Dünya Halleri: 256
15 - 21 Haziran 2026 tarihleri arasındaki kayda değer gelişmeler.
Kendi tarihinin hiç tartışmasız EN UZUN bülteni ile huzurlarınızdayım.
Hafta boyunca okuduğum ve taradığım yüzlerce sayfa haber, rapor ve basın bülteninden süzdüğüm daha kısa bir özet mümkün olmadı. Yazarken içimden “umarım okunur” diye söylenip durdum. Umarım okursunuz 😀 Unutmadan; e-postanız muhtemelen yarıda kesilecek, devam linkine tıklamayı ihmal etmeyin.
Gelişmelere geçmeden birkaç hatırlatma: Bu hafta blogumda “ölü ekonomi” adlı yeni bir kavramı işledim. Ölü internet teorisinden sonra gelen, ilginç bir olgu. Oksijen gazetesindeki sayfamda ise ABD yönetiminin yapay zekayı dış kullanıma kısıtlayan kararıyla yepyeni bir dönemece giren küresel rekabete baktım.
Podcast yayımım “Haddini Aşan Yaşam Rehberi”nin bu haftaki konusu, sağlık.
Haydi başlayalım.
🌍 Genel Gündem
Silikon Vadisi’nin en karanlık yatırımcısı Peter Thiel’dan bültende de blogumda da sıkça bahsediyorum. Bu sayıda Thiel’ın 2006 yılında kurduğu gizli cemiyet “Dialog” var. Web sitesinde neredeyse hiçbir bilgi yer almayan bu yapı, sadece kabul edilen (seçkin) üyelerin yer alabildiği ve üyelerinin hakkında hiçbir paylaşım yapmadığı bir oluşum. Axios’un tabiriyle “teknoloji çağının Bilderberg’i” Yine sadece üyeleri arasından davet edilen ve 16 bin dolar ödeyenlerin katılabildiği yıllık toplantıları var.
Benzer eylemleriyle tanınan İsviçreli hacker “maia arson crimew”, cemiyetin 12 - 16 Ağustos tarihleri arasında İrlanda’nın Dublin şehrinde düzenlenecek 2026 buluşmasının katılımcı listesine (web sitesinin kaynak kodundaki bir dosyadan) ulaşarak kamuoyuyla paylaştı. NATO komutanlarından, Google’ın yapay zeka yöneticilerine, Elon Musk’tan Xbox Başkanı Sarah Bond’a uzanan 113 kişilik bir belge (Türkiye’den Trendyol Group’un kurucusu ve CEO’su Demet Suzan Mutlu var). Toplantı gündeminde nükleeri geri getirme, Üçüncü Dünya Savaşı’na hazırlık, kendi parti ve tarikatını kurma gibi enteresan başlıklar var. (Bu konuyu muhtemelen ayrı bir yazıda derleyeceğim.)
Fransa merkezli bir siber araştırma ekibi, tahmin (deseler de düpedüz bahis) platformu Polymarket sitesinde 9 anonim hesabın yalnızca ABD - İran savaşı üzerine açtığı tahminlerde yüzde 98 oranında başarılı olarak 2,4 milyon dolar kazandığını ortaya çıkardı. Hesaplar, oynadığı bahislerden birkaç gün önce oluşturulmuş ve bahsi olaylardan birkaç saat önce açmış.
Geçtiğimiz hafta borsada halka açılan SpaceX, ulaştığı 2,66 trilyon dolar değer ile Amazon’u geride bırakmayı başardı. Yüzde 20 artışa sahne olan sürecin devamında her halka arzda yaşandığı gibi satışlar geldi ve hisseler yüzde 6 oranında geriledi. Buna rağmen SpaceX CEO’su Elon Musk, insanlık tarihinin (kağıt üzerinde) ilk dolar trilyoneri unvanını kazanmayı başardı. Bir başka deyişle Musk’ın serveti, ABD halkının ortalama servetinin 5 milyon katına ulaştı. Öte yandan, ProPublica’nın haberiyle SpaceX’in halka açılma sürecinde Çin, Hong Kong ve Rusya merkezli en az 12 yatırımcının ABD merkezli aracı firma Tomales Bay Capital üzerinden şirkette dolaylı hisse aldığı belirlendi. Bunun bir ulusal güvenlik sorunu yarattığını hatırlatmama gerek yok sanıyorum.
