Dünya Halleri: 261
20 - 26 Temmuz 2026 tarihleri arasındaki kayda değer gelişmeler.
Devam eden tatilimdeki plaj gözlemlerimle başlayayım. Hemen herkesin elinde bir kitap var. Herkes bir hevesle okumaya başlıyor. Birkaç sayfa sonra eller bir sebeple telefona gidiyor ve ZZZTT… Kitaba en az 1 saat mola. Kaydır dur. Şahsen onu da bir çeşit “okuma” olarak görüyorum fakat fazlasıyla dağınık ve tesadüfi türden. Yoksa kitap okumanın bir kerameti yok. Ekrandan okuduğunuz şu bülten bile bazı kitaplardan evladır emin olun.
Bu çağda ekranla rekabet etmek mümkün değil. Ekranın içindeki rekabet daha da kanlı üstelik.
(Okuduğum kitapları -bittiği zaman- Instagram hikayelerimde paylaşıyorum, kaydırırken görürsünüz belki diye. Tatil sonunda (Eylül ayında) toplu bir derleme yaparım belki.)
Haydi başlayalım.
🌍 Genel Gündem
“The Greatest Music” adlı bir siteye denk geldim. Adından da anlaşılabileceği gibi en iyi şarkıları ve albümleri bulma iddiasında. Bu alandaki uzmanların ve tutkunların davranışlarını, oylarını ve platform listelerini takip eden bir algoritma geliştirmişler. Tüm zamanların küresel ölçekteki ilk sırasında Marvin Gaye’in “What’s Going On” albümü var. Şarkı olarak ilk sırada ise “I Heard It Through the Grapevine” adlı parçasıyla yine “çikolata renkli sanatçımız” Marvin Gaye var.
Avrupa Birliği’nin ortak para birimi euro banknotları değişiyor. Bunun için Avrupa Merkez Bankası üye ülke vatandaşlarına alternatiflere yönelik bir anket düzenlenmiş. Hepsi çok güzel görünüyor.
Para pul bahsine girmişken; SpaceX’in gerçekleşen ve yapay zeka (YZ) şirketleri OpenAI ile Anthropic’in beklenen halka arzları ile bu kurumlarda çalışan yaklaşık 12 bin kişinin dolar milyoneri olması bekleniyor. Finans danışmanları böylesi ani servet edinme dönemlerinin genellikle finansal özgürlük değil; kararsızlık, kontrolsüz harcama ve vergi şokları yarattığını hatırlatıyor. Genel tavsiye şu: Elinizdeki hisseleri ilk 90 ile 180 gün satışınız kısıtlanmış olacak. Bu sürede iyi düşünün ve geri dönüşü olmayacak kararlar vermekten kaçının. “Paran mı var, derdin var” buna denir işte!
Her şeye rağmen para harcamaktan kaçınmayanlar da var. En başta koleksiyonerler geliyor elbette. Star Wars’ın meşhur zalimi Darth Vader’ın filmde kullandığı ışın kılıcı geçen yılki açık artırmada 3,65 milyon dolara satılarak rekor kırmıştı. Şimdiyse evladı Luke Skywalker’ın “The Empire Strikes Back” filminde kullandığı ışın kılıcı 3,75 milyon dolar bedele ulaşarak çıtayı bir seviye daha yükseltti.
Kullanıma girecek yeni emojiler konusundaki otorite (yetkiye bak) “Unicode Konsorsiyumu” dokuz yeni sembole onay verdi. 2027’de klavyelerde yerini alacak. Bakalım yeşil turşu malum mevzularda mor patlıcanın yerini alacak mı? (Şahsi tavsiye listemde power bank, yapay zeka, elektrikli araç ve hacker var. Sizinkileri yorumlarda bekliyorum.)
Bellek ve çip tedariğindeki küresel sıkıntının fiyatlar ve imalat üzerindeki baskısına her sayıda yer veriyorum. En dikkat çekici etkilerinden biri, Apple’ın önümüzdeki Eylül ayında tanıtması beklenen iPhone 18 lansmanına oldu. Sızan bilgilere göre iPhone 18 Pro, iPhone 18 Pro Max ve Apple’ın ilk katlanabilir telefonu Eylül’de tanıtılarak satışa sunulacak ancak standart iPhone 18 ancak 2027 yılında piyasaya sürülecek.
