Dünya Halleri: 255
08 - 14 Haziran 2026 tarihleri arasındaki kayda değer gelişmeler.
Gayet serin bir İstanbul yazından, dopdolu bir sayı eşliğinde hepinize merhaba.
Bu hafta blogumda trilyon dolarlık değerlemelerle halka arz olan ve olmaya hazırlanan teknoloji şirketlerinin geniş bir derlemesini yaptım. Değerleme neye göre yapılıyor, avantajlı ve dezavantajlı yanları nedir gibi birçok sorunun yanıtı bulabileceğiniz bir kaynak.
Oksijen gazetesindeki sayfamda ise “ölü internet” terimine bağlı gelişen “ölü ekonomi” kavramını ele aldım. Bireylerin devlet ile emek, vergi ve tüketim gücü üzerinden kurduğu pazarlık dengesinin yok olma riskiyle karşı karşıya olduğu dönemden bir kesit.
Ve büyük haber: Podcast yayınım Haddini Aşan Yaşam Rehberi, uzun bir molanın ardından “İstikrar” başlıklı 100. bölümüyle yeniden huzurlarınızda!
Bu sayıda Suudi Arabistan’dan İspanya’ya, Danimarka’dan Çin’e gerçek bir dünya turu atıyoruz. E-postanız yarıda kesilirse, devam bağlantısına tıklamayı ihmal etmeyin ;)
🌍 Genel Gündem
Haftanın (hatta belki yılın) en önemli gelişmesi, özel uzay girişimi SpaceX’in halka arzıydı. 1,75 trilyon dolar rekor değerleme üzerinden 135 dolar bedel biçilen hisseler, 150 dolardan açılış yaptı ve bir ara 176 dolar seviyesini gördü (yüzde 19,2 artış). Dolayısıyla yüzde 5’i halka arz olan SpaceX ilk gününde 2,09 trilyon dolar piyasa değerine ulaştı. Şirketin mevcut risklerini göz önüne alarak bu değerlemeyi aşırı iyimser bulanlar az değil.
Esas kazananlara gelince: Süreci yürüten 23 bankanın yüzde 0,75’lik komisyon oranı 646 milyon dolar gelir yarattı (Halka arzların geleneksel komisyon oranları yüzde 1-3 arasında değişiyor). SpaceX’in kurucusu Elon Musk ise (teorik olarak) insanlık tarihinin ilk dolar trilyoneri oldu.
Çoğunuz (benim aksime) futboldan heyecan duyuyorsunuzdur. Dolayısıyla bu hafta başlayan “2026 Dünya Kupası” önemli. Bültenle kesişen kısmında elbette teknoloji var. Bir makale sayesinde öğrendim ki Belçika’daki KU Leuven Üniversitesi, futbol veri işlemesi konusunda en öne çıkan merkezmiş. 10 yıldır bu alanda çalışan ve bir model geliştiren laboratuvarları, işi gole gidecek taktikleri belirlemeye vardırmış. Örneğin topu orta sahadayken rakip yarı sahada taca göndermek, sonraki 10 hamlede belirgin gol fırsatı yaratıyormuş. Gel de bunu Fatih Terim’e anlat.
Futbol demişken; Türkiye’ye futbolcu Cevad Prekazi ile giren bir saç modeli vardı. Seksenli yıllara has bir anomali sanıyordum. Meğer Danimarka’da bir yarışması bile varmış.
Apple bu hafta gerçekleştirilen WWDC 2026 etkinliğinde “Golden Gate” kodlu işletim sistemi sürümünü tanıttı. En dikkat çekici yeniliklerin başında uygulamalarla entegre çalışan ve ek işlevlere kavuşan yapay zeka (YZ) asistanı “Siri” geliyor. Yakında kullanıma sunulacak macOS 27 ile Intel işlemcili bilgisayarlara yönelik güncelleme desteği de sona erecek. (”Digital Markets Act” düzenlemesi sebebiyle yeni nesil Siri, Avrupa Birliği’nde kullanılamayacak.)
Ek bilgi: Apple ayrıca uygulama mağazası App Store üzerinden aracılık ettiği ekosistemin 2025 yılında 1,4 trilyon dolar ciroya ulaştığını açıkladı.
