Dünya Halleri: 254
01 - 07 Haziran 2026 tarihleri arasındaki kayda değer gelişmeler.
Haziran ayının ilk sayısından merhaba.
Bu hafta blogumda Amazon’un kurucusu olarak tanınan Jeff Bezos’un CNBC kanalındaki ses getiren röportajından ilhamla, Ayn Rand ile Peter Thiel arasında salınan, yeni nesil “ara form tekno-liberteryen” akıma yönelik bir yazı yayımladım.
Oksijen gazetesindeki sayfamda ise aynı akımın ikonik isimlerinin liderliğinde ilerleyen “tarihin gördüğü en büyük halka arz” sürecinin ayrıntılarına baktım. Trilyon dolarların havada uçuştuğu ve sorgulamanın günah sayıldığı, enteresan bir dönemden kesitler. En azından tarihe not düşmüş olalım.
Podcast dinleyicilerim “Haddini Aşan Yaşam Rehberi” ne oldu diye sorup duruyor. Yeni bölümler çektik ama bilemediğim bir sebepten henüz yayına girmedi. Ama en azından yanıtım net: “Hayır. Henüz yaz tatiline girmedi”.
Benden bir şeyler dinlemek isteyenler için Aslı Şafak’ın konuğu olarak katıldığım (sanıyorum bir ay önce çektiğimiz ve bu hafta yayımlanan) “İşin Aslı” programına bakabilir.
Şimdi gelelim esas meseleye.
🌍 Genel Gündem
“Freedom Ship” (Özgürlük Gemisi) ismi taşıyan bir proje, bende nedense haksız yere tutsak edilmişleri kurtaran türden bir izlenim yaratıyor. Ama değil. Bu proje, “Floating City” adlı 80 bin kapasiteli, nükleer enerjiyle çalışan dev bir seyir (cruise) gemisiyle 2 yıl sürecek bir dünya turunu içeriyor. Bu seyahat 50 bin yolcu, 10 bin günlük ziyaretçi ve 20 bin mürettebat ile gerçekleşecek. 1 mil (1,6 km) uzunluğundaki gemide 24 kilometre yürüyüş parkuru ve 30 güverte yer alacak. Hatta hastane, okul, çalışma alanları, 15 bin kişilik stadyum, opera salonu, kumarhane gibi daha pek çok şey... Maliyeti 16 milyar dolar. Böyle düşününce bizim gibilerin arasında tutsak hayatı yaşayan seçkinlere özgürlük getirecek gibi. Videosunu MUTLAKA izleyin.
Hatırlar mısınız bilmem; bir zamanlar Elon Musk’ın özel uçağının koordinatını açık kaynaklardan takip ederek paylaşan “ElonJet” adlı bir Twitter hesabı vardı. Musk bundan pek hoşlanmamış olacak ki, “ifade özgürlüğü getirmek” amacıyla satın aldığı Twitter’da ilk iş olarak bu hesabı kapattırmış ve sahibini dava edeceğini açıklamıştı. Hatta ABD Havacılık İdaresi (FAA), durumdan vazife çıkararak özel uçakların takibini zorlaştırıcı düzenlemeler getirmişti. ElonJet o günden beri hayatına BlueSky platformunda devam ediyor. Musk onu da satın alana dek diyelim.
Bu eski defterleri neden karıştırdığıma gelelim. Kyle McDonald adlı bir sanatçı / yazılımcı, tüm milyarderlerin özel uçaklarını takip eden benzer bir sistem kurmuş. Fakat amacı farklı: Kıyameti erken tespit etmek! Jetlerin hepsi birden hareket etmeye başlarsa, sistem büyük ve sıradışı bir durum olduğunu varsayarak uyarı veriyor. McDonald, milyarderlerin bu tür olayları her zaman daha önce haber alacağını öngörüyor. Üstelik sitenin kayıtlarına göre, 6 Nisan’da ABD’nin İran’a başlattığı saldırıda, tam da beklediği gibi milyarderlerin jetleri topluca harekete geçerek teorisini teyit etmiş.
Veri odaklı bir başka enteresan girişime daha bakalım. Çinli “X Square Robot”, 22 dolar karşılığı kendi geliştirdiği insansı robot ile evlerin temizliğini ve gündelik işlerini yapıyor. Ancak onun esas amacı bu değil. Zaten bu iddia için oldukça yetersiz. Bir saatte en fazla birkaç kıyafet katlayabiliyor. Dahası birçok işi ancak yanında gelen şirket yetkilisi (insan) yardımıyla tamamlıyor. Onun esas amacı, bu süreçte benzer tüm robotlar için evlerden eğitim verisi (dijital tecrübe) toplamak. Paralel bir veri toplama çalışması, fabrika işçilerine ve ev temizliğine giden insanlara takılan sensör ve kameralar ile yürütülüyor. Hatta Alman robotik girişimi “MicroAGI”, geliştirdiği “Shift” adlı sistemde görevlinin kafasındaki kamerayla video kaydı yapmasına izin verirseniz evinizi (insanlara) ücretsiz olarak temizliyor. Bu alanda çalışan (JDcom’un da kurucusu) Richard Liu, iki yıl içinde 10 milyon saatlik robotik eğitim verisi toplamayı hedefliyor.
Ek bilgi: Konuyla dolaylı alakalı bir ayrıntı daha vereyim. Evlerinizdeki robot süpürgelerin haritalama özelliğini açarken kabul ettiğiniz sözleşme, üretici şirkete evinizin haritasını ve görüntüsünü kaydetme ve benzer eğitimler için işleme hakkı tanıyor. Aklınızda bulunsun.
Halka arza hazırlanan SpaceX, hisse birim fiyatını 135 dolar olarak belirledi. Bir başka deyişle, şirket tarihin en büyük (en kazançlı) borsa operasyonuna hazırlanıyor. 135 dolarlık birim hisse, SpaceX’in pazar değerini 1,75 trilyon dolara taşımış oluyor. Halka arzdan en az 75 milyar dolar gelir bekleniyor.
Ek bilgi: Henüz kara geçemeyen, yalnızca geçtiğimiz yıl 4,94 milyar dolar zarar eden SpaceX’in 90 kat çarpanla değerlenmesini abartılı bulanlar da var. Fakat şimdilik kimse umursamıyor; kendi kendileri konuşuyorlar.
Meslek hayatımın en az 10 yılı, Microsoft’un açık kaynak camiası ve Linux işletim sistemi ile ölümüne mücadelesini izlemekle geçti. Zehrin kökü bizzat Bill Gates olduğu için o (ve ekürisi Steve Ballmer) görevden ayrılana kadar bu saçma inatta geri adım da atılmadı. Bugün Microsoft’un açık kaynak dünyasının ve Linux tabanlı bulut sunucu altyapısının en büyük oyuncularından biri haline gelmesi bu yüzden beni hala gülümsetiyor. Dahası şirket bu hafta kendi çözümlerine özel geliştirdiği “Azure Linux 4.0” adlı açık kaynaklı işletim sistemini ve Windows ile Linux arasında köprü kuracak “Windows Subsystem for Linux” gibi çözümleri tanıttı. Her şey nasıl da değişiyor, değil mi? “EYYYY LINUX! SEN KİMSİN YA?”
Microsoft diğer yandan yapay zeka (YZ) uygulama ve vekillerini çalıştıracak cihazların ekosistemi oluşturacak “Project Solara” adlı yeni bir platformu duyurdu.
🧑🏻💻 Dünyayı Saran Ağ
Yakın gelecekte örneklerini çok duyacağımız bir hack eylemiyle başlayalım. Bir grup hacker, Meta’nın çevrimiçi destek bölümüne mesaj atarak e-posta adresinin değiştiğini söyledi ve profiline bu yeni adresin tanımlanmasını istedi. Destek ekibi de yeni e-posta hesabına bir onay kodu yollayarak teyit aldı. Ardından yeni e-posta adresi hesaba tanımlandı. Bu basit yöntemle yüzlerce Instagram hesabı hackerların eline geçti. Çünkü destek sisteminin ucunda bir “yapay zeka botu” çalışıyordu ve bir sahtekarlığın parçası olduğunu fark edemedi. Meta yöneticileri bu açığı hemen kapattı. Bakalım bir benzeri, hangi platformda, hangimizin kapısını çalacak?
Ek bilgi: Bu gibi gelişmelerle anlaşılabilecek sebeplerden ötürü, YZ’nın gelişimine paralel olarak talebi en çok artan meslek “siber güvenlik uzmanı” haline geldi.
Birleşik Krallık (İngiltere) istihbarat kurumu MI5, Çinli casusların iş bulma siteleri üstünden devlet memurlarını hedef aldığı konusunda uyarı yayımladı. İddiaya göre bu yöntem için özellikle LinkedIn, Indeed ve Upwork platformlarında “analist aranıyor” başlıklı sahte ilanlar yayımlıyor. Ardından şirket çalışanı rolündeki profesyonel istihbarat sorgucuları iş mülakatına alınan adaylardan bilgi sızdırılmaya çalışıyor.
Hollanda Ulusal Siber Güvenlik Merkezi, çoğu sıradan kullanıcılara ait 17 milyondan fazla cihaza sızmış suç amaçlı bir bot ağını çökertti. Rusya merkezli olduğu belirlenen şebekenin sistemi yönetmek için kullandığı 200 sunucunun tamamının Hollanda’da olduğu açıklandı.
Avrupa Birliği yasadışı ürünlerin satışını engellemek için yeterli önlemleri almadığı gerekçesiyle Çin merkezli e-ticaret platformu Temu’ya 200 milyon euro ceza kesti. Şirket 28 Ağustos’a kadar Avrupa Komisyonu’na bir eylem planı sunmak zorunda. 2 yıldır süren soruşturma, Avrupa tüketici hakları örgütü BEUC’un şikayetiyle başlamıştı.