Aynı sebeple yüzü gülen taraf ise Güney Koreli rakip Samsung. Üretim ve tedarik gücünü sonuna kadar kullanan marka bu hafta yeni katlanabilir telefon “Z Fold 8” ve akıllı saat “Watch Ultra 2” da dahil olmak üzere birçok yeni ürün tanıttı.
🧑🏻💻 Dünyayı Saran Ağ
Avrupa Birliği (AB), arama sonuçlarında kendi markalarına öncelik verdiği ve uygulama geliştiricilerinin daha uygun fiyatlı satış ve abonelik hizmetleri kullanımını engellediği gerekçesiyle Google’a 890 milyon euro para cezası kesti.
Hızını alamayan AB, e-ticaret platformu AliExpress’e de satışına aracılık ettiği yasadışı ve sahte ürünler sebebiyle 550 milyon euro ceza verdi.
Devlet düzeyinde bir diğer müdahale de Hindistan’dan geldi. Siber Suç Bürosu, Twitter’ın kurucusu Jack Dorsey’nin “Bitchat” adlı bitcoin destekli ve merkeziyetsiz kriptolu mesajlaşma uygulamasına erişimi engelledi. Gerekçesi: “yönetimin uyguladığı internet kesintilerinde iletişime izin vermek”.
Fransa Parlamentosu 15 yaşından küçüklerin sosyal platformlara erişimini yasaklayacak düzenlemeyi kabul etti. 1 Eylül’de yürürlüğe girecek yeni düzenlemeyle bu yaş grubundakiler yeni hesap açamayacak. Hesabı olan mevcut kullanıcıların hesapları ise ilgili platform tarafından 1 Ocak 2027’ye kadar kapatılacak.
Ek bilgi: Fransa’da bahis ve kumar piyasasını denetleyen ANJ, tahmin borsası Polymarket platformuna erişimi engelledi. Tedbirin bizde -nedense?- becerilemeyen en önemli ayrıntı ise, bu site ile kullanıcıları arasında para transferine aracılık yapan çözümlerin de ceza kapsamına alınmış olması. (Polymarket nedir derseniz, ayrıca yazmıştım.)
🤖 Yapay Zeka Gündemi
Son dönemin en dikkat çekici YZ gelişmesiyle başlayalım. OpenAI gelişmiş bir modelini (güya) internete kapalı bir kurulumda deniyordu. Bu esnada YZ modeli tamamen kendi inisiyatifiyle harekete geçti. Bir yazılımdaki açığı kullanarak internete erişmeyi başardı ve “Hugging Face” adlı YZ odaklı milyar dolarlık bir diğer şirketinin sistemine sızdı. Ne olduğunu anlamaya çalışan Hugging Face, olayın içyüzünü Çinli zAI şirketinin YZ çözümünü kullanarak öğrendi (Çünkü ABD’li seçenekler güvenlik sebebiyle buna izin vermiyordu!). Kanıtların yollanması ile OpenAI durumu fark etti, kabullendi ve özür diledi. Birkaç sene sonraki olası senaryoları tahmin edebiliyor musunuz?
Hollywood filmlerinin bilinçaltımıza ektiği tohumlardan olacak; böyle durumlarda “Fişini çeksek sorun hallolmaz mı?” sorusu akla geliyor olmalı (hallolmaz). ABD’de bazı milletvekilleri de aynı merak ve endişe ile tüm YZ destekli yazılım, donanım ve hizmetlerde “kapatma düğmesi” bulunmasına yönelik bir tasarı üstünde çalışıyor.
Her şeye rağmen YZ odaklı en büyük tartışma halen “işimizi elimizden alacak mı?” üzerine (alacak). ABD hükümetinin buna karşı “YZ sektöründen hisse alalım, vatandaşa bunlardan temettü dağıtalım” şeklinde bir hayali var. Bunun neden işe yaramayacağını Rest of World sitesi güzelce derlemiş.