Ek bilgi: Elon Musk’ın son hamlesi, yapay zeka destekli kodlama yapan “Cursor” adlı girişimi 60 milyar dolara SpaceX bünyesine katmak oldu. Musk’ın önümüzdeki dönemde Tesla’yı da SpaceX çatısı altına alarak, 4 trilyon dolarlık bir çatı oluşturma planı olduğu söyleniyor. Bunun için hissedarları ikna etmesi gerekiyor. Musk bu konuda da son derece maharetli.
Borsa demişken; 2015 yapımı “The Big Short” filmini izlediyseniz, Christian Bale’in canlandırdığı “Michael Burry” karakterine de aşinasınızdır. ABD’li yatırımcı ve fon yöneticisi Burry, borsa balonlarını tespit etme konusundaki başarısıyla milyarlarca dolarlık bir servet edinmiş bir profil. Burry’nin son ifşası, Nvidia ve xAI arasındaki tuhaf ilişki oldu. Bilançoları inceleyen Burry’nin ortaya çıkardığı son derece karmaşık olayın özeti şöyle: Nvidia, “Valor Compute Infrastructure” (VCI diyelim) adlı bir şirkete önce 1,9 milyar dolar yatırım yapıyor. Hemen ardından aynı şirkete 5,4 milyar dolar karşılığında 100 bin adet yapay zeka odaklı GB200 işlemcisi satarak gelir tablosuna işliyor. Ancak VCI aslında bir paravan şirket. VCI, bu işlemcileri derhal Elon Musk’ın xAI şirketinin veri merkezlerine aktarıyor. VCI’ın Nvidia’ya kalan 3,5 milyar dolarlık borcunu “Apollo” adlı bir finans kuruluşu üstleniyor ve hemen ardından bu borcu kendi sigorta iştirakine satıyor. Bu sigorta şirketi de borcun bedelini kendi işlettiği ABD emeklilik fonlarına yediriyor. Trilyon dolarlık şirketler işte böyle ortaya çıkıyor sevgili dostlar.
Para - tura meselesine girmişken; KREDİ KARTLARINIZI HAZIRLAYIN. 13 senedir beklenen Grand Theft Auto’nun altıncısı (GTA VI) 25 Haziran’da ön siparişe açılıyor! Fiyatı açıklanmadı ancak 65 - 95 euro arası olması bekleniyor. (Görmeden inanmam)
Apple, kurucusu Steve Jobs’un şiddetle karşı çıktığı dokunmatik ekranlı MacBook konusunda fikrini değiştirmiş görünüyor. Çin merkezli “Instant Digital” kaynaklı bilgilere göre şirket dokunmatik ekranlı dizüstü serisi için tedarikçilerle görüşmelerini sıklaştırdı. Yeni serinin M6 Pro ve M6 Max işlemcili ve OLED ekranlı olacağı da söylentiler arasında. Apple’ın tedarikçilerinden Largan Precision CEO’su Enping Lin’in yatırımcı toplantısında paylaştığı ipuçlarına bakılırsa, şirketin merakla beklenen “katlanabilir iPhone” modeli de 2027 yılına ertelenmiş.
Birleşik Krallık merkezli cep telefonu üreticisi Nothing’in CEO’su Carl Pei, yapay zeka girişimlerinin talebi nedeniyle yükselen bellek fiyatlarının cep telefonlarının donanım maliyetinin yüzde 50’sini oluşturduğunu belirtti. Yılbaşından bu yana üç kata varan ve 2028’e dek sürmesi beklenen artışının, yeni modellerin etiketlerinde yüzde 30 zamma sebep olması bekleniyor.
Ek bilgi: Benzer bir açıklamayı Apple CEO’su Tim Cook da yaparak “Zamlar kapıda” dedi.
Haziran ayında 123 bin dolar seviyesini gören kripto paraların amiral gemisi Bitcoin, değerinin neredeyse yarısını kaybederek bu hafta 63 bin 900 dolara geriledi. Kripto varlık yönetim şirketi Bitwise’ın araştırma direktörü Andre Dargosch, düşüşün 48 bin dolara kadar sürme ihtimali olduğunu belirtti. Karlılığın azalmasıyla üretimden vazgeçen “madenciler” sebebiyle Bitcoin’in üretme zorluğu tarihinde ilk kez yüzde 10 oranında düştü. Benzer şekilde üç çeyrektir gerileyen Ethereum da yüzde 67 değer kaybetti. Bu gelişmenin yatırımcıların yapay zeka hisselerine yönelmesi sebebiyle yaşandığı tahmin ediliyor.
