Dünya Halleri: 237
02 - 08 Şubat 2026 tarihleri arasındaki kayda değer gelişmeler.
Küçük bir sır vereyim. Bültene abone olduğunuzda değil ama üyeliğinizi iptal ettiğinizde bana e-posta adresinizi içeren bir bildirim geliyor. Bakıyorum, büyük çoğunluğu kadınlardan oluşuyor. İşlediğimiz konular çok mu erkeksi diye düşünüyorum. Bilemiyorum.
Bu hafta Oksijen gazetesinde sadece yapay zekaların üye olduğu sosyal ağ “Moltbook”u işledim. Blogumda ise 56. kez düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu’na damgasını vuran yapay zeka olgusunun yaşama yönelik etkilerini temel alan dört farklı senaryoya baktım.
Bültenimiz ise yine dünyanın dört bir yanından, onlarca farklı, renkli ve ilginç konuya evsahipliği yapıyor.
🌍 Genel Gündem
Güzel haberlerle başlayalım. Neyse ki çok uğraşmam gerekmeyecek çünkü sıradışı veri işleme tarzıyla nam salan “Information is Beautiful” sitesi, listeyi hazırlamış bile. İşte geride bıraktığımız 2025 yılından birkaç güzel gelişme:
Milyonlarca kişiyi etkileyen ve körlüğe sebep olan “trahom” hastalığı 27 ülkede tamamen yok olmuş.
HPV aşıları, rahim ağzı kanserlerini yüzde 98 oranında düşürmüş.
Rüzgar ve güneşten elde edilen enerji ilk defa kömürden elde edilen enerjiyi geride bırakmış.
Avlanma yüzünden yok olma tehlikesi yaşayan kambur balinaların nüfusu koruma tedbirleri sayesinde eski seviyesinin yüzde 93’üne ulaşmış.
AIDS’e yol açan HIV’i yüzde 100 başarı oranıyla engelleyen aşı onay almış.
Dünya genelinde çocuk yaştaki köle işçi sayısı 100 milyon azalmış.
Instagram hesabımda Sönmez Karakurt’ın “Yeter Artık” başlıklı çıkartma (Türkçesiyle: Sticker) serisinden birkaç örnek paylaşmıştım. İnsanların tahammül edilemez hallerine yönelik isyanlarını içeren nefis bir derleme. Paylaşımda da vurguladığım gibi şahsen en tahammül edemediklerimden biri, sonuna kadar açtığı hoparlörüyle telefonundan video izleyenler. Bu hafta benzer bir derdin, dijital (ve açık kaynaklı) bir çözümüne denk geldim. “STFU” (İngilizce “shut the fuck up” cümlesinin kısaltması). Sayfayı açıp düğmeye tıklıyorsunuz; uygulama duyduğu sesi 2 saniye gecikmeli şekilde tekrar çalıyor. Dolayısıyla yanınızda sizi rahatsız eden kişinin keyfinin içine ediyor. İyi fikir.
Akıllı telefon sektörünü yeniden tanımlayan iPhone, önümüzdeki yıl 20 yaşına girecek. Apple’ın bu kapsamda 10. yılı temsil eden “iPhone X” benzeri radikal bir değişimle yepyeni bir model tanıtması bekleniyor. Tedarikçilerden ve çalışanlardan toplanan bilgilere göre “iPhone 20” ya da “iPhone XX” adını taşıyacak cihaz tamamen cam gövdeli olacak ve hiçbir tuş içermeyecek. Ön kameranın ekran altına gizlenmesi ve silikon-anot tabanlı yeni nesil pile sahip olması da ihtimaller arasında.
Dünyanın en uzun, en hızlı ve en yüksek roller-coaster treni Suudi Arabistan’ın başkenti Riyad yakınlarında açılan “Six Flags Qiddiya City”de hizmete girdi. Yapımı dört yıl süren tema parkı 32 hektarlık bir alana yayılıyor ve 28 farklı eğlence ünitesi içeriyor.
Afrika kıtasının en büyük havalimanı Zaha Hadid Architects’in tasarımıyla Etiyopya’da inşa edilecek. 660 bin metrekarelik yapı, X formundaki düzeniyle terminaller arası aktarma süresini en aza indirmeyi hedefliyor. Havalimanı pist ve apronlardan toplanan yağmur sularını biriktirme ve güneş panelleriyle enerji üretme gibi döngüsel işlevlere de sahip olacak.
