Geçenlerde “kendimden” bir mesaj aldım. Yıllar önce yazmış ve doğumgünüme denk gelen bu hafta elime geçsin diye ayarlamışım. Üstünden öylesine uzun bir zaman geçmiş ki, yazdığımı dahi unutmuşum. “Future Me” diye basit bir hizmet kullanmışım. Kendinize (ya da esasında istediğiniz herhangi bir kişiye) zaman ayarlı mesaj yollamanızı sağlıyor. Belki siz de denemek istersiniz.
Mesajın içeriğini merak edenler olacaktır: “Umarım bu mesajı aldığında, sürekli ertelediğin kitabını yazmış olursun” demişim.
ELBETTE Kİ YAZAMADIM!
Onun yerine kendime yeni bir mesaj yazıp, ileri bir tarihe ayarladım 🤓
Hayaller böyleydi. Bakalım gerçekler nasılmış…
🌍 Genel Gündem
“Yongey Mingyur Rinpoche” ismini hiç duydunuz mu? Tibetli bir Budist keşiş. Nörobilimsel ölçümlerde olağanüstü yüksek seviyede mutluluk göstergesi sergilediği için “dünyanın en mutlu insanı” olarak anılıyor. Sormuşlar nedir sırrı diye, 9 tavsiye vermiş:
Rahatsızlık ile gelen tatmin: Bizi rahatsız hissettiren ortam ya da hallerden kaçınmaya çalışma. Onlardan faydalanmayı öğren.
Küçük değişiklikler yap: Her gün kullandığın yolu değiştirmek, yeni birileriyle tanışmak, yeni lezzetler keşfetmek; her şey işe yarar.
Meditasyona bahane arama: Her an ve her yer uygun.
Gözlem - Meditasyon - Uygulama: Herkesteki sevgi, şefkat ve bilgeliği görmeye çalış, meditasyonla içselleştir, günlük davranışlarına yansıt.
Minnettar ol: Hepimizin şükredecek çok şeyimiz var. Farkına var.
Zor duygularla savaşma: Her duygu ve hal yaşanası bir şeyler barındırır.
Nefesini ve şefkatini eğit: Çoğu kazanım ve değişiklikler mutluluk getirebilir fakat geçicidir.
Öfke kontrolü: Otomatik olarak esiri olmaktansa öfkenle yüzleşmek için kendine zaman ver. Tepkin farklı olacaktır.
Başkalarına yardım et: Mutluluğa giden en kestirme yol budur.
Eğlenceli ve ibretlik bir derlemeye denk geldim. Yenisinden daha iyi çalışan eski teknolojileri listelemişler. Fiziksel düğmeler, CRT (tüplü) televizyonlar, mekanik kilitler ve dahası…
Audi, şu ana kadarki en güçlü modelini tanıttı: “Nuvolari”. İlk çizimden prototip aşamasına 405 günde ulaşmış. 987 beygir gücündeki motoruyla 0 - 100 km/s aralığını 2,6 saniyede tamamlıyor. İçi ayrı, dışı ayrı güzel. Yalnızca 499 kişinin sahip olabileecği bir ayrıcalık olacak.
🧑🏻💻 Dünyayı Saran Ağ
Sosyal medya bağımlılığı başlarda kullanıcılarının sorunuydu. Yüzleşme sırası yavaştan platformlara geldi. Önceki sayılarda Facebook ve Instagram’ın çatı şirketi Meta aleyhinde açılan (ve kaybettiği) davalardan söz etmiştim. Bu hafta yine Meta aleyhine açılan dava ise çıtayı resmen arşa taşıdı. ABD’nin California, Colorado, Kentucky ve New Jersey eyaletlerinin federal mahkemede yürüttüğü davada Meta’dan 1,4 trilyon dolara varabilecek para cezası talep ediyor (Meta’nın toplam piyasa değeri yaklaşık 1,5 trilyon dolar). Davanın gerekçesi ve süreci doğal olarak doksanlı yıllarda sigara üreticilerine karşı açılanlara benziyor.
