Dünya Halleri: 252
18 - 24 Mayıs 2026 tarihleri arasındaki kayda değer gelişmeler.
Bu sayıyı uzun tatilin huzuru içinde okuyacağınızı umuyordum. Memleket gündemi buna (yine) müsade etmedi. Fakat her şeye inat; kafayı kaldırıp biraz uzaklara bakmaya, bir parça nefes almaya vesile olma görevim sürüyor.
Bu hafta Oksijen gazetesindeki sayfamda Elon Musk ile OpenAI arasındaki tarihi mahkeme sürecini anlattım. Musk’ın kaybettiği davanın kökeni, iddiaları ve sonuçlarına yönelik bir özet.
Blogumda ise tehlikeli bir trendin fitilini ateşleyen yeni bir web sitesine yer verdim. Bir görev belirliyorsunuz, ucuna bir (kripto) para ödülü koyuyorsunuz ve birileri kabul edip, yerine getiriyor. Şimdilik her şey masum. Fakat bir adım sonrası KORKUNÇ ihtimallere gebe. Umarım vakit ayırıp okursunuz.
Haydi başlayalım.
🌍 Genel Gündem
Kadınların makyajı varsa, (kimi) erkeklerin de “tuning”i ve “face-lifting”i var. Elbette kendi yüzlerine değil. Onlar sakalla sıvanıyor. Bu operasyonlar arabalara has (evet; “ARABA!”). Bu derde düşenlerin “lovemark”ı Japon devi Honda, halka arz olduğu 1957 yılından bu yana ilk defa zarar açıkladı. 2,7 milyar dolarlık emsalsiz zararın gerekçesi, markanın elektrikli araç dönüşümüne ayak uydurmakta yetersiz kalması. Honda’nın geçen sene dünya genelinde sattığı elektrikli araç sayısı 15 bine zor ulaşmıştı.
Uluslararası Enerji Kurumu (IEA), bu hafta otomotivdeki elektrik dönüşümünü özetleyen nefis bir rapor yayımladı. İçinden bir ayrıntıyı aktarayım: Dünya genelinde satılan tüm otomobillerin yüzde 25’i, kamyonların yüzde 9’u, motosikletlerin ise yüzde 15’i tamamen elektrikli modellerden oluşuyor. Bu yıl, otomobilde oranın yüzde 30’a varması bekleniyor.
Türkiye’de henüz “statüsü” belirlenmediği için gelgitler yaşayan V şekilli meşhur parmak işareti Britanya’da “zafer” (”Victory”nin V’si) Asya kültüründe ise “barış” anlamına geliyor. Çin devlet televizyonu, özellikle Asya ülkelerinde neredeyse her fotoğraf pozunda kullanılan bu jestin kullanılMAması konusunda halkı uyardı. Sebebi, yüksek çözünürlüklü kareler üzerinden yapay zeka desteğiyle kişilerin parmakizlerinin kopyalanma riski. 3 metre uzaktan çekilenler dahi okunabiliyormuş! (Türkiye’de zaten yapmayın böyle şeyler. Yarın ne olacağı belli değil. ✌️)
Kamerayla bağlantılı bir diğer gelişme: ABD emniyet teşkilatı FBI, ülke genelindeki tüm plaka tanıma kameralarına (ve onlardan toplanan her türlü veriye) anlık erişecek yazılım sistemi için ihale açtı.
ABD Başkanı Donald Trump’ın 2026’nın ilk çeyreğinde borsada yüz milyonlarca dolarlık teknoloji hissesi alım-satımı yaptığı ortaya çıktı. Bu dönemdeki 3 bin 700 işlemde özellikle Nvidia, AMD ve Axon hisselerine yoğunlaşılmış. Dünya “insider trading” tarihine geçecek (ve hiçbir şey olmayacak) türden bir gelişme. Dipten hisse al, demeç ver, roket at, zirveden sat; tekrarla…
Aklım takıldı: “Insider” sözcüğünün Türkçedeki karşılığı “içerlek” değil mi? Bence öyle. Türkçe ne kadar öksüz, yetim, sahipsiz, değil mi? En az ait olduğu topraklar kadar. “Zorluklardayım aklım takıldı“.