Avrupa Birliği ayrıca bulut hizmetleri alanındaki kamu ihalelerinde egemenlik ve güvenlik unsurlarını ön plana alarak Avrupa kökenli seçeneklere öncelik vermeye hazırlanıyor. Yeni düzenleme özellikle bankacılık, sağlık ve enerji sektörlerini kapsayacak.
Ek bilgi: Hindistan da Amazon, Microsoft ve Google’ın bulut altyapısına bağımlılığını azaltmak için Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ile işbirliğine gitti. Proje kapsamında BAE varlık fonu “Mubadala” tarafından desteklenen G42, Hindistan’da bir YZ süperbilgisayarı kuracak. İlginç bir ayrıntı olarak bu sistem ABD üretimi “Cerebras” çiplerini kullanacak.
🤖 Yapay Zeka Gündemi
Birbirini tamamlayan iki bulguyla başlayalım. Northeastern Üniversitesi’nin çalışmasına göre kullanıcılar sürekli neşeli ve aşırı samimi YZ botları yerine “kendilerine uyum sağlayan” botları tercih ediyor. Yani ilişkilerinde mesafeli olanlar daha sade yanıtlar, dışadönük ve sosyal olanlarsa daha enerjik konuşmalar bekliyor. Aksi durumda güvensizlik doğuyor. Diğer yandan Anthropic’in yeni “Claude Opus 4.8” modeli, önceki sürümlere kıyasla daha “dürüst” davranacak şekilde güncellendi. Yani eksik bilgisi olduğu durumlarda uydurmak yerine bilmediğini açıkça söylüyor. Ancak bazı kullanıcılar bundan rahatsız olduklarını bildirdi. Aşırı temkinli ve eksiğini açıklayan YZ da ayrı dertmiş demek.
Çin ise YZ’ya bambaşka bir kullanım alanı buldu: Muhalif avı! “Geedge Networks” adlı bir girişim, sadece muhalifleri değil; ileride rejime muhalif olma tehlikesi taşıyanları tahmin edecek bir algoritma geliştiriyor. Bunun için kişinin izlediği filmler, okuduğu kitaplar, sosyal medyada etkileşime girdiği paylaşımlar gibi pek çok veri analiz ediliyor.
ABD / Los Angeles’taki Monterey Park, halk oylamasıyla veri merkezlerini yasaklayarak bir ilke imza attı. Referandumda bölge sakinlerinin yüzde 86’sı veri merkezlerine “hayır” dedi.
Ek bilgi: Olayın başlangıcı, şehirde yapılması planlanan 23 bin metrekarelik veri merkezi projesiydi. Tamamlandığında 60 bin nüfuslu bölgenin tamamının üç katı elektrik tüketecekti.
Malum deniz canlıları henüz referanduma gidemiyor. Dolayısıyla veri merkezleri için uçsuz bucaksız denizler ve okyanuslar gayet elverişli. Çin / Shanghai açıklarında enerjisini açık denizdeki rüzgar türbinlerinden alarak su altında çalışan ilk veri merkezi hayata geçti. Karadaki örnekleri gibi tatlı su tüketmiyor, arazi kullanımını yüzde 90, elektrik tüketimini yüzde 22,8 oranında azaltıyor, soğutma için denizin serinliğini kullanıyor.
🧑🏻🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar
Yıllar boyu oyunseverlerin ve kripto para madencilerinin ekran (grafik) kartlarıyla tanıdığı Nvidia, son dönemde yalnızca veri merkezleriyle anılır hale gelmişti. Şirket bu hafta tanıttığı “RTX Spark” ile ezberi bozmak istiyor. RTX Spark, kişisel yapay zekâ ajanları çağına özel geliştirilmiş bir süper çip. Sonbahar döneminde Lenovo, HP, Dell, Asus ve MSI tarafından, Microsoft Windows işletim sistemi kullanan modelleri satışa sunulacak. Bu gelişmenin gözardı edilen ayrıntılarını ise Mesut Çevik güzelce özetlemiş.
Beni Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.
Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋♂️
Elinize sağlık, çok güzel gündemlere değinmişsiniz. YZ tarafında şirketlerin, ülkelerin aksiyonlarının yanı sıra insanların sorgusuz sualsiz yaptıkları işe yapay zekayı dahil etmeleri konusu kritik görünüyor.
Şimdilik içerik ürettirenler, şarkı yaptıranlar ve yazılımcılar çok göz önündeler. Yaptıkları işin çıktıları çok hızlı dönüş aldığı için sanıyorum. Önümüzdeki dönemde diğer meslek kollarında da YZ kullanımının sancıları ve yansımalarını görecek gibiyiz. Ama akıl almıyor bir avukat nasıl detayını bilmediği bir konuyu savunmak için bir mahkemeye çıkabilir :)
https://www.404media.co/new-york-court-ai-citations-landberg-case/