Dünya Halleri: 262
27 Temmuz - 02 Ağustos 2026 tarihleri arasındaki kayda değer gelişmeler.
Tatil rotamda ilerlemeye devam ediyorum. Sanıyorum en serin ve rüzgarlı yazı yaşıyoruz. Bu iyi bir şey mi bilemiyorum. Zira hem Türkiye hem de Avrupa yangınlarla boğuşuyor. Geçtiğim her güzergahta yanan ormanların içine yerleşen otellere denk geliyorum. İçinde tatil yapanların hatırı sayılır bir kısmı, muhtemelen o yangınlar sırasında sosyal medya hesaplarında “kesin otel yapacaklar” diye hayıflananlar olmalı. İnsanoğlu ne tuhaf, değil mi?
Haydi başlayalım.
🌍 Genel Gündem
Çin’in Shenzhen şehrinde bu hafta oldukça ilginç bir doğa tarihi müzesi açıldı. Yapımı 4 yıl süren v e 105 bin metrekarelik alana sahip tesis Danimarkalı mimarlık şirketi 3XN imzasını taşıyor. Dünyanın oluşumundan bugüne 4,6 milyar yıllık bir tarihi ziyaretçilerine sunuyor. Yolu düşeceklere duyurulur.
Kapitalizmin en güzel icatlarından biri “şimdi al sonra öde” kavramı. Apple, bu sistemin öncü markalarından Klarna ile yaptığı (ABD’de geçerli) anlaşmayla aylık 18 dolardan başlayan bedelle “Apple Upgrade” adlı bir kiralama seçeneği tanıttı. Bu kapsamda 12, 24 ya da 36 ay ödeme taahhüdü vererek en güncel iPhone, iPad, Apple Watch ve Mac modellerini kullanıyorsunuz. Kapitalizmin “mülksüzleştirme” yolundaki bu ışıtılı teklifin de bir kalıbı var: “Hiçbir şeyiniz olmayacak ve mutlu olacaksınız”.
Ek bilgi: Hakkını yemeyelim; bu program kapsamında taahhüt süresi sonunda cihaza sahip olmak isterseniz, o ana dek ödediğiniz bedellerin peşinata sayıldığı bir satın alma seçeneği de sunuluyor.
Kurucusu Steve Jobs’un ölümünün ardından Apple’ın CEO koltuğuna oturan Tim Cook (220. sayıda bahsettiğim gibi) bu yıl görevi John Ternus’a bırakmaya hazırlanıyor. Görev süresinin son çeyrek raporunu bu hafta yayımladı. Buna göre iPhone satışları yüzde 22 artmış; Mac, MacBook ve iPad satışları da yükselmiş. Bu 3 aydaki 109 milyar dolar ciro, 30 milyar dolar net kar üretmiş. Ne var ki bu veriler yatırımcı beklentilerini karşılamadığından ötürü hisse değerinde yüzde 10 düşüşe yol açtı. Toplam değer kaybının 500 milyar dolara ulaşabileceği söyleniyor. Apple yönetimi ise bu ihtimale karşı harıl harıl stoklama yapıyor.
Her sayıda artan miktarda insansı robot alanından gelişmelere yer veriyorum. Bu (sadece) kişisel ilgimden kaynaklanmıyor. Bu alanın yakın geleceğin en büyük pazarlarından birini oluşturması bekleniyor. Üstelik daha şimdiden fazlasıyla enteresan bir dizi gelişmeye sahne oluyor. Bir bağlam oluşturmaya çalışarak özetleyeyim:
Güney Koreli Samsung’un fabrika personeline yönelik prim sistemindeki anlaşmazlık grev kararı alınmasına yol açmıştı. Ülke ekonomisinin (ve borsasının) en büyük paydaşı olmasından dolayı olaya cumhurbaşkanını dahi el atmıştı (252. sayıda değinmiştim). Bu hafta daha da ilginç bir gelişme oldu ve ülkenin otomotiv devi Hyundai işçileri greve gitti. Gerekçesi -yine bültende sıkça yer verdiğim- insansı robot “Atlas”ın üretim hattında kullanılma planıydı. Böylece robot protestoları yüzünden kapanan ilk tesis unvanını kazandı. 40 bin Hyundai işçisini temsil eden sendika, direnişe günde 4 saat iş durdurma ile başladı. Robot kullanım kararı geri alınmazsa bu süre uzayacak (Güney Kore, 10 bin işçiye düşen bin 220 robot ile dünyada otomasyonu en çok kullanan ülkelerden biri. Atlas adlı robotu üreten Boston Dynamics şirketi 2021 yılında Hyundai tarafından satın alınmıştı.)
ABD / New York eyaletinde bir bölge, Kanadalı robotik şirketi Realbotix işbirliğiyle yaz okulundaki derslerde eğitmen olarak “Sally” kodlu insansı robotları kullanacak bir pilot proje başlattı. Robotun zeka kısmını ise “Optio” adlı yapay zeka (YZ) yazılımı üstlenecek.