İran ve ABD arasındaki gerilimin Hürmüz Boğazı’ndan geçişleri kısıtlaması sebebiyle bilişim sektörünün tedarik sorunu kriz seviyesine ulaştı. En büyük sıkıntı, yarıiletken üretiminde kritik öneme sahip helyum temininde yaşanıyor. Küresel helyumun yüzde 30’unu tek başına karşılayan Katar’ın gönderim yapamaması sebebiyle en ağır hasarı Tayvan merkezli çip üreticisi TSMC aldı. IDC analistleri, bu sebeple yapay zeka (YZ) sektöründe maliyetlerin en az 6 ay daha artamayı sürdüreceğini açıkladı.
İran askeri sözcüsü Ebrahim Zolfaghari, Hürmüz Boğazı’nın tabanından geçen ve bölge ülkelerini internete bağlayan kablolar için “vergi” benzeri bir ücret alacaklarını duyurdu. Aynı kapsamda kabloların bakım ve onarım haklarının da yalnızca İranlı şirketler tarafından gerçekleştirilmesi isteniyor. Bu ihtimali öngören kablo operatörleri bir süre önce altyapılarının büyük kısmını İran karasularından çekip Umman tarafına taşımıştı. Öte yandan ABD’nin ekonomik yaptırımları gereği bölge ülkelerinin İran’a ödeme yapması da yasak.
Meta, 8 bin kişiyi işten çıkarmaya hazırlanırken, sürpriz bir kararla mevcut 7 bin çalışanını YZ odaklı yeni birimlere kaydırma kararı aldı. Kurulan dört yeni organizasyona dağıtılacak ekipler, yeni YZ araç ve uygulamaları geliştirecek. More Perfect Sendikası, kafaların epey karışık olduğu bu dönemde CEO Mark Zuckerberg’in çalışanlarla yaptığı bir iç toplantının ses kaydını sızdırmış. Dinlerken şahit olduğum tavırdan içim cız etti. Özetle “Burası bir şirket değil; burası bir ütopya” diyor Zuckerberg.
Ek bilgi: Meta bu yıl içinde YZ projelerine 135 milyar dolar kaynak ayırmayı planlıyor.
Performansa dayalı prim dağıtan Samsung’da çalışanlar primlerinin faaliyet karının yüzde 15’ine göre hesaplanmasını talep ediyor. Şirket yönetimi ise bunu yüzde 10 üzerinden yapmakta ısrarcı. Görüşmelerin sonuçsuz kalmasıyla sendika 18 günlük grev kararı aldı. En az 665 milyon dolarlık zarara sebep olacağı düşünülen bu eyleme karşı Güney Kore Devlet Başkanı Lee Jae Myung devreye girerek taraflardan bir orta yol bulunmasını talep etti. Görüşmelerin yeniden başlamasıyla sendika grev kararını 18 gün askıya aldı.
Dünyanın birleşmeye meyyal tüm emekçilerine duyurulur.
Ek bilgi: Güney Kore gayrısafi yurtiçi hasılasının yüzde 12,5’unu oluşturan Samsung, ülkenin toplam ihracatının yüzde 22,8’ini gerçekleştiriyor.
Amazon bu haftadan itibaren 2013 yılı öncesinde sattığı Kindle serisinden 12 e-kitap okuyucuya yönelik desteği sonlandırdı. Bu cihazlar ile artık yeni kitap satın alınamayacak ve yalnızca önceden yüklenmiş e-kitaplar okunabilecek.
🤖 Yapay Zeka Gündemi
Belki adını hiç duymadığınız Kanadalı bilgisayar bilimci “Yoshua Bengio”, YZ sektörünün en önemli figürlerinden biri. Bugün gündemde yer eden çözümlerin hepsinin temel aldığı “derin öğrenme” yönteminin kurucularından. Turing Ödülü sahibi. Aynı zamanda YZ alanında makalelerine en çok atıf yapılan akademisyen. “İnsan dilinden ve davranışlarından eğitilen hiperzeki makineler, “kendi varlığını koruma” hedefi geliştirirse 5-10 yıl içinde insanlık için varoluşsal risk yaratabilir” diyor. Güvenlik ve etik araştırmalarının bir avuç kaynağına karşı teknoloji devlerinin yüzlerce milyar dolarlık güçleri olduğunu hatırlatıyor. Önemli tespitler.