Çin öncülüğünde geliştirilen ve Çin, Hong Kong, Birleşik Arap Emirlikleri, Tayland ve Suudi Arabistan merkez bankalarını birleştirecek “mBridge” adlı ortak elektronik ödeme platformu faaliyete geçmeden önceki son testlerini başarıyla tamamladı. ABD dolarını baz alan SWIFT ve Avrupa merkezli BIS altyapısına alternatif oluşturacak mBridge, deneme sürecinde 4 bin sınırötesi işlemde 69 milyar dolarlık transfere sahne oldu.
Güney Koreli Samsung, Neuralink’in beyin çipinin dördüncü neslinin geliştirilmesi ve üretilmesi için anlaşma imzaladı. Bu kapsamdaki test amaçlı ilk çiplerin 2027 yılında teslim edilmesi ve aynı yılın ikinci yarısında seri üretime geçilmesi hedefleniyor.
ABD yönetimi UFO gözlemlerine yönelik geniş bir arşivi daha kamuoyuyla paylaştı. Belgeler arasında gökyüzünde kırmızı ve sarı ışıklar saçarak olağandışı hareket eden küre benzeri cisimler yer alıyor.
🧑🏻💻 Dünyayı Saran Ağ
Google’ın yüzde 70 pazar payına sahip web tarayıcısı Chrome, bir sonraki (Manifest V3) güncellemesiyle “adblocker” olarak da bilinen reklam engelleyen eklentilerin çoğunu işlevsiz kılacak. Tarayıcının altyapısını oluşturan Chromium’da gerçekleşecek değişiklik ile aynı altyapıyı kullanan Brave, Vivaldi, Arc, Opera ve Edge gibi seçenekleri de bağlayacak. Ancak Google, bu kısıtlamanın Chrome dışı tarayıcılar için (şimdilik) opsiyonel olacağını söylüyor. (DNS tabanlı reklam engelleme hizmetlerine gün doğdu.)
Meta’nın Twitter’a rakip bir platformu vardı, hatırlıyor musunuz? Evet; Türkiye’de derhal engellenen Threads’ten bahsediyorum. 3 yıl içinde aylık 500 milyon aktif kullanıcıya ulaşmış. Bir haber daha: Threads, bu hafta Türkiye’de yeniden erişime açıldı. Twitter vahşetinden bunalanlar; buyrun bakalım.
Murdoch grubuna bağlı Fox, video akış (stream) platformu Roku’yu 22 milyar dolar bedelle satın alıyor.
Dijital nefret suçları üzerine çalışan ABD ve Birleşik Krallık merkezli “Center for Countering Digital Hate“, İngiltere’nin Belfast şehrindeki göçmen karşıtı ayaklanmada Elon Musk’ın Twitter paylaşımlarının belirleyici rol üstlendiğini öne sürdü. Rapora göre 240 milyon takipçiye sahip Musk’ın mesajına verilen yanıtlar arasında 3 bin 930 yorum şiddet çağrısı yapmış. Elon Musk, Birleşik Krallık Başbakanı Keir Starmer’ı “beyazlardan nefret etmekle” suçlayarak iddiaları reddetti.
Bu hafta paylaşılan yasal düzenlemeyle Britanya da 16 yaşından küçüklere sosyal medya kullanımını yasaklayan ülkeler arasına katılacağını duyurdu. Kültür Bakanı Lisa Nandy, yürüttükleri kamuoyu yoklamasında ebeveynlerin yüzde 90’ının düzenlemeyi desteklediğini belirtti. Yeni düzenleme 2027 yılında yürürlüğe girecek.
Birleşik Arap Emirlikleri vites yükselterek sosyal medya kullanım yaşını 15’e indirdi.
🤖 Yapay Zeka Gündemi
Bir süredir gündeme gelmeyen YZ ürünü Midjourney, vücudunuzu tarayıp MR kadar ayrıntılı analiz yapabilecek bir sağlık çözümü ile haftanın yıldızına dönüştü. “Midjourney Medical” adlı yapı özel bir yazılım ve özel bir donanımdan oluşuyor. Bunlar pek hayra alamet gelişmeler değil. Belki başka bir vesilede ayrıca tartışırız.
Norveç, bir ilke imza atarak ilkokullarda YZ kullanımını yasaklama kararı aldı. Gerekçe olarak YZ’nın çocukların öğrenme yeteneğine olumsuz etki yapması gösterildi. (Norveç, 2024 yılında okullarda disiplini sağlama amacıyla akıllı telefonları da yasaklamıştı)
Bir diğer Kuzey Avrupa ülkesi Estonya ise bir başka ilke imza atarak, her YZ vekiline (agent) bir kimlik numarası vermeyi kararlaştırdı. Başbakan Kristen Michal, kararın kullanıcı adına işlem yapacak YZ ajanlarının yetkilerinin sınırlandırılması amacıyla alındığını belirtti. (Yani -örneğin- sizin adınıza işlem yapan bir uygulama, sizin TC kimlik numaranız yerine kendi kimlik numarasını kullanacak.) Gayet mantıklı.
ABD’nin en sosyalist siyasetçisi Bernie Sanders, çıtayı iyice yükselterek YZ şirketlerinde halka doğrudan pay (ortaklık) verilmesini içeren bir yasa teklifi hazırladı. (Biz de abarttık ama, kremasını abarttık.) Düzenleme ayrıca yıllık geliri 200 milyon doları aşan YZ şirketlerinden bir defaya mahsus yüzde 50 vergi alınmasını ve böylece 7 trilyon dolarlık bir varlık fonu kurulmasını öngörüyor.
Amerikalı zencilerin haklarını savunan NAACP örgütü, veri merkezlerini zencilerin yoğun yaşadığı bölgelerde açarak temiz hava yasasını ihlal ettiği suçlamasıyla Elon Musk’ın xAI şirketini mahkemeye vermişti. Görülen davada şirket kendini “ama biz devlete hizmet ediyoruz” diyerek savundu. Sunulan delliler sayesinde ABD Savunma Bakanlığı’nın, İran’a yönelik saldırılarda hedef belirlemek için ABD devletine özel üretilen “Grok Gov” sürümünün kullanıldığı ifşa oldu. (@grok bu doğru mu?) Tam bir “şecaat arz eden merd-ı kıptinin sirkatin söyleme“ durumu.
Ek bilgi: YZ şirketlerinin veri merkezi yatırımlarının yoğunlaştığı bölgelerdeki direniş artarak devam ediyor. “Data Center Watch” tarafından yayımlanan rapora göre 2026’nın ilk üç ayı bu projelerin en çok engellendiği dönem oldu. Yüksek enerji ve su tüketimi ile gürültü şikayetiyle yapımı durdurulan 75 veri merkezinin toplam yatırım maliyeti 130 milyar dolar olarak hesaplanıyor.
Kazakistan, Nvidia’nın desteklediği ABD merkezli YZ altyapı şirketi Firebird ile 10 milyar dolarlık anlaşma imzaladı. Bu kapsamda ülkenin veri merkezi vadisi olarak belirlenen Ekibastuz bölgesinde bin 400 dönüm alana yayılacak 125 megavatlık bir tesis kurulacak. Bu yapı tamamlandığında Orta Asya’nın en büyük veri merkezi olacak.
YZ uluslararası ilişkilerde her zaman bu kadar birleştirici olmuyor. ABD’nin Anthropic’in en yeni ve en güçlü modeli “Mythos”un ABD dışında ya da ABD vatandaşı olmayanlar tarafından kullanımını engelleme kararı, bu hafta düzenlenen G7 liderler zirvesinin ana gündem maddelerinden biri oldu. ABD kararın yabancı askeri istihbarat faaliyetlerini engelleme için alındığını söylüyor.
Ek bilgi: G7 dünya liderleri zirvesi bu dönem Fransa’nın evsahipliğinde düzenlendi. Devlet Başkanı Emmanuel Macron’un özel olarak davet ettiği sıradışı konukları sayayım: OpenAI CEO’su Sam Altman, Google DeepMind CEO’su Demis Hassabis ve Anthropic CEO’su Dario Amodei. Dünyanın yeni (seçilmemiş) liderleri.