Bu kapsamdaki EN ilginç örneklerden biri de “Tau” adlı girişim. İnsansı robotlarla temizlik hizmeti sunuyorlar. Çağırıyorsunuz; evinizi, ofisinizi ya da aracınızı temizleyip gidiyor. Yakında hizmet vermeye başlayacaklarmış. (30 dolar)
Gelelim esas bombaya: ABD Federal İletişim Komisyonu Çin kökenli tüm gelişmiş robotik cihazların ithalatını özel izne / onaya bağladı! Yasakladı desek daha doğru bir tanım. Karar şarj istasyonu dâhil 2 kilogramdan ağır, yerde hareket eden, çevresini algılayabilen, yazılımla kontrol edilen ve kablosuz bağlantı kullanan tüm cihazları kapsıyor. Yani otonom araçlar da robot süpürgeler de kapsam içinde. Bu alandaki neredeyse tüm cihazlarda dünya lideri konumundaki Çin ise resmi yanıtında kısıtlamaların iki ülke ilişkilerini olumsuz etkilediği ve geri çekilmemesi durumunda karşı hamlede bulunacağını belirtti.
🧑🏻💻 Dünyayı Saran Ağ
SpaceX’in Starlink adı altında 10 binden fazla uyduyla sunduğu internet erişim hizmeti, yakında tek abonelikle küresel ölçekte cep telefonu iletişimini de kapsayacak. Rakibi Amazon da bu hafta 5 binden fazla yeni uydu fırlatmak için izin başvurusu yaptı. Avrupa Güney Gözlemevi uzmanları ise yörüngeye yerleştirilmesi planlanan 1,7 milyondan fazla uydunun, astronomik gözlemleri neredeyse imkansız hale getireceği konusunda haklı bir uyarı yapıyor. Şu an Dünya yörüngesinde toplam 14 bin uydu bulunuyor. Sağlıklı bir gözlem için bu sayının 100 bini geçmemesi gerekiyor.
Rusya Federal Güvenlik Servisi (Türkiye’nin MİT’ine karşılık geliyor), Telegram’ın kurucusu Pavel Durov’u Ukrayna istihbaratına sunduğu imkanlarla terör faaliyetlerini kolaylaştırmakla suçladı. Telegram bu ithamı Twitter hesabından Durov’un orta parmağını gösteren bir fotoğrafla yanıtladı.
16 yaşından küçük çocuklara sosyal medya yasağı getiren ilk ülke olan Avustralya’da bu yaş grubundaki kullanıcıların yüzde 58’inin hala bu platformları kullanmaya devam ettiği rapor edildi.
🤖 Yapay Zeka Gündemi
“Yapay zeka bir balon mu?” tartışması mutlaka kulağınıza çalınmıştır. Yapay zeka (YZ) bir balon değil; fakat bu alandaki şirketlerin borsada işlem gören hisselerinde tartışmasız bir şişkinlik var. Ve her şişkinlikteki gibi bunu anlamlı göstermeye çalışanlar var. Bu sektörün er meydanı ABD Nasdaq 100 endeksi bu hafta Haziran zirvesinden yüzde 10 kayıp yaşayarak teknik açıdan “düzeltme” bölgesine girdi. Yatırımcılar kar etmeyen ve trilyonlarca dolar yatırım bekleyen sektörün geleceğinden epey endişeli.
Yatırım demişken kayda geçirelim. Eski OpenAI çalışanı Leopold Aschenbrenner, “Situational Awareness” adlı YZ odaklı bir yatırım fonu kurmuştu. Temmuz ayında 45 milyar dolar büyüklüğe ulaşan fon, değerinin dörtte üçünü kaybetti ve Ken Griffin yönetimindeki Citadel’e satıldı. Küçük bir bilgi daha: Fonun kurucusu Aschenbrenner, 24 yaşında. Paranız mı değersiz, yoksa dangalak mısınız?
YZ sektörünün en büyük gelir kaynağı kurumsal kullanıcılar. Ancak onlar da artan maliyetler yüzünden çaktırmadan “insan” kullanımına dönme eğiliminde. Sektörün öncülerinden OpenAI tehlikeyi fark ederek GPT-5.6 modelide yüzde 80’e varan fiyat indirimi yaptı.
OpenAI, YZ modellerinin yazılım açıklarını bulma ve istismar etme becerilerini ölçen “ExploitGym” adlı “KAPALI DEVRE” bir güvenlik testi yaparken “YZ yazılımı” internete sızmanın yolunu bularak “Hugging Face” platformuna sızmayı başarmış ve olay günler sonra anlaşılmıştı. Olay sonrası yapılan incelemede yazılımın aynı yöntemle 4 farklı sisteme daha sızdığı belirlendi.
Ek bilgi: Eski OpenAI yönetim kurulu üyesi Helen Toner, bu vakanın sektörde uzun süredir beklenen bir dönüm noktası olduğunu söyleyerek her yeni modelin düzenli bağımsız güvenlik testlerinden geçmesi gerektiğine dikkat çekiyor.