OpenAI, Malta hükümetiyle yaptığı anlaşma kapsamında aylık 20 dolar bedelli “ChatGPT Plus” ürününü ülkenin tüm vatandaşlarına bir yıl boyunca ücretsiz kullandıracak. Malta yönetiminin “AI for All” (Herkes için YZ) adlı inisiyatifine bağlı ücretsiz üyeliği kullanmak isteyenler öncelikle Malta Üniversitesi tarafından geliştirilen yine ücretsiz bir YZ kursuna katılacak.
OpenAI ayrıca bu hafta YZ ile üretilen içeriklere Google’ın geliştirdiği “SynthID” başta olmak üzere bir dizi dijital iz ekleyerek tespitini kolaylaştıracağını duyurdu.
Google bu hafta düzenlenen “I/O 2026” toplantısında tabir caizse halkın üstüne kürek kürek YZ attı. Tamamını burada aktarmak mümkün değil fakat en önemli gelişmelerin başını YZ botu Gemini’ın “3.5 Pro” sürümü, vekil (agent) çözümü “Gemini Spark” ve YZ destekli yeni nesil Google Arama hizmeti çekti. Tanıtılan yeniliklerin sayısı 100’ü buluyor.
Google, dünyanın en büyük alternatif varlık yöneticisi Blackstone ile birlikte YZ odaklı yeni bir bulut şirketi kurma kararı aldı. Girişim, Google’ın TPU çiplerini kullanan toplam 500 megavatlık veri merkezi kapasitesi kurmayı hedefliyor. Blackstone’un 5 milyar dolar başlangıç sermayesiyle dahil olduğu ortaklıkta, toplam yatırım kademeli olarak 25 milyar dolar seviyesine ulaşacak.
Google ile ilgili son bir gelişme vereyim. Bence şu ana kadarki hepsinden daha ilginç. Başta DeepMind çalışanları olmak üzere Google’ın YZ ürünlerini geliştiren araştırmacı ve geliştiriciler, bilişim altyapısından faydalanaMAdığı için kazan kaldırdı. Çünkü Google mevcut kaynaklarını öncelikli olarak müşterilerine ve iş ortaklarına kullandırıyor. Bu sebeple Google’dan ayrılıp çeşitli YZ girişimlerine geçenler dahi olmuş.
“Kazan kaldırma” deyince, kökenini de hatırlatayım istedim.
🧑🏻🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar
ABD merkezli “CycloKinetics” şirketi uçak, füze ve roketler için üç yeni yakıt türü geliştirdi. Aromatik bileşik ve kükürt içermeyen bu yakıt, karbon tortusu da bırakmıyor. Dahası, mevcut seçeneklere kıyasla aynı hacimde yüzde 32 daha fazla enerji sağlıyor. Bu da daha uzun menzil ve daha uzun süre havada kalabilme anlamına geliyor.
🩺 Sağlık Olsun
ABD / Nebraska Üniversitesi Tıp Fakültesi’nin çalışması, kanser alanında çığır açan “CAR-T” hücre tedavisinin otoimmün hastalıklarda da olumlu sonuç verdiğini belirledi. Bu yöntem, hastanın bağışıklık hücrelerinin laboratuvarda yeniden programlanıp vücuda tekrar aktarılmasına dayanıyor. Kanserde bu “yeniden kodlanmış” hücreler tümörleri hedef alırken, otoimmün hastalıklarda vücudun yanlışlıkla kendi dokularına saldıran bağışıklık hücrelerini ortadan kaldırıyor. Yöntemin MS başta olmak üzere lupus, Graves hastalığı ve vaskülit gibi birçok hastalığın tedavisinde kullanılma ihtimali var. Klinik deneylerin 2029 yılında tamamlanması hedefleniyor.
Beni Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.
Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋♂️
V şekilli meşhur parmak işareti Britanya’da her zaman “zafer” anlamına gelmiyor. Sınıfta ikinci demek isterken hocanın çemkirmesi üzerine öğrenmiştim. Parmak izi dışarı bakarsa, öbür meşhur "orta parmak" anlamına geliyormuş. İngilizler bu konuda da bir fark yaratmışlar.
Teşekkürler amirim