Dünya Halleri: 257
22 - 28 Haziran 2026 tarihleri arasındaki kayda değer gelişmeler.
Dünya bir yandan Ortadoğu’daki bir boğazın etrafındaki suni gerilim ile çalkalanıyor, diğer yandan uzay taşımacılığı için ara istasyonlar inşa ediyor. Aynı anda yaşanan olayların boyutu, neye odaklanmamız gerektiği konusunda kafamızı iyice karıştırıyor. Mutlak butlan ile mi ilgilenmeli, yoksa veri egemenliği ile mi? Hangisi daha belirleyici; katma değerli üretim mi yoksa yeni anayasa mı? Kayyım atanan tavuklar mı, endüstriyel tarım ve hayvancılık mı?
Ben bu hafta Oksijen gazetesinde Polymarket’tan yola çıkarak tahmin mi bahis mi, tam emin olamadığımız ancak milyarlarca dolarlık bir pazar ve hatırı sayılır miktarda dolandırıcılık ve manipülasyon üreten sektörü ele aldım.
Blogumda ise açık kaynaklı bir küresel akademik çaba olarak başlayan yapay zekanın hükümetlerin iki dudağına sıkışan kaderine baktım.
Sırada bu hafta dikkatimi çeken diğer önemli gelişmeler var.
🌍 Genel Gündem
Oyun dünyasının en uzun süre beklenen başlığı “GTA VI”, 19 Kasım’da oynanabilir hale gelecek (şu ana kadarki ertelemeleri hatırlayınca yine de emin olamıyorum). Üreticisi “Take-Two Interactive”, altıncı bölümün fiyatını 80 dolar olarak açıkladı. Bu bedel, bir oyun için şu ana kadarki en yüksek fiyatlı devam bölümüne işaret ediyor. PlayStation sürümünün Türkiye için ön sipariş bedeli 4 bin TL.
Ek bilgi: Oyunun 2013 yılında yayımlanan beşinci bölümü toplam 230 milyon adet satmıştı.
GTA VI ekseninde önemli bir tartışma da başladı. Oyunun üreticisi GTA VI’nın disk olarak satılmayacağını, yalnızca çevrimiçi (online) yüklenerek dağıtılacağını duyurdu (Kutulu satılan oyunların içinde de disk yerine kağıda basılı indirme bağlantısı bulunacak). Fiziksel oyun satış mağazalarının bir kısmı karara itiraz ederek GTA VI satmayacaklarını açıkladı. Netflix’in DVD işini bırakmasının ardından Blockbuster türevlerinin çöküşüne benzer bir süreç.
Oyun demişken; çevrimiçi oyun dağıtım platformu Steam’in donanım çözümü “Steam Machine” satışa sunuldu. SteamOS işletim sistemi kullanan cihaz 512 GB ile 2 TB kapasiteli iki seçeneğe sahip. Aynı zamanda PC rolü de üstleniyor. Türkiye’ye satışı elbette ki yok. Ne münasebet. (Fakat yakında kendi sisteminize de kurabileceksiniz - gibi)
Kaç sayıdır Apple CEO’su Tim Cook’un “Bellek fiyatları patladı, esnaf kan ağlıyor, sektör zorda” tarzı sızlanmalarını paylaşıyorum. Beklenen oldu ve Apple tarihi zammını yaptı. iPad’den Mac serisine kadar hemen her şeye dolar bazında yüzde 15 ile yüzde 34 arasında değişen zam yapıldı. Kararın ardından Apple hisseleri yüzde 6,12 değer kaybetti. (Microsoft da fırsattan istifade Xbox oyun konsoluna yüzde 40 zammı yapıştırdı.)
Ek bilgi: Zamların ardından ABD’de bin 200 dolara çıkan iPad Pro’nun Türkiye resmi çevrimiçi mağazasında başlangıç fiyatı 78 bin TL (yaklaşık bin 675 dolar), ABD fiyatı 700 dolara yükselen MacBook Neo’nun Türkiye başlangıç fiyatı ise 46 bin TL (yaklaşık 990 dolar) oldu.
Sizi ağlatan bu zamların yüzünü güldürdükleri de var. YZ alanında kullanılan yüksek teknolojili bellek çiplerine (HBM) yönelik talep artışı, bu alanda üretim yapan “SK Hynix” şirketini 1,35 trilyon dolar değere ulaştırarak Güney Kore Borsası’nın lideri yaptı. HBM pazarının yüzde 61’ini elinde tutan ve yılbaşından bugüne hisse değeri yüzde 340 artan şirket, böylece Samsung’u da geride bırakmış oldu. SK Hynix’in sıradaki hedefi ABD / Nasdaq Endeksi üzerinden 29 milyar dolarlık ikincil halka arz.
