Dünya Halleri: 253
25 - 31 Mayıs 2026 tarihleri arasındaki kayda değer gelişmeler.
Uzun bayramın sonuna geldik. Ben mahallemin ıssız, ve sessiz sokaklarının keyfini sürdüm. Bir yandan da bu bülteni kim, hangi ara, hangi kafayla okuyacak diye düşündüm. Sonra “Ege sahili tatilcisi” klişesinin aslında ne kadar küçük bir küme olduğu aklıma geldi. Bekir Ağırdır’ın dediği gibi, Türkiye’nin asıl tatil destinasyonu her zaman “memleket” olmuştur. O da paralı yollara ve akaryakıta gücü hala yetenler için.
Sadece bayram değil; Mayıs ayı da bitti. Mevsimler kaymış olsa da Haziran ayı zihnimizde hala yaz sezonunun başlangıcını temsil ediyor.
Bu hafta Oksijen gazetesinde Amazon’un kurucusu Jeff Bezos’un bir söyleşisinden ilhamla, Ayn Rand’dan girip Prometheus’tan çıktım. Tekno-liberter camianın ideolojik savruluşuna yönelik bir sorgulama da denebilir.
Blogumda ise insanlık hayrına çalışması için kurulan OpenAI etrafında dönen bir kan davasının geçmişinden geleceğine bir özet çıkardım. Yapay zeka tarihine yönelik genel kültür güncellemesi adına tavsiye ederim.
Ve şimdi, ÖZETLER!
🌍 Genel Gündem
Otomotiv dünyasında “egzotik” adlı gayrıresmi bir kategori var. Yüksek performanslı, az sayıda üretilen, sıradışı tasarımlı ve elbette pahalı araçlara has. Bu hafta, bu kategoriden bir marka daha elendi. Ferrari’den bahsediyorum. İlk gelişmelerini 2024 yılında 155. sayıda paylaştığım, ardından 238. sayıda iç tasarımından görseller aktardığım Ferrari’nin elektrikli modeli Luce bu hafta satışa sunuldu. Böylece dış tasarımı da ilk defa göründü. Görünmez olaydı!
Apple’ın efsanevi tasarımcısı Jony Ive, (kendisinin ilham perisi) Dieter Rams‘a dönüşebilecekken Buckminster Fuller olmayı tercih etmiş. Ferrari tarihinin en merakla beklenen modelini, beş koltuklu bir Tesla’ya çevirmiş. Fiyatı 640 bin dolar. Satar mı, satar. Ama Panamera sonrası Porsche ne olduysa, Luce sonrası Ferrari de o olur. Lansmanın hemen ardından yüzde 16 düşen hisseleri erken bir uyarı gibi. Şirketin eski başkanı Luca di Montezemolo’nun demeci ile toparlayalım:
“Bir efsaneyi yok etme riskiyle karşı karşıyayız ve bunun için gerçekten üzgünüm. Umarım en azından o otomobilin üzerindeki şahlanan at amblemini kaldırırlar.”
Jony Ive’ın tasarımıyla hayata geçen Apple iPhone da merakla beklenen katlanabilir modeliyle gündemde yer tutmayı sürdürüyor. Neyse ki bu sefer ona Ive dokunmayacak. Sızan bilgilere göre bazı aksesuar üreticileri şimdiden kılıf üretimine başlamış. Ellerindeki taslaklar tasarıma yönelik de birçok ipucu veriyor. Katlanabilir “Ultra” iPhone muhtemelen hem iç hem de dış yüzeyinde ekrana sahip olacak.
Apple cephesinden bir diğer söylenti, iPhone’ların “kapkaç” olayları sırasında (cihaz ekranı kilitli değilse) otomatik kitlenmesini sağlayacak sensör tabanlı yeni bir güncelleme.
Ek bilgi: Apple’ın “Çalınan Aygıt Koruması” adlı benzer bir işlevi daha var. Aktif hale getirmediyseniz, getirin.
Samsung, dünyanın ilk 6K oyun monitörü “Odyssey G8” modelini tanıttı. 32 inçlik IPS LCD ekran, 6144 x 3456 piksel çözünürlüğe ve 165 Hz yenileme hızına sahip. Çözünürlük 3K’ya indirilirse yenileme hızı 330 Hz’e kadar çıkıyor. Tam performans için DLSS destekli ekran kartları gerekiyor.
Bir diğer Güney Koreli üretici LG ise “UltraGear 25G590B” ismiyle 1000 Hz yenileme hızına sahip ilk “Tam HD” oyun monitörünü duyurdu. 24,5 inçlik ekran özel yazılım ve donanım desteğiyle hızlı hareketlerdeki bulanıklığı (motion blur) azaltıyor. (İnsan gözünün 240 Hz üstündeki hızları algılaması teorik olarak oldukça güç.)