Ek bilgi: Meta CEO’su Mark Zuckerberg bu rahatsız edici sürecin gerginliğini dağıtmak adına (olacak) İrlanda’da 178 hektar araziye sahip tarihi bir kale satın aldı. Mutfağı ile yemek odası arası yürüyerek 4,5 dakika. 1830’da inşa edilen “Strancally Kalesi” adlı yapının 20 ile 30 milyon euro arası bir bedelle alındığı düşünülüyor. En garip ayrıntı: Bu evin 4,5 kilometre ötesinde kandırılarak getirilen “bazı” konukların öldürüldüğü “Cinayet Deliği” (Murder Hole) efsanesiyle anılan bir başka şato var. (Zuckerberg’in sadece ABD / Palo Alto’da bilinen 11 evi daha bulunuyor.)
Sosyal ağların algoritmalarında “gölgeleme” (shadow ban) denen bir uygulama var. Paylaşımlarınızın kaç kişiye ulaşacağını -ya da ulaşamayacağını- belirliyor. Twitter yakında hesap sahiplerine bu durumu şeffaf olarak raporlayacak. “Under the hood” (kaput altı) adlı bu işlev, şimdilik kısıtlı sayıda kullanıcıya açık.
Algoritma demişken; Hollanda Veri Koruma Kurumu, yeterli bilgilendirme yapmadan ve insan denetimi kullanmadan sürücü hesaplarını askıya aldığı gerekçesiyle 825 milyon euro ceza kesti.
🤖 Yapay Zeka Gündemi
Konya doğumlu Sinan Can Demir, ABD / Texas Üniversitesi’nde okuyan 24 yaşında bir genç. Bu hafta -biraz gecikmeli olarak- gündeme oturdu. Sebebi GitHub’da faaliyete geçen zararlı yazılımı fark ederek engellemesiydi. Sıradan gibi görünen bu vakayı sıradışı hale getirense zararlı yazılımın ardında Birleşik Krallık YZ Güvenlik Enstitüsü’nün olmasıydı. Kurumuşun YZ destekli siber güvenlik tatbikatında, kontrolden çıkan bir YZ ajanı tarafından üretilmişti (Bu olayı iki hafta önce, 263. sayıda paylaşmıştım). Bu konuyla ilgili en çarpıcı yorumlardan birine Gal Ratner’ın bülteninde denk geldim. “Bu, açık kaynak olgusunun sonudur” diyor. Yazıdaki veri ve ayrıntılar konuyla ilgili olanlar için son derece kıymetli.
YZ bağlantılı siber güvenlik tartışmaları yeni değil fakat milat sayılacak olay, OpenAI’ın benzer bir tatbikatta “Hugging Face” platformuna sızması olmuştu. Şirketin güvenlik yöneticisi Mia Glaese, bu hafta yaptığı açıklamada yeni model geliştirme hızını düşürdüklerini ve güvenlik süreçlerini yeniden yapılandırdıklarını belirtti.
OpenAI’ın en dişli rakibi Anthropic, ABD borsasına SpaceX’in halka arzını geride bırakacak bir giriş yapmaya hazırlanıyor. Başvurusunu bu ay sonunda yapması beklenen şirket geçtiğimiz Mayıs ayında 965 milyar dolar değerleme üzerinden 65 milyar dolar yatırım toplamıştı. Bloomberg’in haberine göre Anthropic halka arzdan SpaceX’in 75 milyar dolarlık gelirini geride barıkmayı umuyor. (Bunlar geçtiğimiz yılki bilançosunda 42 milyar dolar net zarar yazarken oluyor.)
Ödeme teknolojileri alanındaki öncü platformlardan Stripe, 2023’te kurulan ve farklı yapay zeka (YZ) modelleri arasındaki trafik ve harcamalarını optimize eden OpenRouter çözümünü satın alacağını doğruladı. Resmi açıklamada yer almadı fakat satışın 8 milyar dolar tutarında olduğu düşünülüyor.
🧑🏻🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar
“O1 Omni” kodlu bir yazıcıya denk geldim. Yazıcıların kullandığı 4 farklı tekniği tek bir cihazda birleştirmiş. Film, kağıt, kumaş gibi pek çok yüzeye UV, UV DTF, DTG ve DTF tekniğiyle baskı yapabiliyor. Dolayısıyla tarihte bir ilk. Dahası da var. İzleyelim. (1.900 dolar)
Bir de 3 boyutlu lazer obje taraması yapan “Creality Pika” var. (700 dolar)
İnsansı (humanoid) robot sektörünün en iddialı girişimlerinden Çin merkezli Unitree, insandan daha hızlı koşan ve daha yükseğe zıplayan yeni bir model tanıttı. İsmi de manidar: “Superman”. Saniyede 12,6 metre hızla koşuyor ve 2 metre zıplıyor. (Koşarkenki hali “Yandım Allah, yetişin komşular!” der gibi.)