Microsoft’un oyun konsolu Xbox, 25. yılına özel “X25 Limited Edition” adlı özel bir model tanıttı. Sınırlı sayıda üretilecek seri, şeffaf yeşil kasası ve kontrol pediyle dikkat çekiyor. Kasım ayında satışa sunulacak konsolun fiyatı açıklanmadı.
Ek bilgi: Xbox diğer yandan tasarruf gerekçesiyle önümüzdeki ay büyük bir işten çıkarma turuna hazırlanıyor.
Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman’ın çılgın projesi “Neom”, bültende sıkça andığım 500 milyar dolar bütçeli bir akıllı şehir hayali. Başına gelmedik kalmayan ve giderek sarpa saran projenin “The Line” adlı ana fazının 2030 yılına dek askıya alınmasına karar verildi. Ülkenin yeni odağı, Hürmüz Boğazı krizi ile önemi artan (2021 yılında, 25. sayımızda tanıttığım) liman şehri “Oxagon”.
Türkiye yatırımını iptal ederek gündeme gelen Çinli otomotiv markası BYD’nin Başkanı Wang Chuanfu, 5 yıl içinde dünyanın en büyük markası olacaklarını iddia etti.
Avrupa Birliği, kamu kurumları, STK’lar ve eğitim kurumlarında ABD’li teknoloji şirketlerine bağımlılığı azaltmak için seferberlik halinde. Fransa ve Hollanda öncülüğündeki dijital bağımsızlık mücadelesi, yapay zeka, bulut hizmetleri ve uygulamaları kapsıyor.
ABD Ulusal Ekonomik Araştırmalar Dairesi ve Cincinnati Üniversitesi’nin raporları, akıllı telefonların yaygınlaşması ile doğum oranlarındaki düşüş arasında dikkat çekici bir bağ olduğunu ortaya koydu. Buna göre cihaz sahipliğinin artışı 15-19 yaş aralığında doğumları yüzde 8, 20-24 yaş grubundaki doğumlarıysa yüzde 6,6 azaltmış olabilir. Cincinnati Üniversitesi’nin 128 ülkeyi kapsayan veri setine dayanan araştırmasında doğurganlık 1990 yılından itibaren küresel çapta gerilemekle birlikte, mobil internet ve akıllı telefonun yaygınlaşması ile özellikle ergen doğurganlığında belirgin bir düşüş belirlenmiş. Her iki çalışma da teknolojiyi flört, sosyalleşme, cinsellik ve aile kurma davranışlarını dönüştüren “demografik aktörler” olarak tanımlıyor.
Meta, Ray-Ban ile ortak geliştirdiği akıllı gözlüklerin yazılımına gizlice eklediği ancak henüz etkinleştirmediği yüz tanıma işlevinin ifşa olmasından bir gün sonra yayımladığı güncelleme ile bu özelliğe yönelik kodları kaldırdı. “NameTag” kodlu bu işlev, gördüğü yüzleri biyometrik taramaya tabi tutarak bunları kullanıcının cihazındaki yüz profilleriyle eşleştirmeyi amaçlıyordu.
🧑🏻💻 Dünyayı Saran Ağ
2016’da piyasaya sürülen ve 800 milyondan fazla yüklenen “Pokemon Go” oyuncuları, seneler boyu ellerinde telefonla dağı taşı gezip, puan toplamaya çalışmıştı. Ardından üreticisi Niantic’in kullanıcıların topladığı bu bilgileri yapay zeka (YZ) şirketlerine satarak yolunu bulduğu ortaya çıkmıştı. Bu hafta da Niantic’in bu verileri uydu ve internet erişiminin bulunmadığı savaş bölgelerindeki dron saldırılarında kullanmak için “Vantor” şirketiyle işbirliğine gittiği iddia edildi. Niantec konuyla ilgili bir açıklama yaparak “valla öyle değil” demeye getirdi.