Birleşik Krallık (İngiltere), Brexit referandumuyla Avrupa Birliği (AB) dışına çıkınca birçok teknoloji şirketi de AB ülkelerine kaymıştı. Ancak “Küresel Teknoloji Ekosistemi Endeksi”ne göre Londra hala Avrupa’da en çok teknoloji girişimine sahip. Yapay zeka (YZ) alanında ise Mistral, AMI Labs ve Mirakl gibi şirketlere ev sahipliği yapan Fransa’nın başkenti Paris öne çıkıyor. İlginç bir ayrıntı daha: “Yükselen Yıldızlar” kategorisinde Hindistan / Mumbai ve Hefei / Çin’den sonra İstanbul yer alıyor.
🧑🏻💻 Dünyayı Saran Ağ
Meta’nın Facebook, Instagram ve WhatsApp için “Plus” kodlu ücretli abonelik işlevi dünya genelinde kullanıma sunuluyor. Böylece (örneğin) Instagram’da Hikayeler (Story) 24 saatten daha uzun süre yayında kalabilecek (gerçekten çok mühim bir işlev). Plus için Facebook ve Instagram’da aylık 4 dolar, WhatsApp’te 3 dolar isteniyor. Onaylı hesap hizmeti “Meta Verified” ise eski ücretlerle devam edecek.
Avrupa Komisyonu, 2024’te başlattığı soruşturmanın ardından Dijital Piyasalar Yasası’nı ihlal ettiği gerekçesiyle Google’a yüz milyonlarca euro ceza kesmeye hazırlanıyor.
İtalya Emniyet Teşkilatı bu hafta düzenlediği operasyonla Sky, DAZN, Netflix ve Disney+ gibi birçok platformun yayınlarını korsan olarak izleten “CINEMAGOAL” adlı yayın platformunu çökertti. Sektörü yıllık 300 milyon euro zarara uğrattığı tespit edilen yapının İtalya’nın farklı bölgelerine dağılmış ve sahte kimliklerle açılmış abonelikleri kullanan sanal sunucular üzerinden yürüdüğü belirlendi. Savcılık, sistemi kullandığı belirlenen kişilere 154 ile 5 bin euro arasında değişecek para cezası kesileceğini açıkladı.
Facebook ve Instagram’ın çatı şirketi Meta, çocukların ruh sağlığına zarar verdiği iddiasıyla açılan davaların ilkinde uzlaşma yoluna gitti. 60 milyon dolar tazminat talep edilen davada uzlaşma bedeli açıklanmadı.
Rus askeri istihbaratı GRU’ya bağlı çalıştığı belirlenen “APT28” adlı hacker grubunun ABD’nin 23 eyaletinde 5 binin üstünde ağ yönlendirici (router) cihaza sızarak trafiği izlediği ve veri çaldığı ortaya çıktı. Saldırının ele geçirilen yönlendiricilerin DNS ayarlarının, hacker grubuna ait sunucuya çevrilmesiyle gerçekleştiği bildirildi.
“TeamPCP” kodlu bir siber suç örgütü, GitHub platformundaki 4 binden fazla açık kaynaklı yazılıma “VS Code” eklentisinin zararlı bir versiyonunu ekleyerek yüzlerce şirketin sistemine sızmayı başardı.
Google Veri Güvenliği Mühendisi Michele Spagnuolo, eriştiği bilgilerle yılın en çok aranan şarkıcısının “D4vd” olduğunu öğrenmiş. Ardından bu bilgiyle tahmin (bahis) piyasası platformu Polymarket’te 1,2 milyon dolar kazanmış. Elbette yakayı ele vermiş ve şimdi yargılanıyor. Geri zekalı.
Üç aylık kesintinin ardından İran’da internet bu haftadan itibaren normale dönmeye başladı.
🤖 Yapay Zeka Gündemi
Katoliklerin ruhani lideri Papa XIV. Leo, YZ’nın insanlığa etkisiyle ilgili 43 bin sözcükten oluşan kapsamlı bir tebliğ yayımladı. Metin, mevcut yarışın yeni bir “Babil Kulesi” inşasına dönüşebileceği konusunda uyarılar taşıyor. Risk noktaları olarak gücün dar bir çevrede (tekno-feodallerde) toplanması, muhakeme yeteneğinin yitimi, hakikat algısının zayıflaması ve insanların veri noktasına indirgenmesi gösterildi. YZ’nın savaşlardaki artan payına yönelik en düşündürücü alıntı ise şu: “Hiçbir algoritma savaşı ahlaken kabul edilebilir kılamaz”.
Bustle’ın derlediği çok ilginç bir habere denk geldim. Buna göre ChatGPT şimdiden birçok ilişkinin sona ermesinde etkin rol oynuyor. Kimileri eşlerinin ChatGPT ile ilişkisini kıskanıyor, kimisi de bizzat akıl aldığı algoritmanın tavsiyesiyle birlikteliğe son veriyor.
Görüyoruz ki YZ okuryazarlığı hem özel hem de iş yaşamı adına önemli. Onu da Londra merkezli “Aisa” adlı bir girişim çözme iddiasında. Ozan Dağdeviren liderliğindeki ekip tarafından hayata geçirilen girişim, kendi YZ modeli ile, kişiye özel YZ eğitimi veriyor. Üstelik ücretsiz. Çok hoşuma gitti. Deneyin derim.