Çin’in Sanayi ve Enformasyon Teknolojileri Bakanlığı, bundan sonra üretilecek tüm araçlarda bagaj kapağı hariç tüm kapılarda mekanik açma kolunun zorunlu olacağını duyurdu. Karara gerekçe olarak kaportaya gömülü tasarlanan elektronik kapı kollarının kaza anında açılmama riski gösterildi.
Altın ve gümüş piyasasında yaşanan sert düşüş ve ABD Merkez Bankası’nın yeni başkanı Kevin Warsh’un sıkı para politikası söylemlerinin (özetle: bahanelerin) etkisiyle kripto para piyasasının amiral gemisi Bitcoin hafta başında yüzde 6,53 değer kaybı ile 61 bin dolara kadar gerileyerek son yılların en düşük seviyesini gördü.
Yarıiletken sektörü bu sene 1 trilyon dolar ciro hedefliyor. Sektör birliği SIA verilerine göre 2025’te 791,7 milyar dolar olarak gerçekleşen satışlar 2026’da yüzde 25,6 oranında artacak. En büyük gerekçe, yapay zeka sektörünün talebi.
🧑🏻💻 Dünyayı Saran Ağ
Kripto paralarla “dark web” olarak da anılan (yalnızca TOR üzerinden erişilebilen) karanlık ağda uyuşturucu pazarlayan “Incognito Market” platformunun sahibi “Rui-Siang Lin”, ABD’de yargılandığı mahkemede 30 yıl hapse mahkum oldu. “Pharoah” (Firavun) kod adını kullanan Lin, 640 bin sipariş ile 105 milyon dolar tutarında uyuşturucu satışına aracılık ederek 6 milyon dolar komisyon kazanmış. Yetmez gibi, enseleneceğini anlayıp platformu kapatırken site üyelerinin 1 milyon dolarını da iç etmiş.
100 yaşını geçen The New Yorker dergisinin sitesinde (okuması neredeyse 1 saatimi alan) bir dosya habere denk geldim. Buna göre Rusya, Telegram ve benzeri platformlardan para karşılığı “tek kullanımlık istihbarat elemanı” kiralıyor. Olay tren istasyonundaki emanet dolabından bir paketi teslim alması istenen kişinin şüphelenerek olayı polise ihbar etmesiyle ortaya çıkıyor. Polis pakete takip cihazı yerleştirerek soruşturmayı derinleştiriyor. İşin ucundan kundaklama bağlantılı, enteresan işler çıkıyor. Seçilen kurbanlar çoğunlukla fotoğraf çekmek, paket dağıtmak gibi küçük ve masum görevler üstlendiğinden esasen bir casusluk faaliyetine hizmet ettiğini de bilmiyor. Meraklısı için nefis hikaye.
ABD’de görülen bir başka davada ilginç bir ayrıntı ortaya çıktı. Emniyet teşkilatı FBI, Washington Post gazetesi muhabiri Hannah Natanson’ın iPhone 13 model telefonuna casusluk faaliyeti suçlamasıyla el koymuş ancak cihazın “Lockdown Mode” (Kilit Modu) ayarı aktif olduğundan (kilidi açık olmasına rağmen) içine sızamamış.
Ek bilgi: Konuyla biraz bağlantılı bir başka gelişme de ülke yönetimlerinin ABD teknolojilerinden hızla uzaklaşma eğilimi göstermesi. Monash Üniversitesi’nden Jathan Sadowski, sebebini şöyle özetliyor: Teknoloji tarafsız değil. Aksine, üreten şirketlerin (bağlı olduğu ülkelerin) sosyal ve politik çıkarlarını temsil ediyor.
Yukarıdaki bağlama ait üç gelişme paylaşayım:
Avrupa Komisyonu, TikTok’u Dijital Hizmetler Yasası’na aykırı hareket ederek “bağımlılık yaratan bir tasarım” kullanmakla suçladı. Şirket AB kapsamındaki algoritmasını değiştirmemesi halinde küresel cirosunun yüzde 6’sına varan oranda tazminat ile cezalandırılacak.
İspanya da 16 yaş altına sosyal medya yasağı getirmek için çalışıyor. Başbakan Pedro Sanchez, 5 Avrupa ülkesiyle kurduğu koalisyon ile algoritma manipülasyonunu suç sayma ve suç teşkil eden paylaşımı kaldırmamayan teknoloji yöneticilerini KİŞİSEL olarak sorumlu tutmayı hedefliyor.
Fransa’da Paris Başsavcılığı’na bağlı siber suç masası, Twitter’ın ofisini basarak arama yaptı. 2025’te başlayan soruşturma kapsamında yürütülen operasyonda platform algoritmayı kötüye kullanma ve otomatik veri işleme sistemine müdahale etmekle suçlanıyor.
Ek bilgi: Bu esnada Twitter, 550 milyon kullanıcısının neyi görüp göremeyeceğini belirleyen (For You) algoritmasını paylaştı. Meraklısı için bir yazılım mühendisinin detaylı analizini tavsiye ederim. (İçinden önemli bir kesit: Ne göreceğinizi belirleyen 10 temel ön filtre var: Tekrar eden adayları atma, çok eski içerikleri eleme, kendi tweet’inizi gizleme, daha önce gördüklerinizi / servis edilenleri atlama, engellediğiniz / sessize aldığınız hesapları ve anahtar kelimeleri; ayrıca kilitli hesapların kilitli içeriklerini dışarıda bırakma.)
Elon Musk’ın uzay girişimi SpaceX, yine Musk’a ait yapay zeka girişimi xAI şirketini 250 milyar dolar bedelle satın aldı. SpaceX’i 1,25 trilyon dolar değerlemeye taşıyan birleşmenin hedefi, SpaceX’in yeniden kullanılabilir roketleri ve uydudan internet erişimi sunan Starlink ağı ile xAI’ın uzayda kuracağı veri merkezlerini birleştirmek.
Bu gelişmeye paralel olarak Starlink, 500 ile 2 bin kilometre irtifada seyredecek 1 milyon ek uydu fırlatmak için başvuruda bulundu. Şirketin mevcut uydu ağı 9 bin 600 uydudan oluşuyor.
🤖 Yapay Zeka Gündemi
Yapay zekayla (YZ) ilgili gördüğüm EN TUHAF girişim: “RentAHuman”. Niyetinin özeti şöyle: Vekil (agent) YZ algoritmalarının fiziksel dünyadaki işlerini yapmak için insan bedenlerinin kiralanmasına aracılık etmek! Bir örnek senaryo vereyim: Bir alışveriş botu, bir marketten alışveriş yapıyor. Ürünleri seçip, sepete atıp, ödemeyi yapıyor. Ancak bunun teslimatı lazım. Onu da “kiralık insanlar” üstleniyor. Gidip paketi teslim alıyor ve sahibine ulaştırıyorsunuz. Ben bu satırları yazarken 230 binin üstünde insan kaydolmuştu. Kölemiz olacak yapay zekanın kölesi olma yolunda ilk adım.
OpenAI, en büyük yatırımcılarından Birleşik Arap Emirlikleri’nin varlık fonu G42 ile birlikte ülkenin yerel diline, kültürel dokusuna, siyasi görüşüne ve ifade kısıtlamalarına uyarlanmış özel bir ChatGPT sürümü üzerinde çalışıyor. Model öncelikle devlet kurumlarına özel hizmet verecek. (Çünkü işin ucunda BAE’den 50 milyar dolar ek yatırım almak var.)
Nvidia ve OpenAI geçtiğimiz yıl 10 gigavatlık bir veri merkezi altyapısı için 100 milyar dolarlık bir ön anlaşma yapmıştı. Sızan bilgilere göre Nvidia CEO’su Jensen Huang, OpenAI’daki yetersiz iş disiplini ve artan sektörel rekabet gerekçesiyle anlaşmanın tutarını düşürmek istiyor. Diğer yandan OpenAI da Nvidia’nın çiplerinin yeterli performansı sunmadığını iddia ederek alternatif üreticilere yöneleceğini açıkladı. Bu yıl borsaya açılacak OpenAI, halihazırda farklı anlaşmalarla 1,4 trilyon dolara varan veri merkezi taahhüdü altına girmiş durumda.
YZ yarışına geriden başlayıp umulmadık bir başarıya imza atan Google (Alphabet), bu yıl veri merkezlerine yönelik 185 milyar dolara varacak bir yatırım hamlesi yapacak. Şirket böylece “Gemini” adlı ürünü tüm uygulamalara entegre etmeyi ve çip kapasitesini genişletmeyi amaçlıyor.