Ek bilgi: Ukraynalı drone üreticisi Alexander Kokhanovskyy’nin açıklamasına göre iki yıl önce 10 adet silahlı otonom drone ile bir tatbikat yapılmış. 5 kilometrelik mesafeyi tarama görevi kapsamında “kimi görürsen öldür” komutu alan dronlar birkaç (açıklama böyle) Rus askerini “imha etmiş”! (Bu konuda Türk dronlarının Birleşmiş Milletler raporuna geçen bir vukuatı daha var.)
Bir önceki sayıda kullanıcı destek sistemini YZ’ya devreden Meta’ya dadanan hackerların eski ABD Başkanı Barack Obama dahil olmak üzere birçok hesabı ele geçirdiğinden bahsetmiştim. Soruşturma dosyasına göre bu yöntemle toplam 20 bin 225 hesap rehin alınmış.
WhatsApp, İsrail merkezli casus yazılım şirketi “NSO Group” ile bağlantılı yeni bir oltalama (phishing) yöntemini tespit ederek engellediğini duyurdu. WhatsApp, daha önce yaşanan benzer olayların ardından 2019 yılında NSO Group’u dava etmiş ve yargıç WhatsApp’i haklı bularak bu tür girişimleri yasaklamış ve şirketi 167 milyon dolar tazminata mahkum etmişti.
Rusya bağlantılı üç gelişme:
ABD’deki Texas ve Stanford üniversitelerinin ortak çalışması, son yıllarda Avrupa genelinde tespit edilen ve GPS sistemlerini aksatan parazitlerin kaynağının Rus uyduları olabileceğini öne sürüyor. 10 saniyeden kısa süren parazitlerin özellikle salı, çarşamba, perşembe günlerinde mesai saatleri içinde gerçekleştiği ve ölçeği itibariyle sadece yüksek irtifalı uydular aracılığıyla üretilebileceği tespit edildi.
Rusya’nın uydu tabanlı internet erişim hizmeti Starlink’e bir yerel alternatif üzerinde çalışıyor. Projeyi yürüten Iks Holding CEO’su Alexei Shelobkov, konuyla ilgili açıklamasında 16 uyduluk ilk setin geçtiğimiz mart ayında yörüngeye yerleştiğini ve hedefin birkaç yıl içinde 900 uyduya ulaşmak olduğunu belirtti.
Tüm bunlara ek olarak Rusya’nın kapalı devre internet sistemini temsil eden “Runet” projesi neredeyse tamamlandı. Yeni nesil bir “demir perde” olarak anılan yapı, yerli ve milli olmayan tüm hizmet ve uygulamaları tek hamleyle işlemez kılıyor. Bunu aşmak adına VPN yüklemeleri rekor kırıyor ancak sistem bununla da ayrıca mücadele ediyor.
Britanya Film Enstitüsü, ülkenin internet gündeminde yer eden videoları arşivlemeye başladı.
Ek bilgi: Bu tür video ve görseller için İngilizcede kullanılan “meme” terimi yazıldığı gibi değil; “miğm” şekilnde okunuyor. Kadim bir arşivi de var.
Video platformu Netflix’in kurucu CEO’su Reed Hastings, Nisan ayında yaptığı açıklamayla görevi bırakacağını söylemişti. Bu hafta yapılan açıklamada yeni CEO’nun Jay Hoag olacağı duyruldu. Hoag, 1999 yılından bu yana şirketin yönetim kurulunda bağımsız direktör olarak görev alıyordu.
🤖 Yapay Zeka Gündemi
Anthropic, uzun süredir üstünde çalıştığı “Mythos” adlı yeni YZ modelini “çok gelişmiş ve tehlikeli” olduğu gerekçesiyle kamuya açmamış ve öncelikle ondan zarar görebilecek yapıların teknik yöneticileriyle paylaşmıştı. Mythos nihayet bu hafta herkese açıldı. Ancak derhal bir başkanlık kararnamesiyle ABD vatandaşı olmayanların kullanımına kapatıldı.
Ek bilgi: Anthropic, YZ alanındaki çalışmalarını kronolojik olarak özetleyen çok güzel bir dosya hazırlamış. Meraklısına duyurmuş olayım.