Nvidia CEO’su Jensen Huang, Mart ayında tanıttıkları “Vera” kodlu yeni işlemcilerinin 200 milyar dolarlık yeni bir pazara erişim sağlayacağını iddia ediyor. Ekstra talebin büyük kısmının vekil (agent) tabanlı YZ uygulamalarından gelmesi bekleniyor.
Çinli YZ girişimi DeepSeek, amiral gemisi “V4-Pro” için API fiyatlandırmasındaki yüzde 75 oranındaki indirimi kalıcı hale getirdiğini açıkladı. Dolayısıyla OpenAI’ın GPT 5.5 ve Anthropic’in Claude Opus 4.7 modellerinde 5 dolar olan 1 milyon giriş (input) token bedeli, DeepSeek’te 0,83 dolar gibi iddialı bir seviyeye inmiş durumda. Bu gelişmenin ardında Çinli Huawei’nin “Ascend 950” çiplerinin arzında yaşanan artış yatıyor.
🧑🏻🔬 Keşif, İcat ve İnovasyonlar
Britanya merkezli “JCB”, ürettiği hidrojen yakıtlı “Hydromax” ile karbon salımı yapmayan en hızlı araç unvanını hedefliyor. 10 metre uzunluğundaki Hydromax, her biri 800 beygir güç üreten iki motoruyla saatte 563 km hıza ulaşma iddiasında. Aracın ilk deneme sürüşü Ağustos ayında gerçekleştirilecek.
Çin’de insansı robot üreten şirket sayısı 150’yi geçiyor. Hükümet, bu farklı robotların, farklı işlere yönelik özelleştirilebilmesini sağlamak için Şanghay’da bir “robot eğitim merkezi” kurdu. 5 bin metrekarelik tesiste robotlar ev içi işler, fabrika görevleri, hizmet sektörü, sağlık, turizm ve tarım gibi alanlarda çalışmak üzere eğitilecek.
“İnsandan daha işlevsel bir tasarım olabilir mi?” sorusundan yola çıkan ABD / Duke Üniversitesi ise 20 bacaklı ve 20 gözlü “Argus” adlı ilginç bir robot üretmiş. Yürüyor, yuvarlanıyor; hatta tırmanıyor. Basit ve bir o kadar mantıklı.
ABD / San Francisco merkezli “Rotaku” ise “daha ucuza insansı robot olmaz mı?” diyerek “Domo” adlı örneği v. Pekiştirmeli yöntemle öğrenebiliyor, kolayca programlanabiliyor, WiFi ya da VR ile uzaktan da kablosuz kontrol edilebiliyor. 3 bin dolar.
Daha iddialı bir şeyler peşindeyseniz, buyrun size 650 bin dolar fiyat etiketli, Unitree imzalı, “GD01”. Mahalleye şöyle girseniz fena mı olurdu?
🧑🚀 Göklerden Gelen Haberler
Japonya Uzay Araştırma Ajansı JAXA, yolcu uçaklarına özel olarak Waseda, Tokyo ve Keio üniversiteleriyle birlikte geliştirdiği Mach 5 (sesten 5 kat hızlı) uçabilecek hipersonik ramjet motor testini başarıyla tamamladı. Böylece 10 saatlik uçuşlar 2 saatte tamamlanabilecek. Motorun 2040 yılında kullanıma sunulması hedefleniyor.
ABD Uzay Ajansı NASA, Ay ve Mars yolculukları için yörüngede yakıt depolayacak ve araçlara aktaracak bir sistemi test ediyor. “LOXSAT” adlı görev, bunun için uzayda yakıt depolama ve aktarımıyla ilgili deneyler yapacak.
Çin / Xidian Üniversitesi, uzayda güneşten enerji toplayan ve havadaki dron sürülerine kablosuz enerji aktararak onları şarj eden “Sun Chasing” projesini başarıyla test etti. Aktarım, mikrodalga antenle yüzde 88 verimlilikle gerçekleşti.
Ek bilgi: NASA ise 2028’de gerçekleştirmeyi hedeflediği ve Ay’a astronot indirmeyi kapsayan “Artemis” görevi üstünde çalışıyor. Bu görev, Ay’ın güney kutbunda “Moon Base” adlı kalıcı bir üs kurulmasını da içeriyor. video
Çin diğer yandan “Shenzhou-23” görevi kapsamında “Long March 2-F” roketiyle üç astronotu kendi geliştirdiği “Tiangong Uzay İstasyonu”na taşıdı. Ekibin 43 yaşındaki kadın üyesi Lai Ka-ying, uzaya çıkan ilk Hong-Konglu astronot unvanını kazandı. Astronotlar görev boyunca yaşam bilimleri, malzeme bilimi, akışkan fiziği ve tıp alanlarında çok sayıda bilimsel deney yürütecek. Bu görevde ismi henüz açıklanmayan bir astronot, bir yıl boyu yörüngede kalarak bir başka ilke imza atacak.
Beni Patreon sayfam üzerinden maddi katkılarınızla destekleyebilirsiniz.
Haftaya yeniden görüşebilmek ümidiyle. 🙋♂️