Ek bilgi: Dünyanın en hızlı atleti Usain Bolt’un ulaşabildiği maksimum hız saniyede 12,4 metre.
Unitree, halka arz olduğu Çin’in Shanghai Borsası’ndaki ilk işlem gününde hisselerinde yüzde 600 artışa sahne oldu.
🧑🚀 Göklerden Gelen Haberler
Çin, “Chang’e 7” görevi kapsamında Ay’ın güney kutbuna şimdiye kadar yapılmış en iddialı inişlerden birine hazırlanıyor. 24 Ağustos’ta (yarın) fırlatılacak “Long March 5” roketi başarılı olursa Ay’ın bu bölgesine doğrudan inen ilk araç unvanı kazanacak. Görevin esas amacı, sürekli gölgede kalan 21 kilometre çapındaki Shackleton Krateri’nde su buzu aramak.
Çinli uzay girişimi “LandSpace”, yeniden kullanılabilir roketinin deneme fırlatışını başarıyla tamamladı. “Zhuque-3” adlı roketin en büyük farkı, emsalleri gibi alüminyumdan değil; paslanmaz çelikten üretilmiş olması.
“X1”, ABD merkezli “Heart Aerospace” tarafından üretilen elektrikli bir hava aracı. 30 koltuklu kabini, 32 metre kanat açıklığı, 23 metre uzunluğu ve 11 tonluk gövdesiyle kendi kategorisindeki en büyük uçak. Bu hafta yalnızca pil gücüyle 27 dakika havada kaldığı ilk uçuşunu başarıyla tamamladı. Geleneksel uçaklara kıyasla yüzde 40 daha düşük maliyet vaat eden X1, sadece elektrik ile 200 kilometre, hibrit yapıda 800 kilometre menzile ulaşıyor.
🩺 Sağlık Olsun
Bilimciler insan ömrünün doğal üst sınırı konusunda karar birliğine varabilmiş değil. Mevcut hayatta kalma rekoru, 122 yıl 164 günle Jeanne Calment’te (Onun öyküsü de ayrı bir tartışma. Kimileri onun ölen annesinin kimliğini devraldığını düşünüyor). Bu alandaki genel kanı, fizyolojik sınırın 150 yıl olduğu üzerine. En çarpıcı tez, Rusya’daki Skolkovo Bilim ve Teknoloji Enstitüsü’nden geldi. Yaşlanmanın tüm sebeplerinin ortadan kaldırıldığı ve yalnızca hücrelerdeki DNA hasarının kaldığı bir senaryoda insan ömrünün üst sınırının 194 yıl olacağını iddia ediyorlar. Yaşamaktan usanırsın be kardeşim.
Ek bilgi: 122 yaşını gördüğü kabul edilen (ve 1997’de ölen) Jeanne Calment’e vaktiyle uzun yaşamın sırrını sormuşlar: “Sarımsak, sigara, çikolata, kırmızı şarap ve zeytinyağı” demiş.
Elektronik ve dijital sistemlerde “Kill Switch” (Öldürme Anahtarı) denen bir mekanizma olur. Acil ya da beklenmedik bir durumda basarsınız ve tüm sistem durur. Bir yerlerde kanserin insan bedeninin kill switch’i olduğunu okumuştum. Bu haftaki devrimsel bir gelişme bu ihtimali denklem dışına çıkaracak cinsten. Moderna ile Merck’in birlikte geliştirdiği kişiye özel mRNA kanser aşısı, en tehlikeli cilt kanseri türlerinden melanom hastaları üzerinde gerçekleştirilen Faz 3 klinik çalışmada olumlu sonuç verdi. Kullanılan teknik bağışıklık sistemine kanser hücrelerini tanıtıp mücadele etmesini sağlamak üzerine kurulu. Bu yöntem sadece melanom değil; hemen her kanser türünde kullanılabilir türden.
Beni Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.
Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋♂️
"Böyle bir eve “hayırlı olsun” hediyesi olarak ne alınabilir diye düşündüm"
Amirim tabi ki borcam.
Bu arada Uber'e kesilen cezanın olduğu paragrafta Uber ismi yazılmamış.
Saygılar
Teşekkürler hocam ( Yandım Allah, yetişin komşular 😂)