YZ dünyasının tek ve en büyük sorunu kısıtlamalar değil. Esas mesele maliyet. Özellikle kurumlar için YZ kullanımının maliyeti (aşırı token tüketimi sebebiyle) insan maliyetini geçmiş durumda. Bu da (ABD için bile) DeepSeek gibi Çin kökenli, açık kaynaklı ve çok daha düşük maliyetli seçeneklerin kullanımını artırıyor. Hugging Face’in eski CEO’su, Çin’in bu taktiğinin YZ yarışında onları mutlaka öne geçireceğini savunuyor.
Yukarıdaki gelişmeyi perçinleyen iki veri paylaşayım: ChatGPT’nin pazar payı ilk defa yüzde 50’nin altına düştü. Dahası, sızan belgelere göre ChatGPT’nin geliştiricisi OpenAI’ın 2025 yılı zararı 8 kat artmış. Harcama ise 34 milyar dolar seviyesinde.
Fantastik bir haberle bu başlığı kapatalım. Gerçek mi şaka mı anlamadım fakat, “CrankGPT” adlı bir cihaz beni epey eğlendirdi. Sorduğunuz soruların ihtiyaç duyduğu enerjiyi SİZ üretiyorsunuz. Krank milini çevirerek!
🧑🏻🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar
Üstümde çok emeği olan bilgisayar markası Commodore, aynı zamanda “ölmek bilmeyen efsaneler” kategorisinin lideri. Bu hafta “Callback” adlı bir cep telefonu tanıttı. Kapaklı, 9 tuşlu ve “yarı akıllı”. Android uygulamalarını destekliyor fakat sosyal medya uygulamalarını engelliyor. Web tarayıcısı da yok. Dahası, 500 dolar.
Brezilya’dan Rio de Janeiro ve ABD’den Winston-Salem ile Florida Institute of Technology üniversitelerinin ortak çalışması, bazı mantar türlerinin Mars gezegenindeki toprak yapısını tarım faaliyetlerine uygun hale getirebileceğini belirledi. Dünyada yaygın bulunan Trichoderma türü mantarlar, topraktaki alkali pH, alüminyum ve manganez gibi bitki oluşumunu engelleyen bileşenleri yok ederek organik yaşam için besin üretimini mümkün kılıyor.
Çin, şu ana kadarki en büyük yüzen balık çiftliğini faaliyete geçirdi. 20 olimpik havuz büyüklüğündeki tesis yılda 4 bin tondan fazla açık deniz balığı üretebiliyor.
Ek bilgi: Bu alandaki rekor, Norveç’in yılda 10 bin ton somon yetiştiren (Çin üretimi) “Havfarm 1” adlı çiftliğinde.
🧑🚀 Göklerden Gelen Haberler
Rusya, 2018’den bu yana üstünde çalıştığı “Burevestnik” (ya da NATO’nun andığı şekliyle “Skyfall”) adlı askeri seyir füzesinin (cruise missile) ilk denemesini yaptı. Özelliği “nükleer” olması. Fakat savaş başlığı değil; itici motoru nükleer reaktör ile çalışıyor. Uzmanların son derece pahalı ve riskli olarak nitelediği teknoloji, yapısı gereği seyir esnasında atmosfere nükleer atık bırakıyor.
Çekyalı YZ girişimi “Neuron Soundware”, elektrik direklerini ses dedektörü ile donatarak dronları tespit eden bir çözüm geliştirdi.
Hibrit-elektrikli hava araçları konusunda çalışan “Electra”, yolcu uçaklarına yönelik yeni bir konsept model tanıttı. Çift tüplü gövdeye sahip hava aracı, gövdenin kaldırma kuvvetini artırarak kanatlardaki yapısal yükü azaltıyor. Kanatlarda iki turbofan, kuyruğunda ise üç elektrikli fanı var.
🩺 Sağlık Olsun
Hollanda / Radboud Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde bin hasta üzerinde yürütülen bir çalışmada DNA testi ile nadir genetik hastalıkların tespitinde kullanılan 15 testte belirgin bir gelişme kaydedildi. Dünya genelinde 400 milyon kişiyi etkileyen bu hastalık grubunun yüzde 80’i genetik kökenli.
Britanya / Cambridge Üniversitesi, YZ ile üretilen ilk aşıyı insana uygulayarak tarihe geçti. Aşı, insan koronavirüslerinin tamamına ve henüz hayvanlardan insanlara sıçramamış olası varyantlara karşı koruma sağlamayı hedefliyor.
Beni Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.
Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋♂️