon ocağının altıda biri elektrik tüketiyor.
ABD merkezli “Vital Lyfe”, deniz suyu da dahil olmak üzere neredeyse her doğal kaynaktan içilebilir su üretebilen taşınabilir bir ters ozmos sistemi geliştirdi. “Access” adlı cihaz, soğutucu büyüklüğündeki gövdesiyle saatte 45 litre tatlı su veya 23 litre deniz suyunu arıtabiliyor. (750 dolar)
Bu kadar enerjiden dem vurmuşken ekleyeyim. Çin, inşasına 2023 yılında başladığı yapay (ve teorik olarak sonsuz) güneş enerjisi üretecek “BEST” (Burning Plasma Experimental Superconducting Tokamak) reaktörünü 2027 sonunda tamamlayacağını açıkladı. Ülkede ayrıca bu sene içinde 7 nükleer reaktör faaliyete geçecek.
Dünyanın en büyük pil üreticisi (yine Çinli) CATL, elektrikli otomobillere yönelik “lityum-demir-fosfat” alaşımlı yeni pilini tanıttı. Yüzde 10’dan 98’e yalnızca 6 dakika 27 saniyede şarj olabiliyor.
Beni Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.
Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋♂️
Bu tarz hayatta kalma senaryolarının insanların canının çok sıkılmasından ve kendine güvensizliğin yarattığı korkudan oluşan yapay bir duygu olduğunu düşünüyorum. Dünya da bir araya gelip kurulan birçok ekoçiftlik, kendi kendine yetebilme ve daha adil bir paylaşımla yaşamını devam ettirmeye çalışanlarda var. Olabilecek kötü yerine iyiye odaklanıldığında dünya algısı çok değişiyor. Sanırım bende hayatta bu kadar kalmak için uğraşmazdım gibi geliyor.
Çok geçmiş olsun.. İlaçla bir hafta, ilaçsız 7 gün..