YZ’nin işimizi elimizden alması meselenin bir yüzü. Diğer yüzünde YZ’nin bizi İŞE alması var. Princeton ve Chicago Üniversitesi araştırmacıları, ChatGPT, Claude ve Gemini gibi popüler araçların kullanıldığı işe alım mülakatlarında YZ’nin insandan daha fazla önyargıya sahip olduğunu tespit etti. Özetle: İnsan Kaynakları bir süre daha rahat olsun.
Bitti mi? HAYIR! Bir de YZ tarafından işten çıkarılanlar var. Facebook, Instagram ve WhatsApp’ın çatı şirketi Meta’da YZ seçimiyle işten çıkarılan 8 bin kişiden 26’sı karara itiraz ederek konuyu mahkemeye taşıdı. Algoritma engelli kişileri ya da sağlık ve aile izni kullananlarıları hedeflemekle suçlanıyor. Bu esnada yepyeni bir sorun ortaya çıktı: YZ seçimiyle işten çıkarıldığınızı ispatlamak neredeyse imkansız. Çünkü verilerin tamamına yakını işverenin elinde. İşe girmek zor. Kalmak daha zor. Kovulmak da ayrı bir mesele.
YZ sektörünün de kendine has dertleri var. Örneğin Google’ın çatı şirketi Alphabet son çeyrekte YZ ve bulut alanındaki başarılarıyla karını DÖRDE katlayarak 112 milyar dolar seviyesine çıkardı. Fakat hisse değeri yüzde 6 düştü. Çünkü yıl içinde bu alanda yapacağı yatırım bütçesini 15 milyar dolar artırdı. Borsa tayfası yatırım değil; gelir bekliyor.
Tesla da benzer şekilde robotik ve YZ yatırımlarının gelire yönelik baskısı sebebiyle yüzde 14 değer kaybetti.
Kış mevsimi haberlerinin klişelerindendir: “Karın keyfini çocuklar çıkardı”. YZ sektörünün keyfini ise “malum” küresel yatırım fonları çıkarıyor. Blackstone son bilançosunda dağıtılabilir karının hisse başına yüzde 26 arttığını açıkladı. Portföyündeki en fazla değer kazanan 10 yatırımın dokuzu YZ sektöründen.
Jennifer Lopez yüzünden yıllar boyu üzülen isimlerden biri de Ben Affleck’ti. Rabbim onun da yüzünü nihayet güldürdü. 2022’de kurduğu YZ girişimi “InterPositive”, Mart ayında Netflix tarafından satın alınmak istenmişti. Bu hafta satış 587 milyon dolara tamamlandı.
Anthropic, en güçlü dil modeli “Fable” ayarındaki “Opus 5” adlı modelini yarı fiyatına kullanıma açtı.
Çin yönetimi yürürlüğe giren yeni düzenlemeyle yapay zeka uygulamalarının kullanıcıları romantik bağ kurmaya teşvik etmesini, duygusal bağımlılık yaratmasını ve gerçek ilişkileri zedelemesini yasakladı. Büyük tepki toplayan karar, insanların organik (gerçek) arkadaşlar edinmesini ve dolaylı olarak doğum oranlarının artmasını hedefliyor. (Evet, Çin dahi nüfus sorunuyla boğuşuyor.
YZ ile mücadele odaklı son bir haberle başlığı kapatalım. Mixfont sitesi “Decoy Font” adlı yeni bir (ücretsiz) yazıtipi tasarlamış. Onunla yazılan metinleri insanlar ayrı okuyor, YZ botları ayrı. Daha doğrusu insan okuyabiliyor fakat YZ okuyamıyor. Çok ilginç.
🧑🏻🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar
Çin yönetimi bir yandan insansı YZ botlarını yasaklıyor, diğer yandan insansı robotların önünü açıyor. Ülkenin önde gelen robotik girişimi UBTech, evlerde kişisel kullanıma yönelik “Uworld U1” kodlu robotu tanıttı. Özelliği dünyanın ilk tam boyutlu, seri üretim ultrabiyonik arkadaş robotu olması. Önyargıları bile insansı: Erkekleri 183, kadınları 163 santimetre boyunda. Fiyatları 18 bin ile 145 bin dolar arasında değişiyor.