Ek bilgi: Benzer şekilde ABD merkezli çip üreticisi Micron da yüzde 20’lik hisse değeri artışıyla 1 trilyon dolarlık şirketler ligine girdi. Şirketin en güçlü yanı, müşterileriyle imzaladığı 16 yıl süreli bağlayıcı satın alma sözleşmeleri. Buna bir isim de koymuşlar: “Bellek Vergisi”.
Civil War, Marty Supreme ve Backrooms gibi yapımlarla gündemdeki yerini koruyan bağımsız film stüdyosu A24, Google’dan 75 milyon dolar yatırım aldı. Yapay zeka (YZ) odaklı ortak araştırma ve çalışmaları kapsayacak işbirliğinde Google’ın bir diğer iştiraki DeepMind’ın geliştirdiği üretken YZ çözümleri kullanılacak.
Meta, Ray-Ban ile ortak geliştirdiği ve 800 dolardan sattığı akıllı gözlüklerinin 300 dolarlık “Meta Glasses” serisini tanıttı. IDC verilerine göre geçen yıl dünya genelinde 9,6 milyon adet satışa sahne olan akıllı gözlük pazarında Meta yüzde 76 pazar payına sahip.
🧑🏻💻 Dünyayı Saran Ağ
Çevrimiçi tahmin pazarı (diyorlar da özünde bildiğin bahis sitesi) Polymarket’ın yıllık geliri 1 milyar dolara ulaştı. Öte yandan Polymarket’in çok sayıda sosyal medya ünlüsüne bine yakın sahte kazanma videosu ürettirerek kullanıcıları aldattığı; hatta birçok büyük bahsin tamamen sahte olduğu ortaya çıkınca, hakkında soruşturma başlatıldı.
Hile hurdadan bahis açmışken değinmemek olmaz: Polymarket sen kalk, büyüğün geldi. Meta CEO’su Mark Zuckerberg’in de “Arena” kod adlı benzer bir mobil uygulama üstünde çalıştığı söyleniyor.
Meta demişken; 2011 - 2017 yılları arasında şirketin Küresel Kamu Politikaları Direktörü olarak görev yapan Sarah Wynn-Williams, hatıralarını yazdığı “Careless People” (İhmalkar İnsanlar) başlıklı kitap nedeniyle kendisini susturmaya çalıştıkları iddiasıyla Meta’yı mahkemeye verdi.
🤖 Yapay Zeka Gündemi
YZ bahsine çok önemli bir trend ile başlayalım. Hem bir trendin habercisi hem de su götürmez bir SKANDAL. ProPublica’nın haberine göre ABD yönetimi, Afrika’ya vaat ettiği milyarlarca dolarlık sağlık yardımı karşılığında vatandaşların sağlık verilerine erişim yetkisini şart koşuyor. Örneğin Uganda yönetimi 10 Aralık’ta imzaladığı anlaşmayla ABD’ye yedi yıl boyunca tüm ulusal sağlık veri sistemine doğrudan ve gerçek zamanlı erişim izni vermiş. Trump yönetiminin kamuoyuna açıklanmayan biçimde 30’dan fazla ülkeyle benzer anlaşmalar yaptığı söyleniyor (Palantir bunu beğendi). Her trend gibi, bunun da ismi var: “Veri Sömürgeciliği”.
Ek bilgi: Donald Trump’ın gölge sağ kolu olduğu dönemde Elon Musk, “Verimlilik Departmanı” (DOGE) adlı oluşum üzerinden ABD’nin bu yardımlarını yürüten USAID yapılanmasına (akılalmaz bahanelerle) son vermişti. Görüyoruz ki gerçek amaç verimlilik değilmiş.
Avrupa Birliği, “Europe 2031” adlı YZ odaklı bir felaket simülasyonu ile veri ve teknoloji egemenliği konusunu tartışmaya açtı. Avrupa’nın yeni ve ileri teknolojilerin tamamında ABD ve Çin arasında kaldığına dikkat çekilen tatbikatta Avrupa ekonomisi zayıflıyor, popülizm yükseliyor, euro baskı altına giriyor ve AB’nin geleceği tehlikeye giriyor. Çalışma sorunun temelini YZ alanında geç kalma, çözümün başlangıcını ise daha çok veri merkezi inşası ile enerji ve imar süreçlerinin hızlı işlediği teşvik bölgelerinin kurulması olarak belirlemiş.
Amazon, YZ’nin yönetiminde (yani son kararı verme aşamasında) insanı sorumlu kılmaktan vazgeçti. Gerekçesi manidar: İnsanın dikkati kolayca dağılıyor ve muhakeme yeteneğini sıkça yitiriyor. Yalan mı?
İngiltere’de serbest danışmanlık yapan Tamires Camal Taquidir, 7 bin sterlinlik alacağını ödemeyen müşterisini “Garfield AI” adlı YZ hukuk bürosundan destek alarak mahkemeye verdi. 400 sterlin karşılığında İngiliz hukuku uzmanı bir algoritma tarafından hazırlanan dosya ve delillerle temsil edilen Taquidir, davayı kazanarak ülke tarihine geçti. (Garfield AI şirketi, 2025 yılında 10 bin sterline kadarki alacak davalarında temsil izni almıştı.)
Anthropic’in YZ modeli “Mythos”, ABD’nin “ulusal güvenlik” gerekçeli talebiyle yabancı ülkelere yasaklanmıştı. Bu yasak halen sürüyor. ABD Senatosu İstihbarat Komitesi Başkan Yardımcısı Mark Warner ve ABD Siber Komutanlığı Başkanı General Joshua Rudd kaynaklı bilgilere göre Mythos, ön testlerde ABD’nin ulusal istihbarat kurumu NSA’nın gizli sistemlerinin neredeyse tamamına birkaç saat içinde sızmayı başarmış. Neyse ki bizim bilgilerin tamamı senelerdir tüm dünyaya açık da kafamız rahat.
Trump yönetimi benzer gerekçelerle OpenAI’ın da “GPT-5.6” sürümünün de çıkışının da ertelenmesini “buyurdu”. Model aynen Anthropic Mythos gibi önce küçük bir test grubuna açılacak.
Öte yandan OpenAI bu yıl için planladığı halka arzını, 1 trilyon dolar değerlemeye ulaşamayacağı sebebiyle seneye erteleyecek gibi görünüyor. Bu kararda SpaceX’in halka arz sonrası yaşadığı dalgalanmaların da etkili olduğu düşünülüyor.
OpenAI’dan son bir haber: Şirket Broadcom ile bir süredir üstünde çalıştığı ilk çipini “Jalapeno” adıyla tanıttı (”Halapenyo” şeklinde okunuyor) . “Zeka İşlemcisi” olarak tanımlanan çip, OpenAI’ın gelecekteki modellerine güç verecek.
Çip konusundaki en önemli gelişme, IBM’in dünyanın ilk 1 nanometre altı (0,7 nm) çip teknolojisi oldu. Gözünüzde şöyle canlandırın: Tırnağınız büyüklüğündeki bir yüzeye 100 milyar transistör sığdırılmış.
Tesla, YZ odaklı veri merkezlerine yönelik geliştirdiği yeni bir donanım çözümü için marka tescil başvurusu yaptı. “Megapod” adı verilen ürün, 40 feet’lik standart konteyner hacmindeki bir yapının içinde sunucuları, veri işleme cihazlarını, ağ ekipmanını, enerji dağıtım ve soğutma sistemini birleştiriyor. Dolayısıyla kendi kendine yeten, modüler ve taşınabilir bir veri merkezi ortamı sunuyor.
Nvidia, veri merkezlerinin en büyük darboğazı olarak kabul edilen soğutma amaçlı su tüketimini büyük ölçüde ortadan kaldıracak yeni bir teknoloji tanıttı. Şirketin kendi ekibiyle geliştirdiği çözüm, dörtte üçü su ve dörtte biri propilen glikolden oluşan kapalı döngü bir sıvı soğutma sisteminden oluşuyor.
🧑🏻🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar
Tesla’nın uzun zamandır üstünde çalıştığı “Cybercab” adlı sürücüsüz taksi konseptinin teknik özellikleri EPA sertifikasyon raporuyla ortaya çıktı. 1,4 tonluk araç, mevcut en hafif Tesla modelinden (Model 3) 317 kilo daha hafif. Pil hacminin küçülmesiyle sağlanan hafifleme, Cybercab modeline 470 km’lik karma menzil sağlıyor. Modelin en dikkat çekici ayrıntısı, sadece önden çekişli ilk Tesla olması. Otonom sürüş desteğine yönelik ayrıntılar kesinleşmediği için Cybercab’in ne zaman yola çıkacağı halen belirsiz.
Alfa Romeo, Chrysler, Citroen, Fiat, Maserati, Opel, Peugeot gibi 16 markayı çatısı altında toplayan otomotiv devi Stellantis, Cybercab’e rakip bir model geliştirmek için İngiliz otonom sürüş girişimi Wayve ve paylaşımlı araç platformu Uber ile işbirliği anlaşması imzaladı. Kurulacak yapı, mevcut modelleri sensörlerle donatmak yerine dördüncü seviye otonom sürüşe özel tasarlanmış yepyeni bir seçenek hayata geçirmeyi hedefliyor.
Kamyonet kasasına gecekondu misali kapak takıp çakma SUV üretenlere denk gelmişsinizdir. ABD kökenli “Slate”, bunu fabrika çıkışlı bir yapıya kavuşturmuş. Her şekle de giriyor. Çok hoşuma gitti.
Apple’ın eski tasarımcısı Jony Ive, Ferrari tarihinin EN BERBAT (ve ilk tam elektrikli) modeli “Luce” tasarımıyla tüm sevenlerinin bedduasını almıştı. Apple’ın sonradan iptal edilen otomobil projesinde çalışan bir diğer eski tasarımcısı Julian Hoenig da yine tam elektrikli bir araç tasarlamış: “Amble One”. Luce’den daha iyi olduğunu söylemem gerek.
BMW ise bu hafta “Neue Klasse” (Yeni Sınıf) serisinden M serisi konseptini tanıttı. O da fena görünmüyor.
🧑🚀 Göklerden Gelen Haberler
SpaceX’ten iki gelişme ile başlayalım:
Şirketin veri merkezlerini uzaya taşımayı hedefleyen stratejisinin belkemiğini oluşturacak uydu takımyıldızının adı “Starmind” olacak. Veri iletişimini ise tahmin edileceği gibi mevcut uydu ağı “Starlink” üstlenecek.
SpaceX bu hafta (gizli bir görev kapsamında geliştirilen) “Starfall” adlı insansız bir kapsülün ilk denemesini gerçekleştirdi. Bu kapsülün uzayda üretim yapacak şirketlere ortam sağlama ve uzay kargolarını taşıma sürecinde ara istasyon görevi üstlenme amacıyla kullanılacağı düşünülüyor.
Airbus bu hafta Berlin’de düzenlenen “Air Show” havacılık fuarında tamamen insansız uçuşa yönelik “U145” kodlu helikopterini tanıttı. İnsansız uçuşun sağladığı imkanla kokpit alanını kargo için kullanan model bu sayede taşıma kapasitesini artırmış. 3,8 tonluk azami kalkış ağırlığına sahip U145, silahlı keşif, yangınla mücadele, gözetleme ve dron taşıma amaçlarıyla da kullanılabiliyor.
“Aurora Flight Sciences” ise DARPA için geliştirdiği “X-65” kodlu deneysel insansız hava aracı ile flap, kanatçık ve dümen gibi hareketli kontrol yüzeyi içermeyen ilk tasarımı deniyor. 800 km/s hıza ulaşması hedeflenen hava aracı, 9,1 metre kanat açıklığına sahip olacak.
Beni Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.
Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋♂️
"Mythos, ön testlerde ABD’nin ulusal istihbarat kurumu NSA’nın gizli sistemlerinin neredeyse tamamına birkaç saat içinde sızmayı başarmış. Neyse ki bizim bilgilerin tamamı senelerdir tüm dünyaya açık da kafamız rahat." :)
Aslında Türkiye devletinin açık kaynak çalışan tek ülke olduğunu, OpenTR ismiyle duyurup, BTK yetkililerinin sızıntılara bu denli açık hale nasıl gelebildiklerine dair tecrübelerini anlatacakları uluslarası bir etkinlik düzenlesek ne harika olur!
Veri hırsızlarının ele geçirdikleri bilgilerle ne yapacaklarını bilemeyip ehliyet, diploma satma girişimlerini dinleriz, belki daha "ulvi" amaçlar bulunması için veri hırsızlarımızın startup fonlardan faydalanmasına destek sağlarız :)
Amirim, Hile hud'a: Yanlış biçimde "hile hurda" şeklinde söylüyoruz. Hud'a olacak. Ar. "aldatma, oyun kurma" anlamında. Yani eş anlamlı iki sözcük.