Benzer bir açıklama Amazon’dan geldi. Şirket bu yıl YZ alanında 200 milyar dolar yatırım yapacağını duyurdu. Ancak bu adım yatırımcılarda “boşa para harcanıyor” izlenimi bırakmış olacak ki şirketin değeri yüzde 5 oranında rekor düşüşe sahne oldu.
Ek bilgi: YZ’nın gelişimine paralel olarak işten çıkarmaların artması da bir başka tartışma konusu. Sadece ABD’de geçen sene 1,1 milyon kişi bu sebeple işini kaybetti. Ancak araştırmalar YZ yatırımlarının henüz anlamlı hiçbir geri dönüş yaratmadığını gösteriyor.
Düşüş demişken; bu hafta teknoloji devlerinin NASDAQ endeksindeki değer kaybı 1 trilyon dolara ulaştı.
Linwei Ding, 2022–2023 arasında Google’da çalışırken, şirketin yapay zeka projelerine ait 2 bin sayfayı aşkın gizli teknik dokümanı kişisel Google Cloud hesabına yükleme suçlamasıyla ABD’de yargılanıyordu. Bu hafta sonuçlanan davada Ding, Çin hükümeti yararına ekonomik casusluk ve ticari sır hırsızlığından suçlu bulundu.
🧑🏻🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar
Hemen her sayıda insansı (humanoid) robotlara yönelik gelişmeler paylaşıyorum. Rest of World, Omdia’nın analizini baz alarak güzel bir derleme yapmış. Sonuç, Çin’in bu alanda da açık ara liderliğe ulaştığı. Küresel ölçekte satılan insansı robotların yüzde 90’ını bu ülke üretiyor. Bu bir tesadüf değil elbette; devlet politikası ve teşviklerin ürünü. Aynen elektrikli araçlarda olduğu gibi. Bu pazarın 2050 yılında 5 trilyon dolara ulaşması bekleniyor.
İnsansı robot demişken sizi (Çinli) DroidUp şirketi tarafından üretilen “Moya” ile tanıştırayım. Yürüyor, göz teması kuruyor ve duygularını mimikleriyle ifade ediyor. İzliyoruz.
Okyanus altında tünel, boru hattı ve enerji kabloları gibi kritik altyapıların inşası için çözümler arayan DARPA, 2024’te bir yarışma açmıştı. ABD / Cornell Üniversitesi, bu kapsamda 3D yazıcı tekniği kullanarak özel bir beton karışımıyla sualtında yapı inşa edebilen 2,7 tonluk bir robot geliştirdi.
İnşaat demişken, Norveç Bilim ve Teknoloji Üniversitesi, Japonya / Tokyo Üniversitesi işbirliğiyle çöl kumunu odun tozuyla karıştırarak betona çeviren bir yöntem buldu. Böylece nehir ve deniz yataklarının kum için yağmalanmasının önüne geçilmesi hedefleniyor.
Çinli araştırmacılar 20 gigavatlık bir mikrodalga silah geliştirdi. Bu silah, alçak yörüngedeki uyduların elektronik sistemlerini bozma yeteneğine sahip.
Norveç Bilim ve Teknoloji Üniversitesi kapsamındaki “NuProShip II” projesi, ticari yük gemilerine nükleer reaktör yerleştirerek deniz taşımacılığının sebep olduğu karbon salımını sıfırlamayı hedefliyor. 4. nesil küçük modüler reaktöre sahip gemiler 15-45 megavat arası termal güç üretecek ve 5 yıl boyunca kesintisiz çalışabilecek.
Türkiye’den bir girişim ile bitirelim. Dünyanın ilk yapay zeka destekli yürüme simülatörü “ARCH”, Kickstarter sitesinde kitle fonlamaya açıldı. Cihaz, oturduğunuzda dahi bacaklarınızda 60 adımlık bir dolaşım etkisi yaratıyor. Böylece hareketsiz kalınan durumlarda dolaşımı düzenliyor.
Bu çabayı Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.
Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋♂️
Teşekkürler.. Hepimize harika bir hafta sonu dilerim.
Emeğinize sağlık, Türkiye'den bir girişim haberi görmek mutlu etti.