Japonya ise biz insanların kadim bir derdine odaklanmış ve dünyanın ilk “insan buzdolabı”nı geliştirmiş. 15 derece santigrat sıcaklığında bir kabin. İçine oturduğunuzda baş, boyun ve omuzlara 5 derece santigrat hava üflüyor. (9 bin 200 dolar)
Ömrünüzü ekran başında tükettirmeyen telefonlar tasarlayan “Light Phone” şirketi “Light Flip” adlı yeni modelini tanıttı. 2,8 inç siyah-beyaz ve dokunmatik olmayan OLED ekran, fiziksel 9 tuşlu klavye ve Android tabanlı LightOS. Şunları satın alıp denemeyi çok isterdim ama gümrüğüydü, kayıt harcıydı; bitti o işler… (300 dolar)
Bir başka güzel şey de Fiat’tan geldi: “Multiplina”. Elektrikli bir başka şehir aracı. 1956 model Fiat 600’den aldığı ilhamla geliştirilmiş.
🩺 Sağlık Olsun
Kanada / Waterloo Üniversitesi, tek randevuda ve kişinin kornea tabakasına göre özelleştirilmiş kontakt lensleri 20 dakikada üreten bir teknik geliştirdi. 3D yazıcı ile üretildiği için lensler geleneksel silikon yerine bu yazıcılara uygun yeni bir alaşım kullanılıyor.
“CipherX” adlı bir girişimin geliştirdiği “Microdot Tattoos” çözümü, yüzlerce mikroiğne içeren tek kullanımlık bir bant ile iğnesiz kalıcı dövme yapmayı sağlıyor. Bant elle cilde yapıştırılıp bastırılınca mikro iğneler 15 dakika içinde çözünerek deri altına boyayı bırakıyor. (50 paund)
Penn State Üniversitesi ise EEG, EKG ve kas sinyallerini ölçebilen iletken bir elektronik mürekkep geliştirdi. Dövme ya da yüz boyası gibi cilde sürülen malzeme 10 dakikadan kısa sürede kuruyor, yüzde 150’ye kadar esneyebiliyor ve hareket sırasında 12 saat boyunca sinyal toplamayı sürdürüyor. Sıradaki hedef glikoz ve kortizol ölçümü de yapabilmek.
Sohbet botu ChatGPT ile haftada sağlık konulu 300 milyon soru yanıtlayan OpenAI, sağlık odaklı “ChatGPT Health” hizmetini ABD’li tüm yetişkin kullanıcıların hizmetine sundu. Çözümde mevcut sağlık verilerinizi ve raporlarınızı sisteme yükleyerek teşhis ve tavsiye de alabiliyorsunuz.
Bir de şuna kulak verin: 55 yaşındaki Scott Winters, yaşadığı sağlık sorunlarını ChatGPT ile paylaşarak fikir istedi. Sistem önce Winters’ın doktora gitmesini tavsiye etti. Ancak sonrasında ipleri eline alarak buna gerek olmadığını, belirtileri çok önemseMEmesini önerdi ve tedavi önerileri vermeye başladı. Bu ihmal sonucunda ölümcül bir akciğer embolisi geçiren Winters, soluğu mahkemede aldı. Davada maddi tazminatın yanısıra, güvenli olduğu kanıtlanana kadar “ChatGPT Health” çözümünün kullanımdan kaldırılması talep ediliyor.
Beni Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.
Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋♂️
Hayatımız, haberlerimiz YZ oldu.
O zaman sanat ve üretim üzerine son zamanlarda okuduğum güzel bir yazıyı buraya bırakıyorum.
The algorithmic atelier
Generative AI and the long history of artistic automation
https://www.doc.cc/articles/the-algorithmic-atelier
"The future of art is, as it has always been, intelligent and powered by people. The ‘soul’ of the work resides in the intent of the creator, the curation of the expert, and the historical dialogue that no machine can engage in without a human partner. AI is not the end of art; it is the beginning of the most complex atelier in human history, one that requires us to be more human, not less."
Yakında ayrı bir robotik başlığı gelmesi gerekecektir.