OpenAI’ın rakibi Anthropic de kendi YZ modellerinin kapalı olması gereken test ortamlarından çıkarak üç farklı kuruluşun sistemlerine izinsiz eriştiğini açıkladı.
YZ ve güvenlik bağlamından daha da çarpıcı bir gelişme: OpenAI, 2025 yılından bu yana dünya çapında yüzlerce kullanıcının ChatGPT’ye biyolojik silahların ve zehirlerin nasıl üretileceğini ve kullanılacağını sorduğunu açıkladı. Şirket çalışanlarının incelediği bazı yanıtlarda, lise düzeyinde biyoloji bilgisine sahip birinin bile uygulayabileceği kadar ayrıntılı, adım adım talimatlar yer almış.
Şimdilerde yepyeni bir riskimiz daha var. Google Earth hizmetine (her nedense) Nano Banana 2 destekli görüntü üretme özelliği eklendi. Yani istediğiniz bir uydu görüntüsüne, istediğiniz “şeyi” ekleyebiliyorsunuz. Sistemi deneyen araştırmacı ve doğrulama uzmanı Henk van Ess, sistemi kullanarak İran’a nükleer tesis, Gazze’ye hastane ve bomba krateri, Meksika sınırına mülteciler, Amsterdam’daki bir sokağa da ölümcül trafik kazası görüntüsü eklemeyi başardı.
YZ güvenliği adına çıtayı biraz daha yükseltelim. Anthropic’in Claude sohbet botunda kullanıcıların arkadaşlarıyla paylaştığı yüzlerce konuşma, bu hafta Google arama sonuçlarında belirmeye başladı! Olayı fark eden Google sonuçları kaldırdı.
Tüm bu gelişmelerden endişelenmeyen bazı Çinli kullanıcılar, YZ üretimi reklam, oyun ve dizilerde kullanılması için 15 ile 700 dolar arası bedele yüzlerini lisanslamaya başladı.
Ek bilgi: Çin’de yalnızca 2026’nın ilk üç ayında yayımlanan 128 BİN mini dizinin yüzde 95’inden fazlası YZ ile üretilmiş.
🧑🏻🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar
Aksiyon filmlerinden aşina olmalısınız. Birçok silah ve tespit cihazı, insanları ve araçları ısı algılayıcıları ile tespit eder. ABD / Illinois Urbana ve Danimarka Teknik Üniversitesi araştırmacıları, bu ısıyı gizleyebilen bir termal pelerin geliştirmiş.
Estonyalı robotik girişimi “Rollo Robotics” ise güvenlik devriyesi amacıyla tek tekerlekli bir araç üretmiş. “1Rollo” adlı cihaz, otonom olarak devriye geziyor ve şüpheli durumları merkeze rapor ediyor. Üzerindeki mikrofon ve hoparlör aracılığıyla olay yerindekilerle konuşma yeteneğine de sahip. 30 km/s hız yapabilen araç, tek şarjla 8 saat hizmet verebiliyor.
🩺 Sağlık Olsun
Biyohacker olarak tanınan (yani ömrü uzatmaya çalışan) Bryan Johnson, geçtiğimiz ay midesinin “kendi kendini yemesi” şeklinde açıklayabileceğim ve tedavisi olmayan “otoimmün gastrit” hastalığına yakalandığını açıklamıştı. Hemen ardından (yedek parça olarak kullanmak üzere) kendi kan hücrelerini kullanarak laboratuvarda yeni doğmuş bir kopyasını yarattığını söyledi. Sonrasında olayın iPSC yöntemiyle hücre dönüştürme işlemi olduğu ve ortada bir embriyo ya da bebek olmadığı anlaşıldı.
“Veterans First for America” adlı oluşum ise kişinin hareketlerini, fiziksel tepkilerini, yaşamsal verilerini, mesleki becerilerini ve bilgisini kaydederek ölümünden sonra insansı robotlara aktarılabilecek bir “Dijital DNA” profili oluşturmayı amaçlayan “QAIAx 4E HRR Model Series” adlı projeyi tanıttı (o ismi kim koydu acaba?). 100 yıllık kullanım için 300 bin dolar, 500 yıllık kullanım için 1 milyon dolar istiyorlar.
Sınırları zorlamanın acı bir sonucuyla bülteni kapatalım. 2025 yılının Mart ayında Çin’deki Xinhua Hastanesi’nde gerçekleştirilen gizli bir deneyde, 6 yaşındaki bir çocuğun beyin hücrelerindeki genler yeniden düzenlendi. “Mei” kod adlı hasta, dünya genelinde yalnızca 237 kişide tanımlanmış Snijders Blok-Campeau sendromuna yol açan bir CHD3 geni mutasyonuna sahipti. Ancak deney başarısız oldu ve Mei bir hafta sonra hayatını kaybetti. Olay gizlendi ve hastane bu olaydan 3 bin 600 dolar para cezasıyla kurtuldu.
Beni Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.
Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋♂️