Dünya Halleri: 259
06 - 12 Temmuz 2026 tarihleri arasındaki kayda değer gelişmeler.
Geçen hafta bahsetmeyi unuttum. Bu bülteni yayımlamak için kullandığım Substack, ülkeler bazında bir gruplama yapmış. Bu sayede öğrendim ki, Dünya Halleri, Türkiye’nin en çok aboneye sahip bülteniymiş! Var olun.
Bu hafta Oksijen gazetesindeki sayfamda yapay zeka ve meslekler konusunda üstünde bir türlü fikir birliğine varamadığımız bir konuya baktım. Sonuç: Mesleklerimizden ekmek yemeye (bir süre daha) devam edeceğiz.
Blogumda ise çevrimiçi (online) bahis furyasından küçük farklarla ayrılan fakat bence çok daha tehlikeli ve zehirli “tahmin piyasaları” furyasını işledim. Bültenin aboneleri olarak sebep olduğu kimi miğde bulandırıcı örneklerine şahitsiniz fakat yine de göz atmanızda fayda olduğuna inanıyorum.
Podcast yayınım “Haddini Aşan Yaşam Rehberi”, bu hafta “Davos Zirvesi” olarak da anılan Dünya Ekonomik Forumu’nun en önemli çıktılarından “Küresel Riskler Raporu” ekseninde dünyanın dertlerini ve Türkiye’ye olası yansımalarını ele aldı. Konuyu yakından takip eden konuğum ile birlikte.
Kısa bir özeti aşağıda, devamı tüm podcast platformlarında ve Podbee sitesinde.
Küçük de bir hatırlatma. TATİLE ÇIKIYORUM. İki yedek podcast kaydı yapabildim. Eylül ortasına kadar gazete yazılarıma ve podcast yayınıma ara veriyorum. Bültene de ara vereyim istiyorum ama gönlüm elvermiyor. 😀
Haydi başlayalım o zaman!
🌍 Genel Gündem
Gündem itibarıyla bir nebze “yerel” bir gelişmeyle başlayalım. NATO, Rusya’dan gelebilecek olası saldırıları sınır hattında tespit edip durdurmak için yapay zeka (YZ) destekli bir dijital savaş ağı kuruyor. “Eastern Flank Deterrence Initiative” (Doğu Kanadı Caydırıcılık Girişimi) adlı sistem dronlar, insansız robotik tanklar, sinyal bozucular ve hassas algılayıcılar içerecek ve Finlandiya’dan Estonya, Letonya, Litvanya, Polonya ve Romanya’ya uzanan NATO’nun doğu hattını kapsayacak. (Sistemin kalbinde Palantir var…)
BBC Future’da çok ilginç bir makaleye denk geldim. Dijital cihazların yalnızca uyku düzenimizi, ruh sağlığımızı, dikkat eşiğimizi değil; bizzat BEDENLERİMİZİ de olumsuz etkilediğine dikkat çekiyor. Bir isim de bulmuşlar: “Phone Body” (Telefon Bedeni). Sürekli başı eğip, eldeki telefona bakmaktan dolayı bükülen boyunları anlatan “Tech Neck” (Teknoloji Boynu) içermiyor sadece. En belirgin etki, yükselen miyop oranında kendini gösteriyor. El ve kavrama gücü de giderek zayıflıyor. Dahası, genel “motor beceriler” kapsamında belirgin gerilemeler saptanıyor. Uzmanlar çözüm olarak yemek yapmak, müzik aleti çalmak, el işiyle uğraşmak gibi temel becerileri artıracak faaliyetler öneriyor.
Microsoft, oyun birimi Xbox’ta yüzde 20 küçülmeye giderek 3 bin 200 kişiyi çıkaracağını açıkladı. Bloomberg’in analizine göre bunun arkasında son 10 yılda Call of Duty, Skyrim, Fallout, The Elder Scrolls, Candy Crush ve Minecraft gibi markalara 80 milyar dolar yatırmasına rağmen beklediğini bulamaması var. 2017’de başlayan abonelik modeli “Game Pass” için 77 milyon kullanıcı hedefleniyordu. 30 milyonda kaldı (Yüzde 50 zam yaparsan, olacağı bu). Eski yönetici Phil Spencer, 2022’de sattıkları her Xbox konsolundan 100 ile 200 dolar arası zarar ettiklerini açıklamıştı. Bu da konsolun son bir yılda 3 kez zamlanmasına yol açmıştı. Yeni nesil konsolda 1.000 dolar seviyesi bekleniyor. Özetle Xbox tarafında işler zor ve düzelmesi de mucizelere bağlı gibi görünüyor.
Microsoft, diğer yandan bir takım vergi cambazlıkları yaparak karını gizlemekle itham ediliyor. Avrupa Birliği’nin vergi şeffaflığına yönelik yeni düzenlemesi sebebiyle gelirini ülke bazında ilk defa açıklamak zorunda kalan şirketin küresel çaptaki çalışanlarının yalnızca yüzde 3’ünün yer aldığı İrlanda’da, toplam karının yüzde 40’ına yakınını beyan ettiği ortaya çıktı (PDF). Resmi gerekçe de gecikmedi.
Apple analisti Ming-Chi Kuo, markanın “iPhone Ultra” adıyla anılan katlanabilir modelinin iPhone 17 Pro Max’in 2 katı fiyata sahip olacağını iddia ediyor. Bir başka deyişle 2 bin 500 dolar. (Mevcut Türkiye fiyatlandırmasından yola çıkarsak 256 bin TL. Yani 5 bin 460 dolar!)
Elektrikli araç kategorisine yeni bir marka daha ekleniyor: Bentley. “Torcal” adlı tamamen elektrikli modelin tanıtımı 23 Eylül’de Londra’da gerçekleştirilecek. SUV formundaki aracın teknik ayrıntıları açıklanmadı. Fiyatının markanın “Bentayga” modeline yakın olacağı düşünülüyor. (Yurtdışı fiyatı 230 bin dolar.)
🧑🏻💻 Dünyayı Saran Ağ
Elon Musk, 2022’de 44 milyar dolar bedelle Twitter’ı satın alırken bot hesapların bolluğuna ilişkin bazı açıklamalar yaparak şirketin hisse değerini düşürmüştü. Bu yüzden mevcut yatırımcıları dolandırdığı ithamıyla aleyhinde açılan davaya bakan mahkeme, suçlamayı haklı buldu (gibi).
🤖 Yapay Zeka Gündemi
Birleşmiş Milletler (pek de sürpriz olmayan) bir açıklama yaparak YZ’nin hükümetlerin onu anlama, test etme ve düzenleme kapasitesinden daha hızlı geliştiği uyarısında bulundu. Genel Sekreter António Guterres’in duyurusundaki bir cümlesi kulağa küpe olacak türden: “YZ ortak kurallar olmadan ilerledikçe, hükümetlerin ve toplumların sonuçlar üzerindeki söz hakkı da azalacak.”
YZ sektörünün doymak bilmez çip talebi ile Samsung’un 2026’nın ikinci çeyreğindeki faaliyet karının bir önceki yıla kıyasla “18 KAT” arttığı düşünülüyor.
Çin’in en iddialı YZ girişimlerinden DeepSeek, kendi çipini geliştiriyor. Amaç ABD merkezli Nvidia kadar, Çin kökenli Huawei çiplerine de olan bağımlılığı azaltmak. Sözkonusu çip, yeni modellerin eğitiminde değil; mevcut modellerin çıkarımlarında (inference) kullanılacak.
ABD Hükümeti, Anthropic’in Mythos ve Fable modellerinin ardından, OpenAI’ın “GPT 5.6” sürümüne yönelik kısıtlamaları da kaldırdı.
OpenAI ayrıca bu hafta “GPT-Live” adlı ürünü tanıttı. Gerçek anlamda bir “sohbet botu”. Önceki sürümlerdeki gibi sıralı değil. Yani siz konuşurken de araya girip konuşabiliyor. Tersi de mümkün elbette. Google’ın “Gemini Live” ürünü gibi. Gayet eğlenceli!
SpaceXAI da boş durmuyor (Elon Musk SpaceX ve xAI şirketlerini birleştirince böyle bir marka ortaya çıktı). Şirket bu hafta “Grok 4.5” sürümünü tanıttı. O da çok iddialı.
🧑🚀 Göklerden Gelen Haberler
Amazon’un kurucusu Jeff Bezos’un, Elon Musk’ın uzay girişimi SpaceX’e rakip olarak kurduğu “Blue Origin”, ilk yatırım turunda 130 milyar dolar değerleme üzerinden 10 milyar dolar destek topladı.
Ek bilgi: Diğer yandan Amazon’un uydu tabanlı internet erişiminde Starlink’e rakip girişimi “Leo” yaklaşık 400 uyduya ulaştı.
Starlink’in hakim konumuna yönelik bir diğer hamle de “Rocket Lab”den geldi. Şirket, uydu alanındaki en büyük yapılardan “Iridium”u 8 milyar dolar bedelle satın alacağını duyurdu. Sürecin 2027’de tamamlanması hedefleniyor. 66 uyduyla hizmet veren Iridium, dünya genelinde 2,5 milyon aboneye sahip.
Rusya, orta menzilli dron saldırılarını engelleyebilmek adına SpaceX’in Starlink uydu sinyallerini bozacak elektronik çözümler geliştirmiş. Raporlara göre bu cihazlar 20 kilometrekarelik alanda sinyalleri etkisiz hale getirebiliyor. (Ukrayna’nın Rusya’ya yönelik dron saldırılarında yönlendirmeyi Starlink ile yaptığı biliniyor)
ABD / MIT, uzaya yerleştirilebilecek nükleer silahları tespit edecek ayakkabı kutusu büyüklüğünde küp uydulardan oluşan bir ağ üzerinde çalışıyor (PDF). Projenin yürütücüsü Areg Danagoulian, alçak yörüngede gerçekleşecek bir nükleer patlamanın Dünya yörüngesini yıllarca kullanılamaz hale getireceğine dikkat çekiyor. Çıkış noktası ise Çin ve Rusya’nın bu konuda yürüttüğü iddia edilen çalışmaları.
Konuyla bağlantılı ilginç bir gelişme daha: Mikro nükleer teknolojiler üstünde çalışan “City Labs” adlı girişim, bu hafta uzaya nükleer güç ile çalışan ilk ticari yükü gönderdi. 6 kilodan hafif sistem, 20 yıl boyunca kesintisiz enerji sağlayacak. Amacı, güneş panellerine karşı daha kararlı bir alternatif oluşturmak.
ABD Uzay Kuvvetleri ise düşman uydularını elektromanyetik dalgalarla etkisizleştirmek için geliştirilen “CCS” adlı sistemi devreye almaya hazırlanıyor. Nakliye uçağıyla taşınabilen sistem, savaşların uzaya doğru genişleyeceğine yönelik bir “uyarı atışı” gibi.
Beni Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.
Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋♂️
Eski bültenleri okuruz amirim:)
İyi tatiller
Sen varol amirim. İyi tatiller.