YZ ile ilgili malumun ilamı gibi gelen önemli bir araştırma raporuna denk geldim. YZ’nın onu anlama kabiliyetimizden daha hızlı geliştiğini ortaya koyuyor. Anlayamadığımız bir yapının hayatın her yanına sızmasının risklerine dikkat çeken önemli bir çalışma. Yazarlarından biri, Microsoft’un Baş Bilimcisi Eric Horvitz.
OpenAI, halka arz için ABD’de gizli başvuru yaptı. Talepte zamanlama, satışa sunulacak hisse sayısı ve fiyat aralığı gibi bilgiler yer almıyor. Şirket geçtiğimiz mart ayında aldığı 122 milyar dolarlık yatırım sonrası 852 milyar dolar değerlemeye ulaşmıştı.
Ek bilgi: OpenAI bu süreçte (muhtemelen) rakiplerinden sayısal olarak sıyrılabilme adına tarifelerinde büyük bir indirime hazırlanıyor.
YZ lügatında “Artificial General Intelligence” diye bir terim var. İnsan beyni misali, her işe yarayan “süper sentetik zeka”yı temsil ediyor. Amazon’un kurucusu Jeff Bezos, yeni girişimi “Prometheus” ile “Artificial General Engineer” (Yapay Genel Mühendis) kurmayı hedeflediğini söyleyerek sözlüğe yeni bir terim daha ekledi.
🧑🏻🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar
ABD / San Francisco merkezli “Foundation Robotics” şirketi, savaş cephelerinde kullanılacak “Phantom MK-1” kodlu bir insansı robot üstünde çalışıyor. ABD Ordusu ile 24 milyon dolarlık anlaşma imzalayan şirket, 2027 sonuna dek bu yapıda 40 bin robot üretmeyi hedefliyor.
Google’ın sağlık odaklı iştiraki “Verily Health”, sıtma ve Zika gibi hastalıkların yayılımını engellemek amacıyla “sterilize edilmiş” sivrisinekleri doğaya salmak için başvuru yaptı. ABD’nin California ve Florida eyaletlerinde gerçekleştirilmesi planlanan proje kapsamında iki yıl boyunca 32 milyon özel üretim sivrisinek kullanılacak. “Wolbachia” bakterisi taşıyan erkek sivrisinekler, doğadaki mevcut dişilerle çiftleştiğinde yumurtaları çatlamayacak. Böylece bir sonraki neslin üremesi de engellenmiş olacak.
“Akıllı” unvanı ile birlikte telefonların hepsi birbirine benzedi. Neyse ki yeni arayışlar durmuyor. “Sidephone SP-01” kodlu 250 dolarlık seçenek, akılsız yapısını değiştirilebilir modülleriyle kazandığı işlevler ile kapatıyor. İlginç bir yaklaşım.
Yeşil enerji alanında çalışan İspanyalı “BlueNewables”, deniz üstünde güneş enerjisi üretecek “PV-bos” adlı yüzer platformunu çalıştırmaya hazırlanıyor.
İngiltere merkezli “Elire Maritime” liderliğindeki bir konsorsiyum, limandaki gemilere temiz elektrik sağlamak için geliştirilen yüzer Hydrogen Power Hub platformunun altı aylık mühendislik testlerini tamamladı. 5 megavatlık sistemin amacı, limanda bekleyen gemilerin dizel yardımcı motorlarını çalıştırma ihtiyacını azaltmak.
🩺 Sağlık Olsun
ABD’li biyoteknoloji şirketi “Life Biosciences”, yaşa bağlı görme kaybını tersine çevirme iddiasındaki “ER-100” adlı deneysel tedaviyi ilk hastasına uygulama izni aldı. Bu gen tedavisi, göz ile beyin arasındaki bağlantıyı kuran retinal ganglion hücrelerini yeniliyor.
Çin, omurilik felci hastalarına yönelik geliştirilen “NEO” adlı beyin çipine ticari kullanım izni vererek bu alandaki tedaviyi (ticari kapsamda) onaylayan ilk ülke oldu. 1,5 saatlik operasyonla yerleştirilen çip, 8 sensörüyle beyin sinyallerini çözüyor.
Beni Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.
Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋♂️